Еңбекті қорғау мен еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау мен бақылау бойынша құқықтық қатынастар [ 36 бет ]

МАЗМҰНЫ
Кіріспе ___________________________________________________ 3

1-тарау. Еңбек құқық қатынастарының жалпы сипаттамасы
1.1. Еңбек құқығы қатынастарының түсінігі ___________________ 5
1.2. Жұмысқа орналастыру бойынша құқықтық қатынастар______ 12

2- тарау. Еңбекті қорғау мен еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау мен бақылау бойынша құқықтық қатынастар
2.1. Қауіпсіздік және еңбекті қорғау саласыңдағы құқықтық қатынастар 18
2.2. Еңбекші мигранттардың құқықтық қатынастарын, мәртебесін анықтау 27

Қорытынды
Пайдаланылған нормативтік-құқықтық актілер мен әдебиеттер

Дисциплина: Құқық, Криминалистика
Тип работы: Курстық жұмыс
Цена этой работы: 500 теңге



Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 500 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку

Урезанное содержание работы для ознакомления
Реферат
Бітіру жұмысының мақсаты: Қазақстан Республикасының «Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ұжымдық шарт пен келісімнің
түсінігін, ... және ... ... бірге әлеуметтік әріптестік –
еңбек қатынастарын реттейтін механизм ретінде ... ... ... ... ... жұмысы кіріспе, екі тарау және
қорытынды мен ... ... ... ... мен ... ... жұмысының негізгі сөздері: еңбек құқығы, еңбек, ұжымдық шарт,
жеке еңбек шарты, ... ... ... ... түсінігі, мазмұны,
жасау тәртібі, жеке еңбек шартының ... ... ... және ... әлеуметтік әріптестік принциптері, республикалық, ... ... ... және ... жұмысының негізі: Қазақстан Республикасында еңбек қатынастарын,
ұжымдық шартпен келісімді реттейтін ... мен ... ... оның ... ... ... Еңбек туралы», «Ұжымдық
шарт туралы», ... ... ... және т.б. ... ... ... 46 áåò.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе ___________________________________________________ 3
1-тарау. Еңбек құқық қатынастарының жалпы сипаттамасы
1. Еңбек құқығы қатынастарының түсінігі ___________________ 5
2. Жұмысқа орналастыру ... ... ... ... ... ... ... мен еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау мен
бақылау бойынша құқықтық қатынастар
2.1. Қауіпсіздік және еңбекті қорғау саласыңдағы құқықтық қатынастар
___________________________________________________________ 18
2.2. ... ... ... ... мәртебесін анықтау
____________________________________________________ 27
Қорытынды ________________________________________________ 42
Пайдаланылған ... ... ... ... 44
Кіріспе
Еңбекті қоғамдық ұйымдастыру саласындағы қатынастарға мемлекет заң
нормалары арқылы ықпал жасайды. Мұндай ... ... ... ... тұрақтанады. Еңбек құқықтарының нормалары еңбекті
ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... Бұл нормалар азаматтардың, жұмыс берушілердің
және басқа субъектілердің іс – қимылына ықпал ... ... ... бұл ... ... құқығында объективтік сипат болады, яғни нақты
адамдарға және ұйымдарға ... ... ... Еңбек құқықтары
нормаларының басты мақсаты – еңбек қатынастарының тараптарына белгілі бір
шектеулер мен ... ... ... бере отырып еңбекті қоғамдық
ұйымдастыру саласындағы қатынастарды реттеу.
Объективтік құқық саласы болып табылатын еңбек ... ... ... ... ... ... да бар. Бұл жерде нақты адамның
және жұмыс берушінің еңбек құқығы нормаларына сәйкес нені ... ... ... ... жасағанда, өзгерткенде және ... ... да бір ... еңбекті қолданудың кейбір
жағдайларындағы ... ... ... ... ... ... ... нормаларымен
бекітілген, нақты адамға немесе жұмыс ... ... ... да ... және ... міндет түсінігі еңбек құқығының нақты субъектілерінің
қалыпты іс ... ... ... Бұл ... еңбек құқығының
нормалары мен субъектілердің іс әрекетін анықтайтын қандай да бір шектеулер
мен міндеттеулер ... ... ... ... ... ... ... субъективтік заңдық міндеті жайында.
Субъективтік заңдық құқықтар мен міндеттерді ... ала ... ... ... ... және ... ... ерекшеліктерін, еңбек қатынастарын құқықтық ... ... ... ... береді. Тек құқықтық ... ғана ... ... мен ... ... ... ... қарастырылған субъективтік құқықтары мен заңдық міндеттері
арасындағы ... бола ... ... ... ... құқығының нормаларымен
реттелетін, өзара келісілген жеке – еріктік ... ... ... ... ... ... табылады. Белгілі ғалым ... ... ... қатынастар «адамдар арасындағы ... ... ... және ... ... байланысты білдіреді» дейді. Еңбек
құқығы субъектілерінің өз құқықтарын ... ... ... бір – ... ... ... ... іске асуы тек құқықтық
қатынастар шеңберінде ғана болады. Бұл жағдайда ... ... ... мен ... жүзеге асырылуына мемлекет
кепілдік береді, қажетті жағдайда мемлекеттің қолдануына сүйенуге ... ... және ... ... ... ... ... құрайды және оларды жүзеге асыру үшін еңбек құқығы субъектілері
тарапынан нақты әрекеттер болуға тиіс. Еңбек құқығы ... ... ... ... ... ... құқықтары мен
міндеттері нақты мазмұнға ие болады. Мысалы, жұмыскердің жеке еңбек шартына
сәйкес өзіне жұмыс берілуін талап етуі жұмыс берушінің ... ... ... ... ол жұмыскердің өзі атқарған ... ... ... құқығы жұмыс берушінің еңбекақыны келісілген мөлшерде және
мерзімде беріп тұру ... ... ... т.б.
1-тарау. Еңбек қатынастарының жалпы сипаттамасы
1. Еңбек құқығы қатынастарының түсінігі
Еңбекті қоғамдық ұйымдастыру ... ... ... ... ... ықпал жасайды. Мұндай ықпалдың нәтижесінде еңбек
қатынастары реттеліп ... ... ... ... ... және ... ... қалыптасатын қатынастарды реттеуші,
жүйелеуші ролін атқарады. Бұл нормаларын ... ... ... ... ... ... ... етудің сыртқы факторына
айналады, бұл тұрғыда еңбек құқығында объективтік сипат болады, яғни нақты
адамдарға және ... ... ... ... ... құқықтары
нормаларының басты мақсаты – еңбек қатынастарының тараптарына белгілі бір
шектеулер мен ... ... ... бере ... ... ... саласындағы қатынастарды реттеу.
Объективтік құқық саласы болып табылатын еңбек құқықтары нормаларың
жүйесімен қатар субъективтік құқық ұғымы да бар. Бұл ... ... ... және жұмыс берушінің еңбек құқығы нормаларына ... ... ... ... құқық дегеніміз – еңбек құқығы нормаларымен
бекітілген, нақты адамға немесе жұмыс берушіге ... ... да ... және ... ... ... ... қатынастардың жекелеген түрлерінде
тараптардың субъективтік құқықтары мен міндеттері нақты мазмұнға ие болады.
Еңбек құқығы ... ... ... негізінен,
регулятивтік болады. Бұл дегеніміз – олар еңбек құқықтары субъектілерінің
құқықтары мен ... ... ... осы ... тән әдістері
негізінде белгілеумен байланысты болу.
Еңбектік құқықтық ... ... ... жағдайын шартта
белгілеу тәртібімен, еңбектік құқықтық қатынастар туындаған кезден бастап
жақтардың теңдігімен және ... әрі ... ... ... ... ... ... мен еңбекті ұйымдастыруды және қолдануды
орталықтан нормалау мен жергілікті реттеу арасындағы үйлесумен ... ... ... ... ... ... және ... құқықтары
субъектілеріне жүктелген міндеттер орындалмаған және ... ... ... ... жағдайда туындайтын, сондықтан бұзылған
құқықты белгіленген тәртіпте қорғау қажеттілігі пайда болады.
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық атынастардың мазмұны ... ... ... ... ... және ... қатынастардың
қалыптасу жағдайындағы еңбек туралы ... тез ... ... ... ... ... мен ... да өзгеруде. Мысалы: бұрынғы КСРО-
да еңбек ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... құқығының пәні - құрылымдық тұрғыдан алғанда біртекті емес.
Еңбектік құқықтық ... ... ... табылады, олар еңбек
құқықтарының нормаларымен реттелетін қатынастар ... ... ... Тек осы ... ... ... ғана ... берушілермен
жалданбалы еңбек адамдарының еңбектік құқық қатынастарына ... ... ... қатар, еңбек қатынастарымен ... ... да ... ... ... саласындағы құқықтық қатынастардың қазіргі жүйесі ... ... ... ... ... ... білдіреді. Олардың
кейбіреуі уақыт бойынша сәйкес келмейді, басқалары белгілі бір ... заң ... ... ... ... ... мұндай мән-жайлар
болмаған жағдайда қатынастар туындамайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жұмыскерлерге тиесілі
болуы міндетті емес. Мұндай құқықтық ... ... ... ... ... бар, атап ... ол – еңбек дауларын ... ... ... ... ... ... барлық кезінде
жұмыскерде еңбек дауын тудыратын қайшы пікір болмауы мүмкін.
Еңбектік құқықтық қатынастарынан туындаған барлық ... ... ... ... үш топқа бірігеді:
1. Еңбектік қатынастардан бұрын алған;
2. Еңбектік қатынастармен бірге жүретін;
3. Еңбектік ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың
алдында туындап тоқтайды. Оларға мысалы: жұмыспен қамтылу және жұмысқа
орналастыру бойынша, кәсіби ... ... ... ... жатқызуға
болады.
Бірге жүретін құқықтық қатынастар еңбек қатынастарымен бірге туындап,
бірге жүреді. Оларға ... ... ... қатынастары, еңбектің қорғалуын
және еңбек заңдарының сақталуын мемлекеттік қадағалау және бақылау ... ... ... ... ... ... дауларын
шешу бойынша қатынастар жатады. Бірге жүретін ... ... ролі ... олар ... қатынастарының сақталуына дұрыс жағдай
тудырады.
Ал, еңбек қатынастарынан туындайтын құқықтық қатынастар сол ... ... ... ... олар ... шығарылған жағдайда
адамды материалдық қамтамасыз етуге, ал заңсыз жұмыстан шығарылған жағдайда
адамды ... ... ... ... алады.
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынас дегеніміз - құқықтың осы
саласының нормаларымен ... ... ... ... ... міндеттері бар еңбек қатынастары. Құқықтық қатынастардың
жеке, өзіндік сипаты болады, яғни ол ... ... ... ... ... адамдармен ұйымдар арасындағы ... ... ... ... ... құқықтармен және міндеттермен
байланысты, олардың орындалуына мемлекет заңда белгіленген әр-түрлі шаралар
және міндеттердің орындалмағаны үшін көзделген ... ... ... ... ... ... құқығы теориясында және заңнамада еңбектік құқық қатынастарына
жақтардың белгілі бір еңбек қызметін, әдетте жеке ... және ... ... жүзеге асыру барысында жұмыскер мен жұмыс беруші арасында
туындайтын қатынастар жатады. Еңбек қатынастарының мазмұнына келсек, бір
жақ ішкі ... ... ... отырып , белгілі бір мамандық, кәсіп немесе
лауазым бойынша жұмыс орындауға міндетті, ал екінші жақ жұмыс беруші оған
заңнамада, ... ... және ... ... ... ... ... жағдайын қамтамасыз етуді міндетіне алады.
