Қазақстанды ілгерілету жолындағы билік пен баспасөздің рөлі [ 46 бет ]

М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ.........................................................................................3-5 беттер
НЕГІЗГІ БӨЛІМ

I тарау. Қазақстанның кешегісі мен бүгінгісі
1.1. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы қиыншылықтар 6-13 бет
1.2. Тәуелсіз мемлекеттің таңдау жолы……………………..14-20 бет

II тарау. Қазақстанды ілгерілету жолындағы билік пен баспасөздің рөлі
2.1. Ілгерілетудің басты бағыттары…………………………21-37 бет
2.2. «Баспасөзі күшті елдің өзі де күшті»……….…………..37-43 бет

ҚОРЫТЫНДЫ......................................................................................44-48 бет
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ..........................................................................49-50 бет
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР............................................................51 бет


Дисциплина: Журналистика
Тип работы: Дипломдық жұмыс

Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 900 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можете вывести на банковскую карточку
Требование к загружаемым файлам.
  • Язык: казахский или русский
  • Если язык русский то тематика работы должна быть РК (Республика Казахстан)
  • Количество страниц минимум 4
  • Нужно указывать колличество страниц без учета страниц: титульный лист, план, список литературы

Урезанное содержание работы для ознакомления
М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ.....................................................................
....................3-5 беттер
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I тарау. Қазақстанның кешегісі мен ... ... ... ... ... ... ... таңдау жолы……………………..14-20 бет
II тарау. Қазақстанды ілгерілету жолындағы билік пен
баспасөздің рөлі
2.1. Ілгерілетудің басты бағыттары…………………………21-37 бет
2.2. «Баспасөзі күшті елдің өзі де ... ... ... ... І Р І С П Е
Қазақстан Республикасы – Азия төсіндегі алып мүмкіндіктері, асқар
мақсаттары бар, тарихы терең, рухы күшті ... ... ... ... алғаннан бергі уақыт егеменді ел ретінде орнығу, әлемдегі өз
орнын иелену, барша халықаралық ... ... ел болу ... ... ... Бейнелеп айтсақ, «атымыз барда желіп жүріп жер танумен,
асымыз барда беріп ... ел ... ... ... ... ... азаматтарды, зиялы қауым өкілдерін
ойландырып, тың идея, жаңа істерге бастап отырған ... ... ... ең ... – мемлекет институтының негізін қалыптастыратын халықты
ұйымдастыру, елді ... ... ... ... ... Ал, бұл елдік
мәселенің оң шешімін таппағы, көздеген мақсатынан адаспауы халық айнасы –
бұқаралық ақпарат құралдарымен тікелей байланысты.
«Газет – ... ... ... һәм ... Адамға көз, құлақ, тіл
қандай керек болса, халыққа газет сондай керек. ...газет –халық даушысы.
«Тау мен тасты су ... ... сөз ... ... ... сөз бар. ... жеткен сөздің, түзеуге де құдіреті жетеді. Сөз – ... ... ... ... түзеуге жұмсасақ түзейді. Сөзін жұртты түзеуге
жұмсап отырған жұрттың өзі де түзелуге бет ... ... ... /1/». ... ... ... Ахмет Байтұрсынұлының «Қазақ» газетінде жарияланған
ізашар мақаласында айтылған аталы сөз. ... ... жуық ... өтсе ... газеттің міндетін Ахмет атамыздан асырып ешкім айта ... ... ... ... ... ... отырған қай басылым болмасын көтерген
мәселесі, жазған сөзі халықты түзетуге, ілгерілетуге жұмсалуы ... ... ... ... ұлтқа айналмақ.
«Қазақ баспасөзіндегі жедел ілгерілеу идеясын» дипломдық
жұмысымызға ... етіп ... ... ...... шапшаң, жеделдете дамыту шараларының баспасөзде айтылуы,
насихатталуын зерттеу және жалпы сол ... ... ... қатысты мәселелерді көтерудегі қазақ баспасөзінің атқарып отырған
қызметі мен рөлін көрсету, аталмыш тақырып бойынша қазақ баспасөзі көтерген
проблемалық жарияланымдарды бір ... ... ... ... ... ... ... өзектілігі туралы айтар болсақ, Қазақстан өз
алдына дербес ел болып, дүниежүзілік адамзат ... жеке ... ... бүгінгі күні халқымыздың әлеуметтік-саяси, экономикалық және
мәдени өмірінде бұқаралық ақпарат ... алар ... ... ... салмақты болып отыр. Бүгінгі таңда қоғамдық санаға ықпал ... ... ... ... ... күш бұқаралық ақпарат
құралдарының басты тетіктерінің бірі – ... ... ... ... ... ... ... баға берген президентіміз Н.Ә.Назарбаев:
«Газеттер мен журналдарға арқа сүйеместен өз ... ... ... мәнін қалай ұғындыруға болатынын түсінбеймін. Егер ең бұқарашыл
саяси мінберден ... ... өз ... туралы, аймақтардың
даму перспективасы туралы, ... ... ... ... ... ... - деп атап ... еді /2/.
Бітіру жұмысының жаңалығы – алдымен, алғашқы рет ... ... ... зерттеу нысанына айналып отыр. Еліміз есін жиып, етегін
жапқалы дәл қазіргідей қанатын кеңге ... ... ... ... ... түзеген жас мемлекетіміз үшін әлі қолы жеткен жетістіктерінен гөрі,
қолы жетпеген нәрсесі ... ... ... төртеу түгенделді» деп айтуға
әлі ертерек. Осы ... ... жаңа ... жол ... осы ... ... ой келді. Сонымен қатар, тәуелсіздік
тұсындағы қазақ баспасөзінің олқылықтар мен ... ... ... ... ... баспасөздің алар орнына, қалыптасу
кезеңдеріне талдау-сараптаулық баға беріледі.
Жұмыс барысында кеңінен қолданылған дерек көздері ретінде егеменді
ел болған ... 1991 ... ... ... қазақ баспасөзінде
жарияланған материалдар алынды. Еңбекте тәуелсіздік туының ... ... ... ... парақталып, ішіндегі сүбелі де
сүйекті дейтін «Егемен Қазақстан», «Түркістан», «Жас қазақ», «Ана ... ... ... ... және ... журналы секілді бірқатар
басылымды қарастырдық.
Қазақстанның ілгерілеуіне негізінен қазақ тілді баспасөз ғана
мүдделі. ... ... ... орыс тілді басылымдар арандатуға бейім
немесе мүлдем Ресейдің күйін күйттеп кетеді. Олар ... ... ... ... тоқталып, бүгін бар да, ертең жоқ ... ... ... көңіл бөледі. Сол себептен де жоғарыдағы аталған ел
тәуелсіздігіне тілектес, еліміздің ... ... ... ... ... ... етіп ... жұмыстың тұщымды болып, көздеген мақсатына жетуі, сондай-
ақ, қойылған талаптарға толыққанды жауап ... ... ... ... ... жазу ... бұл ... да естен шығарған жоқпыз.
Диплом деректік материалдарды талдау мен ... ... ... әдістерін қолдану арқылы жүргізілді. Жүйелілік, объективтілік
және тарихилық принциптеріне ... ... ... ... ол ... ... қойылатын
талап бойынша ең әуелі кіріспеден, «Қазақстанның кешегісі мен бүгінгісі»,
«Қазақстанды ... ... пен ... ... атты екі ... ол екі тарау шағын тақырыпшалардан тұрады. Бұлардан басқа ... ... ... ... қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер мен
сілтемелер тізбесінен тұрады.
I тарау. Қазақстанның кешегісі мен бүгінгісі
1.1. Тәуелсіздіктің ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік,
Қазақстан территориясының тұтастығы, тіл саясаты, егемендік, ел тұтастығына
қауіп төндірген казактар туралы, қоғамды жаңғыртудың ... жат ... ... ... ... ... ... іргелі де маңызды
мәселелер көрініс тапты.
Қазақстанның ... ... аса ... және ... сәттерін
баяндайтын «Қазақстан жолы» атты кітабында елбасы ... «Біз ... ... ... тұрақсыз және екі жақты болатынын, кез-келген кешігу
мен ... ... ... ... «өліммен аяқталатынын» түсіндік.
Бұрынғы өкпе мен әлдеқашан тарихқа айналған ... ... ... ... ... мен ертеңгіні ойлағанның орнына, біз ... ... ... ... ... болды» /3/ дейді. Иә, жағдай
оңай болмады. Бірақ, ол ... ... ... одан шығу үшін ... тәртіп пен әр қазақтың күшін жану керек болды. Ауыртпалықты
халық қалай қабылдаса, салмағы да соншалықты ... ... ... ... әр ... ... жаңа кезеңге жол ашады.
Қайсар рухты қазақ халқы дәл осынау сәтте қол жеткізген жетістіктері
үшін 1991 ... ... ... ... ... бар ... ... Егемен Қазақстанның дүниеге келуі қарсаңындағы кезеңнің ерекшелігі
оны ... ... ... жан ... ... жағдайымен
салыстыруға болатын еді. Мемлекеттік құрылым экономикалық және саяси
дағдарыстан ... ... ... ... Сол ... бұл ауыр ... ақыл-ой боямасыз көзбен қарады да, әлеуметтік сана осынау ауыр
көріністен біржола сансырап қалды. 1985 ... ... ... ... басталған «қайта құру» қашан құрдымға кеткенге шейін ел ... ... ... ой ... өткізді. Саяси қуғын-сүргін
құрбандарының бейнесін тірілтіп, режимнің ... ... ... ... жан ... төл ... естеліктері орала бастады. 2005 жылы
наурызда Грузия президенті М.Саакашвили ... ... ... ... ... сұрақтарына жауап бере келіп, өз ... ... 15 ... өлім ... жан ... дем сала бастаған
жағдайымен салыстырған еді. ТМД-ның бірқатар елдерінің экономикасы осындай
жағдайда. Бұл біздің ... 11-12 жыл алда ... ... ... ... ... ... күйзелісі мен бейжайлығы,
психологиялық шиеленісі тәрізді ... ... ... ... бұл ... шыға ... ... қиындықтан
құтқарған баспасөз институтының рөлін атап өтпеске болмас. ... ... ... ... ... журналистер қауымы білек сыбанып,
елді өтпелі кезеңнің ауырпалықтарын сездірмей өткізуге ... ... жаңа ... жаңа мақсаттарына бой үйреткенше бірталай уақыт өтіп,
алғашқы жазылған-сызылған дүниелер ... келе ... ... ... тұрғыда көптеген сыни пікірлердің нысанына айналды.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ... ... де ауыр ... ... ... ... дәурені жүріп тұрған тұста мерзімді
басылымдар мамыражай күй ... ... жақ өз ... астына қамқорлыққа
алып отырғандықтан басылымдар өтімді болудың жолын іздеп бас ... ... ... әр жердегі мекемелер бүгінде арманға айналған мыңдаған
тиражбен әр ... ... ... Нарыққа көшу кезіндегі қазақ тілінің
қиын жағдайы да ... ... ... байлады. Қазақ тілі нарыққа батыл
түрде ене алған жоқ. «Рубль говорит по ... ... ... ... де тек ... ... көрдік. Баспасөздің табыс көзі жарнама
десек, жарнама ... ... 90 ... ... орыс ... ... қосымша табыс көзі болмағандықтан қазақ газетінің өзін-өзі ақтауы
қиынға түсті. Қаржыландыра алмаудың және бір ... ... ... ... ауылдық жерлерде шоғырланғандығында еді. ... ... ... ... ... ол ... қиын ... «Қазақ
әдебиеті», «Жұлдыз» бастаған басылымдарға жабылып қалу қаупі ... ... ... ... ... ... және ... министрлігі бұл
басылымдарды «Қазақ газеттері» аталатын акционерлік қоғамның ... ... ... ... қазақ басылымдарының редакцияларына
берген дотациясы көп көмек болды. Осылайша ... ... ... ... ... келешекке беттеді. 1990 жылы республикада ... ... ... ... ... 1991 жылы оның саны 744-ке
жетті, 1992 жылы бұл көрсеткіш 1052-ге жетіп жығылды.
