Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі [ 43 бет ]

Кіріспе

1- ТАРАУ. З.Шашкиннің аудармашылық қызметі мен шығармашылығына шолу
1.1. “Теміртау” романының аудармасын талдап, салыстыру
1.2. “Темірқазық” повесінің аударылу сапасы мен нұсқасы

2- ТАРАУ. Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі
2.1. ”Майдан әндері” шығармасының аударылу тәжірибесі
2.2. “Сағынып жеткен жаз еді” повесінің аударылу сапасы
2.3. “Жалғыз ғана түн” әңгімесінің аудармасы хақында

3- тарау. З.Шашки мен Р.Сейсенбаевтың шығармашылық жұмыстарына жалпы шолу

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.

Дисциплина: Әдебиет
Тип работы: Курстық жұмыс
Цена этой работы: 500 теңге



Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 500 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку

Урезанное содержание работы для ознакомления
Кіріспе
1- ТАРАУ. З.Шашкиннің аудармашылық қызметі мен шығармашылығына ... ... ... аудармасын талдап, салыстыру
1.2. “Темірқазық” повесінің аударылу сапасы мен нұсқасы
2- ТАРАУ. ... ... ... мен аудармашылық шеберлігі
2.1. ”Майдан әндері” шығармасының аударылу тәжірибесі
2.2. “Сағынып жеткен жаз ... ... ... ... ... ғана ... ... аудармасы хақында
3- тарау. З.Шашки мен Р.Сейсенбаевтың шығармашылық жұмыстарына жалпы шолу
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе
Көркем ... ... ең ... ... тәрбие
беру мақсатымен танымдық жүйеде кең ... ... ... Бұл ... ... ... болады. Көптеген белгілі ақын-жазушылар өз ана
тілінде және ... ... ... Атап ... ... Герольд
Бельгер немісше және қазақша, Исмаил Саттаров пен Ш. Шабаевтар ұйғырша
және ... ... Бұл ... ... мен ... ... ... тілд ... ... мен екі тілде жазатын
жазушылардың бір – ... ... ... көп болады.
Қостілділікте ана тілінің толқымалы құбылмалы таралу әсері болады.
Бір ғана тілде жазатын ... ... сөз ... ... жазатын жазушының тіліндегі сөйлеу мәнерінен өзгеше ... ... ... ... ... мен бір ғана ... жазатын жазушының ауызша
сөз сөйлеу үлгісінде артикуляциялық – интонациялық (сөз ... ... ... ой ... ... ... мол. Қос ... жазушының сөз саптауындағы ерекшеліктер бір ғана тілде жазатын
жазушыдан айрықша ... ... ... Екі ... ... тұлғалардың
бір тілден екінші тілге ауысып тұру ... ... ... ... ... ...... жазатын жазушының әдеби – ... ма ... ... ... өзі қос ... ... ... жолдарын көрсетеді.
Аударма жұмысы қазір біздің өмірімізден үлкен орын алады. ... ... ... ... ... ... ролі
орасан зор. Аударма арқылы ... жұрт ақыл – ой ... асыл ... Өткеннен мұра болып қалған және қазіргі заманымыздың мәдениетін
игеруге үлесін тигізеді.
Аударма әдебиетінің маңызы мұнымен бітпейді. Ол ана ... ... ... ... ... ... жалпы әдебиеттің бір
бөлімі ретінде ... яғни іс - ... ... Аударма арқылы
орыс, қазақ және шетел әдеби шығармаларының байланысы бір – біріне әсер
етуі, типологиясы мен ... ... әдіс – ... аударма кезіндегі
шығарма тілінің өзгеруі, қайта жаңғыруы аударма шеберлерінің іс ... ... және ... аударма мектептерінің жетістіктерін
қарастырады.
Аударма жұмысы – бүгінгі ... ...... ... ... адамзат қоғамындағы аса маңызды шартты құбылыс.
Аударма – ұшан-теңіз өмір ... ... ... ұштастыруға себепші
болып отырған елеулі күштердің бірі./1, 5/.
Аударма дегеніміз – бір ... ... ... ой – ... ... ... ... оқушыға, екінші тілде яғни,
оның ана тілінде түсінікті етіп ... ... ... ... ... ... ... басылып шыққан барлық әдеби ... ... ... ... деп ... ... ... әрбір ұлт, әрбір қоғам алмасу, ауысу, араласу
нәтижесінде өмір ... алға ... ... ... ... ... жоқты