Еңбектік құқық қатынастарында өздеріне тән ерекшелітер бар, олар ... ... ... байланысты басқа құқықтық қатынастардан
ажыратуға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... мен жұмыс беруші арасындағы жеке еңбек шарты ... ... ... заңдық қатынастар. Еңбек құқығының нормаларымен реттелген
еңбек қатынасы жақтардың субъективтік құқықтары мен тиісті міндеттері
түрінде байланысатын ... ... ... ... ... ... байланыс
жұмыскер мен жұмыс берушінің ... ... ... ... міндеттерін қамтиды.
Еңбектік құқық қатынастары азаматты нақты кәсіпорынның еңбек ұжымының
құрамына кіргізуді қажет етеді, ... да ол ... ... ... ұжымына – кіргізу еңбектік ... ... ... ол жұмыскердің еңбек міндетінің сипатына қарамайды.
Азаматты кәсіпорынның еңбек ұжымына кіргізу фактісі еңбектік ... ... бір ... ... атап ... өзінің тапсырған жұмысты өзі орындауымен баланысты.
Бұл дегеніміз – жұмыс берушінің келісімінсіз жұмыскер осы жұмысты
орындай алатын ... ... ... ... ... ... мамандықтың, кәсіптің немесе лауазымның
белгілі бір түріне ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Еңбек қызметінің, яғни жұмыскердің
еңбек міндеттерінің тегін анықтау еңбектік құқық қатынастарынық өзінше
нышаны, ол ... ... ... ... байланысты және
еңбектік құқық қатынастарының ары қарайғы тағдырына әсерін тигізеді.
Еңбек құқық қатынастарының жақтарын кәсіпорынның ішкі еңбек тәртібіне
бағындыру – ... ... ... тән ... ... ұжымы жұмысының
ішкі еңбек тәртібінің мазмұнын еңбек туралы ... ... да, ... ... де ... ішкі еңбек тәртібінің ережелерін сақтау,
өндірістің объективтік қажеттілігі болып табылады, себебі ол жұмыс ... ... ... ... ... мен және т.б. ... құқық қатынастарында қарымталық сипат бар. Еңбек үшін жалақы
түрінде сыйақы беру жөніндегі жақтардың құқықтары мен міндеттері ... ... ... ... ... құқығында жалақы жүйесі
жұмыскердің белгілі бір ... ... ... ... мен ... ... төлем мөлшері арасындағы қатынасы ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді, тұрақты сипат бар.
Бұл – еңбектік құқық қатынастарында жұмыскердің біржолғы жұмыс тапсырмасын
орындамай, тиісті кәсіпке, мамандыққа немесе ... ... ... ... ... ... ... Еңбектік құқық қатынастарының ұзақ
уақыттылық сипаты оның мазмұнына, яғни жақтардың ... ... ... ... ... бұл ... еш рол ... Өзінің
жұмыс уақытының басынан аяғына дейін өзіне жүктелген еңбек ... ал ... ... ... ... ... ... қолданумен байланысты азаматтық құқық қатынастарында жұмысты
орындаушы ... ... ... ... құрамына кіргізілмейді.
Ал жақтардың міндеттемесі жұмыстың орындалу процесіне емес, оның ақтық
нәтижесіне қатысты ... ... ... ... ... ... алдын-
ала келіскен нақты-жеке жұмыстың орындалуын талап ете алады.
Еңбектік құқықтық қатынастарда жұмыс беруші жұмысты орындаушыдан ... ... ... еңбек міндеттерін орындауды талап ете алады, тек
айрықша жағдайда ғана жұмыскерге ол жұмысқа қабылданғанда көзделген жұмыс
тегіне жатпайтын ... ... жол ... реформа және нарықтық қатынастардың дамуы жағдайында
еңбек құқығының таралу саласының кеңіп бара жатқандығы байқалады.
Өндірістік ... ... ... ... ... ... 1995 жылғы 5-қазандағы «Өндірістік кооператив
туралы» заң күші бар Жарлығы мен және кооперативтің құрылтай құжаттарымен,
ал кооперативте жеке ... ... ... ... істейтін адамдардың еңбек
қатыныстары – еңбек туралы заңнамамен реттеледі. Кооперативте жұмыс ... ... ... ... Ал, ... ... ... бойынша жұмыс
істейтін адамдар жалдамалы қызметкерлердің еңбек ұжымын құрайды.
Корпоративтік ұйымдарда ... ... және ... ... бұл ... еңбектік құқық қатынастары мүшелікпен
байланысты кешенді ... ... ... ... ... ... ... құрылымы жағынан күрделі болып келеді. Олар
жақтардың бірқатар нақты өкілеттіктерінен және оларға сай ... ... ... ... мен ... ... жалақы, еңбек тәртібі,
еңбекті қорғау, ... ... т.б. ... ... ... ... бойынша құқықтық қатынас жұмыскердің өзіне жүктелген
еңбек міндетін орындағаны үшін жалақы ... ... ... ... ... ол жалақыны жұмыскерге белгіленген тәртіпте және мерзәмде ... ... ... ... қатынастарының субъектілері. Еңбек құқық
қатынастарының субъектілері ретінде, бір – жағынан ... ...... ... ... Жақтар ажырамас заңдық қасиет
ретінде еңбектік ... ... ... және ... ... субъектілері бола алады.
2. Еңбектік құқық қатынастарының мазмұны. ... ... ... ... ... іс ... ... еңбек құқығы
нормаларының талаптарына сай келуін қамтамасыз ... ... ... міндеттеулерді еңбектік құқық қатынастары
жақтарының ... ... мен ... ... ... ... асырылады.
Ал, субъективтік еңбек міндеттерін алатын болсақ, олар еңбектік ... ... жақ ... ... тиісті іс-қимылымен
байланысты. Жұмыскердің жалпы міндеттері кәсіпорынның ішкі еңбек тәртібінің
ережелерінде, лауазымды нұсқаулар мен ... ... ... ... ... ... және ... қатар еңбектік
құқық қатынастарының мазмұнына жұмыс берушінің ... ... де ... Бұл ... ... ... ... нақты байланысты белгілеуге мүмкіндік береді. Бұл жерде бір
жақтың субъективтік ... ... ... ... сай ... ... ... берушінің субъективтік құқықтары мен міндеттері
жұмыскерлер ұжымының еңбегін ... ... ... ... ... ... ... еңбек тәртібін, өндірістік тәртіпті, еңбектің
қорғалуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Жұмыс берушінің субъективтік құқықтары мен ... ... ... ішкі ... тәртібінің ережелерінде, ... және т.б. ... ... ... ... өзгеруінің және
тоқтатылуының негіздері. Еңбектік құқық қатынастарында ұзақ уақыттық сипат
болғанымен олар ... ... ... болып тұратын жағдайлар
оларды туындатады, өзгертеді және тоқтатады. құқық теориясында мұндай мән-
жайлар ... ... деп ... Ал ... фактілердің болуы азаматқа
еңбектік құқық қатынастарына жол ашып қана қоймайды, оның ... ... ... ... ... ... ... туындауының өзіндік ерекше негідемесіне жеке
еңбек шарты жатады. Бұл ... ... ... заң актісі, яғни еңбектік құқық
қатынастарын белгілеу мақсатында жасалған ... ... деп ... еңбек шарты дегеніміз – екі жақты заң актісі, оның негізінде жақтардың
заңды сипаттағы нақты салдар, атап ... ... ... ... мақсатына өз еріктерімен көңіл білдіру жатады.
Еңбектік құқық қатынастары басқа кәсіпорыннан шақыру ... ... де ... егер ... ... ... және де жұмыскердің өзінің келісімі болса.
Жақтардың келісімі, жұмыскердің көңіл білдіруі, еңбектік ... жағы ... ... ... ... ... еңбектік құқық
қатынастарының тоқтауына негіздеме бола алады. Еңбектік құқық қатынастарын
тоқтату туралы ... ... ... үшін ... ... жағдайлар
қажет емес. Ал жұмыс берушіге келетін болсақ, ол өз ынтасымен еңбектік
құқық қатынастарын тоқтата ... ... ... түгелдей көрсетілген.
Еңбектік құқық қатынастарының тоқтатуына еңбектік құқық ... ... ... үшінші адамның ынтасы да негіздеме бола алады. Мысалы:
жұмыскерді бұрынғы жұмысын жалғастыру мүмкіндігінен ... сот ... ... ... жұмыскерді әскери қызметке шақыру және т.б.
Еңбек туралы заңнамада еңбектік құқық қатынастарының ... және ... ... ... және ... ... қарастырылған. Мысалы: жұмысқа қабылданғанда жынысқа, ... ... ... және діни ... мүліктік және лауазымдық жағдайға,
тұратын жеріне, сеніміне, қай азаматтыққа, қоғамдық бірлестіктерге
жататындығына, сондай-ақ ... ... ... және оның ... ... емес ... мән-жайларға қарап оның еңбек
нәтижесімен, құқықтарын қандайда бір тікелей немесе жанама ... ... не ... ... ... жол бермейді.
Жазбаша келісімін бермей жұмыскер басқа жұмысқа тұрақты ... ... ... ... деп танылады, ол жұмыскер бұрынғы ... ... ... ұжымдарының, кәсіподақ мүшелерінің ... ... ... ... ... ... атқаруы үшін
сайланбалы кәсіподақ қызметкерлеріне заңнамада кепілдік белгіленген.
Өндіріс тоқтағанда немесе жоқ ... ... ... ... оның ... ... біліктілікті керек етпейтін жұмысқа
уақытша аударуға жол берілмейді.
Еңбектік құқықтық қатынастары мен табиғи байланыста болатын
қатынастар бар. Бір ... ... ... еңбектік қатынастардан
бұрын болады, екінші жағдайларда олар еңбектік қатынастар мен бірге жүреді,
ал үшінші жағдайда еңбектік қатынастардан туындайды.
1.2. ... ... ... құқықтық қатынастар.
Жұмыс орнынан еркін таңдауға құқық еңбек қабілеті бар азаматтардың
субъективтік құқықтарының ... ... ... ... элементі
болып табылады. Бұл құқық халықтың жұмыспен қамтылу саласындағы мемлекеттік
саясатпен де, арнайы заңдық кепілдіктермен де ... ... ... бірі жұмысқа орналастыру жүйесі. Қазіргі кезде азаматтарды
жұмысқа орналастыру мен арнайы мемлекеттік органдар айналысады, олар бұл
мемлекеттік ... ... ... ... асырылуын қамтамасыз етеді.
Халықтың жұмыспен қамтылуы туралы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... - Қазақстан
Республикасының Еңбек және ... ... ... министрлігі қамтамасыз
етеді.
Еңбекке орналастыру бойынша құқықтық қатынастар азаматтардың жұмыспен
қамтылу ... ... ... ... ... ... жүгіну
арқылы өзінің жұмыс орнын еркін таңдау құқығын жүзеге ... ... ... ... байланысты процесс мынадай құқықтық
қатынастарды қатынайды:
1. жұмыспен ... ... ... ... ... мен ... жөнінде көмек сұраған азамат арасындағы;
2. жұмыс бастылық мәселелері жөніндегі өкілетті орган мен ... ... ... ... ... жұмыс берушімен соған жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі
өкілетті орган жіберген азамат арасыдағы.
Жұмыспен ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынас бір заң актісінің – ... ... ... туралы арызының негізінде ғана туындайды. Бұл құқықтық
қатынасының мақсаты азаматты қалайда жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... мазмұны тек жақтардың
өзара құқықтары мен міндеттерінен ғана тұрмайды, сонымен қатар ол өкілетті
органның азаматтық кәсіби дайындығын, ... ... ... қатынай
алатындығын ескеріп, оған қолайлы жұмыс іздеп табудағы нақты әрекеттерін
қамтиды. Сонымен қатар ... ... ... ... тауып беру туралы
өкілетті органға талап қоя алмайды. ... ... бұл ... ... қызметімен ғана шектеледі. Жұмыс берушілер, өз кезегінде,
ұйымға тікелей жүгінген адамдарды еңбек жөніндегі ... ... ... адамдармен бірдей негіздерде қабылдауға ... ... ... ... ... ... ... кейбір
санаттарына берілген.
Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі өкілетті орган өзіне жүгінген
адамға жұмыс алу мүмкіндігі жайында және қандай ... ... ... жайында ақпарат беруі, азаматтардың өздеріне қолайлы жұмысты
таңдап алуына көмектесуі, бос жұмыс ... есеп ... ... ... адамдарды тіркеп, есепке алуға, жұмыссыздарды ... ... ... ... ... жіберуге, мемлекеттік бюджеттің
қаражаты есебінен кәсіби даярлық, қайта дайындау және ... ... ... шығынын төлеуге тиіс және т.б.
Жұмыс берушіде бос орын болып, азаматқа сол ... ... ... ... оның ... ... ... жұмыстарға жібергеннен
кейін құқықтық қатынас аяқталады.
Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі ... ... мен ... ... құқықтық қатынас – азаматтарды жұмысқа орналастыру ... ... ... ... мен ... ... ... қамтиды.
Бұл құқықтық қатынастың мақсаты – ыңғайлы жұмыс іздеу мерзімін қысқарту
және жұмыс берушінің жұмыс ... ... ... ... мына ... фактілердің негізінен туындайды: өкілетті органның
жолдамасымен азаматтың өзін жұмысқа алуы ... ... ... ... қамыту мәселелері жөніндегі өкілетті орган жұмыс берушіні
оған қажетті жұмыс күшімен қамтамасыз ету ... ... ... өз ... ... ... ... пен ұсыныс жайын талдап
болжамдауға тиіс. Өкілетті ... өз ... ... ... ... болатын құрылымдық өзгерістер және де ... ... ... ... да ... ... ... алуға , сондай-ақ жұмысшы күшіне
мұқтаждық туралы, босатылған, қабылданған және ...... ... деректер алуға, бос жұмыс орны бар жұмыс берушілерге ... ... ... ... жұмыс беруші өкілетті органнан еңбек
рыногының ахуалы жайында шарттың негізде ақпарат ... ... ... ... ... оның лауазымды адамдарының әрекеттеріне сотқа
шағынуға құқылы.
Жұмыскер мен жұмыс беруші арасындағы құқықтық атынастар – жұмысқа тұру
жөніндегі құқықтық ... ... ... ... ... табылады.
Құқықтық қатынас күрделі заңдық ... ... ... жұмысқа
орналастыру туралы тілек білдіруінен және өкілетті органның ... ... ... ... ... ол тек жақтардың өзара ерік
білдіруі және мүдделерінен келісуінен ғана туындауы мүмкін. Мұны азаматтың
еңбек ... ... пен ... ... бостандығына құқығының шарттық
сипатымен, оның жұмысқа тұрудың кез-келген сатысында одан бас тарта алатын
құқығымен түсіндіруге болады. Ал ... ... ... ... ол ... қатынастардың туындауын алдын-ала шеше алмайды, себебі
бұл ретте жұмыс берушіге ... ... ... артылмайды. Жұмысқа
орналасу жөнінде жұмыс берушіге тікелей өтініш білдірген адам мен ... ... бар адам ... тең ... ... ... Ол ... біліктілігіне және сол ... ... ... ... ... ... алу ... жұмыс
берушінің өзі шешуге құқылы.
Жұмысқа тұру жөніндегі құқықтық қатынастар еңбектік құқық қатынастары
туындаған кезден бастап тоқтайды.
Кәсіби даярлық бойыша құқықтық ... ... ... құқықтық қатынастар, әдетте, еңбектік
қатынастардан бұрын туындайды. Кейде ол қатынастар бірге жүруі мүмкін: ... ... қол ... өз ... ... қайта даярлықтан өтсе
немесе орта және жоғары оқу орындарында оқыса. Кәсіби оқудың формаларымен
оны ұйымдастырудың түрлері, сондай-ақ ... ... ... ... ... заңда анықталған.
Кәсіби даярлық бойынша құқықтық қатынасының мақсаты – жұмыскердің
кәсіби мамандық алуы не ... және ... ... қарай
кәсібін өзгертуі. Алға қойылған мақсат өз біліктілігін көтерген немесе
қайта кәсіби дайындықтан өткен ... үшін сол ... ... ... оны ұйымдастыру себептері мен салаларын анықтайды.
Жұмыссыздарды кәсіби ... ... ... және ... ... ... арттыру еңбек туралы өкілетті органның атқаратын қызметі. Бұл
жағдайда өзара байланысты үш құқықтық қатынастар туындайды:
1. жұмыссыз адам мен ... ... ... ... ... арасындағы;
2. еңбек жөніндегі өкілетті орган мен жұмыссыз адам ... ... ... және ... ... ... оқу ... оқу орнымен оқуға жіберілген жұмыссыз адам арасындағы;
Кәсіби дайындыққа, қайта дайындауға және біліктілікті ... ... адам мен ... ... мәселелері жөнідегі өкілетті
орган арасындағы құқықтық қатынас жақтардың біреуінің ынтасымен және екінші
жақтың келісімімен туындауы мүмкін.
Құқықтық қатынас ... ... ... ... ... бір
жағдайда - жұмыссыз адамның өкілетті органға жүгінуі және оның келісімі,
екінші жағдай - ... ... ... ... ... және оның
келісімі. Кәсіби даярлау, қайта даярлау және ... ... ... ... ... ... мамандығы болмағандықтан не оның бұрыңғы
кәсіби мамандығы бойынша ... ... ... ... алуына
байланысты оған тиісті жұмыс табылмаған жағдайда ... Екі ... ... ... қатынастың туындауына және жұмыссыз ... ... ... ... не біліктілігін көтеруге жолдама алуына әкеп
тіркеледі.
Жұмыссыз адам кәсіби ... ... ... өтіп ... ... ... құжат алғаннан кейін құқықтық қатынас тоқтайды.
Ұйымдық - басқару құқық қатынастары.
Әрбір кәсіпорын өз жұмыскерлерінің санына қарамастан қандай ... ... ... ... ... Ол өз ... ... және
мақсатымен, мазмұнымен және нәтижесімен, субъектілерімен ... ... ұжым ... ... процесіндегі
формаларымен сипатталады. Кәсіпорынның әкімшілік – ... ... адам ... ... бір түрі ... ... - ... қатынастары еңбек ұжымының алдына қойылған,
мақсаттарды орындауға оның іс-әрекетін реттеумен, үйлестірумен, келісумен
және ... ... ... ... ... жүзеге асырумен байланысты.
Кәсіпорын ұжымының қызметінің мәнін, нақты мақсаттары мен міндеттерін жарғы
анықтайды және олар ... ... ... ... ... және ... жергілікті нормативтік құқықтық актілерге негізделуге
тиіс.
Басқарушылық қызметінің мақсатын, міндетін және мазмұнын кәсіпорынның
әлеуметтік ... ... ... ... берушінің басқарушылық
қызметінде өндірістік процестерге, ұжым мүшелерінің жұмысын ұйымдастыруға
белсенді ... ... ... бар. Осындай ықпалдың нәтижесінде ішкі еңбек
тәртібі қамтамасыз ... ... ... ... ... және осы
қатынастар жақтарының жалпы нормативтік құқықтары мен заңдық міндеттеріне
аудару жолымен әкімшіліктің және ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастардың туындауы, өзгеруі
және тоқтауы жұмыс ... ... ... жүзеге асырумен
тікелей байланысты. Мысалы: мемлекеттік кәсіпорынның заңдық тұлға ретіндегі
органы оның басшысы. Ол жеке ... ... ... ... ... және
кәсіпорының қызметіне байланысты барлық мәселелерді өз құзыреттігіне сәйкес
жеке өзі шешеді, ... ... ... ... ... шараларын қолданады, еңбек тәртібін бұзғандарды заңда белгіленген
тәртіп бойынша жазалайды. Ішкі ... ... ... ... ... ұйымдастыруды, әркімнің өз мамандығы және ... ... ... ... ... берілген жұмыс орыны болуын,
оларға жағдай тудыруды әкімшілікке міндеттейді.
Еңбек ұжымы, өз ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда еңбек ұжымы жалпы жиналыс не кәсіподақ немесе
басқа өкілетті орган түрінде ... ... - ... ... ... туындауының, өзгеруінің және
тоқтатуының заңдық себептеріне келсек, ол жоғары тұрған ... ... шарт және тағы ... ... ... ... басқару ғылымының жалпы ережелерін кәсіпорынның
еңбек ұжымының өндірістік қызметінің ... ... ... ... ... ... ... тән сипат. Бұл жерде басқарудың әкімшілік ... ... ... ұйымдастыру мен қолдануды реттеудің ұжымдық -
шарттың тәсілдері мен үйлескенін көрсетеді.
Әлеуметтік – экономикалық құқықтық ...... ... ... ... олар
еңбек құқығының кәсіпорынға қарағанда жоғарырақ тұрған ... ... ... – экономикалық қатынастарды өзінше бөлек
топқа бөлуді олардың халықтың жұмыспен қамтылуы, еңбек ақы төлеу және басқа
да әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... реформаны жүргізу мақсатында қоғамда ұлттық келісімде
қамтамасыз ету мәселелерін шешудің маңыздылығымен ... ...... ... ... тұрғыдан алғанда жаңа
болып саналады. Олар еңбек құқықының жаңа көздері - осы ... ... ... ... болады. Қазақстан Республикасының 2000 жылғы
18 желтоқсанындағы № 129-11 заңына сәйкес еңбек және ... ... ... ... ... жыл сайын республика деңгейінде Бас келісім
жасау практикаға енгізді. Оны ... ... - ... республикалық
кәсіподақтар бірлестігі және жұмыс берушілердің республикалық бірлестігі.
Сонымен қатар мемлекеттік басқару органдарының кәсіподақтар мен ... және ... ... өкілдері арасында осындай салалық
және аймақтық деңгейде келісімдер жасау, сондай-ақ облыстық және салалық
тұрақты ... ... ... комиссия құру қажет деп танылды. Сондықтан,
әлеуметтік – экономикалық қатынастардың дамуына, ... бас, ... ... келісімдер негіз болып табылады.
Әлеуметтік – экономикалық құқықтық қатынастардың мазмұны экономикалық
реформаны ұтымды жүргізу үшін ... ... ... ... және оны ... ... ... қамтылу және әлеуметтік
қорғалуын, еңбек ... ... және ... қамтамасыз етумен
байланысты басты ... ... ... ... құқықтары мен
міндеттерін қамтиды.
Мемлекеттік органдардың субъекті ... ...... ... қатысуы, былай қарағанда, бұл қатынастарды әкімшілік -
құқықтық деңгейде көтерді. Бірақ, әлеуметтік – ... ... ... мен ... ... ... органдарының біржақты
өктемдігі негізінде емес, үш субъектісінің ... ... ... Бұл ... ... әлеуметтік серіктестік принципінің әрекет
ету тетігі жайында, оның негізінде әлеуметтік – экономикалық қатынастарды
құқықтық ... ... ... сипаты жатыр. Бұл қатынастардың ... ... ... екендігі сөзсіз, сондықтанда ... ... ... ... ... деп ... ... Еңбектік қорғау мен еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау және
бақылау бойынша құқықтық қатынастар
1. Қауіпсіздік және еңбекті ... ... ... ... қорғау мен еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау және бақылау
бойыша құқықтық қатынастардың ерекшелігі бұл қатынастар ... ... ... олар бір ... – мемлекеттік органдар,
еңбек ұжымдары және кәсіпшілік одақтары болса, екінші жағынан – ... ... бұл тобы ... еңбекті қорғауға құқығын
қамтамасыз етуге, бұл саладағы ұлттық саясат принциптерін іске ... ... ... ... және ... ... ... келмеуіне, меншік түріне шаруашылық жүргізудің ұйымдық-
құқықтық формасына қарамастан кәсіпорында қауіпті және ... ... ... аз ... ... ... ... қорғаудың мемлекеттік басқару жұмысын
Қазақстан Республикасының Үкіметі және ... ... ... орган
өзінің жергілікті жерлердегі бөлімшелері арқылы жүргізіледі.