Ұлттық баспасөз беттеріне егемендікпен ере ... ... бір тобы − осы ... ... жалғасып, тереңдей жазылып келе жатқан −
салт-дәстүр, тіл, ... ... ... зардабы, желтоқсан жағырығы
сияқты өзекті мәселелер. Жекешелендіру сияқты экономикалық реформалардың
дұрыс жүрмеуінен ... ... ... ... ... ауыл ... тұрмысы, базар жағалаған халық туралы да газет беттерінде аз жазылған
жоқ. Бұл ... ... ... өтетін бір жайт, егемендік алғанымызбен,
тереңге жайылған Одақтың тамырларынан көп ... әлі ... ... бірі ... ... ... Кеңес Одағының кез-келген
түкпірінде әскери борышын өтеп жүрген қазақ жастарының ... ... ... әсер ... ... ... сияқты бейбіт кезеңде опат болған
әскерлер саны күрт өсіп кеткен еді. Баспасөз беттерінен бұл тақырып та ... жоқ. ... ай ... ... баламды іздеп жүрмін /4/» деп
жазған өскемендік азаматтың сөзінің жаны бар. Өйткені әскери саланы ... ... ... ... ... ... баспасөзінің жиі көтеретін
өткір тақырыптарының біріне айналған.
Әрбір ... ... ... өзінің аса маңыздылығы мен ғасырға
пара-пар оқиғалар болады. Ел тарихындағы ауыр жүкті көтерген сондай оқиға ... ... ... ... еліміздің егемендігі соның нәтижесінде сөз
бостандығы, іс-қимыл еркіндігі сияқты демократиялық ұғымдар іске ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының
ісіне мемлекеттің араласуы біршама кеміп, олар ... қол ... ... ... ... ең бір «дәуірлеу» кезеңі ... ... ең ... ... ... ... қайта құрулар кезеңіне тұспа-тұс келді. Бұқаралық ақпарат
құралдары, оның ... ұлт ... ... ... ... ... ... айнала бастаған сол бір кезеңнің өздеріне ... ... ... ... ... деп айту ... кезеңде әлеуметтік топтардың біріне шектен тыс жағдай
жасалып, екінші бірінің ... аяқ асты ... сөз ... ... ... түсінуінен болады. Бұл уақытта көтерілетін
тақырыптарды ... өзі ... ... ... /5/. Мемлекет құрудың
алғашқы жылдары журналистиканың ауыр кезеңді бастан ... ... ... бір ... кеңестік тәртіптің қатал қыспағынан шыққан баспасөз
бостандықты жүгенсіздікпен шатастырып алған тұстар да ... ... ... негізінен жас елдің іргетасын берік қылуға, елдігін, ұлттығын
нығайтуға бағытталған тақырыптарға ... ... ... ... ... ... егемендіктің алғашқы
жылдары көрініс тапқан басты мәселе – ... ... ... ... ... ... ... саясат майданына араласты. Соның
бірі – ұлттық мемлекеттілікке меңзеген «Азат» партиясы еді. ... ... ... ... ... ... ... айдармен
«Азат» партиясының төрағасы, ... ... ... ... ... жарық көрген «Азат» пен «Алаштың» ... ... ... ... Дәл осы ... ... қазақ публицистикасының
дамуында жаңа бір дәуір басталды. Ол азат ойдың, еркін сөздің ... ... ... ... ... ағымы 1990 жылдары өзіне лайық арналар таба
бастады. ... ... ... ... бас ... Философ Сәбетқазы
Ақатайдың жан даусы - өмір ағымының өзі туғызған дауыс болатын.
Міржақып Дулатовтың 1925 жылы ... ... ... бір ... тіл ... атты мақаласын қайта көшіріп басу арқылы
«Қазақ әдебиетінің» бетінде ... тіл ... ... 1991 ... «Синонимнің көптігі тіл байлығы емес» атты ар жағында
синонимнің тіл үшін ... жоқ ... ... қылтиған Қ.Жүкешевтің мақаласы
жарияланды. Мақалаға көз жүгіртсек, «ана тіліміздің көсегесін көгерту ... ... аз ... ... ... ... пікір ретінде
Б.Нұржекеұлының «Кешірерсіз, синонимнің көптігі – тіл байлығы» атты қарсы
пікір мақаласы басылды. Автор қазақ ... ... ... ... мақаласын «Жүкешевтің «...қазақ тілі түсініксіз, бір
ойды айтып жеткізуге қиын тілге ... ... ... тек бас ... ғана болады. Қалай десек те, аздық жұтаңдықтың, көптік ... /6/ деп ... ... ... «Қазақтың тайпалық құрамы мен саны ... атты ... ... демографиялық саясаттың публицистикадағы
көрінісі деуге ... ... ... 16 ... ... Кеңес қазақ халқының ғасырлар
бойғы арман-мүддесі көрініс тапқан «Қазақстан ... ... ... Конституциялық Заңын қабылдады. Дәл осы кезде «Қазақ
әдебиетінің» редакциялық мақаласында: «Ақ түйенің ... ... ... ... ... ... Қазақстан» газетінде «Горбачевті сотқа беру керек пе?»
деген сын корреспонденция жарияланды. Авторы – ұлт ... ... ... қатар Амандық Әбжанның «Бабаның ... ... ... ... ... ... қазақ елінің соңғы ханы Кеңесарының
бас сүйегін тауып, өз топырағына қайтару туралы мәселе қозғайды.
Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... жеп, суын іше ... шу шығарып, артын қақтығысқа айналдыра
жаздаған казактар туралы көптеген ой-пікірлер айтылды. Бұған «Жас ... ... ... ... ... ... «Казачество -
отарлау саясатының қолшоқпары» (05.01.1995) атты мақаласы дәлел. ... ... ... ... ... бұндай саяси мәселелер
көрсетілмеген. Жарғыда «Казактар тек мәдени және шаруашылық дәстүрлерді
жаңғыртуды, ... ... ... деп жазылған. Қауымдастықтың
республика заңына толық бағынатынындай, ... ... ... бақылауды
іске асырғаны жөн /8/» дейді мақала иесі. Осылайша казактар туралы жазылған
деректер олардың ұр да жық ... ... бола ... ... ... ... сол кездері республиканың кей облыстарында ... ашық ... ... мен ... ... ... ... атамандары
егемен Қазақстанның Ресей құрамындағы автономияға айналуын талап етіп,
сондай-ақ жеріміздің тұтастығымызды өзгертуге ... ... ... та ... ... олар ... ... қол созғылары келетіндігін
ашық білдірген жоқ.
Қайсар ... ... ... елге ... ... ... Карелияның Сосновец поселкесінен осыдан екі жыл бұрын
табылған Міржақып ... ... ... ... ... ... мәселесі
көтеріледі. Мәселен, «Оқиға ортасында» айдарымен «Міржақыптың мәйітін әкеле
жатырмыз» атты, ... ... ... ... ... ... /9/» деген циклды материалдар жарық көрді.
Жалпы тәуелсіздіктің алғашқы жылдары ... ... ... ... қалың қазақты ұйқысынан оятып, жаңа ұрпаққа ұлттық рух
берді. ... ... ... түрткі болды. Тәуелсіздік талаптарынан
туындаған ұлттық саяси ... ... ... ... ... ала ... баспасөзінде орныққан тенденция − қазақ
елінің ойға алған ... ... ... ... ... ... ... потенциалын арттыру тақырыбы. Сөзіміздің дәлелі ретінде
келтірсек, ... ... 1997 ... бір санында
Ө. Сұлтанғазиннің «Ұлт намысын қорғауды ұмытпайық» деген тақырыпта мақаласы
жарияланды. «Менің байқауымша, біздің мемлекетіміздің рухани күш-қуаты ... ... ... ... Оның бір ... мысалы, осы күнге дейін ... ... ... деген сұраныстың жоқтығы /10/» Демек, ендігі
жерде Қазақстан рухани құндылықтарды өндіріспен ұштастыру керектігі, ендігі
сатыда орындалмақ тапсырма сол ... ... ... елі ... ... ... қашып құтыла алмаған. Үлкен күйзелістер мен құлдырауларды
Америка, Англия, Түркия, ... ... ... т.б. ... ... өткерді.
Егемендіктің бастапқы кезеңдерінде осындай қиыншылықтардан өте отырып,
бүгінде Қазақстан өз экономикасын нығайтып және ... ... ... үлгі болуға жарады.
Елдің материалдық дамуына серпін беріп, тіреу қызметін атқаратын
фактор − рухани өзегімізді ... ... ... ... ... ... бұтағы биік» деген сөз бар, қазақтың тарихын
ұлттың ержүрек ... ... ... көтеру арқылы қазіргі ұрпақ
санасында тарихи таным қалыптастыруға, сол арқылы ... ... ... білік қалыптастыруға болады. Осы тұста ұлтты ұйытатын, оның ... ... ... ... ... ... идеологиясы болуы қажет.
Ұлттық идеология мәселесін тереңнен көтеріп жүрген «Жас Қазақ», «Егемен
Қазақстан» ... ұлт десе түн ... төрт ... ... аса ... ... «Бәсекеге берікпіз бе?» мақаласында: «Ұлттық рух − ... ... оны ... ғана ... ... кім ... ... кем емес екеніңді ойыңмен, ісіңмен дәлелдеуде. Ол ... ... ... бойы ... ... бітпейтін процесс /11/» деп, ұлттық
идеологияның анықтамасын дәлелдейді. Белгілі саясаткер Дос ... ... ... шыққан «Қазақтарды қалай көтеруге болады?» атты мақаласында
халқымыздың көтерілуіне мүлдем кереғар ... ... он бес ... ... келе ... саяси памфлет арқылы жеткізеді. Қазақтың
алға жылжуына зиянын тигізіп ... ... бірі ... ... ... хабарларды азайту және оларды түнде
көрсету» дегенді айтады. «НТК», ... «31 ... ... өз еліміздің
телеарналарын тексерген К.Қаптағаев, М.Оразай ... ... ... ... ... ... хабарлар 30 пайызға да жетпейді екен.
Ресейдің ұлыдержавалық идеологиясын ... БАҚ ... елін ... ... Көптеген қалаларда қазақ тіліндегі газеттерді табу қиын. Мұндай
жағдай Кеңес Одағы ... де ... /12/» деп ... ... ... ... қазақ болып қалуы ұлттық сана, дін
және дәлге де байланысты. ... ... ... ... ... бар, енді ол тек бай ... ғана емес, ұлт меншігіне айналуы
қажет. Бірақ, ол үшін ұлттың өзі әрекет жасамаса, оны ... «мә» деп ... ... ... рухы әлі де ... ... да осы ғасырда өмір
сүріп жатқан жастарға ... ... ... ... ... Балаларымыздың аттарын тек қазақша қояйық, қазақша
балабақшаға берейік. Жастар! ... ... тұр, оны ... спортқа жұмсайық. Қазақ киносына театрына барайық, қазақ
баспасөзін, өнерін ... /13/» деп ... ... ... ... мемлекетін құрудың жолдарын көрсетеді.
«Жас Қазақ» апталығының соңғы санында «Қазақтың ... ... ... ... деген зерттеу мақала ... ... ... ... «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының қаржысына күн көріп
отыр десе, ... ... ... ... ... ... ... оппозицияның да іштей ірігенін көрсетіп,
екі жақты саясат ұстанатынын қынжыла жеткізген /14/.
1.2 ... ... ... ... Қазақстандағы реформалар тәжірибесінің нәтижелі екендігін
халықаралық сарапшылар ғана емес, сонымен бірге әлем ... ... ... ... БҰҰ-ның бас хатшысы Кофи Аннан 2002 жылы Қазақстанға келген
сапарында: «Қазақстан өзінің тәуелсіздік жылдарында ... ... ... жетті, сондай-ақ ішкі саяси тұрақтылықты
қамтамасыз ете білді» /15/ ... ... басы ... қате ... байқауға болады. Қазақстанның көшбасшылығы сәтті таңдап алынған
өтпелі дәуірдің саяси-экономикалық үлгісіне негізделген. Ол ... ... және оған қоса ... де ... ... ... ... мәні мемлекеттік билікті әлсіретпестен, нарықтық
экономиканың ... ... және ... ... бірге «естен тандырмайтын», түбегейлі реформалардың жиынтығына
саяды.
