МЕКТЕПТЕ ФИЗИКА КУРСЫН ОҚЫТУДА ФИЗИКАЛЫҚ ЕСЕПТЕРІНІҢ АЛАТЫН ОРНЫ [ 53 бет ]

Қазіргі таңда білім беру жүйесін реформалаудың маңызды бағыттары қатарынан білім сапасын көтеру мәселесі жетекші орын алады. Жалпы білім беретін мектептерде білім сапасын арттыру, білім беру мазмұнын жетілдіру, оқыту үрдісін жаңа сапалық денгейге көтеру мұғалімдердің әдістемелік шеберліктерін арттыру сияқты факторлармен байланысты.
Соңғы жылдарда педагогикалық процесті ізгілендіру тенденцияларын күшейуі жаратылыстану пәндерін оқытуға аса көңіл бөлініп, болашақ ұрпақтың техникалық білімдерінің терең болуын талап етіп отыр. Мектептерде арнайы жабдықталған физикалық лабораториялар, жаңа буын оқулықтары т.б. оқыту үрдісін жетілдіруге қажетті оқу-техникалық және әдістемелік құралдармен қамтамасыз етуге үлкен қаржы бөлініп отыр.
Болашақ ұрпаққа «Тербелістер» бөлімін тереңінен түсіндіру еліміздің ғылым мен техниканың дамуы үшін үлкен маңызға ие. Себебі тербелмелі қозғалыс - табиғат пен техникадағы ең көп тараған қозғалыс. Тербеліс кездеспейтін салаларды айту қиын: ормандағы ағаштар да, егістіктелі жайқалған бидай да, музыкалық аспаптардың шектері, машинаның арқауы, ракете корпусы, іштен жану двигателінің поршені де тербелмелі қозғалысқа түседі. Тербелмелі қозғалыстар біздің планетамыздың тіршілігінде жер сілкіну, судың қайтуы мен тасуы, жүректің сорғуы, дыбыс желбезегінің дірілі сияқты мысалдарда көруге болады.
Тербелістің адам өмірінде атқаратын маңызы зор. Тербеліс заңдарын білмей радио, теледидар, қазіргі көптеген құрылғылар мен машиналарды жасай алмаған болар едік.
Дипломдық жұмыста табиғатта және техникада өте маңызды болған физиканың «Тербелістер» бөлімінің теориясын практикада қолдану, бөлім бойынша физикалық есептерді шығарудың әдістерін зерттеу және есеп

Дисциплина: Физика
Тип работы: Дипломдық жұмыс
Цена этой работы: 900 теңге



Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 900 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку

Урезанное содержание работы для ознакомления
КІРІСПЕ
Қазіргі таңда білім беру жүйесін реформалаудың маңызды бағыттары
қатарынан білім сапасын ... ... ... орын ... ... ... ... білім сапасын арттыру, білім беру мазмұнын жетілдіру,
оқыту үрдісін жаңа ... ... ... мұғалімдердің әдістемелік
шеберліктерін арттыру сияқты факторлармен байланысты.
Соңғы жылдарда педагогикалық процесті ... ... ... ... ... аса ... ... болашақ ұрпақтың
техникалық білімдерінің терең болуын талап етіп отыр. Мектептерде ... ... ... жаңа буын ... т.б. ... ... қажетті оқу-техникалық және ... ... ... ... ... ... отыр.
Болашақ ұрпаққа «Тербелістер» бөлімін тереңінен түсіндіру еліміздің
ғылым мен ... ... үшін ... ... ие. Себебі тербелмелі
қозғалыс - табиғат пен ... ең көп ... ... ... салаларды айту қиын: ормандағы ағаштар да, ... ... да, ... ... ... машинаның арқауы, ракете
корпусы, іштен жану двигателінің поршені де тербелмелі қозғалысқа түседі.
Тербелмелі қозғалыстар ... ... ... жер сілкіну,
судың қайтуы мен тасуы, жүректің сорғуы, дыбыс желбезегінің дірілі ... ... ... адам өмірінде атқаратын маңызы зор. Тербеліс заңдарын
білмей радио, теледидар, қазіргі ... ... мен ... ... болар едік.
Дипломдық жұмыста табиғатта және техникада өте маңызды болған физиканың
«Тербелістер» бөлімінің теориясын практикада ... ... ... ... ... ... зерттеу және есеп шығару барысында
қолдану мәселесі қаралды.
Дипломдық жұмыстың мақсаты орта білім ... ... ... ... бойынша физикалық есептерді шығаруға әдістемелік-
дайындау жүйесін жасау.
Жұмыстың мақсатына сәйкес төмендегідей міндеттер таңдап ... ... ... ... оқушылардың біліміне қойылатын талаптарды
анықтау.
2. Тербелістер бөлімі бойынша оқушыларды есеп шығаруға дайындық жүйесін
жасау.
3. Бөлім бойынша есептер шығарудың алгоритмін ... ... ... ... ... жүйені тәжірибелік
эксперименттік тұрғыда сынау.
I-тарау МЕКТЕПТЕ ФИЗИКА КУРСЫН ОҚЫТУДА ФИЗИКАЛЫҚ ЕСЕПТЕРінің АЛАТЫН ОРНЫ
ЖӘНЕ ФИЗИКАЛЫҚ ... ... ... ОРТА ... БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕ ФИЗИКАНЫ ОҚЫТУДА ... ... ... ... аса ... ... - ... ұрпаққа
ғылыми егіздерінен тереңде ... ... ... ... ... ... білім беру мазмұнының политехникалық
бағытын күшейту.Физика ... ... және ... дұрыс
түсініп қолдана білу оқушылардың ой - өрісінің дамуын, ... ... ... ... ... үйренуде оның ... ... ... ... ... ... ... класта,үйлерінде өз ... ... ... мәні ерекше.
Физика есебі ... ... ... ... қажет ететін қиындықтары әртүрлі ... ... ... түрлері де, ... ... де ... ... - ... ... Оқушы
есептерді тақырып бойынша ... ... ... , ... ... ... ... Сондықтан оқу программасын
меңгеру үшін ... есеп ... ... ... ... шығару үшін теорияны ... ... ... ... білуі
керек,творчестволық ... ете ... және ... ... ... ... талдап, зерттеп ... ... ... ... ... ... ... құбылыстардың заңдарын анықтайды, теорияның маңынасын
терең ... ... ... ... ... ... ... физикалық ... ... ... ... ... ... ... шығару кезінде оқушылар физикамен ... ... ... ... ... ... жандандырады, оның маңынасын ... ... ... ... электрондық есептеу машиналарымен
жұмыс ... ... ... ... есептерді өз бетінше шығаруға ... ... ... ... ... ... Ол үшін ... мектепте, одан тыс ... ... ... ... ... қызығып
шығару үшін ... ... ... қажет ... ... ... ... ... ... ... болуын ... ... Есеп ... ... өте ... ... сабақтарын ... ... ... Әрбір ... жеке ... ... жөн. ... ... ... оқушылар ... ... ... ... ... ... қиын
есептерді ұсынып шығарту және де ... ... ... ... ... ... ... мазмұнына қарай қаралатын ... ... ... ... ... оптика, атомдық ... ... ... ... ... ... қойылған сұрақтарға ... ... ... ... ... есептер, графиктік
,тәжірибелік қызықты ... ... ... түрге бөлінеді. ... ... ... - ... және сапалық ... - ... ... ... етіп қарастырылады. ... шешу үшін ... ... ... ... ... ... көбнесе,өткен ... ... еске ... ... үшін,
жаттығу ретінде қолдалыады. Сұрақ ... шешу ... ... ... ... ... жұзінде
пайдалануға алғашқы ... ... ... ... ... бір не ... ... ... заңдылықтарын
қамтитын ... ... ... ... ... беріледі. Бұл ... ... ... құбылыстатды талдап, бір - ... ... ... ... сай ... ... шығарып
,соңында есептеу жүргізу ... ... - ... ... ... тәсілдері
бойынша,мәселе есептерге ... ... ... ... тәжрибе нәтижесінде алынады. Яғни оқушы ... ... ... ... өз бетінше
тәжрибелер ... ... ... ... ... ... шамаларды анықтайды. Физиканы оқып ... ... ... ... ... есептердің ... ... ... - ... танысады, өлшеулер
жүргізіп ... ... ... ... ... Мұндай ... ... ... зерттеу жұмыстарына жетеледі.