Осы қатынастардың субъектілері ... бұл ... ... ... ... және басқа нормативтік актілердің сақталуына
мемлекеттік қадағалау ... Бұл ... ... ... ... жөніндегі сала аралық стандарттарда, ... ... ... ... және оны ... ... ... мақсатты
бағдарламаларды жасап бекіту, өндірістегі тосын ... мен ... ... ... ... тәртібін белгілеу, тағы басқалары кіреді.
Еңбекті қорғауды қадағалау және бақылау бойынша құқықтық қатынастардың
басқа да субъектілері қатарына: еңбекті ... өрт ... ... ... ... мемлекеттік бақылау
жүргізетін. Ауыл шаруашылық ... ... ... жұмыстардың қауіпсіз жүргізілуіне қадағалау жасайтын төтенше
жағдайлар жөніндегі Агенттік ... және ... ... қорғалуын қадағалау және бақылау бойыша
құқықтық қатынастардың мазмұны мемлекеттік органдар мен жұмыс берушіердің
бұл саладағы өзара ... мен ... ... ... ... және ... жұмыс жағдайын қамтамасыз
ету, еңбекті қорғаудың жайын бақылауды ұйымдастыру және ... ... ... ... уақытылы хабарландыру міндеті жұмыс берушіге жүктеледі.
Кәсіпорында тиісті жұмыс ... ... ... ... стандарттарды, ережелерді, нормаларды және нұсқауларды сақтауын
қамтамасыз етудегі ... ... ... ұжымдық шартта көзделеді.
Кәсіподақ ұйымдарымен қатар кәсіпорындарда еңбекті қорғау жөніндегі
заңнамалардың және басқа ... ... ... сақталуына еңбек
ұжымы өзінің еңбекті ... ... ... ... қоғамдық бақылау
жүргізеді.
Еңбектің қорғауын ... және ... ... ... ... ... ... еңбек қатынастары мен бірге жүретіндіктен,
ұзақ уақыттық сипатқа ие. Олар ... ... ... ... ... өндірісте ыңғайлы және ... ... ... ... дейінгі аралықта болады. Еңбектің қорғалуын қадағалау және
бақылау, еңбек заңдарын сақтау бойынша құқықтық қатынастардың ерекшелігі
сонда, олардың туындауы ... ... ... ... ... билік
актісі сияқты заңдық фактімен байланысты.
Еңбек дауларын қарау бойынша құқықтық қатынастар.
Еңбек дауларын қарау бойынша құқықтық ... ... бар. ... ... субъектілерінің еңбек туралы заңдардың қолданылуымен
не еңбектің заңдармен реттелмеген жаңа немесе өзгерген жағдайын белгілеумен
байланысты қайшылықтарын шешудегі құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... рәсімі оларды қараудың
субъективтік құрамын және ведомствалық қатыстылығын анықтайды.
Еңбек даулары өздерінің ... ... ... жеке және ... бөлінеді. Жеке еңбек дауларының жақтары жұмыскер мен жұмыс ... ... ... ... еңбек ұжымы, кәсіподақ не жұмыскерлер
өкілеттік берген басқа орын және ... ... ... ... ... ... ... дауларын қарайтын мынадай органдар белгіленген:
келістіруші комиссия, сот, бағыныштылық бойынша жоғары ... ... ... ... ... ... әлеуметтік серіктестік және
әлеуметтік – экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастың мазмұнына жұмыскер мен
жұмыс берушінің еңбек ... ... және жеке ... ... қолдауға байланысты қайшылықтарды шешу кезіндегі өзара құқықтары
мен міндеттері жатады.
Ұжымдық еңбек дауы ... ... ... ... ... ұжымының, кәсіподақтың және жұмыс берушінің немесе салалық басқару
органының ... ... ... ... ... шарттарын еңбектің
әлеуметтік – экономикалық жаңа ... ... ... ... ... ... ... берілетін құқықтары мен
міндеттері жатады.
Жеке еңбек дауларын қарау ... ... ... туындауына
заңдық факт қызметкердің өзінің бұзылған еңбек құқығын ... ... ... ... ... ... ... арызы негізі болады.
Ұжымдық еңбек даулары жағдайында ... ... ... ... еңбек жағдайын және ақы төлеуді белгілеу және өзгерту, ұжымдық
шарт және келісім ... ... ... ... ... еңбек
заңдарының, ұжымдық шарттың және келісімнің ... ... ... мен ... ... ... ... болды.
Осы дауды қараған органның шешімі заңды күшіне ... ... факт ... ... ... ... қатынастардың қысқартуына негіз
болады.
Сонымен осы еңбектік құқық қатынастарының олардан ... ... ... мен ... ... бір ... ... негізделген.
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... ... ... осы ... ... 4 тармағында шетел және
азаматтығы жоқ азаматтардың құқықтарының шектелуінің мүмкіндігі ... ... ... ... нысанасы шетел азаматарының Еңбектік құқықтық
статусын анықтау және еңбек ету құқықтарын жүзеге асырудың ережелері мен
тәртіптерін ... ... ... ... ... еңбегін қолдану
мәселесі күрделі мәселелер қатарына жатады. Мәселен, құқық қолдану ... ... ... еңбек шартын жасау тәртібі.
Құқықтық қатынастарды реттеуде қазіргі кезде екі және көп жақты
жасалған халықаралық ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтар бар.
Еңбек құқығының пәні азаматтық құқық пәнімен тығыз ... ... ... салаларының жалпы принциптері, әдістері, ... ... ... осы ... ... ... ... қолданудың аспектілері Еңбек құқығымен реттелмеген
жағдайларда азаматтық ... ... ... ... Бұл ... ... жатқан Азаматтық Кодекстің жобасында көп көңіл бөлінген.
Жұмыс тақырыбын зерттеу ... ... ... ... ... заңының 24,25,26-баптарына сүйене отырып е/бек
шартының мазмұнына байланысты құқықтық қатынастардың реттелуіне ... ... ... қолдану ережелері.
Еңбек құқығы құқық саласында, тұңғыш рет еңбекті қорғау итнституты
ретінде пайда ... Оның ... ...... ... өмірін,
денсаулығын және еңбек ету қабілеттілігін сақтау болып табылады.
Еліміздің әрбір ... ... ... ету ... ... ... ... болуы тиіс. Халықаралық үлгілерге ... ... заңы ... ... ... ... нормалары
мен қағидаларын құрметтейді» деп атап ... ... ... ... біз ... ... Ұйымының / БҰҰ/ мүшесі ... ... ... /ХЕҰ/ ... конвенцияларын бекітіп ұлттық құқық
нормаларын жалпыға тән үлгілерге сәйкес жетілдіруіміз тиіс.
Еңбекті қорғау, барлық жетілген ... ... ... ... бірі ... ... кемшілігімізге орай, бүгінге
дейін Халықаралық Еңбек Ұйымының не бәрі екі жақ конвенцияларын бекіттік,
бұлар – «Еңбекшілерді жұмыс орнында ауаның ластануынан, ... ... ... ... ... ... № 148-ші конвенция және «Еңбек
қауіпсіздігі мен гигиенасы және өндіріс ортасы туралы» № 155-ші ... ... ... ... бекітілген
принциптердің жүзеге асырылуларының алғашқы қадамы деп ұйғаруымызға болады.
Ұлттық құқық нормаларының ... ... ... ... ... себепті. Еңбек құқы/ы саласында бұлар:
1. Жергілікті еңбек күштерінің шарт жасасу негізінде ... ... ... Азаматтардың шетел инвесторына ... және ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарында, ұйымдарында,
мекемелерінде (еңбектік эммиграция) жалданып еңбек етулері.
Жоғарыдағы аталған қатынастарды реттеуде өз ... тән ... ... ... ... ... ... жаңа позитивті
нормалардың пайда болу негіздері объективті жағдайларға байланысты.
Қалыптасып келе жатқан әлемдік дәстүрге сәйкес қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... ортақ
реттелмейтін болса (бір бірінің мүдделерін ... ... ... ... ... ... құқық мүдделерінің қақтығысуына жол
бермеу үшін ... ... жеке ... ... ... ... ... болған таласты, дауды жетік шешетін, реттейтін ... ... не ... ережелерді ескеріп соларға сәйкес ұлттық
құқықта арнайы мүліктік-құқықтық нормаларды бекіту. Тек осы ... ... ... ғана ... қатынастарды дұрыс реттеуге болады.
Коллизия тәсілін қолданудың негізгі принципі – ... ... ... заңын
қолдану принципі. Бұл принцип халықаралық өзіндік жеке ... ... Бұл ... 1980 жылғы «Шартты міндеттемелерге қолданылатын құқық
туралы» (Еуропа) ... да ... ... ... Германия Федеративтік Республикасының сот тәжірибелеріне құқықты
таңдау еріктілігі шектелмейді.
Тараптардың өзара келісіміне негіз – денсаулыққа ... ... ... туралы талап еңбекші мигрант тарапының заңымен реттелуі
мүмкін. Бұл мәселелер ... ... ... ... де мүмкін,
бұған мысал көп. Енді осы ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін норма-принциптерін қалай бекіткен.
Ата заңымыздың 1-бабында: «Қазақстан Республикасы өзін ... ... және ... ... ... ... оның ... қазынасы – адам және адамның өмірі оның құқықтары мен бостандықтары»
деп бекітілген.
12-баптың 2т.: «Адам құқықтары мен ... ... ... олар абсолютті, олардан ешкім айыра ... және ... ... ... және ... ... ... көзделмесе, шетел
азаматтары мен азаматтығы жоқ ... ... ... ... ... мен ... пайдаланады» деп бекітеді1.
Құқықтық қатынастардың тарапы ретінде шетел азаматы не ұйымы ... ... ... ... бекітілгендей, сол қатынастар ұлттық тәртіп
не қолайлы жағдай режиміне бағынышты ... ... ... қабілеттілік-құқықты жүзеге асырудың ең
түпкі мәселесі. Азаматтың ... ... не ... не сот ... ғана ... ... ... 13-бабының нормасы (1тармақ) барлық азаматтарға
теңдей таралады. Конституцияның 12-бабының 4 тармағы, ... ... ... 3 ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының территориясын анықтауда ұлттық ... ... ... Бұл демек, азаматардың құқықтық қабілеттілігі шетел азаматының жеке
заңымен емес – Қазақстан Республикасының заңдарымен реттеледі деген ... ... сол ... ... жағы ... бұл ... кері
шегінушілік тек халықаралық шарттармен анықталуы мүмкін.
Шетел азаматы еліміздің заң нормаларында ... ... қоя ... ... бекітілген құқықтық қабілеттіліктер
шетел азаматтарына шартсыз беріледі. ... ... ... ... ... өз ... шетел азаматтарының әрекеттерін
реттеуде шарт қою принципін кең қолданады.
Заң бекітушілер жоғарыда аталған ... ... ... заң ... ... ... ... қосылмайды» деген кері
шегінушілік талаптар да бар, немесе заң бекітуші ... ... ... ... шарт қою ... ... отырады.