Қазақстанның «таңдау жолы» туралы айтар болсақ, әрине, бұл жол ... ... ... ғана ... емес. Бұл жалпы конституциялық
ережелерді ғана емес, сонымен бірге саяси режимді, инфрақұрылымды ... ... ... ... ... Бұл аса бай ... дүние
және дәл осы мәселелерге Қазақстан үлгі аларлық ... ... ... ... болды. Бұл табыстар дүние жүзінде және өз ішімізде ... ... ... ... ең ... ... Қазақстан өзін дербес ... ... Бұл тек ... Ұлттар Ұйымына мүше болуымыз ғана емес,
халықаралық процестерде өз үніміз ... ... ... ... ... ... ең ... державалардан Қазақстанның
қауіпсіздігіне кепілдік алды. АҚШ, ... және ... соң, ... Қытай да берді. Осылайша мемлекет құрудың нақты мүмкіндігіне ие
болдық. Жаңағы аталған елдерден кепілдік алу нені ... Бұл ... ... ... ең басты бағытты дәл анықтай білгеніміздің
белгісі. Бұл бір. Екіншіден, Қазақстан ... ... қоса ... ... ... орнады. Үшіншіден,
экономикада қандай бағытпен жүретініміз анықталды. ... ... да ... ... жолы ... ... ... шақырып,
шетелдерден белді экономистерді тарту арқылы ел ... ... ... Осы ... ... ... пен тыныштық
сақталып тұрғандығын, жанжақтағы түрлі жанжалдар шарпуына шалынбағанымызды
қоссақ, байсалды саясатымыздың ... ... ... ... Өзге елдер ондаған жылдар бойы ... ... ... ... ... тура ... ... − асқан қырағылықты, мол еңбекті керек ететін сала. Бұл
саланы басқарған азаматтар арасындағы мүдде ... ... ... бері ... министрі бірнеше рет алмасты. Өткен жылы
елбасы бұл салаға лайық басшы ретінде Ермұхамет ... ...... даму ... әсіресе
«ақпараттық соғыс» теориясының маңызын жетік біледі. ... ... ол ... ... ... ... экономикалық әлеуетін
реттестірді. Сондай-ақ, ұлт мәдениетін жедел уақытта көш ... ... ... ... ... ... да ... Ертісбаев «Егемен
Қазақстан» газетінің бас ... ... ... «Дамуды
жеделдетудің, яғни осы заманғы қоғам құру мен ... ... ... ... ... ... таңда еліміздің әлеуметтік-
экономикалық және саяси өмірінің өзекті тақырыптары ... ... ... ... экономика, сонан кейін ─ саясат» деген ұстанымы осы
жылдардың ішінде ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Қарқынды экономикалық даму ... ... ... ... кең жол ашып ... ... тұрақты
экономикалық ахуал, әлемдік тауар рыногындағы бізге қолайлы конъюктура,
ішкі сұраныстың өсуі, инвестиция ... ... ... арта ... жылдарда да экономиканың дамуы қарқын алады деп болжам жасауға
мүмкіндік ... /17/» ... еді. Осы ... ... ... ... ... отырған Ертісбаевты қазақ елін ілгерілету саясатының жалауын
желбіреткен, алғы ... ... бірі ... ... бар. Бұл ... фактор. Себебі, ақпараттандыру, насихаттау ... ... ... өз ... ... құралдарының саясатына
жанама қадағалайды. Авторлар, баспасөз, басшылық арасында өзара байланыс
желісі ... ... ... ... ... ... да ... мырза
назарға алды. Ал ол өз кезегінде аталған ... ... ... тықсырып шығаруға талпынса, мұның ... ... ... ... жедел арада қара үзіп, алға озуына ... ... ... бір ...... саласындағы
жетістіктер. Экономиканы реформалау − ... ... ... бәсекеге қабілетті ету бағытында жүргізілді. Қазақстанның
он бес жылдық экономикалық ілгерілеуін бір қайырған ... ... бір ... ... ... «Қазақстан экономикалық даму қарқыны
жағынан бүкіл Азия құрлығындағы ... ... көш ... ... өсімі
8,9 пайызды құраса, ІЖӨ 64 миллиард долларға жеткен. Халқымыздың сатып алу
қабілеті 138 ... ... ... 2010 жылға дейін бәсекелестікті арттыру мақсатында мақта
өндірісін 600 мың ... ... ... ... 200 мың ... ... Дүние жүзі өндіретін мақтаның бір жарым пайызы
біздің еншімізге ... − деп ... ... ... ең озық ... ... етіп көрсеткен. Елбасы атап көрсеткендей ... ... ... жүргізу проблемасы мақала бойында кең қамтылған.
Аталған мақаламен үндес, елбасының экономикалық ... ... ... ... ... басылым «Егемен
Қазақстанда» жиі беріліп тұрады. Елдің ілгерілеуінде өзіндік тың ... ... ... экономика, сосын саясат деген ұстанымен
оқырманға түсіндіруді мұрат еткен академик Кенжеғали ... ... ... ... осы ... өткен жылғы санында жарияланғаны
есімізде. Автор ойын ... ... ... ... адам ... индексі
жөнінде әлемде сексенінші орында, еңбек өнімділігі ... ... ... есе ... ... ... ... Осыны ескере отырып, адам өмірі мен ... ... ... ... ... сақтау салаларына мемлекет
миллиардтаған қаржы бөліп жатыр. Бұл − ұзақ ... шара ... ... ... шеңберде дамыту проблемасына арналған экономист
Рахман Алшановтың «Жаһандық экономика және ... ... ... аса ірі сегменттерінде үлкен өзгерістер жүріп жатыр. ... ... ... ... келе ... жылжымайтын мүлік рыногын
атауға болады. Соңғы бес жылда ... ... ... ... құны ... ... дейін ұлғайған.
...Қазақстанда әлемдік маркалардың жолаушылар автомәшинелерін сату
2000 жылғы 9,07 млрд ... 2004 ... 68 млрд ... дейін өсті.
Сөйтіп Қазақстан автомобильдер сату көлемі бойынша ТМД-да екінші орынға
шықты. Біздің ... ... ... және ... ... 2007 жылы ... ... деп күтілуде /19/» дей келіп,
Қазақстанның даму қарқынына салиқалы талдау жасаған.
Өнеркәсіптік ... өсуі ... ... жаңа экономикалық
және экономикалық жағдайларды қайта құруға дайындығына байланысты.
Баспасөздегі ... ... ... ... ... бейімділігі біршама тәуір. Ендеше, экономикамыздағы жедел іргерілеу
саясаты Қазақстанның жалпы дамуының жекелеген тармағы ... ... ие. ... ... жүйеден тұралап, кейбір ортаазиялық елдер
секілді кейін кетпей, бір орындағы межесін сақтау, мүмкіндігінше алға жылжу
− Қазақстан экономикасының ... ... ... пен ... сабақтастыра дамыту ел дамуының даңғыл
жолы. Осы қос тізгінді қатар ұстау − ... ... ... ... ... ... ... жылдарында алдымызда тұрған мемлекеттік
дамудың исламдық, ... ... ... ... ... ... белгілі. Біз соңғы бағытты ... ... ... ... ... қалу ... халықаралық ынтымақтастығының аясын
шектеп тастауы айдан анық еді. Батысында ... ... ... ... гегемонияға ұмтылып отырған екі елдің ортасындағы Қазақстан үшін
таңдаудың басқалай ... жоқ ... ... ... ... ... жаттық жоқ», яғни кімнің ниеті түзу болса, біз сонымен
біргеміз. Әзірше. Өзге біреулермен ... ... ... бұра ... ... жоқ. ... мол байлығы тұрғанда
өзгелер де біздің көңілімізге дақ түсірмеуге тырысады.
«Қарыштап даму процесінің ... ... ... БАҚ ... ... ... бас индикаторының қызметін атқарады. Баспасөз
еркін, алуан пікірлерге толы болғанда ғана ... ... ... /20/.
Сондықтан баспасөз де елімізді демократияландыруды жүзеге асыратын басты
институттардың ... ... жеке ... ... «Айқын» газетіне «Тамырсыздық
қоғамға үлкен қауіп» атты хат жолданды (16.03.07). Хат президентімізден
бастап, ұлт ... ... ... елдің алдында жүрген азаматтарға
арналған.
2006 жылы «Жас қазақ» ... ... ... ... ... ... бірнеше рет қазақ тарихына қатысты, ... ... ... ... өткізді. Бұл материалдардың көздегене
мақсаты − ел ... ... ... ... ұлт ... арқылы,
ұлттық идеяны дамыту арқылы жүзеге асыру. Бұл ... ұлт ... «Ұлт ... ... ... Дос Көшімнің бастамалары
көпшіліктің көкірек ойын дөп басып жүргенін байқаймыз. «Жас ... ... Д. ... ... мысқыл аралас қорытындысын жариялады:
«Президенттің он бес ... тіл ... ... аю ... айтқан сөзіне орыс
шовинистері қатты ренжіпті-міс, бірақ олар қазақ тілін әлі үйренген ... олар аю ... Осы ... ащы ... ... ұлт
жанаршырларының сөзінен ақиқат үнін естілгендей. Қазақ баспасөзіндегі
мақалалардың пікір ауаны қазақтың үстемдігі, ... ... ... Ендеше,
қазіргі ұлтымыздың беталыс бағыты да осы болса керек.
Тарихтың бізге бұйыртқан сыбағасына жеңіл-желпі ... ... ... ... сол ... ішіндегі ең маңыздысы
ұлттық пәтуа-бірлік болса керек. Әрине ... ... ... ... ... та, ... ... де мәнді. Алайда осы жерде біздің
жүрегімізді басқа бір гәп ... атап ... ... ... яғни ... не күйде деген мәселе. Қазақстанның мемлекеттілігін нығайту
жолында өзінің мемлекетіне ... ... ... ... де, ... ... қазақ тілінің тірек боларлық рөлі де, бас ... ... ... әрекеттері де, тарихи сананы қалпына келтіру
де... бәрі-бәрі барша қазақ ... ... ... ... ... қоғамында «мемлекеттік», «мемлекеттік емес» деген ұғымдар
қалыптасы. Одан әрі ... ... ... емес» деп үкілегеніміз жөн
емес. «Тәуелді», «тәуелсіз» деп жағаласып жату өзіңнің ... ... ... көрсетеді. Ой-өрісіміз әлі де сол межеден аса алмауда.
Өзге елдердің бірде-бірінде өзін «тәуелсіз басылыммын» дейтін ... ... ... ... ... ... ... қаржылы топқа қызмет
етеді. Үкіметтен тыс тұрғандықтан ғана «тәуелсізбін» деп өзін-өзі алдарқату
ғана.
Ал, ... ... ... баспасөз құрамына
келсек, мұнда елдегі нақты жағдайға байланысты қарастыру керек. Біз жас
мемлекетпіз. ... ... ... күш ... Біз қираған
империяның жарылып түскен бөлігінде, әртүрлі ұлттық ... ... ... ... жөн. ... мемлекеттік баспасөз мемлекет құру
идеясына ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
баспасөз орындарының нақты міндеттеріне тоқталайық.
Ең алдымен Қазақстан тәуелсіздгінің ... ... ... ету үшін ... қадамдарды жұртшылыққа
түсіндірмей болмайды. Мұны газетке жүктелетін «мемлекеттік тапсырыс» деуге
де болады. ... ... ... даму ... оның ... ... ... қосар үлесі зор. Әсіресе, Қазақстан
жағдайында ұлттық қарым-қатынасты бір сәт ... ... ... ... ... ... мәйегін қалпына келтіру. Бұл істе баспасөзге ... ... ... ... біз жаңа ... ... ... жыл бізге ешкім нарық экономикасын насихаттаған жоқ. Ендігі нарық
қатынастарының ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің үнемі ой-пікірлерін айтып отыруы үшін үкімет қаржы
шығарып, газеттерді ұстап отыр. Бұл мемлекет ... түзу ... ... қажетті шығындар болмақ.