Графиктік ... - ... ... ... ... ... ... оны ... ... ... етіп ... Графиктік
байланыстар ... ... ... ... ... оның ... ... жүргізу ... ... ... байланысты физика ... ... ... және ... ... ... Физикалық есептерді шығарудың әдіс-тәсілдері
Физика есептерін шығару әдістері.
Физика ... ... ... ... ... ... ... жүрген есеп ... ... ... ... ... есепте қарастырылып ... ... ... ... анық ... керек. Есептің
шартына ... ... ... ... ... таңбалап жазу ... ... ... құрал - жабдықтарды алдын - ала ... ... алу ... ... ... шартында берілген процестердің ... ... ... ... ол ... формулаларды жазу керек. Құбылыстар ... ... ... ... систамасын
ыңғайлы етіп ... ... ... кеңістіктегі
орнын анықтау керек. ... ... үшін ... болған
жағдайда оқиғаның ... ... оның ... ... ... ... ... керек.
Есептің сұрауларына ... ... ... ... жалпы формула түрінде қорытып ... ... ... осылау ... ... ... ... ... есептеулерді жүргізіп ... ... ... ... ... ХБЖ өлшемдеріне
келтіріліп, қорытып ... ... ... ... ... қойып,математикалық ... ... ... ... ... ... микрокалькуляторларда,
есетеу машиналарында жүргізген жақсы.
Есептің ... ... ... ... ... болуы тиіс.Көп ... ... ... ... дұрыс шықпағандығын анықтауға
мүмкіндік ... кез ... дене ... ... ... жылдамдығынан артық бола ... ... ... есептерін ... ... екі ... атап айтқанды, ... ... ... ... ... әдіс есептің мазмұнын талқылап, күрделі процесті қарапайым
процестерге жіктеп, белгісіз ... ... ... ... ... заңдылығының формуласын көмегімен өрнектеп жазамыз. Алынған
өрнектің оң жағында есеп шартында ... шама ... онда ... ... ... бұл шаманы белгілі шамалар арқылы
анықтап алатын формулалар жазылады. ... ... ... отырған шаманы
белгілі шамалар арқылы анықтайтын өрнегін ... ... ... ... есеп ... ... шамалар сипаттайтын ... ... ... ... ... ... Осы ... формулалары арқылы анықталған
аралық ... ... ... ... ... шама бар ... ... есеп шығарылады.
Есеп шығарудың осы екі ... жиі ... ... бір – ... артықшылығы жоқ. Бірақ дидактикалық
планда оқу ... ... ... ... бар. ... есептерді шығаруда ... ... және ... - ... яғни
комбинацияланған есеп ... ... ... ... ... ... шығару.
Бүгінгі ... ... ... бірі ... ... ... ... істеуге үйрету,
оларға ... ... ... және ... ... ... қалыптастыру ... ... ... ... есептерін шығару кезінде ... ... ... ... ... Кез ... нақтылы
есепті шығаруға жарамды дәл ... ... ... ... деп ... есептерін шығаруда ... ... - жеке ... ... ... ... ... Э.Е.М.Олар көп таңбалы сандары бар ... ... ... әрі тез ... ... мен ... өрніктің мәнін автоматты түрде
есептеуге ... ... ... ... ... ... нәтижесінде есептеулерді ... ... ... және ... ... ... түрде
шығаруға ... ... Яғни ... ... өзіне тиісті
есебін ... ... ... пайда болған проблемалар
каллективті ... ... ... ... МК- ды зерттеу элеметтері бар ... ... ... өте тиімді. Себебі оқушылардың
творчествалық ... ... ... және ... - нің керемет мүмкіндіктеріне ... ... ... ФИЗИКАЛЫҚ ЕСЕПТЕРДІ ШЫҒАРУҒА ЖАЛПЫ ЕСКЕРТПЕЛЕР
Физикалық есеп - физикалық ... ... және ... ... ... ... Есепті оқу қызметінің клеткасы ретінде қарастыру бұл
түсінікті дидактикалық категория ретінде ... алып ... ... есеп ... мен оқу ... ... ... оқыту
құралы ретінде, яғни оқыту объектісі ретінде ... ... ... ... жүйе ретінде, яғни жеке функционалдық
бөліктерден тұратын, сонымен қатар жоғары реттегі ... ішкі ... ... ... бірі ретінде қарастырылады. Оқыту есебінің жеке
түрі есептер жүйесінің элементін және есепте оның бір ғана ... ... ... ... мен есептеу жүйелерінен тұратын жүйе ретінде
қарастыратын болсақ, онда оқу есептерін ... ... ... ... ... болады: есеп шартындағы амалдардың
бөліктері, есептің шарттары мен талаптарының берілу тәсілдері, ... ... ... ... материалдармен, әдістермен, тәсілдермен және
есептеу құралдарымен анықталады. Сондықтан, есептерді. классификациялау
негіздері болып ... ... ... оқу ... есептің
дидактикалық рөлі және ... шешу ... ... Есептеу жүйесі
тұрғысынан классификациялау үшін мынандай негіздерді ... ... ... құралын іздеудің сипаты, есептеудің негізгі ... ... ... ... ... ... ролі,
пайдаланылатын теориялық материалдың сипаты.
Білімгерлердің білім сапасын есеп ... ... ... ... түсініктің қалыптасу процесі ... ... ... ... ... ... жағдайлар ие бола бермейтіндіктен, теория
мен есептерді шығару ... ... ... және ... қызметі мен оны білімгерлердін игеруінің ... ... бұл ... ... ... ... және есеп ... мазмұнын ашып көрсете білу жолымен ... ... ... ... шешуді оқу жұмысының, оқытудың мақсаты мен әдісінің
және білімгердің ойлау қабілетін жетілдірудің қажетті элементі ... шешу ... егер оның ... мен ... ... эвристикалық қызмет ретінде қарастырамыз. Ерекшелігі жоспарлауды
енгізу. Егер қызмет игерілген әдістер мен ... ... ... ... онда физикалық есептерді шешу процесі бақылау ... Бұл ... ... шешу ... әдістер мен тәсілдерді
игеру ... ... ... ... ... ... айналады, яғни игерудегі сапалық секірісті білдіреді. Мұндай
құбылыс әрбір жеке білімгерде болатын нәрсе. Сондықтан, ... да бір ... ... есептерді қайталап шешу ... ... ... ... ... ... етсе, басқалары ... ... ... есептерді шешу әдісінің дамуында бірнеше кезеңдерді және
негізгі мазмұны ретінде төмендегілерді көрсетуге болады:
оқу процесіндегі ... ... ... ... бөліп көрсету және олардың оқу ... ... ... ... шешу процесінің кейбір операциясын көрсету;
- оқу ... әр ... ... ... орнын және ролін
дәлірек көрсету;
есептерді шешудің әртүрлі тәсілдерін көрсету;
жеке тақырыптардан, бөлімдерден есептер шығару ... ... ... ... орындалуын талдау;
есептерді шешу барысында өзін-өзі бақылау құралдарын дайындау;
физика курсынан типтік есептерді шешу үлгілерін дайындау;
- ... ... жеке ... білімді қалыптастыратын
есептер жүйесін құру;
- оқу ... ... ... ... есептерді енгізу.