Жалпы принцип бойынша шетел ... ... ... ... ... қонысының болу – болмауынан тәуелді деп
бекітілмеген, керісінше АК-тің 18-бабына байланысты ... де ... мен ... қабілеттілігін шектеуге болмайды» деп анықталған.
Енді, 1995 жылы 19-маусымда қабылданған ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан ... ... ... ... ... орнықты өмір сүретін
шетел азаматтары тұрғын үй ... ... ... ... ... азаматтарымен тең» деп анықталған[2]. Демек,
уақытша ... ... ... ... ... орны жоқ) ... ... қолданыла алмайды деп ұйғаруға болады, демек мұндай
шектеулер әлеуметтік, еңбектік қатынастарда да мәлім ... ... ... ... ... ... ... азаматтары өкілдік және өкімет
басқару ... ... ете ... деп бекітілген. Мемлекеттік
органдарда (мемлекеттік қызметте) шетел азаматтары ... ... ... ... ... бұл ... 1995 жылы ... заңды күшке ие. «Мемлекеттік ... ... ... Жарлығымен де анықталады. Бұндай шектеулер 1993 жылы 13-
ақпанда қабылданған «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
территориялық және ішкі ... ... ... ... ... ... ... салынады» деп анықталған.[3]
«Шарт қою принциптерінің мәні – бір мемлекет екінші ... ... ... ... ... ... ... үстемдік жағдай жасайды
– егер сол шетел мемлекеті өзінің территориясында бірінші мемлекетке ... ... ... теңдей жағдай тудырып отырса». Бұл принцип
халықаралық шартпен де не мемлекеттің ішкі ... ... ... ... ... де ... аталған принцип
қолданылады, бұл екі бірдей құқықтық қатынастарға тән ... ... ... ... ... ... шетел мемлекеттерінің заң
нормаларының күші тараламайды. Бұл принциптің негізгі мәні ішкі және ... ... ету, ... және ... ... ... бекітілген ең төменгі ... ... ету ... ... ... ... мемлекеттер жоғарыда баян
етілген принциптерден басқа, өзара шарттарында, жиі «еркін сауда» режимін
бекітеді. Еркін ... ... ... ... беру ... ... ... байланысты) келісуші жақтардың өзара салықтарын және
жинақтарын реттеуде жеңілдік жасау, кейбір салық түрлерінен толық босатуды
мәлімдейді. ... 1994 жылы ... ... ... ... ... ... жасау туралы» келісімі.
Құқықтық қатынастарды, олардың ішінде инвестициялық, ... ... ... ... байланысты басқа да кәсіпкерлік
әрекеттерді реттеуде көбінесе ... ... ... ... әдебиеттерде шарт қою принципінен бөлек құқықтық қатынастарды
реттеуде қарсы шектеулер «реторсия» қолданылуы ... ... ... ... ережесі АК-тің (жеке бөлімі) 558-бабының 2-
бөлімімен ... ... ... бұл ... ... ... деп ... оны қолдану мемлекеттердің міндетті емес ... ... ... ... ... ... ішкі және
сыртқы азаматтық, еңбектік басқа да құқықтық қатынастарды ... ... ... ... ... ... сол ... әрекет қабілеттілігі әр
мемлекетте әр қалай ... ... ... ие болу ... шектелу негіздері салдары).
Әрекет қабілеттілік, көбінесе азаматтың жеке ... ... ... заңымен және домицилия заңымен анықталады. Өз
мемлекетінің заңына ... ... ... ... басқа мемлекет
территорияларында да солай шартсыз танылуы тиіс ... ... сот ... осылай реттеледі). Өз мемлекетінің заңына
сәйкес, әрекет қабілеттіліктен айырылған, шектелген адам басқа мемлекеттің
заңымен, дәстүрімен шектелмеуі ... ... ... ... ... жеке бөлімі (559-1 бабының 1 ... ... ... ... ... ... – азаматтылығын анықтайтын жақтың заңымен»
анықталады.
Шетел азаматтарының әрекет қабілеттілігі халықаралық шарттарымен де
анықталуы мүмкін.[5]
Қазақстан республикасының ... ... ... ... не ... ... жұмыс істейтін (қызмет
көрсететін) болса, ол шарттардың, келісімдердің еңбекті қорғау ... ... ... талаптардан кем емес дәрежеде анықталуы
тиіс.
Қолайлы жағдай режимінің мәні – тараптардың өз ... ... ... алу ... ... тәртіп режимінің мәні –
тараптардың ... сол ... ... ... заң ... сай
әрекет етуінде.
Құқықтық доктринада, ұлттық құқық нормаларын қолдануда шешуді қажет
қылатын келесі мәселелерге ... ... ... ... тараптар пайда
болған таласты халықаралық жеке өзіндік құқық принциптері мен ережелеріне
арқа сүйеп шешулері тиіс ... ... ... ... бұл ... ... жылғы 27-желтоқсанда қабылданған Қазақстан Республикасының «Шетел
инвестициялары туралы» заңының 25-бабының 2 тармағы төмендегіше анықталған:
«Шетел жұмысшыларының қатысуымен еңбек ... ... ... ... мен мүдделерін нақты реттеуде шетел мемлекетінің ... ... бұл ... ... ... заңы ... мәлімденген ережелерге баға беретін болсақ, бүгін құқықтық
қатынастарды реттеуде ... ... ... тараптардың шарт
жасасуы арқылы өзара қолайлы жағдайды мүдделі жақ тек шарт мазмұнында ғана
бекіте ... ... ... ... ... өзгерістер объективті жағдайларға
байланысты тууда. Осыған орай, атап өтетін күрделі мәселелерінің бірі ... ... ... ... ... Еңбекші мигранттардың құқықтық қатынастарын, мәртебесін анықтау.
Халықаралық Еңбек ... 1962 жылы ... ... ... ... ... мен ... туралы» № 117-ші
конвенциясының анықтауы бойынша, еңбекші мигрант деп ... ... ... заң ... ... жалақы алатын жұмыспен
(қызметпен) айналысатын, шығатын ... ... ... тұратын жақты»
танимыз.
Мигранттар қатарына ... ... ... ... білім алу
үшін арнайы келетіндер және ... ... ... ие ... ... т.б.) жатпайды.
1994 жылы 15-сәуір айында Москва қаласында он екі ... ... ... «Еңбекші – мигранттардың еңбектік миграциясы және
әлеуметтік қорғаулары туралы» келісім ... Осы ... ... ... ... ... жасалынатын еңбек шартының негізгі
реквизиттері ерекше анықталған: «Еңбек шартында (контрактіде) міндетті
түрде жұмыскердің тұрған жайы, оған ... ... ... ... ... ... ... ету жағдайы және еңбек жалақысының мөлшері, жұмыс
күнінің ұзақтылығы мен демалыс уақытылары, шарт күнінің мезгілі және бұзылу
негіздері, ... ... өтеу ... ... ... деп
реттелген. Бұл аталған жағдайлар, еңбек шартының қажетті жағдайларын
құрайды.
Қорыта келгенде, ... ... ... – еңбекші мигрантпен
жұмысқа қабылдаушы жақтардың арасында пайда болатын еңбектік және ... ... ... да ... ... ... ... келісімнің 11-бабында денсаулыққа келтірілетін залалдың ... ... ету ... тигізілген залалдың орнын толтыру тәртібі жұмысқа
қабылдаушы жақтың заңдарымен реттеледі» деп анықталған.
Еңбекші мигранттардың құқықтық статусы мемлекетаралық, ... ... ... ... ... Бұл мәселе
халықаралық жеке құқықтың реттеу объектілері қатарына жатады.
Бұл топқа ... және ... ... ... ... ... ... білдірген, шетел азаматтары, қосарлы
азаматтылығы жоқ ... ... ... ... ... ... азаматтары) құқықтық статусы осы ... ... 1992 жылы ... ... ... ... заңымен реттеледі.[8]
Мигранттардың құқықтық статусын анықтауда маңызды орынға олардың
азаматтылық құқықтылық және ... ... ... ... ... анықталуы болашақта туатын даулардың, таластардың дұрыс
шешілуіне, жәбірленушінің мүддесінің ескерілуіне себебін тигізеді.
Мәселен, еңбек ету ... ... ... үшін басқа зардап және
жәрдем ақылардан басқа бір жолғы төлем тек қана еңбектік қатынаста болған
адамға төленеді. ... ... ... ... ... демек, салалық
құқықтылық субъектілікті анықтау аса маңызды мәселе. Адам ... ... ... ... ... ол ... ... қабілеттілікке ие болуы
және арадағы қатынастар шын мәнінде ... деп ... ... Заң ... ... оның қажетті жағдайларын, жасалу формаларын және түрлерін
анықтайды, тараптардың статусына байланысты ... ... ...... бәрі шарт ... барысында сақталулары тиіс.
Азаматтық Кодекстің 14-бабында құқық ... ... ... ... – республика аумағында еркін жүріп тұру,
республикадан тыс ... ... ... тұру және оның ... ... ... және моральдық зиянның орнын толтыруды талап ету т.б.
құқық қабілеттіліктерінің ... ... ... 13-бабына
негіз әрбір азаматтың ... ... ... танылуына және өзінің
құқықтары мен бостандықтарын заңға қайшы келмейтін барлық ... ... деп ... ... ... мен мүдделерінің жүзеге асыруларының
бірден-бір кепілдіктерінің ... ол егер де заң ... ... ... құқықты қорғау үшін өкімет органына не басқа ... ... ... құқық қорғау туралы талапты тура сотқа жолдану
арқылы жүзеге асыру ... ... ... ... ... 2 ... ... халықаралық құқықтық принциптері.
Нарықты экономикаға кіру кезеңі қоғамымызда ... ... ... ... ... Бұл ... ... меншік түрінің, жеке меншіктің бекітілуімен пайда болады. ... ... ... заң ... бүкіл заң ғылымының
алдында орасан үлкен міндеттерді тудырады. Заңда, жеке азаматтың меншігінде
нелер болуы ... ... ... ... ... ... ... өнімі, кәсіпорындар, мүліктік объектілер бұған қоса
жеке пайдаланылатын құралдар, өндіріс құралдары, ... ... ... ... шет ел ... ... ... да қымбат бағалы
қағаздар, мүліктер болуы мүмкін (АК-тің 115-бабы).
Жеке меншіктің қорғалу кепілдігі ... ... ... ... де өз ... айыруға болмайды» деп нақты мәлімдеген.
Мемлекет жеке кәсіпкерлік ... ... ... ... және ... қолдануды қаматамасыз етеді. (48-бап).
Бұл ереже еңбекті қолдануда мемлекеттің ... ... ... ретінде бекітілген және еліміздің салалық заңдарында ... ... ... ... ... ... бекітілген.
Жоғарыда айтып кеткеніміздей жұмыскер өз еңбегінің, жұмсалған күшінің
қожасы, ол онымен дербес ... ... ... ... ...... ... қолдану туралы ілім көптеген ғалымдардың жұмысында орын алған.
Он жетінші ғасырдың ағылшын экономисі У.Петти «еңбек ... ... жер ... ... деп ... кеткен. «Өндірістің қоғамдық формасы қандай түрде
құрылған болмасын – деп ескерткен Маркс – жұмысшылар және ... ... ... өнім ... үшін ... ... тиіс».[9]
Кәсіпорындардың, мекемелердің, ұйымдардың шаруашылық ... ие ... ... ... ... ... ... құқық
және экономикалық жағдайларының күрт өзгеруіне алып ... ... ... орынға тұтынушының мүддесі, ал еңбектік қатынастарында
– жұмыскердің мүліктік мүддесі ізгі еңбек ... ... ... ... бойы ... ... күші туралы догматикалық көзқарастар орын
алып келеді. Бұл ... ... ... күші мүліктік қасиетпен
ажыратылып, ал әлеуметтік саясат қоғамдық мүддені ... ... ... ... ... ... қалыптастырылды, бұның ізі еңбектің
бағасыздануына алып келеді. Мемлекеттік меншіктің үстемдік ету ... ... ... ... мемлекеттік билеу және басқару органдары
анықтап келеді, ... ... және ... табыстармен бір жақты
биледі, өндірісті басқару оны ... ету, ... ... ... тарифтік ставканың, штаттық қызмет окладының мөлшерін тағы да басқа
еңбекті қолдану жағдайларын бекіту мәселелерін ... ... ... реттеп келеді.