Ағартушы Ахмет Байтұрсынов атамыздың артына қалдырған ақтық аманаты
мынадай еді: «Алашқа аты ... ... ... сіздер адаспаңыздар.
Адаспас үшін бірігіп ақылдасып, ойласып, ынтымақтасып іс істеңдер. ... ... ... Алаш ... Арттарыңнан ергендердің обал-
сауабына сендер қаласыңдар /22/». Ұлт ... ... осы ... ... бен ... ... ілгерілету жолындағы
адастырмас темірқазығымызға айналуы тиіс.
II тарау. Қазақстанды ілгерілету жолындағы билік
пен баспасөздің рөлі
1. Ілгерілеудің басты ... – елді ... ... ... елін дамыту біздің
ойымызша төмендегідей бірнеше бағытта ... ... ... ... ... ... елу ... кіру үшін халықтың материалдық ахуалын жақсарту маңызды болмақ;
Асылы, баспасөздің міндеті қай заманда ... осы ... ... ... ... нарық пен еркін бәсекелестік жағдайында баспасөзге
деген талап еселенді. ...... ... ... ... ... ... секторлар жұмысының сапалы жүргізілуі –
бәсеке күресте жеңудің бірден-бір кепілі.
Академик, агробиология және экология институтының директоры ... ... ... ... ... бөлген ақшаны ауылға
тура жеткізетін ... жоқ» ... ... ... ... «Ауыл
шаруашылығы саласының деңгейін өсіруге мемлекет тарапынан 2000 жылы – ... 2003 жылы – 39, 2004 жылы – 48 ... 2005 жылы – 58 млрд ... ... қомақты қаржының бөлінуі нәтижесінде осыдан он жыл
бұрынғы кезеңмен салыстырғанда, ... ... ... ... ... ... ... мемлекет асырайды деген дайын асқа тік
қасық психологиясынан арылтты.../23/» дей ... ... өз ... ... білетін маман ретінде мынадай қорытындылар жасайды: «Кеңес
өкіметі кезінде Қазақстанның даңқын ... ... ... ... ... шығар. 25-35 млн гектар егістік алқабымыз болса, оның ... ... ... дақыл себілді. Оның гектарынан орта есеппен 7-8
центнерден өнім алып жүрдік.»
Төреғали Тәшеновтің мақалалары да осы ... ... ... ... ... 2005 ... ... Т. Тәшеновтің
«Экономика бетінде» жарияланған «Ауыл жылы ауылға не берді?» мақаласы шолу
жанрында жазылған. Олай дейтініміз, мақала ... үш ... ... ... ... барысында істелген шаралардың қорытындысына шолу
жасалған: «ауыл шаруашылығы саласына 200 ... ... ... 147,5
миллиард теңге жоспарланған) қаражат жұмсалыпты, соның нәтижесі қандай?
...Елбасының ... ... ... арнаған Жолдауына сәйкес, 2005
жылы «Агроөнеркәсіптік кешенді және ауылдық ... ... ... ... ... Заң қабылданып, қолданысқа енгізілді. Ауылдық
аумақтарды дамыту ісіне былтыр 51,3 ... ... ... ... 19,9 миллиард, жергілікті бюджеттерден 25 миллиард теңге
бөлінген. Соның ... үш ... ... 208 мың ... жаңа жұмыс
орындары ашылып, даму әлеуеті төмен ауылдардың саны 108 елді мекенге немесе
23 ... ... ... ... 7751 елді ... ... деңгейі бойынша 1204-і жоғары даму әлеуетіне ие, 5625 елді ... 595 ауыл даму ... ... төмен деңгейге жатады. Ауыл
жылдарында республикалық бюджеттік бағдарламалар ... ... ... мен ... және ... да ауыл ... ... берілді. 25
машина-технологиялық станса (МТС) құрылды.
2005 жылы ауыл халқына шағын несие беруде 925 ... 845 мың ... ... ... ... алған ауыл тұрғындарының саны – 9,5 мың.
820 миллион 895 мың теңге – ауыл ... 83 ... 25 мың ... ... ... 21 миллион 925 мың теңге – ... ... ... ... Мәдени бағыт. Оған өз ретінде әдебиет, спорт, өнер салалары ... ... ... ... ... − халық психологиясын
ілгерілеу идеясына бейімдеу үшін оларды Қазақстанның жарқын болашағына
сендіру, жігерін қайрау. ... ... өнер мен ... ... ... ... ... қазақ ұлтының зиялысы, көркемсөз шебері,
жазушы Ахмет Байтұрсынұлы: ... ... - ... ... ... ... күшейеді – оқумен, оқу күшейеді – мәдениетпен. ... ... ... ... ... бірін-бірі жетелейді, бірімен-бірі тығыз
байланысты. Қазақтың асылы – мәдениетте» дегені бар.
Енді елдің рухани дамуының көрсеткіші ретінде саналатын ... ... ... ... Бұл саланы көтеруде баспасөз қандай рөл атқарып
жатқанына көз ... ұлт ... өзге ... ... мемлекетінің
өндірістегі табысымен мақтанбайды, өркениетінің ... ... бірі − ... ... ... Англия, Франция, Германия
сияқты елдер өнер ошақтарын мемлекет тарапынан қаржыландырады. Ал, кезінде
біздің биліктің өнер ордаларына ... ... өмір сүр деуі ... ... орын ... түсінбегендігін көрсетті. Осындай
мәдениет саласының қызметкерлерінің ... ... ... ... ... шақ ... өз деңгейлерін төмендетіп алды.
Тәуелсіздік алғалы қазақ газеттерінің өнер саласын жазбай, ... ... жоқ. ... ... дер ... ... ... алаңдатарлық
мәселе өмірімізге нарық заңы дендеп енгеннен кейін өнер ... ... ... ... ... құндылығы жоқ, арзанқол
дүниелер көбейді, кәсіби өнердің орнына әуесқой өнер ... ... ... ... ... ал ... пен өнерге тек ұлттық мүдде
тұрғысынан қарау ... ... ... ... ... ... ... қарастыруы қажет.
Бәсекеге барынша қабілетті ... ... ... де ... ... орныққан сипатта көрініс табуы үшін ... ... ... ...... ... «Шүкір, ұмыт бола бастаған жарасымды
дәстүрлерімізді қайта жаңғыртып жатырмыз. ... ... бес ... ... ... ... ... сапаларын көтеруге жүгіне бастады.
Егемендік алғалы 7-8 жаңа театр ұжымы бой ... / ... Ә. ... аман» /25/ деген белгілі театр сыншысы Әшірбек Сығай «Егеменнің»
етжеңді бетіндегі мақаласында ... ... ... әзірге
тоқыраудан аман екендігі, көршілес ... ... ... тұсау
салынып, балет, опера жанрларын насихаттауға тиым ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Осы
басылымдағы келесі бір мақаласында: «Елулікке енгелі жатқан Қазақстан үшін
кешегі «гөй-гөйімен» қалып қойған ... ... ... ... ... ... жіберетін рухани мәшинені басқару тетігін күшейту ... ... ... ... ... бен ... жаңа
туындылармен толықты және республикамыздың мәдени ... ... ... ... ... әсіресе кинематографистер мен
сәулетшілер, ... ... ... ... мен ... ... ... түсе алатын туындыларды дүниеге әкеле бастады.
Өнер туындыларын бағалағанда «өнер баршаға түсінікті ... ... ... бойынша емес, «өнерді түсіне білу керек» дегенпринципке көшу
керек. Бүгінгі еліміздің мәдени өмірінде өте ... әрі ... ... ... Бір ... шығу ... ... пен өткен мұраға деген
белсенділік ... ... ... ... батыстануы жүріп жатыр.
ҚР ҰҒА академигі ... ... ... ашып ... ... ... үздік өнер туындыларын насихаттау − жалпы өнер
туралы ғылымның кезек күттірмейтін мәселелерінің ... ... ... ... ғалымдарымыз «Қазақ өнерінің тарихын» жазуда. Мұнда қазақ
өнерінің осы күнге дейінгі даму ... мен ... ... ... «Мәдени мұра» бағдарламасына сәйкес «Қазақ
музыкасының антологиясы» ... ... ... Келесі жылдан бастап
ғалымдарымыз өнеріміздің жай-жапсарын зерттеуге кіріседі /27/». ...... ... жинағынан Алматы, 2006 жыл/ деп елең
еткізерлік жаңалығымен бөліседі.
Кеңестік қоғам жылдары ... ... ... көп ... айтылмай, ол тек жетістіктер тұрғысынан қарастырылып
келді. Қазақ ... ... ... нәтижесінде өзекті айтылған
маөалаларды жариялай отырып, мәдениет саласындағы қайшылықтардың себептерін
батыл көрсете ... ... ... ... ...... рухани негізі», «Мәдениетсіз мемлекет тұл», «Ең қатерлісі − ... ... ... ел ... көтере ала ма?», «Руханият», «Өмір −
өнер», «Мәдениет» т.б. ... ... ... ... өзекті
тақырыптарын көтеріп, қордаланған проблемалардан шығар жолды іздейді. Міне,
сондықтан қазақ баспасөзі ... ... ... ... ... жағынан кенде емес. Соңғы онжылдықта мәдениет мәселелеріне ұлттық рух,
ұлттық мүдде тұрғысынан барып жүр. Егер де ... ... ... тапқан
әрбір проблемалық жарияланым назардан тыс ... дер ... ... ... ... жоқ. Бұл мемлекетіміздің мүддесі үшін,
мәдениетімізді дамыту үшін аса қажет. Идеологиялың басты құралының бірі ... Орыс ... ... айтқандай, «адамзаттан әдебиетті алып
тастасақ, сақырлаған қару, сыңғырлаған тиындар ғана қалады /28/». ... үні ... ... ... ... ... ... қауым екені
түсінікті. «Таңшолпан», «Жұлдыз», ... ... ... ... бар. ... ... мен «Парасат» та кейде әдебиет
мәселелерін ... ... ... осындай журналдар бола тұра жетпіс жылдық
тарихы бар үлкен газет «Қазақ әдебиетінің» жағыз болуы ... ... көзі ... ... ... ... әңгімелердің жылдап
шықпайтын жағдайлары кездесетін. 2005 жылы бас басылымның қатарына «Әдебиет
айдыны келіп қосылды. ... бас ... ... ... ... ... мәдениет. Мұның ішінде кино, театр ... ... ... ... тым терең бойламасақ та, жалпы зиялы қауымның ... ... ... ... /29/» деген еді. Қазақты қанбазарға
алып шығатын мәдениеті мен әдебиеті. Есі бар ұлт әр ғасырдыі басында ... мен ... ... ... ... 2007 жылы ... күллі
ғаламға ұлттық мүдде тұрғысынан үңілетін «Кентавр» дүниеге келді.
Бодандық шылауында әдебиетіміз бен мәдениетіміз ... ... ... да ... өсті. Қазақтың халық ... ... ... ... ... келер ұрпақ!» ... ... ... ... екі түрге бөліп: «Құлдық
қамытын киген барша отар елдердегі секілді, қазақ ... де екі ... ... Оның ... ... ... жағатын, отаршылардың
үйреткенін тоты құсша қайталайтын бодандық бағыт. Ал, екінші – астарлап
болса да ... ... ... ... санасына сіңіруге талпынған
реалистік, халықтық бағыт /30/», - деп әділін ... ... ... ... ... ... ... қайтсе
көгереді» деген тақырыптардағы баспасөз ... ... ... ... ... әдебиеті қандай болуы керектігі
төңірегінде өз ... ... /31/. Ал ... ... азат ... ... мемлекеттілікті сезіну, өз елі үшін мақтана білу,өз ... ... ... ... ... ұдайы баулып, қалыптастырған
жөн /32/» дейді.