Білімгерлердің оқу процесінде есеп шығарудағы ... ... ... бірі - ... өз ... шеше ... ... шешудегі кездесетін басқа да ... ... ... ... ... есептерді шешу нәтижелерінің
қорытындысынан белгілі болған ... ... ... ... ... ... алмау;
есепті шешуге қажетті негізгі заңдылықтарды көрсете алмау;
Басқа да ... ... ... ... ... - ... шешу
әдістері және тәсілдері жөнінде білімнің болмауы. Бұл жағдайда оқытушының
қызметінің ролін екі ... ... ... Біріншісі-теориялық, яғни
білімгерлерді оқытудың теориясын толық ... ... ... есеп ... негізгі әдістері мен тәсілдерін,
есептердің мағынасын, құрылымын және оны шешу ... ... ... ... ... ... көруді қалай үйретуге болады? Бұл
үшін оқушылар мына мәселелерді жақсы игеруі тиіс.
Физика деген не? Ол нені зерттейді?
Физикалык есеп деген не?
3. ... ... ... ... ... ... үш мәселені шешу жолынан қысқаша шолу жасайық.
1. Физика ... ... ... ол физикалық құбылыстарды,
денелердің физикалық қасиеттерін ... Осы ... ... техникада қолдану мүмкіндіктерін қарас-тырады.
Физика деген сөз ... ... ол ... тән ... бар ... Бұл ... ... оқытудың мақсаты оқушылар санасына физика
ұғымын қалыптастыру, меңгерту және сол арқылы оқушы бойында жеке ... ... ... ... ұғымы физикалық есептін құрылымын анықтайды. Мұндай
есепте: а) ... тән ... ... бір ... ... ... беріледі. б) өзіне тән физикалық қасиеттері бар бір ... ... ... ... ... нақты физикалық құбылыс пен немесе дененің
физикалық касиетімен ... ... ... ... ... физикалық есепті шығару физикалық теорияны практикада ... ... ... физикалық есеп шығару: физикалық құбылыстар, заттардың
физикалық ... және ... ... практикада қолданылуы
жөнінде қосымша мағлұматтар береді, физикалық заңдар мен ... ... ... ... ... физиканы қалай көруге болады? Біздің ... ... ... физикалық сөздерді табу және оны физикалық ұғым және
физикалық зандылықтар тіліне аудару, ауыстыру. Бұл ... ... ... ... ... денелердің физикалық қасиеттерін білдіретін,
олардың қолданылуын растайтын сөздер. Мысалы жаратылыста жүретін ... ... ... ... Ал ... ... ... зерттейді. Олай болса, есептердің шартында физикалық
өзгерістер арнайы сөздермен ... ... ... ... ... ... және т.б. ... тән заңдылықтары бар әртүрлі
физикалық құбылыстардың ... ... ... ... олардың қандай зат екендігін немесе қандай ... яғни ... ... ... ... Мысалы мыс,
азот, шыны, темір, су, болат шар, қалайы сым және т.б. Бірақ ... ... оны ... үшін ... ... ... ... оны құрайтын
денелердің қасиеттерін айқындайтын ... білу ... ... нақты физикалық шарттарда жүреді және олар есептің физикалық
мәнін құрайды.
Физикалық теорияда бұл физикалық шарттардың нақты ... бар. ... ... ... ... оның жасырын түрдегі шешімі беріліп
қойылады. Мұнан ... ұғым және ... ... ... ... ... сөздерді «есепті шығару элементтері» ретінде
қарауға болады.
Күрделі есептің шешімі бірнеше ... ... ... бірнеше физикалық құбылыстар;
б) бірнеше денені қамтитын бір физикалық құбылыс;
в) берілген жүйе күйлері үшін бірнеше ... ... ... ... саны ... құбылыстардың санымен,
екіншіден денелердің санымен, ал үшіншіден берілген жүйе күйлері табылатын
шарттардың ... ... ... ... ... ... шығару элементтері» ұғымын кеңейту мүмкіндігі туады. Енді бұл
ұғымға есептің физикалық ... ... ... ғана ... ... ... ... қарапайым есептерде өзінің сан ... ... ... мен есепті талдау үрдісінде пайда ... да ... ... ... ... ... кез-келген
физикалык есеп ішінде физикалық мағынасы бар сөздердің жиынынан ... ... ... осы ... ... және оларды физикалық
ұғымдармен ... ... ... ... ... осы бағытта
жүргізілген есептеулеріміз, бұл үрдістің есеп ... ... ... ... екендігін көрсетеді. Яғни ұйымдастырушы алгоритмнің әрбір
пункті белгілі дидактикалық қызмет атқаруы ... ОРТА ... ... ... «ТЕРБЕЛІСТЕР» БӨЛІМІ БОЙЫНША ЕСЕП ШЫҒАРУ
ӘДІСТЕМЕСІ
2.1. ОРТА БІЛІМ ... ... ... ... ТЕРБЕЛІСТЕР
БӨЛІМІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Тербеліп тұрған дене басқа денелермен ... ... ... ... да, ... жүйе ... атқа ие болады. 1- ... ... ... ... ... ... келтірілген. Жер,
штатив, серіппе және жүк вертикаль серіппелі маятник құрады (1, а-сурет).
Суретте Жер ... Жер, ... және ... ... ... ... ... жүйе құрады да, оны физикалық маятник не жай ғана ... ... (1, ... Екі ... екі ... және массасы m дене
тербелмелі жүйе құрады, оны әдетте горизонталь серіппелі маятник деп атайды
(1, в-сурет).
Барлық тербелмелі ... тән ... ... ... ... ... қарастырайық:
а) әрбір тербелмелі жүйенің орнықтылық тепе-теңдік күйлері болады.
Ілулі тұрған шардың массасының центрі ілу ... бір ... ... ... онда ... ... ... тепе-теңдік күйде
болады. Вертикаль серіппелі маятник осы ... болу үшін ... ... ... ... ... ... Ал горизонталь серіппелі
маятник осы күйде болу үшін екі серіппе бірдей деформацияланған болу керек.
б) тербелмелі жүйе ... ... ... ... ... оны
орнықтылық күйге қайтаратын күш пайда болады. Мұндай күштің шығу тегі
әртүрлі болуы мүмкін. ... ... ... бұл ... күші ... ... күшіне тең әсерлі күші болса, ... ... ... ... күші ... ... орнықтылық күйге қайтып келген тербелмелі жүйе бірден тоқтамайды.
Оған тербелген дененің инерттілігі кедергі болады.
Егер ... да бір ... ... ... ... ... бұзсақ, онда сыртқы күштер болмаған жағдайда тербеліс пайда болады
да, біраз уақыт ... ... ... ... ... ... ... тербелмелі жүйенің орнықты тепе-теңдік күйінен қандай да бір
ауытқуы сыртқы айнымалы әсерге соқтырмайтын ... ... ... ... ... ... ... меншікті деп атайды.
3-сурет
Серіппеге қосылған магниттің тербелісі (3-сурет), серіппеге ілінген
жүктің тербелісі , ... ... ... шығарған тербелістер еркін
тербелістердің мысалы бола ... ... ... сия ... ... ... одан ... сия
маятниктің ілу нүктесіне қатысты алғанда бір ... ... ... ... ... Қағаз жолақ бір қалыпты қозғалғандықтан, алынған
қисық уақыт өткен сайын маятниктің тепе-теңдік күйіне ... ... ... Мұндай қисық осциллограммалар деп ... ... сөз ... oscilum ... және ... ... деген сөзінен шыққан.
4-сурет
Гармониялық тербелістер және оларды сипаттайтын шамалар
Табиғатта және техникада тербелістің сан алуан түрі ... ... ... массасы m денеден тұратын, ұзындығы дененің өлшемінен
анағұрлым ұзын ... ... ... идеал маятникті көз алдымызға
елестетейік. Денені материалық нүкте деп ... ... ... ... ... ... ... күші де, ауаның кедергі күші де әсер
етпейді дейік. Мұндай маятник математикалық ... деп ... ... ... ... ... жоқ. ... оның моделін жасауға
болады. Мысалы, ұзын, өте жеңіл, жіңішке, берік жіпке ілінген ... ... шар ... ... ... ... бола алады. Егер біз
ойлағандай математикалық маятник болса, оны тепе-теңдік қалпынан ... ... ... ... ... шексіз тербеле береді (энергияның қайтымсыз ... ... оның ... ... оңға ең ... ... солға ең үлкен
ауытқуына тең;
в) оңға ауытқу уақыты солға ауытқу ... ... ... ... оңға және ... ... сипаты бірдей.