Қазіргі қалыптасқан жағдайда, нарықтық қатынастарды соған байланысты
әлемдік тәжірибелерді ескеріп, еңбек құқының жаңа конценциясын дайындауымыз
шарт.
Еңбектік ... кіру – ... ... өз еркімен қалау
қағидатына негізделген. Бұл еңбек құқығының негізгі қағидаты. Еңбек шарты –
қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... формасы болып қалып қоймай, сонымен қатар тараптардың
өзара құқықтарымен, міндеттерін ... ... ... ... ... одан әрі ұлғая түсуде. Еңбекті қолдануда ескерілетін ең төменгі
кепілдіктер ғана мемлекет ... заң ... ... бірдей нұсқау
ретінде бекітілуі тиіс.
Мемлекет тарапынан бекітілген кепілдіктердің шеңберінен жоғарылату,
яғни жұмысшылар мен ... ... ... кепілдіктерден тыс
жеңілдіктер беру – жұмыс берушінің дерушінің дербес өз құқы, ол тараптардың
өзара жасайтын ... ... жеке ... ... мүмкін.
Ғалымдардың анықтауынша бұл нысана тек ұана ... ... мен ... үйлесуі негізінде ғана жүзеге асрылуы мүмкін
деп мәлімделген.[10] Жоғарыда атап өткеніміздей, ... ... ... әдіс ... ... ... ... реттелу әдісі үлкен
мәнге ие. Бұл әдіс қазіргі уақытта құқық саласында ... ... ... Еңбекті қолдануда, орталықтан бірсыпыра ... ... ... ... ...... екі
түрлі келісім шарт – жеке және ұжымдық шарт негізінде жүзеге асырылады.
Ұжымдық шартты жасау және оның ... ... ... ... ... негізінде құрылған болмасын, ... ... ... құқығы емес, ол міндеті. «Халықты жұмыспен қамту
туралы» заңының бірнеше баптарында жанама ... ... ... ... ұжымдық шартқа сүйене ... ... ... ... ... осы заңның 19-бабының 2 бөлімі былай деп мәлімдеген:
«мемлекеттік басқару ... ... да ... ... ... ... ... басқа да әр түрлі себептерге
байланысты жұмысқа орналасуда қиыншылық көріп ... ... ... ... қолдау көрсету шараларын, еңбекшілердің басқа да жұмыспен
қамтылу мүдделері туралы мәселелерді кәсіподақтармен ... ... ... ... ... бұл ... ұжымдық шарттардың (келісімдердің,
контрактардың) мазмұнында бекітіледі.
Құқықтық нормада және қоғамдық дәстүрімізде, жаңа ... ... ... ... ... шартты тек қана кәсіподақтар
ұйымы ғана ... ... ... ... ... ұғым ... етіп ... Республикасының 4-шілде 1992 жылы «Ұжымдық ... ... бабы ... деп ... ... ... жасауда еңбек ұжымының
атынан кәсіподақтар ұйымы немесе басқа белгіленген тәртіп бойынша ... ... ... ... мүддесін қорғау, олардың атынан
келіссөз ... және ... ... ... ... мәселелер
Халықаралық еңбек құқығы нормаларында мәлімделген – ал ол актілерді өз
елінде бекіткен ... ... ... өз ... ... ... сәйкес негіздеулері тиіс. Осыған орай №98 ... ... 2 ... ... деп ... «еңбекшілердің ұйымдарын,
кәсіпкерлердің немесе солардың ұйымдарының билігіне тәуелді ... ... ол ... ... ... отырып, өздерінің мүдделеріне сай
қолдану әрекеттері қанаушылық, еңбекшілерді құқығынан ажыратушылық ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді деген арнайы
мәселелердің біріне тоқталайық. Олардың бірі еңбек жағдайын ескеріп арнайы
бекітілген. Бұл туралы «Еңбек ... ... ... ... ... ... ... шартының (контрактінің) мазмұнын құрайтын ... ... ... ... ... заңдардың басқа да нормативтік
актілердің талабына сай ... ... ... ... ... ... тыйым салынады. Еңбек шартының мазмұнында жұмыс
орнының толық мінездемесі, ... қоса ... ... ... ... ... ... және ұжымдық шартпен бекітілген жеңілдіктермен
орнын толтырулардың түрлері мен көлемдері айқындалып бекітілулері тиіс.
Қауіпті және залалды ... ... және ... сырқаттардың
пайда болу мерзімдері туралы әкімшілік (жұмысқа қабылдаушы) жұмыскерлерді
алдын-ала ескертулері тиіс». Егерде қауіпті ... ... ... ... ... ... ... (мәселен, ішкі еңбек жағдайының
өзгеруіне, кәсіпорынның, ... ... ... т.б. ... ... ... ... үшінші бөлімін негізге ұстай
отырып, мұндай өзгерістердің ... ... ... екі ... ... уақыт бұрын ескеруі тиіс. Егерде, өндіріс ортасында ... ... ... олар ... ... ... ... жұмыскер жұмысын одан
әрі жалғастыруды қаламаса, онда әкімшілік ... ... ... ... 33-бабының бірінші тармағын қолдануы тиіс. Бүгінге дейін
қолданылып келе ... ... ... бұл ... ... ... ... Үкіметі, Қазақстан Кәсіподақтар Федерациясы
және Республикалық жұмыс ... ... ... 1997 ... бас келісімінде Еңбек ұжымының ... ... ... ... мен оларды бекіту.
Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясы (1948ж); Экономикалық,
әлеуемттік және мәдени құқықтар ... ... факт ... ... ... ... ... халықаралық факт (1966ж.).
Үшжақты комиссия бекітуге болады деп санаған құжаттарды ... ... ... (қызметшінің) қандай негізге байланысты жұмыстан босатылуы
– ол ... ... ... де, ... ... Заң ... еріксіз босатылуына байланысты қосымша кепілдік төлемдердің
түрлерін, әлеуметтік көмек, ... ... ... ... ... ... дайындалуын, орта еңбек жалақысының сақталу негіздерін
т.б. қолдауларды бекіткен.[11]
Заңда бекітілген әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... 1 ... ... неіздерге байланысты жұмыстан босатылған
жұмыскерлерге таралады.
Конституцияның 31-бабының 2 тармағына сәйкес ... ... ... ... төндіретін деректер мен ... ... ... ... ... ... әкеп соғады» деп
бекітілген.
Еңбек ету құқын – шын мәнінде қамтамасыз ету үшін – ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылу
механизмі анықталуы тиіс. Үкімет мәселелерге бетімен ажыраса ол ... ... алып ... ... ... ... 11 желтоқсан
1996 жылы.
Шетел азаматтары еліміздің аймағында әртүрлі ... ... не ... негізде келу мүмкүндіктері, тәртібі, ... ... ... бекітілген. Мәселен, саяси баспана ... ... ... ... (оралман) және еркін қызмет түрімен
айналысуға, инвестор ретінде келулеріне ... Осы ... ... ... ... қатынастарды реттеудің өзінің ерекшеліктері бар.
Оның ерекшелігі сол – шетел азаматы бірдей екі құқық бағыныштылығында
болады, біріншіден – ... ... ... екіншіден келген жақтың
құқық бағыныштылығында тиіс болады. Еңбекші мигранттардың еңбектік құқықтың
субъектілігі халықаралық ... ... ... ... ... ... ... уақыттан бастап, шетел азаматы ... ... ... келе ... ... ... анықтамайтын
мемлекеттің құқын қолдану мүмкіндігіне ие бола ... ... ... ... ... ... ... 4-бабының 1
тармағында анықталынған. Еңбекші мигрант ретінде келетін шетел азаматтары
тек қана лицензия алу арқылы (лицензияны ... ... алып ... ... ... болса, ал инвестор ретінде келетін азаматтарға бұл тәртіп
қолданылмайды. ... ... ... ... орнына бүгін
әлеуметтік салық түрін енгізді, бірақ әлеуметтік салықтың ... ... ... азаматы міндетті әлеуметтік сақтандыру құқығының
субъектісі болып табыла ма? Міне осы ... ... ... ... Республикалық бюджетте (1999 жылға) шетел жұмыс күшін жалдайтын
барлық шаруашылық субъектілер міндетті әлеуметтік салықты әрбір ... ... үшін ... ... ... ... қызметтің реформаларымен қатар құқықтық
және экономикалық реформалар жүріп жатыр, сонымен қатар сыртқы экономикалық
қатынастардағы жаңалықтар, сондай-ақ ҚР ... ... ... ... ... мен ... ... ұйымдары мен фирмаларымен ... ... ... ... ... ... даму ... халықаралық еңбек құқығы
саласындағы білімнің тек ... және ... ... ... ғана емес, сонымен қатар өз қызметін заң шығарушылық,
орындаушылық және ... ... ... ... ... ... ... әр заңгерде болуын қажет ... ... ... Қазақстан Республикасы жоғары оқу орындарында оқытылуы қажеттілігін
түсіндіреді.
«Халықаралық еңбек құқығы» тақырыбының жалпы теориялық және ... ... бар ... ескере отырып, бұл әдістемелік нұсқаманың
негізгі мақсаты – студенттерге халықаралық еңбек құқығы бойынша ... ... ... ... студенттің болашақта тәжірибелік білімдерін ... ... ... құру болып табылады.
Қозғалып отырған мәселені қарастыру үшін қажетті теориялық негіз.
Халықаралық еңбек құқығы – ... жеке ... ... бірі ... табылады және оны оқу үшін ең бірінші студентте
еңбек құқығынан, халықаралық жеке құқықтан, мемлекет және құқық ... ... ... ... ... ... құқығын оқытуды бастамай ... ... ... ... қағидаларымен, сонымен қатар, халықаралық жеке құқықтың,
азаматтық және ... іс ... ... ... ... ... еңбек құқығында қолданылатын негізгі ұғымдар.
Халықаралық еңбек құқығын оқып, игеру үшін студент мына ... ... жөн. ... еңбек құқығы – дегеніміз еңбек жағдайларын және жеке
адамдардың күнделікті өмірін ... ... ... және ... ... ... ұйымдарының сәйкес құқықтарын толық ... ... ... бір кепілдіктер беретін халықаралық келісімдер
мен халықаралық ... ... ... ... ... ... ... құқықтың саласы.
Көші-қон – жеке адамдардың Қазақстан ... және ... ... ... әрі ... орын ауыстыруы сондай-ақ,
жеке адамдардың республика ішінде тұратын жері, жұмысы өзгеруіне байланысты
қоныс аударуы.
Еңбек көші-қоны жеке адамдардың жұмысқа ... ... бір ... елге ... ... Бұл ... ... қонушы ретінде заңды түрде рұқсат
етілген кез келген адамға қолданылады.
Жасырын көшіп келушілер – мемлекеттің аумағына өз бетімен, ... ... ... ... ... оны ... жолымен алған
шетелдіктер мен ... жоқ ... ... сұрақтарды құқықтық реттеу механизмдері екіге бөлінеді:
1. Шарттық-құқықтық механизм – ... ... ... ... ... ... білдіреді.
2. Институттық механизм – ... ... ... ... ... ... аймақтық және жергілікті болып бөлінеді.