Нарықтық қатынасқа көшкен соң ... ... ... ... болды. Осыған орай ақын-жазушыларымыз да нарық заңына
бейімделді. Кітап шығарудан ... оны ... сату ... және ... ... да қалам иелерінің өз міндетіне айналды. «Егемен Қазақстанда»
белгілі жазушымыз ... ... әл ... ... /33/» ... айтатын негізгі ойы нарыққа көшкен кездегі көркем
әдебиетіміздің ... ... ... Әдебиеттен айрылған елдің рухани
аштыққа ұшырап, ұлттық сана-сезімінен, салт-дәстүрінен айрылып, арты рухани
мәңгүрттікке ұрындыратынын жеткізу еді. «Шын өнер ... ... ... ... Б.Кәрібаева «Қазақ әдебиеті» газетіндегі «Шын
әдебиет енді ... атты ... ... ... ... шын ... ... ұшыраған әдебиет, нағыз шынайы әдебиеттің туар уақыты ... ойын ... ... ... ойыссақ. Өзге елдің байрағы белгілі бір
мемлекеттің территориясында екі жағдайда ғана ... ... ... нақтылы елге келесі бір елдің мемлекет басшысы келгенде, екінші
ретте елінің ... ... ... ... ... ... орай желбірейді. Демек, Қазақстанның әлемдік аренадағы ... ... бірі – ... ... кезінде спорттың негізгі ұстыны Мәскеу болатын. Бізде
ғылыми-әдістемелік орталық та болған жоқ. Алматыдағы Балуан ... ... ... ... іліп ... ... ... да болмады.
Тәуелсіздіктің ... 6-7 ... ... ... ... ... 2-3 жылда Қазақстан әлемдік айтулы жарыстар ... ... ... ... 2001-2015 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама дүниеге
келді. Одан бері қарай Алматыда Олимпиада ... ... ... ... ... ... базалары ашылды. Қазақстанда бұрын
болмаған допингтік тексеру ... ... Бір ... қазақ спорты
біртіндеп қолға алынып жатқандай. ... ... ... ... қайда деген сауалға жауап іздеген журналист
Қ.Рысбекұлы «Қатпары қалың ... ... атты ... ... 16 ... бар ... қайыққа теңесек, Жамбыл, Шымкент, Алматы,
Қарағанды төрағалары ... ... ... еседі. Қызылорда, Атырау,
Қостанай... төрағалары ескек ұстаған аты бар, ... ... ... ... ... ... ... облыстардан кейінгі үш
олимпиадаға ешқандай спортшы жіберілмеген. Қазақстан ... осы ... ... ... тұтас бір орталықтан басқарылып, бір жүйеге бағынуын
қамтамасыз етсе дейміз /34/» ... ойын ... «Жас ... ... ... Есей ... ... ақпарат және спорт министрі
Е.Ертісбаевтың еліміздің спортшыларына «2008 жылы ... ... 10 ... ... ... ... ... меже қойғандығын жаза
келе: «Әрине, қойылған талап ... ... ... ТМД ... ... ... едәуір мол қаржы бөледі. Әлемде Қазақстан сияқты өз
олимпиада чемпионына 200 мың АҚШ доллар сыйақы бөлетін ел жоқ. ... да ... ... өмірлік зейнетақы тағайындап отырған
жалғыз біздің ел. Ендеше, неге спорт саласының басшылары мен жанкүйерлерге
спортшыларымыздан жоғары ... ... ... /35/» деп ... − істе,
аузымыз − сөзде дейтіндей әрекетте болуымыз керек, ... сөз ... ... ... ... 1940 жылдардың ортасында Шоқыр
Бөлтекұлы әкелгенін біреу білсе, біреу біле бермейді. ... бері ... ... ... ... кезі көп. ... алты атанға
жүк болар жеңіс дәстүрі бар. «Ал бүгінгі қазақ боксының халі ... ... ... бокс федерациясының бас хатшысы Болат Теміров «Боксымыз
құлдырамайды, биіктейді. Себебі, бокс − ... ... ... ұстары /36/»
деп жауап береді.
Қазақ спорты әсіресе қазақ мамандарына ... ... ... ғана ... мектеп-интернаттарға да ауадай қажет. Әр қаладағы
қазақ кадрларының тізімін жасап, олардың білімін жетілдіру ... ... ... ... ... ... біздің спортта ғылыми-әдістемелік
кітаптар жоқ. Спорт академиясындағы орталықтың бар-жоғы да белгісіз. ... ... ... ... ... ... ... 75 мың спорттық-
тәжірибелік дүниені өз тіліне ... ... ... ... ... институты бар. Бізде осының бірі де жоқ.
Қазақ спортын көтеру үшін Қажымұқан, Балуан Шолақ, Жақсылық, ... ... т.б. ... спорттық жолын шынайы көрсететін
бейнефильмдер мен кітаптар керек. Қаракөз балалар ... ... ... отыр. Рухани жетілмеген спортшы түптің-түбінде қазақ спортының
көсегесін көгерпейді.
3. Демографиялық саясат. ... ... ... нақты жағдайлар жасау арқылы
табиғи өсіру, оралмандарды қабылдау және т.б. ... ... ... жеріне жеткізіп жазған азулы авторлардың мақалаларына тоқталайық.
«Үшінші дүниежүзілік соғыс бола ма, бола қалса, зары мен ... ... ... ... көз ілдірмей отыр. Күн тәртібінен түсетін емес. Түспейді
де. Бүгінгі Ирактағы қырғын, ... ... Иран мен ... Кореяға
көрсетіп жатқан қоқан-лоққысы, Ресей мен ... ... ... ... ... т.т. адамды еріксіз осындай ойға
жетелейді. Осы тектес, бірақ мүлде басқа гәп бар. Сол ... ... ... ... ... ... ... жатқаны біздің
халқымызды да айналып өте алмайды. Міне, осы тұста «үн-түнсіз» жүріп жатқан
соғыстың ... ... ... қаншалықты зор екенін ескермесе
болмайды. Қысқасы, қазақ халқының ұрпағының өсіп-өнуі деген ... ... ... ... мен ... айналуы керек.
Себебі, «өсім бар» деп демографтарымыз көңілімізді жайландырғанмен, ол
тіпті ауыз ... ... ... ... екенін әр қазақ қолындағы
бір-екі баласына қарапақ шамалай береді.
Халқымыздың демографиялық ахуалы туралы баспасөз беттерінде
аз ... аз ... ... жоқ. Әр ... ... ... тұрғысынан
бағамдайтын салиқалы басылым «Жас Қазақ» газетінде «Көкейтесті» айдарымен
«Демографиялық соғыс» атты ... ... ... Қазақтың саны азайып,
тууы төмендесе, іргедегі Қытай мен Ресейдің, тіпті өзбектің өзі бізге ... ... ... ... ... ... автор Аманхан
Әлім үкіметтің елімізде этнодемографиялық дағдарысқа ұрынбайтындай
мемлекеттік бағдарлама ... ... алға ... Қазақ: «Бірінші бала
Алланыкы, екінші бала халықтікі, үшінші бала өзімдікі» деген. 1959 жылғы
санақ бойынша қазақ әйелдерінің ... туу ... 7 бала ... ... бірі ақпараттық соғыстың өтінде тұрған еліміз үшін шынымен
де ұлттық-демографиялық императивті және иммунитетті ... ... ұлт ... бұл ... ... ... ... сонда ғана дербес
мемлекеттің, егемен елдің іргесі ... ... ... кеңістігіне тың серпін, жаңа леппен батыл енген
«Айқын» күнделігінде «Қазақ шынымен кәрі ұлт па?» атты ... ... ... ... қазақстандықтарды жас ерекшелігі
бойынша жіктеп, «2050 жылы жасы ... ... ... 11,3 пайызын
құрап, нәтижесінде БҰҰ сарапшыларының ... ... ... ұлтқа»
айналуы мүмкін /38/» дегенді жеткізеді. Автор жасы ... ... ... ... даму ... ... ... «Алматы ақшамында» берілген Думан Анаштың «Елдің есі де, сесі де
халық /39/» деген мақаласында тың ... ... ... ... ... ... ... айтылады.
Өз авторларының ғана жарияланымдарымен ғана шектелмей, ауық-ауық
білікті маманавторлардың да ... ... ... «Жас ... мақаласында тарих ғылымдарының докторы, ... ... ... жүрген кәсіби маман Әзімбай Ғали: «Түркияға барып қайтқан
сапарымнан түйген ойым − біздің ең үлкен ... де, ... ... ... ... аздығында екен /40/» деген пікір айтады. Демографияның
нағыз «атасы» Мақаш Тәтімовтің пікір-пайымдарын да ... ... ... іліп алып ... ... Мұртаза Бұлытай «Ақиқат» ұлттық қоғамдық-
саяси ... 2003 ... №4 ... ... ахуалымыз: ойлар мен
ұсыныстар» атты тақырыппен еліміздегі ... ... шолу ... ... бойынша қазақ санын өсіру үшін кемінде 140 жыл керек /41/»
деп, БҰҰ және АҚШ ... ... ... ... 2050 жылы небәрі 14
миллион болмақ деген мәлімет береді.
Демографиялық ахуалды күшейту үшін ... жас ... ... ... ... ана мен ... ... мықтап қолға алынса құбақұп.
Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан халқына ... 2007 ... ... ана ... ... айрықша маңыз беріліп, мемлекеттік жәрдемақы мөлшері екі
есеге арттырылатынын айта келіп, ... ... ... ... да ... өзгерістерге жеткізетіндігіне сенімдімін /42/» деді.
2006 жылдың шілдесінде Қазақстандағы қалың ... ... ту ... ... келді. Сөйтіп, қазақтар өз отанында ... әрең ... ... тым ... Жырақта кім көрінгенге жәутеңдеп бес
миллион қандасымыз жүр. Атамекеннен табаның тайса – жетімексің. ... ... ... ... ... да ... ... Осы орайда демографиялық жағдайымыздың түйіткілін шешудің бір
жолы – оралмандарды қабылдау. Бүгінгі таңда ата ... 307 ... ... аударған. 1991 жылы Қазақ елі ... ... ... ... шек болмады. Тіпті тәуелсіздікті ... ... ... бастап та жіберген. Биыл наурызда алдыңғы
көштің басталғанына 16 жыл толды. Ал осы 16 ... ... ... қаратқан
Қазақстан жарты миллион қандасын көшіріп ала алған жоқ.Ресми дерек бойынша
басқасын жылы жауып қойғанда Қытайда 1 ... 980 мың, ... ... ... өмір ... ... терең мәселеге қалам жүгірткен
«Жас қазақтың» журналисі ... ... 2007 ... 23-ші ... айдарымен жарық көрген «Көштен қалған көш» ... ... 2004 ... ... 2 382 500 тонна мұнай сатып алды. 2011 бұл
меже 30 ... ... Егер ... Пекинге «бір тонна мұнайға бір қазақ»
принципін ұстанса, бірақ жылда арғы беттегі алаш ата ... ... ... Біздің биліктің қолынан мұндай іс келер ме ... ... ... ... дамып келе жатқан он елдің қатарына кірді. Жалпы ішкі өнім
жан басына шаққанда жеті мың долларды ... ... ... он бес ... ... деп кеуде ұрамыз. Қиырдағы зар илеп отырған қазақты елге
жеткізуге ниет танытпаймыз. ... ... ... тәуелсіздіктің баянды
болмайтынын біздің билік қашан ұғынады? /43/» деп шырылдайды. Шынында 300
миллион қазақты асырай ... ... ... ... ... қадам жасай алмай отыр. Мемлекет ... ... ... ... жан ... ... мың ... Бес адамы бар отбасы 500
мың теңге алса, аудан маңынан да үй салуға жетпейді. Құжаттарын ... ... ... үшін ... кедергілерге ұшырайды. Соңы
жемқорлықпен аяқталады. Қаншама қандастарымыздың мұңзары ... ... ... да ... ... «көші-қон саласы еліміздегі белшесінен
батқан коррупция ошағы» деген пікірдің жаны бар.
Бұдан 30-40 жыл ... ... ... ... ... ... ... кейіпкерлерінің ат басын Қазақстанға тіреуінде үлкен мән
бар. Ресейдің Қалмақстан өңірінде тұратын Өтепқалиев Орынғали атты азамат
«Қазақ елі» ... ... ... ... жері мен ... 11 мың ... ... Олардың жағдайы дәл қазіргі күйінде қала
беретін болса, енді 10-15 жылда өзге ұлтқа ... ... ... ... ... ... болса, нақ қазір жасасын /44/» деп жазады.