Мұндай тербелістерді гармониялық деп атайды (гректің «гармония» -
үйлесімділік, келісушілік деген сөзі).
Кейінірек, біз гармониялық тербелістерді ... ... ал ... ... ... ... ... шамалар
Тербелстерді сипаттау үшін орын ауыстыру, жылдамдық және үдеуден басқа
қозғалыстың осы ... ... ... ... ... шамалардың бірі
ығысу болып табылады.
Ығысу деп тербеліп тұрған дененің тепе-теңдік ... ... ОХ ... ... ... ... (5- ... Ығысу –
скаляр шама.
Тербелмелі қозғалыста ығысудың мәні үздіксіз өзгеріп тұрады. Ығысудың
ең үлкен мәнін амплитудалық мән немесе амплитуда деп ... ... ... бас ... ... ал кез ... уақыт мезетіндегі ығысуды х-пен
белгілейді.
Тербелмелі жүйенің толық бір тербелуге кеткен ең аз ... ... деп ... ... Т әрпімен белгіленеді.
Егер t уақыт ішінде N толық тербеліс жасалған ... онда ... ... ... ... периоды деп толық бір ... ... ... 1 ... ... ... тербеліс санын тербеліс жиілігі деп
атайды. Әдетте ... ... ν ... ... Егер t ... ішінде
толық N тербеліс жасалған болса, онда
Жиілік деп 1 с ішінде ... ... ... ... ... ... ... 1 секундта бір тербеліс жасайтын жиілікті алады. Жиіліктің
осы бірлігін Г е р ц (Гц) деп ... Бұл ... ... физигі Генрих
Герцтің құрметіне берілген. Практикада іс жүзінде ... ... ... бірліктер килогерц (кГц), мегагерц (МГц) және гегагерц (гГц)
пайдаланылады.
Период пен жиілік ... ... ... ... бір-біріне
кері шама екенін көреміз.
Гармониялық тербелістердің динамикасы
Тербелмелі жүйелердегі еркін тербелістің динамикасын үйкеліс жоқ идеал
тербелмелі жүйелерде қарастырайық.
Серіппелі маятниктің шарын тепе-теңдік ... аз ғана ... Бұл ... ... ... серпінді болсын (5-сурет).
Бұл жағдайда шарға тепе-теңдік қалпына қарай бағытталған қайтарушы күш әсер
етеді. Бұл күш (Гук заңы ... ... ... ... дененің
ығысуына пропорционал:
F=-k x.
Қайтарушы күш ... ... ... ... ал оның
проекциясының таңбасы әруақытта х ... ... ... ... сурет
Математикалық маятник жағдайында да осылайша болады. Маятникті тепе-
теңдік қалпынан шамалы қашықтыққа ... (2- ... ... ... ... күші мен ... ... күшінің тең әсерлі күші тепе-
теңдік қалпына қарай бағытталады. Бұл күшті былайша өрнектеуге болады:
F=mgsinα.
Біз ауытқу ... аз ... ... ғана ... ... sinα. ... F== ... тұрақты. Оны k
деп белгілейміз. Сонда F=-kx. Күш ығысуға қарама-қарсы ... ... ... және ... маятниктерді тербеліске түсіретін
күштердің табиғаты әр ... ... күші және ... ... ... қайтарушы күштің тәуелділігі бірдей: ... ... ... тепе-теңдік қалпынан ауытқығандағы ығысуына
пропорционал және әр уақытта ... ... ... бағытталады. Бұл
гармониялық тербелістерге тән қасиеттердің ... ... ... ... ... ... ... егер үйкеліс
күші жоқ болса, маятниктің амплитудасы ... ... ал ... ... ... еді. Бұл ... дұрыстығы маятник тербелген жағдайда
қайтарушы күш синусоидасы өзгеруінен дәлелденеді: ... ... ... ... ... үдеу де ... ... .
Тербелістердегі энергия айналуы. Еркін тербелістердегі энергия айналуы
Маятникті орнықты тепе-теңдігінен шамалы α бұрышқа ... ... біз ... ... потенциалдық энергия береміз:
Wp=mgHe.y.
мұндағы He.y маятник көтерілуінің ең үлкен мәні.
Маятникті қоя берейік. Ауырлық күшінің және реакция күшінің ... ... ... ... жағдайында оның потенциалдық
энергиясы кинетикалық энергияға айналады:
Мұндағы жіпке ілулі тұрған дене қозғалысының ... ... ... Сол жақ ... ... жете ... маятник қайтадан кері
бағытта қозғала бастайды.
Үйкеліс күші жоқ ... ... ... заңы ... ... ең ... мәні ... энергияның ең үлкен
мәніне тең болады:
mgHe.y. .
6-
сурет
Маятник тербелген кезде потенциалдық энергияның кинетикалық энергияға
және ... ... ... ... ... ... → Wk → Wp → Wk → Wp → … .
Энергияның айналу және сақталу заңы ... ... ... ... ... энергиясы потенциалдық және кинетикалық энергиялардың
қосындысына тең болады:
E= Wp + Wk.
Маятникті тепе-теңдік ... ... ... оның ... ... ... береміз. Тербеліс амплитудасының бірте-бірте
азая беретінін байқауға болады. Олай болатын себебі, ... ... ... энергия ішкі энергияға айналады да, ... ... ... Егер ... ... онда ... ... энергиясы
тұрақты болып қалар еді де, тербеліс шексіз болар еді.
Маятниктің кинетикалық энергиясы
Тербеліс процесінде маятниктің кинетикалық энергиясы үздіксіз ... оны мына ... ... ... . ... υ ... энергияны есептеу мезетіндегі (сол нүктедегі) ... ... ... ... мезетте маятниктің кинетикалық энергиясы
максимал мәнге ие болады. Осы ... оның ... да ... ... ... υе.ү., сондықтан .
Маятниктің потенциалдық энергиясы Серіппелі маятниктің кез ... ... (кез ... ... ... ... Маятник х тепе-теңдік қалпынан ауытқыған екен делік 7-
сурет
Маятникке ... күш әсер ... ... ... ... ... бұл күш k x – тен 0-ге ... Оның атқарған жұмысы қарастырылып отырған ... ... ... тең ... күш 0-ден х- ке ... ... ... өзгеретін болғандықтан, оның
орташа мәні , ал істелген жұмысы . Сонымен тербелістің
потенциалдық энергиясының лездік мәні ығысу квадратына пропорционал ... ең ... ... ең ... ... энергияға ие болады:
.
Потенциалдық энергияның ығысудың квадратына пропорционалдығы –
гармониялық ... тән ... ... ... ... параграфта гармониялық тербелістегі ығысу синусоидалы өзгеруі
тиіс деген ... ... еді. Соны ... ... ... ... ... мынаған тең:
немесе . Екі жағын k –ға бөлсек, ... . ... ... ... катеттері және гипотенузасы болатын тік
бұрышты ... ... ... болады. осы үшбұрыштан .
Шыққан формула гармониялық тербелістегі ығысу синусоидалы өзгереді
деген ұйғарымның дұрыстығын көрсетеді.
Гармониялық тербелістер кезіндегі ... ... ... ... тән ... тербелісінің период. Тәжірибелер мен байқаулар
Қасиеттері жағынан математикалық маятникке жақын маятник тербелісінің
периоды неге және ... ... ... ... Ол үшін ... болат) шарды ұзын жеңіл жіпке ілеміз. ... ... аз ғана ... ... қоя берейік те, оның тербеліс
периодын анықтайық.
Біраз уақыт өткеннен ... ... ... ... ... ... ... периодын анықтаймыз. Тербеліс периоды бұрынғыша
қалады ... ... ... ... математикалық маятникке жақын
маятниктің тербелісінің периоды тербеліс амплитудасы аз ... ... ... ... ... ... ... осы қасиетін
изохронизм («изо» - тұрақты – «хронос» - ... деп ... ... өзгертпестен көлемі сондай, массасы қорғасын
шарыннан шамалы ғана ... ... ... ... ... қайталаймыз.