өзгеден алады, білмейтінін үйренеді, білгенін басқаға үйретеді. Осындай
ауысудың ... ...... ... “аудармашылар - мәдениетті
бір елден екінші елге тасымалдап жеткізетін ... ... ... ... ... ... ... аударма бір жағынан шеберліктің де мектебі.
Аудару үстінде жазушы ... ... ... ... ... білгенін біледі, сол арқылы өзінің ой - ... ... ... ... ... Бұл ... шын талант иесінің ... ... жаңа ... ... ... болады.
Аударма өнері - идеология майданындағы зор құралдардың бірі, соның
ішінде елеулісі десек те ... ... ... ... ... ... аударма дегеніміз өзінше өнер, шығармашылық әдебиеттің
құқықтағы түрі дейтін ұғымды іс ... ... бұл ... ... бар адам ғана ... ... туынды – көркем әдебиеттің егіз туған сыңары, бұлар екі ел
сөз өнерінің рухани қазынасына айналады.
Аударма мәселелері ... ... ... ... проблематикасы
тамырын тереңге жайып жатыр. Ол бастауын Ежелгі Римнен алады. Сол дәуірде
аударманың түпнұсқаға ... ... аса ... мәселе төңірегінде
Цицерон аудару кезінде сөзді санамау керек, керісінше сөзді салмақтау керек
деген ... ... ...... аударманың бүгінгі әдеби
процесте алатын орны үлкен. Аударма - әдебиеттің арналы, мол ... ... сөз ... мәні де айрықша зор. Өйткені аударма арқылы
бір халықтың таңдаулы әдеби шығармаларын басқа халықтың өкілдері сусындай
алады. Негізінен ... ... ... пен әдебиеттің көне мүлкі, үлкен
дүниесі.
Ұлттық әдебиет өз ... ... ... ... ол сол ... ... оның ... даму жағдайларымен шартты түрде байланыста
және басқа халықтар әдебиетімен қарым – ... ... Осы ... ... арқасында біздің аудармамыздың орны айырықша. Сонымен қатар,
аудармашының шығармашылық ... ... ... баға ... ... ... роль ... /5, 8/. Аударма неғұрлым сәтті, маңызды
болып ... ... ... әдебиетте жетік дамиды.
Көрнекті аудармашы С.Талжановтың айтуынша аудармашы қашан да жазушыны
сыйлауға, оның ... ... ... ... ... ... тиіс. Екі халық мәдениетінің арасындағы елші ... ... жүгі ... да ... ал оның ... ... да зор.
Дүние, дүние болғалы, ... жер ... ... ... бірі аударма тәрізді. Бір елден екінші елге ой – сана ауысуға да
осы аударма себепкер болады. “Тіл қатынас ... тіл ... бір ... азаматтарына тіпті жалпы адамзатқа, келешек үрім – бұтаққа ойын,
пікірін жеткізеді. ... тіл ой – ... ... әсерін тигізбейді, тек
сол ой – сананы материалдық формаға түсіреді – бір елдің ойын екінші ... етіп ... ғана ...... ... ... Нафи Джусайты.
Аударма біздің ана тіліміздің сөздік қорын байытып, дүниетану
өрісімізді ... ... жеке ... балама іздеу арқылы ана
тілдің бүкіл қазынасын кеңінен сапырып, ішіндегі асыл сөз ... ... ... ... ... ... ... кеңес
республикалардың көркем әдебиетінің бүкілодақтық аренаға шығуына кең ... ... ... ... халықтардың көп ғасырлық тарихы бар ұлы орыс
мәдениетіне жетілуін тездете түсті. Соның арқасында бұл ... ... де, ... де, өздері де қарыштап ілгері дамып келеді. Әр ... ... мен ... жас ... ... ... қалдырып кеткен асыл мұралары, қалыптасқан дәстүрлері бар ... ... ... ... шеберліктерін соның озат шығармаларын
аудару арқылы шыңдай түсіп, зор ... ... ... ең ... ... ... ойын ғана ... өзіндік стилін, суретшілік ерекшелігін, барлық бояуын, шығарманың рухы
мен тынысын ... бере ... ... ... ... деңгейін
қалыптастыру ұлттық әдебиеттің өсуіне және оның ... ... ... мүмкіндігін тудырады.
Кеңес өкіметінің Қазақстанға әкелген пайда, зияны да ... ана ... ... ... қарастырсақ, қазақ тіл біліміндегі
ағаларымыз Қ.Жұбанов пен А.Байтұрсыновтың еңбектері мол. Тілдік құрылыстың
табиғи ... ... ... ... ... ... заңдылықтары қалыптасады. Тілдік тәсілдердің жұмсалу жүйелерін
айқындап, оларға өзінше ат ... ... ... ... Байтұрсынов болады да,