Парламент «Халықтық көші-қон Заңына өзгертулер мен ... ... Заң ... ... шілде айында қабылданбақ. «Исі
қазақтың арманы жиырма миллионға жету болуы керек! /45/». Бұл президентіміз
Н.Назарбаевтың алға ... ... ... ... ... ... қажет ететін мәселе десек те еліміздің таяудағы жылдарда барынша
дамыған елу елдің ... ... ... оған тән үрдістерді де жеделдете
түсері хақ. Мұның өзі Үкіметке жаңа ... ... ау т.б. ... ... ... ... білім-ғылым саласы. 2005 жылғы халыққа Жолдауында
XXI ... ... ... ... елдің тығырыққа тірелетінін ескертіп,
елбасы еліміздің білім жүйесін дамытуға бағытталған іс-шараларды белгіледі.
Біздің білім ... даму ... ... ... ... жүйелерімен
салыстырсақ, елбасы жүктеген міндеттерге жету үшін қыруар шаруа атқару
керектігі ... ... Осы ... ... тілді басылымдар оқу-білім
саласындағы жетістіктер мен кемшіліктер, он екі жылдық білім беруге көшу,
ЖОО-ның ... ... ... ... ... ... және т.б. мәселелер
туралы ұдайы жазып, өзінің негізгі тақырыптарының біріне айналдырды.
«Бүгінде қолданылып ... ҰБТ ... ... ... ... ... ете ме?» деген сұрақ төңірегіндегі профессор А.Құсайыновтың
«Толғандырар тақырып» айдарымен берілген мақаласынан: «ҰБТ өзіне жүктелген
талаптарға ... ... ... отырған жүйе емес. Сондықтан мектеп ... мен ... ... ... ... ... керек. ҰБТ жүйесін
қайта қарап, оның мүлде басқа түрін пайдалану керек /46/» ... ... ... ... «Білімге базардың саудасы жүрмейді» атты мақаласында:
«Қазақстан жан басына шаққанда жоғары оқу орны ең көп ... ... ... ... ... ... шығар. Алайда ғылым-білімге базардың
саудасы жүрмейді. Өкінішке орай шамасы келгендер университет ашып алып,
шала сауатты ... ... ... /47/» ... ... осы ... ... жекеменшік оқу орындарын жабу туралы
Білім және ғылым министрлігіне тапсырма бергендігін білеміз.
Президенттің ... ... ... ... ... ... көбейіп отыр. Олардың оқыған-тоқығанын еліміздің болашағына жұмсауын
жоғарыдағы министрлік қамтамасыз етеді. Алайда ... ... ... ... алған 35 түлек Қазақстаға оралмаған.
Қазақ баспасөзінде көтеріліп келе ... ... ... бірі −
қазақ мектептеріндегі білім сапасын арттыру жайы. XX ғасырдың бас кезінде
оқулық жазып, қазақ ... ... ... алуы ... қыруар жұмыс
атқарған ағартушы-ғалым А.Байтұрсынов атамыз 1913 жылы жарық ... оқу ... ... ... ... ... неше ... көбі түзелгенде оқумен түзеледі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... бәрінен жоғары қойылатын
жұмыс /48/» деп жазуы бүгінгі күні де ... ... жоқ. ... ... ... ... ... ошақтарының түгелдей Ресейдің
қоластына өтіп, алдағы оқу жылынан бастап, ... ... ... ... ... ... ... еді. Журналист Үмбет Ә. «Жас
Қазақ» ... ... ... шенеунік бір қауым елдің
тағдырына көз жұма қарады. Осының ... ... ... ... отыр
/49/» деп ашынуы өте орынды. Шалағай келісімге қол қойған еліміздің бұрынғы
бас мұғалимасы қазір ... ... жүр. ... ... ... ... ... салдары қандай болатынының байыбына бар қоймаған
шығар. Сондай-ақ, он екі жылдық оқытуға көшу ... ... ... ... ... ... Білім беру − ел дамуының ... ... ... кіру ... ... ... беру
жүйесіндегі бәсекелестікті ойға аламыз. Жыл сайын ауысатын ... ... ... ... ... «керемет» реформаларынан көз
аштырмаса, енді бір он ... ... ... адам ... ... ... ғасыр ғылым мен технологиялар ғасыры болған шақта, еліміздің
ғылым ... да сол ... ... ... ... ... қажет. Дүние
жүзіндегі көптеген елдер экономика саласындағы елеулі жетістіктерге осы
ғылым мен білімнің ... ... ... ... ... ... ел ... көтерудің бірден-бір жолы ғылымды дамыту, оған
айырықша көңіл бөліп, қолдау ... ... тұр. ... ... да өрге көтерілуі сөзсіз. Ғылымның қоғамымыздағы рөліне
жоғары баға берген ... ... ... ... ... журналындағы «Ғылым өз қызметіндегі өніміне сұраныс
болған ... ғана ... ... ... бере ... ... кезде
қуатты, тиімді жұмыс істеп тұрған ғылымсыз, аса жаңа технологиясыз, ағарту
мен білімсіз жарқын ... ... ... ... еместігін қоғамның
сезінуі айрықша маңызды» /50/ ... ... өте ... деп ... ... 1946 жылы ... ... Академиясы құрылған.
Қазақ үшін ҰҒА-ның құрылуы кезінде баға жетпес байлық болды және ұлттық
рухани өсудің ұясы ... ... ... 180 ... 10 ... және 15 ... мүшені біріктіріп отырған ірі зияткерлік орталық.
Былтырғы жылы ҰҒА-ның құрылғанына 60 жыл ... ... ... ... ... сөз сөйлеген президентіміз Н.Назарбаев: «Әлемдік
өркениеттің негізгі қозғаушы күші ... ... ... ақиқат. Ел
экономикасы мен мәдениетінің дамуына зор үлес ... ... ...... ... даму ... ... жылдарға арналған ұлттық
инновациялық жүйені қалыптастыру мен дамыту жөніндегі шаралар бағдарлама
жасалды... ... ... даму ... құны 2,5 ... ... ... ... қаржыландыру басталды. Елу елдің қатарына кіру ғалымдарға зор
міндет ... ... тек ... әлеуетімізді барынша дамыту, озық
технологиялар арқылы қол жеткізе алатындығымызды ұмытпаңыздар /51/» деп
ғылыми реформалардың ... ... ... еді. ... алпыс асуы»
атты қос беттік мақалада президенті ҚР ҰҒА М.Жұрыновтың ... ... ... ... ... сөз қыла ... ... салаларындағы зерттеулерді насихаттауды қамтамасыз ету мақсатында «ҚР
ҰҒА Баяндамалары», «ҚР ҰҒА ... «ҚР ҰҒА ... ... ... ... ... ... бұл басылымдарды АҚШ, Франция, Жапония, Ресей, ГФР,
Англия ... т.б. ... ... 78 ... ... ... /52/»
деуі қазақ ғылымының өзге елде де қызығушылыққа ие ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы одақтық
байланыстар үзіліп, Қазақстандағы ғылым саласын қайтадан жаңаша құру қажет
болды. Сондықтан алда ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу жұмыстарын бір жүйеге келтіріп, ел мүддесіне
қызмет ететін ғылым орталықтарын құру ... ... еді. Өзге ... мен ... ... саласына да ауыр тиді. Ел экономикасында
реформалар жүргізіліп ... ... ... одан шет қалып, артта қалды.
Экономика ғылыммен тығыз ... ... ... Ғылыми-техникалық
потенциалды нарық заңына қарай бейімдеу жөнінде нақты жоспар ... ... ... тоқтап, ғылыми жұмыстарға сұраныс пен
тапсырыс азайды.
Ғылымның артта қалу ... әр ... Ең ... ... ... ... ... бірі туралы академик Ө.Сұлтанғазин
«Парасат» журналындағы «Ұлт намысын ... ... атты ... деп жазады: «Менің байқауымша мемлекетіміздің күш-куаты жылдан-жылға
азайып барады. Оның айқын мысалы осы күнге дейін өндіріс ... ... ... ... /53/». «Егемен Қазақстан» ғалымдарымыздың
Америка, Израиль, Пәкстан сияқты шет ... ... ... ... ... тапқыштық» көрсеткіші төмендеп кеткенін айтып, дабыл қақты
/54/. Осындай кемшіліктерге байланысты ғылымды алға ... ... ... да ... ... бұл ... ... бермеді. Академик
М.Әлиев «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған «Ғылыми-техникалық саясат
саласындағы реформа» атты мақаласында қазіргі кезде ... ... ... ... ғылымнан бойын аулақ салуларының
зардабы өте ауыр ... ... ... ... ... ... ... сөз
қозғай бастадық. Өйткені, ендігі бәсекенің жаны − ... Оның ... ... ... ... талабына сай дами алмаймыз. Қоғамдағы
осындай ... тууы − ел ... ... ... ... ... үстінде екендігін білдіреді. «Егемен Қазақстанда» басылған
А.Төреханов («Бәсекенің бір шарты − отандық ғылымды дамыту»), ... ... ... кез келді») сынды ғалымдардың мақалалары − ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу институттарының
ең басты проблемасы − білікті ... ... ... ... ... ... ... кандидаттарының орташа жасы − 55. Жас буынның
ғылымнан алыстап кетуінің себебі ...... ... ... ... жұмыстардың беделінің бәсеңдеуі /55/» деген ... ... ... ... өзі де күшті»
«Халық мәдениет жолында ілгері басып, ел қатарынан қалмасына
себепші болатын нәрселердің бірі баспасөз, яғни газет-журнал. ... ... ... білу ... /56/» ... ... дәуірде
баспасөзді үгітші, насихатшы құрал ретінде қарастырып келдік. Ол кездегі
баспасөз шектен тыс ... ... ... ... болып жатқан
оқиғалардың бет-бейнесін шынайы ашып бере алмады, сол кездегі идеологияға
қызмет етті.
Бүгінгі демократиялық елімізде ... ... рөлі ... ... Ол ... насихатшы ғана емес, сонымен бірге
қоғамдық ой-санамыздың сараптаушысы және ... ... ... ... ... қарастырғалы отырған қазақ баспасөзі де еліміздегі қоғамдық-
саяси өзгерістер нәтижесінде ... ... ... оқиғалардың барлығына
атсалысып, өзекті проблемаларды дер кезінде көтеріп, ... ... ... сол ... дұрыс шешілуіне мұрындық болып отырғаны белгілі.
Қазіргі қазақ баспасөзі ... ... ... мен ... ... рөл атқаруда. Әсіресе, ұлттық тіл мен дін, ... ... ... ... насихаттау, қорғау, ... ... ... ... ... атқарып отырған қызметін ерекше
айтуға болады.
Кеңес дәуірінің алғашқы кезеңінде ... ... ... ... ... мақалалар жарық көргені болмаса, толымды ... ... ... ... ... ... ... зерттеу еңбектер 40-шы
жылдардың соңы мен 50-ші ... ... ... Бұл ... тұңғыш
зерттеу еңбектері деп 1949 жылы Х.Бекхожиннің «Дала уалаяты – бірінші қазақ
газеті» ... ... ... ... ... ... «Қазақ баспасөзінің тарихынан» (тарихи очерк) деп аталатын
шағын еңбегін айтуымызға болады. Бұл еңбектер ... ... ... ... еңбектер болуымен және қазан төңкерісіне дейінгі қазақ
баспасөзінің тарихын объективті тұрғыдан зерттеп, оң баға ... ... ... 1950 – 1980 ... аралығында қазақ кеңестік
баспасөзінің тарихын зерттеген Т.Амандосовтың, Б.Кенжебаев, Т.Қожакеевтің,
С.Имашевтың, М.Фетисовтың, ... ... ... ... ... ... Заман талабына байланысты жазылған
бұл зерттеулерде негізінен ... ... ... ... ... ... ... шыққан басылымдардың
халқымыздың әлеуметтік-саяси, ... ... ... ... ... ... баспасөзіне байланысты зерттеу еңбектері ... ... ... 1991 жылы ғалым Т.Қожакеевтің 1962 жылы Б.Кенжебаевпен
бірлесіп жазған «Қазақ ... ... ... атты ... ... ... ... жазылған еңбегін толықтыра түсетін «Жыл
құстары» деген ... ... ... ... ... бұл ... ... Қазақстан мен Түркістан республикаларында шыққан тұңғыш газет-
журналдардың және ... ... ... ... ... ... ... 1937-1938 жылдары жазықсыз қудаланған қазақтың
көрнекті журналистерінің өмір ... ... ... ... ... береді. Сөз жоқ, ... ... ... баспасөзінің тарихы
жөніндегі келелі зерттеу болып табылады. Солай десек те, еңбекте бұрынғы
ескі ... бой ... бар. ... «Шолпан», «Сана» журналдарына:
«Кейбір шығармаларында торығу орын алды, ... ... ... ... ойлар айтылды, ұлтшылдықты қоздыратын ... ... ... ... ... ескі салт-
сананы дәріптеуге жиі орын ... ... ... ... ... баға берілді.