Тербеліс периоды қорғасын шармен жасалған ... ... ... ... ... ... ... қайталағанда
нәтижелердің бірдей болатынын байқаймыз. Демек, қасиеттері ... ... ... маятниктің тербеліс периоды маятниктің
массасына тәуелді болмайды.
Маятниктің ұзындығын өзгерте ... ол ... ... ... ... ... ... аз болатынын, керісінше маятник ұзын болса,
солғұрлым оның ... көп ... ... ... өте ... ... ... маятниктің тербеліс
периодының азайғанын көреміз (8 - сурет). Магнитті қою Жердің тартылыс
күшін ... ... Олай ... маятниктің тербеліс периоды еркін түсу
үдеуіне байланысты деген ұйғарымды айта аламыз.
Тербеліс периодының формуласын қорытып шығару
Келтірілген тәжірибелер маятниктің ... ... оның ... ... ... аз ... тәуелді емес, маятниктің ұзындығы мен
еркін түсу үдеуіне тәуелді болатынын тұжырымдауға мүмкіндік береді. ... бұл ... ... ... тербеліс периодының оның ұзындығы мен еркін түсу үдеуіне
тәуелділігінің сипатын анықтау үшін қарапайым екі ... ... ... оны конустық бет жасауға мәжбүр етеміз (9-сурет).
Бұл кезде маятниктің шары ... ... ... Маятниктің айналу
периодын табатын болсақ, онда оның осы маятниктің тербеліс периодына тең
екенін байқаймыз:
Конустық ... ... ... оңай ... шығаруға болады: ол
шар сызатын шеңбердің ұзындығын сызықтық жылдамдыққа бөлгенге тең ... ... ... ... оған центрге тартқыш күш әсер
етеді: осыдан . Центрге ... ... ... ... ... ОВС және BDE ... ... пропорционал:
ВЕ:ВD=ОВ:СВ немесе осыдан . Центрге ... ... ... жылдамдықтың формуласына қойсақ, .
Ал сызықтық жылдамдықтың мәнін периодтың формуласына қойсақ:
Сонымен, математикалық маятниктің тербеліс периоды тек маятниктің l
ұзындығына және g ... түсу ... ... ... ... ... деп периодты түрде өзгеріп тұратын сыртқы күштің
әсерінен тербелмелі жүйеде ... ... ... айтады.
Үйлеріңнің жанынан ауыр жүк машинасы жүріп өткенде терезе әйнектерінің
шылдырын талай естігендерің бар. Шынылардың ... ... ... Ол ... жүк машинасының әсерінен ауа мен ... ... ... ... ... ауа ... әсерінен
тербеледі, ал ауа дауыс жарғақшасының тербелісі әсерінен ... ... ... мен ... ... ... ... саналады.
Жұмыс атқарып тұрған барлық машиналар мен механизмдердің корпустары да
еріксіз тербелістер шығарады. ... ... ... да еріксіз
тербеліс жасайды.
Келтірілген мысалдар еріксіз тербелістердің бізді қоршаған ортада ... ... Олай ... ... ... қасиеттерін білген жөн.
Егер серіппелі маятниктің сол жақтағы серіппесі аз жиілікпен тартып
қойсақ, онда маятниктің жүгі де аз ... ... ... Егер ... ... ... ... түссек, онда еріксіз ... де арта ... ... ... тербелістердің жиілігі неғұрлым көп
болса, еріксіз тербелістің жиілігі де солғұрлым көп болады. Осы ... ... ... да ... ... ... жиілігі мәжбүр етуші
тербелістердің жиілігіне тең екеніне көз жеткізеді.
Еріксіз тербелістердің амплитудасының ... ... ... ... ... ... дискінің центріне маятниктің сол жақ
серіппесінің ұшын ... (10, ... ... іске ... аз ... ... ... серіппесінің ұшын дискінің шетіне жалғап (10, б - ... ... ... ... ... ... тербелгенін
байқаймыз.
Дискіге бұралған болттың тербелісі еріксіз тербеліс болып табылады.
Демек, тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... болғанда
еріксіз тербелістердің ... ... ... ... ... мәжбүр етуші тербелістердің амплитудасы неғұрлым көп
болса, еріксіз тербелістердің амплитудасы солғұрлым көп болады.
а-сурет
б-сурет
2. Резонанс
Еріксіз тербелістерді зерттеуді әрі ... ... ... ... ... мәжбүр етуші тербелістердің жиілігіне тәуелді ме
дегенді анықтайық. Ол үшін 10 - суреттегі құрылғыны ... ... іске ... ... ... амплитудамен
тербелетінін байқаймыз.
Мәжбүр етуші тербелістердің жиілігін жайлап арттыра отырып, маятниктің
еріксіз тербелісінің жиілігінің арта ... ... ... ... ... ... Алайда, мәжбүр етуші тербелістердің жиілігін ары қарай
арттыра түскенде ... ... ... ... ... ... біз жүргізген тәжірибеге ... ... ... график келтірілген.
Тәжірибе барысында көргенімізді түсіну үшін еріксіз тербелістердің
амплитудасының ең үлкен мәнге ие болған мақсатын ... ... ... өшіріп, маятникті тоқтатып, маятниктің еркін
тербелістерінің жиілігін табайық. ... ... ... ... тап боласыңдар:
маятниктің еркін тербелістерінің жиілігі мен еріксіз тербелістерінің
амплитудасы ең үлкен ... ие ... ... ... ... ... екен. Мәжбүр етуші тербелістер жиілігінің еркін тербелістердің
жиілігіне жақындаған мезетте еріксіз тербелістердің ... ... ... ... деп ... контур. Еркін тербелістер.
Электромагниттiк тербелiстер деп контурдағы ток кушiнiң периодты түрде
өзгеру процесiн ... Ток күшi осы ... ... және ... сипаттайды.
Сыйымдылығы С конденсатордан және индуктивтiгi Е катушкадан тұратын
электр тiзбегiн тербелмелi контур деп ... R ... ... тең деп ... ... Егер
конденсаторды потенциалдар айырымы U-га дейiн ... онда ... ... ... ... I ... ... сөйтiп, катушканың ұштарында потенциалдар айырымына тең өздiк
индукция э.қ.к-i пайда болады:
мұндағы минус таңбасы конденсатордағы потенциалдар ... ... ... ... ... ... ... катушкадағы өздiк
индукцияның электр өрiсi кернеулiгi конденсатордағы электр өрiсiнiң
кернеулiгiне қарама-қарсы болады. Осының әсерiнен өткiзгiштегi токтың ... азая ... да, ... ... ... ... ток шамасы өзiнiң ең үлкен мәнiне жетедi. Ендi өткiзгiштегi
зарядтар қозғала ... ... ... ... ... ... Сөйтiп оның өрiс кернеулiгi болады да, ... ... ... ... Осы кезде тiзбектегi ток ... ... да, ... ... ... өздiк индукция э.қ.к-i пайда
болады. Ал оның өрiс ... ... ... конденсатордьң
өрiс кернеулiгiне ... ... ... ... ... ... ... конденсатордағы тұрақты электр өрiсi катушкадағы айнымалы
магнит өрiсiне немесе ... ... ... ... ... айналады.
Бiрақ өткiзгiштегi электр тогының ағуы үздiксiз емес, өйткенi электр
энергиясы 1) шын ... ... ... R ... тең емес, демек
жылулық шығынға; 2) ... ... ... 3) катушка
өзегiндегi гистерезистiк шығынға; 4) сәулелену ... жане т. ... q ... ... ... кешiгiңкiреп бiр dt
уакытта жетедi, өйткенi олар өткiзгiштер iшiнде көптеген кедергiлерге
соқтығысып ... Олай ... ... ... мәнi ... ... бiрдей
емес. Осының әсерiнен конденсатор астарларындағы потенциалдар ... ... ... да кешiгiп жетуi мумкiн және катушкадағы өздiк индукция
э.қ.к-i керiсiнше қарсы бағытта сонша уақытқа кешiгедi.