олардың жұмсалу, даму, қалыптасу ... ... ... ...... ... ... болды. Осының бәрі – қазақ тілінің
табысы. ... оның ... ... болды. Сондай – ақ халқымыз жаппай
орыс тіліне бет бұрып, өз тілін ұмыта бастады. Халқымыздың 60 ... ... бола ... ... ... ашамыз деп, көпшілік орыс
тілінде білім аламыз деп тартынды.
Қазақ даласында орыс тілді ... ... ... дамуына кедергі
жасады, сол арқылы тілдің қызмет ету ... ... ... ... тілінде өзінің ана тіліндей сөйлейтіндер көбейе бастады. Осы ... ... ... ... ... ұлт ... ... жазушы ретінде шығуына мүмкіндік туғызылды. Ана тіліміздің
маңызын көтергіміз келсе, сан – ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілінде сөйлетейік,
сонда ғана болашақ ұрпаққа қазақ тіліне ... ... ... ... ... осындай өнерде қос тілділіктің көрініс беруінің
өзіндік ерекшелігі бар.
“Әдебиет кәсіп емес, өнер” - ... ... ... ... ... орыс ... Г.Н.Потаниннің көргендікпен айтқан пікірі
шындыққа айналды. Ол “… болашақта қырғыз /қазақ-Г.Қ/ халқы екі ... яғни ... және ... ... ... ... ” – деген
еді.
Қазақтың бірінші билингв-жазушысы XIX ғасырдың екінші ... ... Бұл ... ... ... ... жаңа қазақ жазба әдеби тілінің
негізін салушылардың бірі, фольклорист, этнограф, тілші және ... ... Ол ... ... ... ... ... Л.Н.Толстой, К.У.Ушинский, ... ... Өз ... ... ... жай ғана ... емес, ол – орыс ... ... ... өз ... ... етіп ... барысында автордың екі тілді де еркін білуі басты шарт бола тұра,
кейіпкерлерін сөйлете білу үшін ... ... ... ... қажет
екендігі төңірегінде тереңірек те, күрделі сөз еткен абзал болмақ. ... ... ... де кейбір шығармалары аударылды. Қазір ... ... ... мен ... ... мен ... және т.б. қазақ
оқушысының үйіне ең жақындай еніп, құрметті жерден орын ... ... ... жазушыларымыздың жемісті еңбегі
нәтижесінде дүниежүзілік ... асыл ... ... ... қазақ тілінде еркін сөйлеп кетті, тұрмысымызға етене болып еніп
кетті. Қазақ халқының ұлы ойшылдары Ы.Алтынсарин, ... ... ... ... аударды, бұл XIX ғасырдың екінші жартысы еді.
Қашан болсын ... - ... үшін ... ... ... үшін,
әлеуметтік – экономикалық және қоғамдық саяси жағдайларды дамыту үшін керек
екені даусыз.
Екі тілде де бірдей жетістіктерге жете жазу ... ... мен ... ... ... ғана ... ... болжамды ой бар. ... қос ... ... ... яғни зиялы қауымның өкілдері болған.
Жазушылық жұмыс жеке жүргізілсе де қоғамнан тыс ... ... ... жай ғана миды, ойды жаттықтырудың тәсілдері ғана
емес, ол қандай да бір қоғамдық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайлардың тура
жолды себептерінің негізделуіне жол бермейді. ... ... ... ... социолингвистикалық негізі бар. Кемінде екі тілде қатар
қолданылатын ортада пайда бола отырып, арнайы әлеуметтік ... ... ... ... бір ... ... қолданыла беруі мүмкін. Көп жағдайда көркем
әдебиетте қолданылатын қостілділік көп ... ... ... ... көп
тілді әдебиеттің өкілдерінің озық ... ... ... ... себебі бар. Олардың қатарында мыналарды атау керек:
1) қостілді отбасында тәрбиеленуі;
2) өзге тілді мектепте оқуы;
3) өзінің ұлттық тілінен ... ... ... ... ... ... т.б.
Қазақтың көптеген ақын – жазушылары шығарма ... ғана ... оны ... тілге аударумен де айналысып жүргендер де баршылық.
Қостілді жазушыларға немесе қазақ және орыс тілдерінде еркін аударатын
аудармашылар ... ... ... ... Бауыржан Момышұлы, Ғабит
Мүсірепов, Молданияз Бекімов, Мұхамеджан Сералин, Бейімбет Майлин, Сабыр
Шәріпов, ... ... ... ... ... Аманжолов, Асқар Нұртазин,
Зейін Шашкин, Сәйділ Талжанов, Төлеу Шаханов, Евней ... ... ... ... Сатыбалды Нарымбетов, Тәкен Әлімқұлов,