1992 және 1995 жылдары жарыққа шыққан ... ... ... ... ... атты ... ... қазақ
баспасөзіне байланысты бұрынғы зерттеу еңбектерін толықтыра түсті /57/.
Еліміз тәуелсіздік ... ... ... ... ... күйреп, баспасөз тарихы мен теориясын және методологиясын жаңаша
пайымдауға, объективті ... ... жол ... ... соңғы
жылдары қазақ баспасөзін философиялық, тіл саласы бойынша, журналистік,
педагогикалық және ... ... ... ... ... жарық көрді.
Қазіргі бұқаралық ақпарат құралдарын ... ... ... ... ... ... ерекше атап өтуге
тұрарлық. ... XIX ... ... ... ... ... қазақ
баспасөзінің құрылу тарихына, ондағы жарияланған ... ... ... ... демократиялық қоғамымыздағы бұқаралық ... ... мен ... ... ... ... ... қазақ
баспасөзінің жағдайына тоқталып, ұлттық құндылықтарымызды, мәдениетіміз бен
тіліміздің ... ... ... отырған рөліне жоғары баға
беруімен бірге, мемлекет есебінен жарық көріп ... ... ... басындағы қиыншылықтарға да тоқталып өтеді.
Республикамыз азат ел ... ... ... ... ... ... жалпы бұқаралық ақпарат құралдарына, оның ... ... ... ... ... көзқарас өзгерді. Және де
халықаралық ... да жаңа ... ... ... ақпарат
құралдарымызға басқа елдердің тыныс-тіршілігімен ... ... ... Осы ... 1998 жылы ... С.Қозыбаев, Қ.Алдаберген,
А.Рамазановалардың «Әлем баспасөзінің тарихынан» деп ... оқу ... ... ... ... атты ... ... Н.Омашұлы
қазақ журналистикасының бүгінгі күнгі хал-ахуалы, жай-жапсары туралы,
ұлттық журналистика ... ... ... салыстырғандағы
орны мен тілшілерді даярлаудағы біздің ел ғалымдарының алдында тұрған
келелі мәселелер ... ... сөз ... ... ... қазақ
баспасөзіне: «Қазақ баспасөзі көрмей, айтпай, жазбай жатыр деп ... ... ... ... сәтте жалтақтық болғанымен, шүкір журналист қауымы
аянып жатқан жоқ. Елдің, тілдің, экономика, ... ... жад, ... ата ... әдет-ғұрып, жастар тәрбиесі тәрізді сан алуан тақырыптың
ушықты мәселелері жұртшылыққа жетердей-ақ ... ... /58/» деп ... бере ... ... ... ... бет алысы жаман емес
екендігін «Ана ... «Жас ... ... ... ... ... жоғары тұрғандығын жазады. Ғалымның бұл ... ... ... ... талдау жасаудағы алғашқы зерттеу
еңбектерінің бірі болуымен құнды.
Сонымен қатар, біздің тақырыбымызға тікелей ... ... ... басындағы проблемалық мәселелер, оның қоғамдағы рөлін көтеру
жөніндегі ұсыныстар, мемлекеттік ... ... ... мен ... ... ... мемлекет қайраткерлерінің, ғалымдарымыздың,
жазушылар мен журналистердің зерттеу мақалалары баспасөзде ...... ... Мұны өз дәуірінде басқыншылығымен мәшһүр
болған Наполъеон да мойындаған. ... даму ... ... ... ... мұрат еткен кезкелген мемлекеттегі баспасөз бостандығы биік
мақсатқа қол ... ... ... ... Бұл алғышарт біздің
елде де жасалды. Ол Қазақстан Республикасының Конституциясы мен ... ... ... президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодекісінің жобасына баспасөзге қатысты екі бапты
енгізуі баспасөздің ... ... күш ... ... өсіре түсері
хақ. Бүгінде барлық БАҚ-тың бағыт-бағдары, мақсат-мүддесі айқын. Қазақстан
баспасөзі мемлекеттік реформалық ... ... ... Ал, ... ... әлеуметті тұрмыстық-экономикалық реформамен ... бірі ... ... отыруы табиғи нәрсе. Әрине, демократиялық
тіндегі мемлекет болғандықтан түрлі ... ... ... да ... Ең ... ... ... Республикасының Конституциясы мен
Баспасөз заңы болғандықтан, қандай да болсын баспасөз немесе БАҚ-тың ... оған ... ... ... ... ... ... баспасөздің өзі
де мүдделі. Өйткені, реформа мен ... ... ғана ... ... ... ... ... билік мәртебесіне әлі көтеріле қойған жоқ.Тіпті
көбіміз оның мән-мазмұнын әлі ... ... ... оны адамдарды
сынап, тағдырын шешуге араласуында деп ойлайды. Төртінші ... ... ... ... Бұл ... Қожакеевтің «Егемен Қазақстан» бетінде
жарияланған ойтолғағы. Шынында Алтынбек Сәрсенбаевтың: «Кеңес ... ... ... ... ... ... ... екен деп басшыларды
орнынан ала берсек, ... Ол тек ... ... ... /59/»
дегені есімізде. Дұрыс айтты. БАҚ билігі қоғамға қызмет етуінен, қоғамның
дамуына ... ... ... ... ... ... белсене араласуынан, әр құбылыс болмыс жөнінде қоғамдық пікір
қалыптастыруынан көрінеді. Осындай ... ... ... ... ... сот, тергеу биліктерінен кем пайда келтірмей жатқан жоқ. БАҚ-тың
шын мәнінде төртінші билік мәртебесіне ие болу шарттары ... Бұл ... ... ... ... ... әділ де батыл сынға көтерілу керек.
Елбасының бірде сынампаздарды санамалай келіп, әйтеуір сынау үшін ... ... жоқ ... ... ... ... ... ішкі есебі
бар.Біреулері көрініп қалу, атақ үшін сынайды. Екіншілерінің бақай есебі
реформаға әлінше үлес ... ... ... ... ... деттің түп-
төркінін ашып, тамырын жалаңаштай алмайды. Бізге талдауға құрылған әділ сын
керек. Шамданушылар да, ... ... де ... Әділ ... ... ... ... десек те, әділ де батыл сынға барудың жолы
оңай болмай тұр. Бірде БАҚ-тың өкілдері ... ... ... тырысса, олар өз тараптарынан қарсылыққа ... ... ... адамдар сыналса, материалдан жарықшақ тауып, сонда мұрнын тығып
алып, сотқа сүйрейді. Журналистерді ... ... ... ... ... ... сынға бара алмайды. Кейбір билік иелері қарамағындағы
ақпарат құралдарына ананы ... ... жаз деп ... ... ... ... билік мәртебесіне көтерілуіне жол бермейді. «Жас ... ... ... ... ... ... ... жылды
қортындылаған санында: «Бір ақ жылдың өзінде мені төрт рет сотқа сүйрепті.
«Жазбасаң шындықтың басына кигізілген ... ... ... сау басыңа
сақина тілеп алып, қажып жүргенің.../58/» дегені бар-тын.
Ақпарат құралдарының ... ... қол ... ... ...... ерінбей ізденуіне қажет әрбәр факт, деректі табуына, оны
терең зерттеуіне мүмкіндік берілуінде. Заңнамада бұл кәсіби мамандықты адал
орындауға жол ... ... ... ... ... ... ... көздерін толық алуға құқылы. Бірақ осыны да ... ... ... ... ... ақпарат беруден жалтарады, сыннан
қорқады. ... ... ... ... ... ... таратудан
бас тартуға мәжбүрлеу, қызмет бабын пайдаланып қорқыту қылмыс екенін қоғам
түсіне қойған жоқ. ... ... ... сөз, ... ... ... биліктің ауылы алыстай береді. Журналистиканың төртінші билік
мәртебесіне толық ие ... ... ... ... емес. Айта сала қаулы
қабылданып орныға салмайды. Дегенмен белгілі бір дәрежеде оның бір ... ... ... ... ахуалдың барометріне айналып
келеді.
«Бүгінде құрғақ ақпараттардың заманы өткен. Журналист ... ... ... ... барып, өзіндік ойтүйіндері болмаса,
еңбегі бағаланбайды, құны ... /61/», − ... ... ... ... ... турасында айтсақ, осы тақырып қазақ
газеттерінің бетінде жиі ... ... ... ... бірге сатушылар мен тартушылар да жатады. Елдегі ақпараттық
қауымдастықтың ахуалын сол елдегі сөз бостандығынан тыс қарауға ... сөз ... ... ... ... бостандығымен өлшенеді.
Ал, бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... ... ... атасақ, оларға мыналар жатады /62/:
◘ Бұқаралық ақпарат құралдарының заң мен ... ... ... ... ... БАҚ тарапынан бақылауда болуы, яғни
биліктің БАҚ-тарына ... ... ... ... ... ... қанағаттандырылуы;
Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдары тілге байланысты екі ... ... ... ... орыс ... ... ... құралдары барынша
еркін, ықпалды және материалдық жағынан мол қамтылған. Ал, ... ... ... ... ... ақпарат тұтынушыларын барлық бұқаралық
ақпарат құралдарының ( «Елде тарайтын 7551 мерзімді ... 453-і ... және ... ... ... Шаханов, депутаттық мәлімдеме 25.04.07)
небәрі 5 пайыздан сәл асатын бөлігін құрайтын Қазақстандағы ... ... ... құралдары ақпаратпен ойдағыдай қамти алмай отыр. Соның
кесірінен қазақтілді ақпарат ... саны мен ... ... ... орыстілді бұқараық ақпарат құралдары дамуда. Өйткені, орыстілді
аудиторияны қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдарымен бірге заңсыз ... ... да ... ... («7551 баспасөздің 5248-і
ресейік басылымдар» М.Шаханов, депутаттық мәлімдеме 25.04.07) мүмкіндігімен
қамтуда. Қазақтілді ... ... ... сапасы тураы айтудың
жөні бөлек. Сондықтан да сөз бостандығы азаматтардың ақпаратпен ... ... ... ... ... де қаралатын уақыт келді.
Бүгінде еліміздегі ... ... ... жөніндегі
әңгімеден гөрі қазақтілді БАҚ-тарын құтқару мәселесі пайда болып ... ... ... Қаражаттық кірпітарлықтан. Өз жерімізде өзіміз өмір сүре
отырып, кезкелген жарнаманың орыс тілінде ғана ... және ... ... отырмыз. Бірен-сараны ғана амалсыздан қазақшаға аударылады. Онда
да сапасыз. Соған сәйкес қазақтілді БАҚ-тары жарнамадан табыс таба алмауда;
... ... ... ... оқу ... санаулысынан басқасы қазіргі ... ... ... ... құлдық психологиядан әлі күнге
арылмаған, тоталитарлық сананың насихатшылығынан арыла алмай отыр;
• Біліктілік ... ... ... ескі ... ... білім алып, ешқандай практиканы меңгермеген күйі диплом алып
шығуда. Олар өздерінің ... ... ... ... шектеуде,
төртінші биліктің тұтынушысы болу қабілетінен айырылған ... ... ... ... ... ... қоғам дамуының басты күтілген
нәтижелерінің бірі ... ... бұл ... ... қазақ
журналистикасының дамуына мониторинг жасалмақ ... оны ... жоқ. ... ... ... итермелейтін
мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс деген желеумен атқару билігінің шараларын
біржақты насихаттауға арналған ақша мен ... ... ... ... тұтынушылар маргиналдық ахуалдың құрсауында қалуда. Сөз
бостандығы Қазақстанда азаматтардың ақпараттық теңсіздігі ретінде ... ... 2006 ... ... ... ... ... 2446 бұқаралық ақпарат бұл 2005 жылмен салыстырғанда 17%-
ға өскендігін көрсетеді. Бұқаралық ... ... ... – Қазақстанның ақпараттық нарығының оң дамуын бақылау.