Ендi Кирхгофтың ... ... осы ... қолдана отырып (әрине ток
тұрақты болғандағы мәнi үшiн), мына теңдеулердi ... ... бiз ... яғни конденсатор диэлектригiнде,
катушкада және қоршаған кеңiстiкте электромагниттiк энергияның сулелену
шығындары ... ... ... яғни , ескерсек, онда жоғарыдағы теңдеу
мына ... ... ... ... ... ... дифференциялдық теңдеуі
деп аталады. Жоғарыдағы теңдеуді q заряд арқылы шешетін болсақ, ... - ... ... ... ол , ... ... теңдеу Томсон формуласы деп аталады.
Сонымен, өткiзгiш кедергiсi R=0 және ешқандай энергия шығыны болмаса,
онда контурдағы электромагниттiк тербелiс гармоникалық заңдылықпен ... ... ... ... С жане L ... ... болады.
Олай болса, контурдың тербелiс энергиясы ондағы конденсатор ... ... ... қосындысына тең болады, яғни:
,
Бұдан конденсатордың электр ... ... ... ... ... айналатынын көремiз.
Егер контурдың кедергi десек, онда теңдеудi басқа ... ... ... . — тербелiстiң өшу коэффициентi деп аталады. Олай болса
жоғарыдағы ... ... ... ... дифференциалдьқ
теңдеуi болады. Шын ... ... ... ... ... ... ең ... өшетiн болады. Ендi осындай тербелiс үшiн
оның циклдiк жиiлiгi мен тербелiс периоды мынадай болады:
, ... ... R ... болуы тербелiс периодының артуына әсер
етедi. Бұдан практикалық маңызы бар ... ... ... ... ... мен катушканың көлемдеріндегі электромагниттік
энергияның сәулеленуі, жабық контурда ... ... өте аз ... ... ... периоды мол энергиялы электромагниттік өріс
болу үшін біз қарастырған контурдағы конденсатор ... ... ең ... бір ... антеннада, екінші астары жермен қосылған
сым болып шығады ... Ал ... ... ... ... ... радиотехникада және т.б. көптеген ғылыммен техника саласында
қолданылады.
Ерксіз электр тербелістері. Резонанс.
Егер қарастырған ... ... ток ... ... ... ... ... түрде әсер ететін э.қ.к-і Е туындайды. Яғни контурда
еріксіз электромагниттік тербеліс пайда болады (14 -сурет). ... ... ... ... ... әр түрлі әдістермен қосуға болады. Сөйтіп,
сыртқы э.қ.к-і уақытқа байланысты синусойдалы заңдылық бойынша ... ... ... ... теңдеуін табу үшін, тұйық
тізбекке арналған Кирхгофтың ... ... мына ... ... q ... ток ... өрнектеп және теңдіктің екі жағын -ге
бөлсек, онда бұл формула мына түрге келеді
Осы өрнек ерiксiз электромагниттiк тербелiстiң дифференциалдьқ ... ... ... ... ток ... және ток пет ... арасындағы
фазаларының айырымы мынадай болады:
,
.
Егер R=сопst болса, ток амплитудасы өзiнiң максимал мәнiне ... ... ... орындалуы, яғни сыртқы э.қ.к-i жиiлiгi мен
контурдың меншiктi ... ... ... тең ... онда ... ... ... деп атайды. 15-суретте ток күшi үшiн тербелiс жиiлiгiмен
байланысты резонанстық ... ... ... ... ... ... ШЫҒАРУ ӘДІСТЕМЕСІ
Тербелістер бөлімі бойынша әсіресе электромагниттік тербелістер бөлімі
бойынша есеп шығару мектеп оқушылары үшін ... ... ... ... қиын ... Тербелістер бөлімі өзі жоғарыда айтылғандай
математика ... ... ... ... ... ... ... «Тербелістер» бөлімінің мән-мағынасын жете түсініп
меңгермейді, әрине өздігінен есеп ... ... ... Сол ... біз ... бөлімін оқытудың алдында
тригонометриялық функцияларды (cos, sin ... ... ... ... деп ... ... бөлімі бойынша теориялық білімдерді қалыптасыру керек.
Мұнда ... ... және ... ... ... ... ... оқушылардың назарын аударып олар
арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды ашып түсіндіру ... ... ... ... есептерді:
а) жалпы тербелмелі қозғалыс заңдылықтарын оқып үйренуге байланысты
есептер;
ә) тербеліс ... ... ... ... ... табуға
арналған есептер;
б) дененің тербеліс графигі көмегімен тербеліс теңдеуді жазу немесе
немесе т.б. ... ... ... ... есептер деп негізгі
турлерге жіктеуге болады деп санаймыз. Және оқушыларға осылайша ... ... деп ... ... ... түрлі есептерді шығару жолдары туралы білімдерін
қалыптастыру, есеп шығару дағдыларын қалыптастыруда төмендегі есеп ... ... ... деп санаймыз.
Есеп шығарудың алгоритмін лок схема түрінде көрсететін болсақ:
Тербелістер бөлімдерінен есеп ... ... ... ... оқу, ... ... тұжырымдарды анықтау.
2. Берілген физикалық шамаларды стандарт ... ... ... ХБЖ ... өрнектеу.
3. Есептің физикалық мағынасына сай ... ... ... ... теңдеудің тербеліс амплитудасын, жиілігін,
тербеліс фазасын ... ( ... ... ... график берілген болса
график негізінде анықтап алу керек).
5. Тербеліс теңдеуін жазу үшін ... ... ... ... берілген
шамалар арқылы келтіріп шығару.
6. Берілген шартқа байланысты тербеліс теңдeуін жазу.
7. ... ... ... ... ... ... байланысты алынған жалпы ... ... ... ... қойып, математикалық ... ... ... алынған физикалық шаманың ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын, күрделігіне ... ... ... ... ... ... яғни қолданылмауы
мүмкін.
1-есеп. Маятникті сағатты экватордан полюске көшіретін ... ... ... ... Шешуі:
Алдымен сағаттың жүрісі қалай өзгеретінін анықтап алайық
полюсте тартылу әлсідеу, демек сағат ... ... ... ... арасындағы айырмашылықа
- бір секундтағы сағат жүрісінің айырмашылығы
Онда:
Енді төмендегіні табамыз:
есептің жауабы t = 3 мин 45 с.
2-есеп. Жіпке ... суы бар ... ... тұр. ... түбіндегі
тесіктен су біртіндеп ағып түр деп есептеп, жүйені математикалық мятник деп
есептеп оның тербеліс периоды өзгереме жоқ па ... ... ... ... ... ... өзгермейтіндей көрінуі мүмкін, бірақ:
Мұндағы L – жіптің ұзындығы емес, іліну нүктесінен ауырлық центріне дейінгі
қашықтық ... ... су ... ... ... Демек жүйенің
тербеліс периоды да өзгереді.
3-есеп. Бір уақыттың өзінде бір математикалық маятник 50, ал ... ... ... ... ... екіншісінен 32см қысқа екендігі
берілген деп олардың ... табу ... ... алдымен қай матниктің ұзындау екенін анықтайық.
Әрине ол аз тербеліс жасап отырған маятник демек ол екінщшісі
Онда: ... ... t1= ... ескере отырып:
мынадай нәтиже аламыз.
4-есеп. Бірдей уақыт ішінде математикалық маятниктердің біреуі 10, ... 30 ... ... ... ... ұзындықтарының қатынасы
қандай?
|Берілгені: ... |
| | |
| ... ... үшін тербеліс |
| ... ... ... ... |
| | ... к-к: | |
| | ... ... үшін анологиялық
(1)-ші және (2) теңдіктердің қатынасын алсақ
5-есеп. ... ... 98 см, ... ... ... ... 4 ... шардан тұрады. Егер маятниктің тербеліс периоды 2 с ... ... түсу ... анықтаңдар.