Әмбебеп актілерге БҰҰ мен ... ... ... ... актілері
жатады, себебі оларға кез келген мемлекет қатысушы бола ... және ... оны өзі үшін ... деп таныған кез келген мемлекет үшін тарайды.
Халықаралық еңбек құқығы саласында оларға мыналар жатады:
1. ... ... ... және ... ... ... қорғау туралы» БҰҰ-ң халықаралық
конвенциясы. 1990 ж. 18-желтоқсан.
2. ... ... ... ... ... ... көшіп-қонушылар туралы» ХЕҰ-ң №86 Ұсынысы
4. «Жұмыспен қамту аясындағы саясат туралы» ХЕҰ-ң №122 Ұсынысы
5. «Жұмыспен қамту аясындағы саясат туралы» ХЕҰ-ң №169 ... ... тек ... бір ... ... мемлекеттер ғана
қатысушы бола алады. Оларға Қазақстан Республикасына қатысты ТМД
мемлекеттерінің төмендегідей келісім – ... ... ... – қону және ... ...... ... қорғау
аясындағы қызметтестік туралы» келісім –шарт. 1994ж 15-сәуір
2. ТМД ... ... ... ... – қонумен күресудегі
қызметтестік туралы» 1998ж. Москвада жасалған келісім – шарт
Жергілікті ... ... ... Республикасының екінші бір
мемлекетпен жасасқан шарттарын мысалға келтіруге болады.
Олар:
1. ... ... ... ... мен ... ... ... арасындағы қызметтестік туралы
келісім – шарт. 1994 ж 25-мамыр.
2. Қазақстан Республикасы Еңбек Министрлігі мен ... және ... ... ... ... нарығы және
көшіп – қону процестерін реттеу аясындағы ... ... ... Қазақстан Ресмпубликасы Еңбек министрлігінің Ресей Федерациясының
Жұмыспен ... ... ... ... ... келісім
–шарты 1996 ж 19-сәуір.
Халықаралық еңбекті Қазақстан Республикасында негізінен мына құқықтық
актілер реттейді.
1. ҚР Конституциясы 1995ж 30-тамыз
2. ҚР ... ... Заңы 1999ж ... ҚР ... жұмыспен қамту туралы» Заңы 13.12.1997ж
4. ҚР «Көші –қон туралы» Заңы 1997ж 13-желтоқсан
5. «ҚР – ғы ... ... ... ... туралы» ҚР
Президентінің заң күші бар ... ... ... ... көші – қон және ... ... құру ... ҚР Президентінің №3783 Жарлығы. 08. 12. 1997ж.
7.«ҚР – да шетел жұмыс күшін тартуға және ҚР-нан ... ... ... ... ... ... туралы» ҚР ... ... ... Республикасындағы еңбек қатынастарын реттеу.
Қазақстан Республикасында шетелдіктердің еңбегін реттеудегі ...... ... Бұл ... ... Республикасының
Конституциясында және Қазақстан Республикасы ... 1995 ж. ... ... ... құқықтық жағдайы туралы» Жарлықта айтылған.
Бұл қағида шетел азаматтарының ... ... ... ... құқықтарға ие болып және сондай міндеттер
атқаратындығын білдіреді.
«Шет елден жұмыс күшін тартуға байланысты жұмыс берушіге ... ... ішкі ... ... туралы» ереже бойынша тек төмендегі жағдайға
сай болған кезде ғана жұмыс берушіге шет елден жұмыс ... ... ... Егер шет ... ... ... отырған лауазымға жергілікті жұмыс
күшін тарту мүмкін емес немесе ондай лауазым иесі ... ... Егер шет ... мамандар мен жұмысшылардың біліктілігі біздің елдегі
мамандардан артық болса;
- Егер жергілікті жұмыс күшін шет елдік мамандарды ... үшін ... ... Егер шет ... ... және ... ... қызмет жасаса;
Егер жергілікті жұмыс күшінің шетел азаматтарымен біліктілігі бірдей
болса, онда ... ... бос ... ... ... ... ... бар.
Қазақстан Республикасына азаматтығын ауыстыруға тәуелсіз, еңбек көші –
қоны ретімен келген шетелдіктердің, егер мемлекетаралық келісімдерде өзгеше
тәртіп белгіленбесе, Қазақстаннан тыс ... ... ... жері
болуы тиіс.
Республика аумағындағы ТМД ... ... ... олардың арасында жасалған екі жақты немесе көп жақты ... ... ... ... ... ... ... қатысуы бар
кәсіпорындарда өндірістік, еңбек қатынастары, сондай-ақ жұмысқа ... ... ... пен ... ... ... беру ... кепілдік
пен төлемақы беру тәртібі ұжымдық шартпен де, жеке еңбек шартымен ... ... шарт пен жеке ... ... сол кәсіпорында істейтін
жұмысшылардың жағдайын Қазақстан Республикасының заңында ... ... ... ... ... ... ... бар
кәсіпорындардың жұмысшылары мен қызметкерлерінің, сондай-ақ ... ... ... ... ... мүмкін. Шетел қатысушысы бар
кәсіпорындардың қызметкерлеріне еңбек ақысын төлеу, демалыс беру, зейнетақы
беру мәселелері олардың ... ... ... ... ... ... алған жалақысын салықтар мен бюджетке төленетін өзге де
төлемдерді өтегеннен кейін өз елдерінде аударуларына болады.
Шетел азаматтарының ... ... тек ... ... ... ... құқығы жоқ (мәселен, мемлекеттік қызмет).
Республикаға өкілетті органдардың ... ... ... ... ... ... мен азаматтығы жоқ адамдарды ішкі істер органдары
Қазақстан Республикасы территориясынан шығарып жібереді.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... жеке құқықтың бір саласы болып
табылады. Еңбек ... ... ... ... ... халықаралық
жеке құқық реттейтін қатынастар қатарына жатады.
Шетел элементімен күрделенген ... ... ... реттеу
кезінде заңдар арасындағы қақтығыс пайда болады, яғни белгіленген қатынасқа
қай мемлекеттің заңын қолдану ... ... шешу . ... ... бір ... ... екі ... одан да көп мемлекеттер талаптанып
тұрса және солардың бірін коллизиялық ... ... ... ... ... пайда болады. Тек коллизиялық нормаларды ғана пайдаланып
даулы істі шешу мүмкін емес, себебі коллизиялық норма тек бір ... ... ... ... Сондықтан да коллизиялық норманы қолдану
міндетті түрде материалдық норманы қолданумен қатар жүреді. Халақаралық
еңбек құқығында қолданылатын коллизиялық байламдар:
- ... ... ... ... ... ... заңы;
- жұмыс істейтін жердің заңы (Iex Ioci Iaboris);
- әрбір
нақты жағдайға анағұрлым сәйкес ... ... ... ... ... ... ... заңдарында
толықтырылады. Мысалы,
- тұлғаны тағайындайтын билік органдарының немесе сайлайтын
жұмыста істесе;
- жұмыс берушінің елінің заңы – тұлға ... ... ... ... ... заңы – егер ол шет ... іс сапарға жіберілсе;
- ту заңы – халықаралық су және әуе ... ... ... ... ... қатынастары үшін;
- тасымалдаушы елінің заңы – ... ... ... ... еңбек қатынастары үшін.
Сонымен қатар, халықаралық жеке құқықтың басқа салаларында да ... ... ... да ... коллизиялық байламдар бар.
Олар:
- еңбек контрактісі жасалған жердің заңы
- жұмыскер елінің заңы ... заңы ... ... тұратын
жердің заңы)
- кәсіпкер қызмет істейтін жердің заңы;
- ... ... ту ... ... ... тіркелген жердің заңы.
Халықаралық еңбек қатынастарына коллизиялық нормаларды ... бір ... ... екінші мемлекеттің еңбек құқығын
экстерриториалдық қолдану мүмкіндігі, шегі және тәртібі ... ... ... ... бөлуі қажет. Еңбек құқығын экстерриториалдық
қолдану үш жағдайда мүмкін болады:
- ... алу ... ... реттеу шетелдік заңды таңдап алу жөнінде
мемлекеттердің арасында арнайы келісім жасау арқылы;
- белгілі бір елдің еңбек құқығын шет елдің ... ... ... ... шет ... ... егер коллизиялық норма оған ... ... ... жағдайда қолдану, бірақ шет мемлекеттің заңын, егер ... ... ... қайшы келсе, қолданбауға болатындығын
ескеріп кету қажет.
Қазақстан Республикасында ... ... жері жоқ шет ... ... ... егер тараптар шарт жасаған уақытта
немесе халықаралық келісімнің негізінде еңбек ... ... ... ... ... ... алмаса, Қазақстан Республикасы
заңы қолданылады. Шетел инвесторларымен жасасқан еңбек шартының негізінде
жұмыс істейтін шетел ... ... ... ... ... қай елдің заңын қолдануға келіссе сол елдің заңы ... ... ... контрактінің жағдайлары Қазақстан
Республикасының заңдарының талаптарын бұзбауы ... және ... ... ... ... ... ... түрлері.
Халықаралық еңбекке берілген түсініктің ... не ... ... ... құқықтық ғылымда халықаралық еңбек түрлеріне
байланысты көптеген концепциялар қалыптасқан.
Халықаралық-құқықтық тәжірибе еңбек көшіп-қонуының ... ... ... ... ... ... немесе кәсіпкерлік мақсат үшін көшіп-қону;
а) біртрансұлттық кәсіпорынның ішіндегі ... ... ... ... ... жеке ... ... дербес көшіп-қонып және тәуелсіз болатын, жеке жұмысқа орналасып,
жеке еңбекақы төленетін жұмыскерлер;
3. Нақты бір жобаны ... ... үшін ... ... ... бір контрактіге сәйкес жұмысқа орналасу мақсатымен көшіп-қону;
а) белгілі бір кәсіпорынның және субмердігердің бақылауымен қандай
да бір ... ... ... мақсатынан басқа мақсатқа жету үшін жеке
немесе топ болып көшіп-қонатын тұлғалар;
б) әр түрлі жұмыс атқаратын тұлғалар;
в) ... ... ... ... бір топ ... ... ... уақытша тұру құқығына ие ... ... ... көшіп-қонатын тұлғалар;
а) біліктілігі жоқ, білікті, жоғары білікті жұмыскерлер;
б) инвесторлар және ... да ... ... ... көшіп-қонушылар жаңа мамандықты игеру және
жаңа технологияның дамуы жағдайында жұмысқа дағдылануды мақсат ... ... бұл ... ... екі ... қарауға болады: еңбекші
әрі білім алушы ретінде. Сондай-ақ стажерлердің ... ... ... де, білім беру саласын реттейтін заңдармен де реттеледі. Мұндай
жұмыскерлерге ... ... екі ... ... ... ... ... стипендия төленсе, оқуға берілген уақыттан тыс ... ... үшін ... ... бұл түрі жұмыс істеуші тұлғалардың біліктілігін көтеру
бағдарламаларының шеңберінде инвестициялық қызметтің бір бөлігі ... ... ... стажировканы жүргізумен капиталды инвестициялайтын
мемлекеттер айналысады. Олардың мақсаты инвестиция қызметі ... үшін ... ... ... қалыптастыру.
Стажировка жүргізетін ірі орталықтар – Германия, Жапония, Оңтүстік
Корея, Германия Орталық және Шығыс Еуропа ... ... ... мен ... азия мемлекеттері үшін.