Қоғамдық-саясилармен ірге республикада ... ... ... арналған, балалар мен жастарға арналған, діни, мамандандырылған
кәсіби және басқа басылымдар ... ... ... ... құралдары
республика нарығында тұрақты түрде 2243 ... ... ... 1593-і ... және 650-і журнал. Барлық ... ... БАҚ ... ... ... 16% ... ғылыми 9%,
жарнамалық 10,5%, балалар мен ... ... ... және діни
басылымдар жиынтығы 4%-ды құрайды. Республикадағы ... және ... БАҚ ... бір қалыпты. Бүгінгі массмедианың 80%-ын мемлекеттік
емес БАҚ құрайды. ... ... ... ... ... ... ... келеді. 2006 жылдың бірінші ... ... ... 212 ... мен ... жұмыс істейді /63/.
Уақытысында мәдениет, білім саласында лауазымды қызметте болған
М.Жолдасбеков: «Мәдениет саласындағы ... ... ... ... демеймін. Үміт бар. Біз ең бастысы ілгерілеп келеміз. Ең бастысы
ынтымақ бар /64/» ... ... ... ... Республикасы Парламенті
Мәжілісінің депутаты Мұхтар Шахановтың «Ақпараттық диверсияны ... атты ... ... ... ... Тіл жанашыры өз
жерінде өгей баланың күйін кешіп отырған қазақ тілді ... ... ... ... ... ... ... мен
қорлаудың бұған теңдес түрін ойлап табу қиын да шығар. Айдай әлемге ... аты мен ... ... ... деп ... ... еліміздің жүрек
қаласы болып есептелетін және халқының 60 пайызы қазақ ұлтының ... ... ... ... бейшара күйге түсуіне не
себеп? /65/» дей ... бас қала ... ... тілі мен қазақ
баспасөзінің мүшкіл хал кешуінің себептеріне көз жібереді.
Қазақстанда мемлекеттік ... ... ... ... саны
453 басылым ғана. Оның 392-сі газет, 61-і журнал. «Қазпоштадан» акционерлік
қоғамынан ... ... ... ... ... ... 5248 ... журналы тарайды екен. Бұған өзіміздің елде
шығатын орыс тілді және орыс тілі араласқан 2303 ... ... ... ... заңы мен кеден салығын айналып өтудің басқа да
жолдарын оңай тауып ... Өз ... ... ... ... ... бастыруда. Әрине олардың бәрін іске алғысыз деп
айта алмаспыз. Олардың ішінде ... ... ... ... ... халқына пайдалы газетжурналдар бар ... ... ... да, елдік тұрғысынан да біраз сұрақтар мойнын қылтитады.
Елімізде ойда жоқта бой көтерген осы үлкен ... ... ... ... ... ... ... еліндегі қазақ тілінің бейшара күйге
түсуінің бір себебі шетелдік ... ... жол ... ... ... да осы ... Мұны ... диверсия демеске хақымыз
жоқ. Қазақ тілінде жарық көретін «Айқын», «Түркістан», «Ана тілі», ... «Жас ... ... ... «Жұлдыз», «Жалын», «Жас қазақ үні»,
«Алтын орда» т.б. ... ... ... ... ... ... ... жүргізетін «Егемен Қазақстан» газетін дүңгіршектерден
таба алмайсыз...
Қырық батпан қиыншылық астына ... ... ... ... ... ... дала тірлігінің қоңторғай халі жас ойшыл, балғын азаматты
қилы қиянға сүйреп, оның жүрегін тітіркентіп, сезімін шабақтап, ойын ... сан ... ... ... ... ... ... ойдан
хабар бергендей жас таланттың алғашқы сапары байлау мен пікірді ашық, жарып
айтуды талап ететін ... ... Ол ... көзсіз
надандық буған өмірден аз да болса жарқын сәуле, үмітті саңлау іздейді.
Газет-журналдың ... оның елге ... ... ... ... ... ұлт ... қарлығашы «Қазақты» шығарып,
қазақты қараңғылы қамытынан арылтпаққа тырысқан Ахаңнан бұл жағын да ешкім
асырып айтпаған ... ... ... ... ... ... керек. Бірақ
бір адым ілгері басым, сол ... ... ... ... ... ... Озғандарға жету керек, жеткендерден озу керек. Дүниенің ... ... орын алып ... ... ... қалып жатыр.
Есікте қалмай, төрге тырмасалық, басқалар төрге қарай бара жатқанына ... де ... ... ... ... ... ... етіп жатқан
амалын көруімізге газет-журнал керек». Өткен ғасырдың басында ... ... ... ... қазақ баспасөзіне қайтадан, екі есе
күшейтіп айту керек.
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ
1. Қазақ. − Алматы, Қазақ энциклопедиясы, 1998 жыл, ... ... Н. Бас ... ... ... Қазақстан 02.07.1994ж.
3. Назарбаев Н. Қазақстан жолы. − Алматы, 2007жыл ... ... А. ... тауып беріңдер //Дидар 28.09.1991ж.
5. Засурский Я. Закономерности и тенденции развития журналистика ... ... // ... в переходной период М.1998 з-бет
6. Нұржеке Б. Кешіріңіз синонимнің көптігі − тілдің байлығы //Қазақ
әдебиеті ... Ақ ... ... ... күн! ... әдебиеті 16.02.1991ж.
8. Сыздықов С. Казачество − отарлау саясатының қолшоқпары //Жас алаш
05.01.1995ж.
9. Қайсар Ә. Міржақыпқа туған ... ... ... ... ... Ө. Ұлт намысын қорғауды ұмытпайық //Парасат 1997/2
11. Исабек Д. Бәсекеге берікпіз бе ? ... ... ... ... Д. ... ... көтеруге болады //Жас қазақ 14. 07.2006ж.
13. Оразай М. Қазақ кодексі //Жас ... ... ... Ж. ... көзі, құлағы, тілі кімнің қолында? //Жас қазақ
22.06.2007ж
15. Казахстан: история успеха глазами мирового сообщество //Алматы,
Таймас, 2005ж. ... ... Е. ... ... ... болу − ... ұлы идеясы //Егемен
Қазақстан 31.10.2006ж.
17. Сағадиев К. Алдымен экономика… //Егемен ... ... ... Р. ... ... және ... ... Қазақстан
28.02.2007ж.
19. Алшанов Р. Жаһандық экономика және Қазақстан //Егемен Қазақстан
28.02.2007ж.
20. Көшім Д. Қиясбайдың қисындары //Жас қазақ 22.06.2007ж.
21. Қазақ. − Алматы, ... ... 1998 жыл, ... ... Р. ... бөлген ақшаны ауылға тура жеткізетін механизм жоқ
//Айқын 02.02.2006ж.
23. Тәшенов Т. Ауыл жылы ауылға не берді? //Айқын 31.02.2005ж.
24. Сығай Ә ... ... аман ... ... 05.07.2003ж.
25. Сығай Ә Сахна мен сана //Егемен Қазақстан 03.03.2007ж.
26. Қасқабасов С. Рухани мұра мен ... ... ... ... ... ... ... Исабек Д. Бәсекеге берікпіз бе ? //Егемен Қазақстан ... ... Т. ... пен ... алдана алмаймыз //Журналист №4 04.
2005ж.
29. Жұмаділов Қ. Кешір бізді келер ұрпақ! //Қазақ әдебиет ... ... Қ. Азат ... ... ... ... ... Әбішев Ә. Әдебиет әл үстінде қалмасын //Егемен Қазақстан 28.07.1993ж.
32. Рысбекұлы Қ. ... ... ... ... //Егемен Қазақстан 16.09.04ж.
33. Қойшыбай Б. //Қазақ әдебиеті 14.06. 2004ж.
34. Рысбекұлы Қ. Қатпары қалың қазақ спорты //Егемен Қазақстан ... ... Е. ... он ... ... Бұл ... бе? //Жас ... Теміров Б. Боксымыз құлдырамайды, биіктейді //Жас қазақ 19.04.2007ж.
37. Әлім А. ... ... // Жас ... ... ... Г. Қазақ шынымен кәрі ұлт па? //Айқын 12.05.2006ж.
39. Анаш Д. Елдің есі де, сесі де халық //Алматы ақшамы 21.04.07ж.
40. Ғали Ә. ... ел ... ...... ... аздығында
//Жас алаш 24.10.02ж.
41. Бұлұтай М. Демографиялық ахуалымыз: ойлар мен ұсыныстар
//Ақиқат2003/4
42. Елбасының Қазақстан халқына жолдауы //Егемен ... ... ... Е. Көштен қалған көш //Жас қазақ 12.04.2007ж.
44. Назарбаев Н. Қалың елім қазағым Алматы. Өнер, 1998ж. 16-бет
45. Қуантайұлы Е. ... ... көш //Жас ... ... ... А. Білім реформасы //Егемен Қазақстан 23.06.2005ж.
47. Кәкішұлы Т. ... ... ... ... 31.03.04ж.
48. Байтұрсынұлы А. Ақжол. − Алматы, Жалын, 1991ж. ... ... Ә. ... ...... //Жас ... 06.04.2007ж.
50. Жұмағұлов Б. Зайырлы қоғамның зиялылары //Ақиқат 1997/2 1-бет
51. Назарбаев Н. Ғылымы қарқын елдің − ... ... ... ... ... М. ... ... асуы //Егемен Қазақстан 01.11.2006ж.
53. Сұлтанғазин Ө. Ұлт ... ... ... 1997/2 ... Жаңа заманға бастайтын жаһандану //Егемен Қазақстан 12.03.1996ж.
55. Құрышбаев А. Аграрлы саланы ... кез ... ... ... ... Н. ... ақ ... − Алматы, Қазақстан, 1991 жыл, 78-бет
57. Қожакеев Т. Көк сеңгірлер. − Алматы, ... ... 1992ж. ... ... Н. Жол ... журналист. − Алматы, 1999 жыл, 54-бет
59. Сәрсенбаев А. Стратегия формирования информационной политики РК в
переходный период. − ... 2000 ж. ... ... Р. ... ... //Жас алаш ... Бекниязов Т. Журналистің шығамашылық шеберлігі Алматы, Қазақ
университеті, 2004 ж. ... ... С. ... және ... БАҚ ... 17.05. ... www.gov.kz.
64. Жолдасбеков М. Қазақтың қитығына тиіп, зығырданын қайната бермеу керек
//Жас ... ... ... М. ... ... ... тоқтатамыз
// Ана тілі 11..2004ж.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақ. − Алматы, Қазақ энциклопедиясы, 1998 жыл
2. Назарбаев Н. Қазақстан жолы. − Алматы, ... ... ... ... ... ... ...
Алматы, Таймас, 2005ж.
4. Назарбаев Н. Әділеттің ақ жолы. − Алматы, Қазақстан, 1991 жыл
5. Назарбаев Н. ... елім ...... ... ... Назарбаев Н. Тарих толқынында. − Алматы. Өнер, ... ... Т. Көк ...... Қазақ университеті, 1992ж
8. Омашев Н. Жол үстінде журналист. − Алматы, 1999 жыл
9. www.gov.kz.
10. Бекниязов Т. ... ... ... ... ... университеті, 2004 ж
11. Сәрсенбаев А. Стратегия формирования информационной политики РК в
переходный ...... 2000 ... ... Б. ...... Жалын 2002 жыл


 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2885

^