Есеп шартын талдау. Есепті шығару үшін маятниктің тербеліс периодының
формуласын пайдаланамыз. Бізге маятниктің ... ... Ал ... ... маятниктің нүктесінен D/2-ге төмен ... ... l=100 см ... ... ... периодының формуласынан .
Есептеу.
Т=2 с
l = 100 см
g = ? ... ... ... ... шнур бойымен 15 м/с жылдамдықпен таралады. ... ... ... 1,2 с., ... амплитудасы 2 см . 4 с
кейінгі нүктелердің ... және ... ... ... керек.
Берілгені: Шешуі:
Анықтама бойынша толқын ұзындығы:
Кез келген нүктенің ... ... ... табамыз.
Ығысу мынаған тең болады:
Теріс таңба тербелістің ... ... оң ... ... ... ... Амплитудалары (см) және периодтары ( сек) бірдей, ... ... 1) ... екі ... ... ... құру ... ... |
| |1) |
| | |
| |2) |
| | |
| |3) |
| | ... ... құру ... | ... ... 5 см, ... 0,50 с болатын гармониялық тербелістің
теңдеуін құрыңдар.
Берілгені: A = 5 см = 0,05 ... = 0,50 ... е ш у і. ... ... мына ... ... 1 мин ... ішінде 150 тербеліс жасайтын және ... ... 450, ... 5 см гармониялық тербелмелі қозғалыстың
теңдеуін жазу керек.
|Берілгені: ... |
| мин – 60 сек | |
| ... ... теңдігі: |
| | см; ... см м | |
| | ... ... Тербеліс периоды
9-есеп. Бастапқы фазасы нольге тең периоды 4 см, ал ... 0,1 ... ... ... ... жазу ... ... |
| | ... = 4 сек | ... = 0,1 м | |
| | ... ... Гармониялық тербелістің амплитудасы 50 мм, оның периоды 4 сек,
ал бастапқы фазасы
1. Осы ... ... жазу ... және сек ... тербелетін нүктенің тепе-теңдік
қалыптан қаншалық ығысатындығын табу керек.
|Берілгені: ... ... м | ... = 4 сек ... ... теңдеуі: |
| |мм; |
| | с ... |
| | мм; |
| | сек ... |
| | |
| ... | |
| ... | ... - ? ... табу | ... | ... ... қалпында болады.
11-есеп. Гармониялық тербелістің амплитудасы 5 см, ал периоды 4 сек.
Тербелетін ( )-нің максимал жылдамдығы мен оның ... ... ... ... ... = 5 см м | ... 4 сек ... тербелістің теңдеуі: |
| | |
| ... ... табу үшін |
| | |
| | |
| | ... ... ... циклдық жиіліктің өзі:
м/с
м/с2;
Өз бетінше шығаруға есептер
1. Маятниктін тербеліс ... 3,6 с. ... ... үшін ... уақытты табыңдар.
2. Материалдық нүкте гармониялық тербеліс жасап тұр Оның амплитудасы
20 см, периоды 4 с. 0,30 с ... ... ... ... ... жэне үдеуін табыңдар.
3.Серіппе ілінген жүктің әсерінен 10 см созылды ... Осы ... ... ... ... периоды қандай болады?
4.Ұзындығы 76 см маятниктің Алматыдағы тербеліс периодын табыңдар.
5.Серіппеге ілінген жүктің массасы 4 кг. Ол ... ... тұр. ... ... 450 Н/м ... оның ... неге тең?
6. Бір математикалық маятниктің периоды 5 С ... 6 с. ... осы екі ... ... тең маятниктің периоды
неге тең?
2.3. ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ТЕРБЕЛІСТЕРГЕ БАЙЛАНЫСТЫ ЕСЕПТЕРДІ ... ... ... см2 раманың орамы бар және ол ... ... ... ... айналады. Рамадағы максимал ЭҚК-і
В. Бір ... ... табу ... Бір ... ... ЭҚК-інің амплитудасы мынаған тең: .
Раманың жеке ... ... ... ЭҚК-інің қосылатын
болатындықтан, орамы бар рамадағы ЭҚК-інің ... ... ... бір ... ... ... табуға болады:
2-есеп. Индуктивтік кедергісі Ом катушка жиілігі Гц айнымалы
кернеудің көзіне қосылған. Кернеудің әсерлік мәні В. Тізбектегі ... ... ... және ... ... табу ... ... кедергісі ескерілмейді.
Шешуі. Катушканың индуктивтік кедергісі мына формуламен өрнектеледі:
Бұдан
Гн.
Кернеудің амплитудасы оның әсерлік мәнімен қатысымен байланысты
болғандықтан, ток күшінің амплитудасы үшін ... ... ... Гц ... ток ... ... ... қосылған. Резонанс басталу үшін бұл тізбекке сыйымдылығы қандай
конденсатор қосу керек?
Шешуі. Есеп ... ... ... тізбегі тербелмелі контур болып
саналады. Айнымалы токтың жиілігі тербелмелі контурдың меншікті ... ... () бұл ... ... болады.
Бірақ
болғандықтан,
Бұдан
.
4-есеп. Тербелмелі контурдағы катушканың индуктивтігі 250 мГн болғанда,
онда жиілігі 500 Гц болу үшін ... ... ... қандай
болуы керек?
Берілгені: =0,25 Гн
Гц
С - ?
Шешуі. Томсон формуласы бойынша осыдан ал ... олай ... ... ... ... 10-6 Гн ... және
пластинкасының ауданы 100 см2 конденсатордан тұрады. Осы тербелмелі периоды
болса, онда конденсатор пластиналарының ара қашықтығы қандай болады?
Берілгені: ... Ара ... ... ... мен жазық
конденсатор формуласымен табамыз.
м
6–есеп. Айнымалы токтың ЭҚК-і 120В, ал ... 30. ... ең ... ... және эффективтік мәнін табыңдар.
Берілгені: В
Шешуі. Біз екенін білеміз. Осыдан 1-есеп. ... ... ... ... уақыт өткенде
теңдеуі бойынша өзгереді. Ток күшінің уақытқа тәуелділігін жазыңдар.
Контурдағы тербелістің периоды мен ... ... ... және ток күшінің тербеліс амплитудасын табыңдар.
|Берілгені: ... |
| |Ток ... ... ... табу үшін |
| ... өзгеріс теңдеуінен уақыт бойынша |
| ... ... ... алу ... |
| | ... | |
| | ... ... ... шаманың амплитудалық мәнін береді. Яғни:
Тербеліс теңдігінен көрініп тұрғандай циклдық жиілік мынаған тең:
Ал тербеліс периоды:
мс
Тербеліс жиілігі:
Ток күшінің максимал мәнін анықтаған ... ... ... ... ... ... сыйымдылығы 1 мкФ конденсатордан және
индуктивтілігі 4 Гн катушкадан тұрады. Конденсатордағы ... ... 100 мк Кл , ... ... Ток ... және кернеуді жазыңдар
|Берілгені: ... |
| ... ... заңына сәйкес |
|Гн ... ... ... : |
| | |
| ... ... үшін ... ... |
| ... ... пайдаланамыз: |
| | |
| ... ... ... ... |
| | ... | |
| | ... ... өзгерісі:
Кернеудің уақыт бойынша өзгерісі:
8-есеп. Тербелмелі контурдың конденсаторының астарларындағы максимал
заряд Кл. ... ток ... ... мәні ... Т периодын анықтау керек. Өткізгіштердің қызуына кеткен шығын
ескерілмейді.