Екінші топтағы жұмыскерлерге қабылдаушыға мемлекетте өз еркімен
жұмысқа орналасуға мүмкіндіктері бар ... ... ... бір ... игерген жұмыскерлер жатады. Олар басқа мемлекеттің аумағында визалық
режимге ... ... ... бір ... ... болады. Осы топқа трансұлттық
компаниялардың штатына алынған және соның шеңберінде басқа мемлекеттердің
аймағына барып, өздерінің ... ... ... өз ... ... мен ... ... көтеретін немесе
өзгертетін жұмыскерлер (стажерлардан айырмашылығы олардың негізгі ... ... ... ... ... бір ... жүзеге асыруы үшін көшіп-қонуы
құрылыста кеңінен тараған. Мысалы, жұмыс беруші ... бір ... ... үшін ... немесе біліктілігі жоқ мамандарды көшіреді. ... ... ... ... ... ... ал ... жұмыс
атқаратын адамдарды ақша қаражатын үнемдеу үшін шетелден алынады. ... ... өз ... тұрғызу үшін әртүрлі ... ... Таяу ... пен Тынық мұхит аймақтарынан әкелу әдетке айналған.
Контрактіге сәйкес ... ... ... ... бір ... ... алдын ала рұқсат алынған. Сондай-ақ жұмысқа
контрактіге қол қою арқылы өз ... ... ... ... ... Араб мемлекеттері мұнай өндіру үшін контрактіге сәйкес әлемнің
көптеген мемлекеттерінен арабтар мен шетелдіктерді ... Бұл ... ... де ... Бұлар негізінен ауыл ... және олар ауыл ... ... басталуына байланысты
көшіп-қонады. Бұл қатарға курорттық орталықтардың қызметкерлерін ... ... ... тобы ... мынадай белгілері
бойынша ажыратылады. Біріншіден, келген мемлекетте ... ... ... ... тек ... ғана ... ... келген мемлекеттің
азаматтарына жұмыс орнын ашады. Осындай азаматтардың көшіп-қонуы тек еңбек
заңдарымен ғана ... ... ... ... ... де ... ... жұмыскерлерді қабылдаушы көптеген мемлекеттер оларды ... ... ... ... ... Австрия, Канада, Жаңа Зеландия
Сингапурдың білікті мамандарын ... ... ... ... ғалымдар түзетулер енгізген, мәселен,
ресейлік ғалымдар осы ... ... ... ... ... шетелдегі мемлекеттердің тұрақты өкілдіктеріне жұмыс істейтін
азаматтарды (дипломатиялық және консульдық қызметкерлер), ... ... ... ... өз елдерінде шетел қатысатын
кәсіпорындарда жұмыс істейтін азаматтарды кіргізген.
Жоғарыда айтылғандарды саралай келе ... ... ... ... топтастыруда көшіп-қону процесінің болу, ... ... ... ... рол ... ... ... бұл түрінің көшіп-қону сипатын
ескере отырып, өз елдерінде шетел қатысатын кәсіпорындарда жұмыс істейтін,
сондай-ақ дипломатиялық корпуста мемлекеттік ... пен ... ... бір ... деп ... келісуге болмайды деп есептейміз.
Сонымен қатар халықаралық еңбек концепциясының ... ... ... бар ... және мемлекетін ауыстыруы жатады.
Сондай-ақ шет мемлекеттегі мемлекеттік мекемелердің қызметкерлері мен
БҰҰ жүйесі қызметкерлерінің ... ... ... ... ... жұмыстарының ерекшелігіне сәйкес оларды еңбекші көшіп-қонушылар
қатарына жатқызу мүмкіншілігі шектеулі.
Басқа кездерде біз Халықаралық Еңбек Ұйымының топтастыруымен ... ... ... ... заң ... ... білім
алатын азаматтарды қоспайды. Біздің ойымызша, бұл ... ... ... ... ие. Егер ... ... алушыға (стажировка) шетелдік
кәсіпорында ақы төленсе, онда ... ... оқу ... ... және өндірістік стажировканы еңбек көшіп-қонуының бір ... ... ... деп ... желтоқсан 1999 жылы Қазақстан Республикасында жаңадан «Қазақстан
Республикасында Еңбек туралы» заң ... 1 ... 2000 жылы ... ... ендi. ... ... заң ... енгеннен кейiн, еңбек қатынасын
реттеу негiздерi түбегейлi өзгердi. Оның iшiнде, заңның ... ... мен ... ... ... ... мен ... құқықтық
актiлермен, еңбек туралы заңдарға сәйкес жасалған жеке еңбек, ұжымдық
шарттармен реттеледi»,- деп ... ... ... бiз ... ... ... «Еңбек құқығының
құқықтық қатынастардың мазмұны мен ерекшелiктерi» бекiтiп, қазiргi
жағдайдағы ... ... ... ... орнын, маңызын және еңбек
құқықтық қатынастарының пайда болу негiздерiнiң бiрi – жеке ... ... ... ... ... ... Қазiргi кезеңде, ұжымдық шартқа
байланысты еңбек заңымен бiрге, 4-шiлде 1992 жылы ... ... ... заң ... ... ... заң ... қолданылып жүр. Осыған
байланысты бiз бiтiру жұмысында осы ... екi ... ... ... және еңбек шартының пайда болу ......... ... өзгерту және тоқтату элементтерiн еңбек құқығына
байланысты ролiн анықтау.
Сонымен бiрге, еңбек құқығында жаңадан ... ... ... - ... ... ... анықтау болып ... ... ... ... ... ... жылы ... Республикасының «Әлеуметтік әріптестік туралы» ... атап ... ... Оның ... ... еңбек құқығы
саласында - әлеуметтік ... ... ... ... ... болып табылады. Әлеуметтік әріптестік – ең алдымен еңбек құқығында
еңбек ... ... ... ... ... және ... - әр түрлі деңгейде (республикалық, аймақтық, салалық) деңгейде
жасалады. Әлеуметтік әріптестік принциптері (қағидалары) қазіргі ... ... ... ... ... және ... принциптері (қағидалары).
Бітіру жұмысымыздың маңызы, жоғары да көрсетілген заңдардың негізінде
еңбек қатынастарын ұжымдық ... ... ... жеке ... ... ... реттеудегі орнын және әлеуметтік әріптестіктің – еңбек
құқықтық қатынастарын реттейтін механизм ретінде ... ... ... ... осы ... жүрген түсініктердің қарым-қатынасын,
қайшылықтарын анықтау болып табылады.
Үшіншіден, әлеуметтік әріптестікке байланысты, оның еңбек құқығындағы
алатын орнын анықтау.
Әлеуметтік ... ... ...... ... ... ... табылады, сондықтан да осыған байланысты
республикалық, салалық, аумақтық комиссиялардың құзіретін ... ... ... ... қолданып жүрген әр түрлі
ұғымдардың ... ... ... орнын анықтау болып табылады.
Мысалға, 4.07.92ж. қабылданған заңда ұжымдық шарт- ... ... ... деп атап ... кейіннен
қабылданған еңбек туралы заңда ұжымдық ұжымдық шарт – ... деп ... ... байланысты осы қолданып жүрген ұғымдардың маңызын
анықтау ... ... ... ... ... келе біз ... тұжырымға
келдік.
Біріншіден, бұрынғы еңбек туралы заңдар кодексінен ... ... ... айырмашылығы, еңбек қатынастарының пайда болу негізі – ... ... ... ... ... ... шарт ... жеке еңбек шарты негізінде.
Заңның осындай екі түрлі әдіске бөлуі, ... ... ... қабылданған кезде ең алдымен қызметкер өзінің міндеттері ретінде
жұмыс берушінің актілерімен танысып, ішкі ... ... ... Жеке ... ...... мен жұмыс берушінің арасындағы
белгілі бір ... ... ... мен ... ... ... жүрген еліміздің конституциясында еңбек шарты
деген ұғым қолданылса, кейін ... ... ... ... ... ... шарты – деген ұғым қолданылған.
Пайдаланылған нормативтік-құқықтық актілер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 30 тамыз 1995 жыл. (7 ... жылы ... ... және толықтырулармен);
2. Қазақстан Республикасының “Еңбек ... ... ... Қазақстан Республикасының “Халықты жұмыспен қамту туралы” Заңы, 13
желтоқсан 1997 жыл;
4. ... ... ... туралы” Заңы, 13 желтоқсан 1997
жыл;
5. “Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының құқықтық жағдайы
туралы” ... ... ... Заң күші бар ... ... 1995 ... “Қазақстан Республикасындағы көші-қон және демография жөніндегі
Агенттікті құру туралы” ... ... ... №3783
Жарлығы, 8 желтоқсан 1997 жыл;
7. “Қазақстан Республикасында шетел жұмыс күшін тартуға және Қазақстан
Республикасынан жұмыс күшін шығаруға ... ... ... туралы” Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы, 19 маусым
2001 жыл;
8. 1946 жылы қазанда ... ... ... Ұйымының
конференциясында енгізілген Халықаралық Еңбек Ұйымының Жарғысы;
9. Қазақстан Республикасын ... ... ... мүшелікке алу
туралы. 1993 жылы 4-маусыдағы Хасеннің хаты.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Айдарбаев С.Ж., ... М.А. ... ... ... ... «Ғылым», 1995г.
2. Айдарбаев С.Ж., Сарсенбаев М.А. «Международное частное право». ... ... ... Л., ... Н. ... ... ... правовое
положение в России //Российская юстиция, 1997, №6, стр. 45-47.
4. Богуславский М.М. ... ... ... М., ... ... ... Н.Г. Унификация коллизионных норм в странах СНГ// Хозяйство
и право, 1998г. №10. стр 91.
6. Глазырин В.В. ... ... в ... М., ... Димитрова С.А. «Правовое регулирование труда на ... ... ... ... ... А., ... ... 1994г.
8. Дмитриева Г.К. «Международное частное право». М.. «Юрист», 1993г.
9. Довгерд А.С. «Правовое регулирование ... ... ... 1992г.
10. Ерпылева Н.Ю. Коллизионные вопросы в современном ... ... // ... и ... 1998г. ... ... М.М. США: Правовое регулирование иммиграционного ... ... ... И.А. ... ... Практическое пособие. М., 1997г.
13. Куренной А.М. «Трудовое право». М., 1995г.
14. Марышева Н.И., Хлестова И.О. «Правовое положение Российских граждан
заграницей». М., ... ... А.И. К ... об обходе законе // Московский журнал
Международного права. 1997г. №3.
16. Нургалиева Е.Н. «Турдовое ... в ... ... хозяйствования».
А., 1990г.
17. Рыскалиев Д.У. Законодательство об охране труда. ... ... // ... ... Серия юридическая. 1998г. №8.
18. Сыроватская Л.А. «Турдовое право». М., 1995г.
19. Уваров В.Н. «Қазақстан Республикасы еңбек құқығы», А., ... ... Д.К. ... ... ... ... А., ... Шебанова А.И. «Соглашения и коллективные договоры в ... ... ... ... и право. 1993г. №5.
стр.70.
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамызда 1995 ... ... ... 24 ... ... Егеменді Қазақстан, 5 қаңтар 1996ж.
[4] С.Ж.Айдарбаев, М.А.Сәрсенбаев: Правовое регулирование внешне-
экономической деятельности. Часть 1. А: «Ғылым», 1995, стр. ... С.Ж. ... М.А. ... Международное частное право. А:
«Ғалым», 1996, стр. 85-87
[6] Г.К. Дмитриев. Международное частное право. М: «Юрист», 1993,стр. 131.
[7] Советы Казахстана от 24 ... 1994 ... ... Министерства труда Республики Казахстан. «Вопросы труда», №8,
1995, стр.26-31
[9] К.Маркс. ... ... 24 том 3 ... См. ... ... и ... ... в условиях
формирования рыночных отношений». Государство и право, 1993, №5, ... ... ССР ... ... Ведомстсі, 1991,№ 1 бап.
[12] Жоғарғы Кеңес Хабаршысы, 1994, № 23,24.
1 Қазақстан Республикасы «ҚР Еңбек туралы» Заң, Алматы, 2001.


 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2725

^