Шешуі. Энергияның ... ... ... ... ... максимал мәні катушканың магнит өрісі энергиясының ... ... ... Ал ... мәні ... ... ... өрісіне қойылған сым раманың айналу жиілігі 3
есе ... ... ... мен ... токтың жиілігі неше
есе өзгереді?
|Берілгені: ... ... ток үшін ... ... ... |
| ... ... ... ... ... берілген: |
| | |
| ... ток үшін ЭҚК: |
| | |
| | |
| | ... ... ... ... токтың жиілігі және ЭҚК үш есе |
| ... ... Неон ... ... ... дәл белгілі бір мәнге
жеткенде, ол жарық шығара бастайды. Шамды, әсер етіп тұрған кернеуінің мәні
осы ... тең ... ... қосқанда, шам периодтың қандай бөлігіндей
уақыт жарық шығарады? Шамның өшкен кездегі кернеуін шамның жанған ... тең деп ... ... |
| ... ... мәні ... ... |
| ... ... ... |
| | |
| ... шарт ... кернеудің өзгерісі мынаған|
| |тең: |
| | ... ... ... ... ... ... өте аз ... жиілігі 50 Гц айнымалы ток
тізбегіне қосылған. ... 125В ... ток күші 2,5 А-ге тең ... ... ... |Шешімі: ... ... ... актив кедергі үшін мынадай |
| В, ... ... одан ... ... |
| А ... ... |
| | |
| ... катушканың индуктивтілігі: |
| | ... ... ... Гн. ... ... 400Гц ... ток тізбегіне индуктивтілігі 0,1 Гн
катушка қосылған. Осы ... ... болу үшін оған ... ... жалғау керек?
|Берілгені: ... |
| Гц, ... ... болуы үшін анықтама бойынша жиілігі |
| Гн ... ... тең ... сыртқа кедергі қосу керек. |
| ... |
| | ... ... С ... мкФ ... ... шығаруға есептер
1. Төмендеткіш трансформатор айнымалы токтың кернеуін 1000 В-тан 220 В-
қа дейін төмендетеді. Бірінші орамнан 2,50А ток өтіп жатса, ... ... ток ... Трансформатордың ПӘК-ін 90% деп алыңдар:
2. Тербелмелі контурдың индуктивтігі Гн, ал сыйымдылығы Ф.
Контурдың периоды неге ... ... 35 Гц ... ... ... кедергісін табыңдар.
4. Сыйымдылығы 250 мкФ конденсатор айнымалы ток көзіне қосылған.
Жиілігі 200 Гц деп ... оның ... ... ... ... ... ... Кл заряд берілген соң,
контурда өшетін тербеліс пайда болады. Контурдағы ... ... ... ... ... жылу мөлшері бөлініп ... ... ... Тербелмелі контур индуктивтігі Гн катушкадан және сыйымдылығы
пФ болатын ... ... ... ... еркін
тербелістердің периодын анықтаңдар. Егер ... ... ... ... ... болатын диэлектрикпен
толтырса, онда оның периоды қандай болар еді?
7. Тербеліс жиілігін 400 ден 500 ... ... үшін ... ... ... ... өзгеруі тиіс? Конденсатор
сыйымдылығы 10 ... ... ... ... ... ... рамада пайда болатын электр
қозғаушы күштің амплитудасын табыңдар, оның ауданы 100 см2, айналу ... ... және ... ... 0,2 ... ... см2 сым ... амплитудасы В болатын индукция
электр қозғаушы күші өндіріледі. Раманың орам саны . ... ... ... ... ... рама ... бұрыштық жылдамдықпен айналады.
Бастапқы мезетте рама жазықтығы векторына перпендикуляр болады. Рама
қозғала бастағаннан ... ... ... Е ... ... қозғаушы
күшін анықтаңдар.
10. Индуктивтігі Гн катушка ... Гц ... ... ... әсерлік мәні В. Тізбектегі ... ... ... ... ... ... есеп ... жүйелі түрде
дайындық жұмыстары негізінде жүзеге асыру педагогикалық практика ... ... ... ... ... ... сынып
оқушыларының нәтижесі жоғары болғандығы байқалды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жоғары ... елу ... ... қосылу үшін мемлекетімізде білім
саласына жоғары талаптар қойып отырған тұста, келешек ұрпақтың білімділігі
мен біліктілігі ұстаздар ... ... ... сын ... ... Осы
жауапкершілікті жұмысты ойдағыдай атқару үшін ұстаздар ... ... ... ... ... өзін жетілдіруде жалықпауы керек. Жаратылыстану пәндері
оның ішінде физика және ... ... ... ... қарағанда
оқушыларға түсінуге қиын соғады. Сол себепті физика пәні оқытушысы ... ... ... дайындығыда жоғары болғанда жақсы нәтижеге
жететін болады.
Тербелістер бөлімі бойынша оқушылардың есеп шығару ... үшін . ... ... жалпы орта білім берудің ... ... ... ... ала ... барлық мүмкіндіктер
қолданылды.
Дипломдық жұмыс нәтижесі:
1. Тербелістер бөлімі бойынша оқушылардың біліміне ... ... ... ... ... оқушыларды есеп шығаруға дайындау жүйесі
жасалды.
3. Бөлім бойынша есептер шығарудың алгоритмі жасалды.
4. Оқушыларды ... ... ... есеп шығаруды жүйелі түрде
дайындық жұмыстары негізінде жүзеге асыру педагогикалық практика ... ... ... оң ... ... ... физиканы оқытуда ерекше маңызға ие ... ... ... әдіс-тәсілдерін зерттеліп, есеп шығаруға байланысты
ескертулер жасалып, «Тербелістер» ... ... ... ... жасауға, осы бөлімнің есептерінің ерекшеліктерін ... ... ... ... ... тәсілдерін ашып көрсетуге
тырыстық.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасы жалпы орта ... ... ... ... ... ... басылым). Алматы. 2002ж. 221-бет.
2. Абдулаев Ж. Физика курсы:Оқу құралы.-Ал:Білім,1994
3. Абдулгафаров Қ.Қ. «Орта ... ... ... ... ... ... арналған көмекші құрал.» Алматы-Мектеп.- 1986ж.186
бет
4. Абдулаев Ж. «Жалпы физика курсы» Алматы – ... ... ... ... ... «Алгорифм». №1, 2002жыл. 7-бет.
6. Ажетова Г. «Физикалық есептерді шығару дағдыларын қалыптастыру» Поиск.-
№3.- 2004.-182-184 бет.
7. Әбдуғапаров Қ. Физикалық ... ... ... ескертулер. Физика-
математика.-№4.-2003.-34 бет.
8. Жанабеков З.Ж., Ш.Б. Тынтаева, Х.Б.Жолдасова. Физиканы оқыту әдістемесі.
–А., “Қазақ әдістемесі”. 2002ж. –119 ... ... Н. ... физикалық есептерді шығаруға үйрету әдістемесі
«Математика-физика» №2.-2004.- 15-18 ... ... Т. ... ... ... ... пайдалану»
«Математика-физика».- №4.- 2006ж.- 11-14 бет
11. Құдайқұлов М., Жаңабергенов Қ. Орта мектепте ... ... ... мен ... ... ... –А., “Рауан”, 1998ж. –310
бетколе. –М., «Просвещение», 1987г.
12. Рымкевич А.П. Физика есептерінің жинағы. –А., «Рауан», ... ... ... шешу ... арттыру жолдары «Математика -физика»
№4.-2007.- 23 бет.
-----------------------
12-сурет
13-сурет
14-сурет
15-сурет
8-сурет
9-сурет
10-сурет
11-сурет
Шешуге ... ... ... ... ... ... ... дұрыс
екенін бағалау. Өлшемдерін тексеру
Алынған ... ... сан ... ... ... ... ... аналитикалық және синтездік әдістерінен пайдаланып белгісіз
шаманы анықтау
Берілген шамаларды ХБЖ-де өрнектеу
Қажет болған жағдайда тербеліс графигін сызу
Берілген шартқа байланысты тербеліс ... ... ... тербеліс жиілігі және тербеліс фазасын анықтап алу,
берілмеген жағдайда берілген шамалар арқылы келтіріп шығару
Берілген шамаларды ХБЖ-не келтіріп өрнектеп жазу
Тербеліс теңдеуін ... ... ... ... оқып мазмұнын түсіну
Тербеліс теңдеуін жазу
Графикте берілмеген шамаларды берілген шамалар арқылы келтіріп шығару
График негізінде тербеліс теңдеуін жазу үшін ... ... ... ХБЖ -не ... графигі негізінде тербеліс теңдеуін жазу


 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2739

^