Сейфулла Құспанов, Аманғали Сұлтановтар жатады. Сол сияқты Герольд Бельгер
үш тілде – ... ... ... ... бірдей, әрі бірлесе ... ... ... ... жазушылар өзінің қостілділігі шығармашылығын аудар Авторлық
аударма – қостілде жазатын жазушының әдеби – көркем ... ... ... ... өзі қос ... ... ... қалыптасу
жолдарын көрсетеді. Жоғарыда айтылып кеткендей белгілі Қазақстандық неміс –
қазақ – орыс ... ... ... қазақшадан және немісшеден
орысшаға аударған. Көркем әдебиет ... ... үш ... әр ... тілде өз бетімен аудару;
2) ана тілінде еркін ... ал ... ... ... ... аудармашымен
бірігіп аудару;
3) өзге тілге аударуда автор ретінде бірнеше жазушының ... ... ... – таза ... айқын көрінісі де, соңғылары
топтық “аралас” қостілділік сипатта. Ана тілінде еркін аудармашы, ал екінші
тілге аударуда ... ... ... ... жазушыларға мыналар
жатады: Ілияс Жансүгіров, Нәзипа Құлжанова, Тайыр ... ... ... ... ... ... Сәуірбек Бақбергенов,
Оразбек Бодықов, ... ... Енді өзге ... ... ... ... жазушының бірігіп аударуына кіретін жазушылар: Б. Майлин,
Ғ. Мүсірепов Ивановпен бірлестікте, М. Әуезов Л. ... Г. ... ... ... М. ... Алтайский және Брагиммен
бірлестікте, Ә.Тәжібаев ... және ... ... ... Айтыматовпен бірлесіп аудармалар жасаған.
Белгілі кино режиссер, әрі жазушылық қызметпен айналысқан
Сатыбалды ... да ... ... болады. Аудармашылық
қызметпен де айналысып жүрген ... бірі ... ... ... ... ... жинақ повесін шығарған. “Тентек”
(1969), “Ассалаумағалейкум, Атлантида” (1981), ... моя ... орыс ... “Фантомные боли” (1999) қазақ тілінде.
Сатыбалды Нарымбетов театрдан Абайды, кинодан Жан Виго, Феллини, әдебиеттен
Фолкнер, Марк ... ... ... ... ... /8, ...... дәуірінің адамы, романтик, үлкен әдебиетке бет бұрып
және де оның барлық ... ... ... ... ... ... болып, кейіннен сценарийге ауысқан. Жас ... ... оны ... аударған. Кейіннен Кобо Абэ, Фолкнер,
Маркес, Колдуэллге қызығып оқыған. Жазушының әдебиетке деген ... ... ... шет ел әдебиетіне көп көңіл бөлген. Өзі ... ... ... ... жасап, кино шығарған тұлғалардың бірі. Өз кітаптарын
қазақшадан орысшаға ... Өзі ... ... ... ... бірге алып жүрген. Ол ... ... өз ... ... /7, ... аударма тек қана көркем әдебиет саласында ғана көрініс
таппаған, ол азды – ... ... өмір ... ... Сан ... авторлық аударма кеңінен тараған. Кез – келген ... ... ... ... ... тағы басқа қандай да болмасын еңбек жазса, оны
алдымен орысша жазуы мүмкін де, ... ... ... оны қазақшаға
аударуы керек болады.
Міне, өзінің өзге ... ... ... ... бұл ... ... ... өз еңбегін авторлық аударуы шығарманың сәтті
шығуына, әрі ғылымның дамуына көп үлес қосады. ... ... ... ... Назарбаев көп ұлтты мемлекетіміздегі ел
басқару ісінде екі тілді пайдаланады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... соң орыс тілді ұлттар үшін орыс ... ... ... ... ... ... ... аударманы өз шығармашылықтарында қолданып жүрген азаматтардың ... ... әр ... қостілді зерттеуші ғалымдарды, солардың
ішінде механик ... ... ... ... ... ... атап өткен жөн болар.
Тілшілерден өзіміздің Қазақ Ұлттық университетіміздің өз ... ... де ... ... ұстаздар бар. Олар: Э.Д.Сүлейменова, А.Аманжолов т.б.
Орыстың ұлы классик жазушысы И.Тургеневтің айтқан ... ... ... ... аударма болып көрінбей, өзіндей төл тума шығарма
болып көрінсе, онда оның ... ... ... – десе, ал Белинский
болса, “аудармада автордың өзі орысша жазған ... ... ... ... ... етіп ... үшін керемет суреткер ... ... – деп ... еткен. Журналист Нури ... ... ... орыс және ... ... еркін сөйлейтін теледидар мен
радиодикторы Рабиға ... ... ... ... ... әрі
диктордың қызметін атқарушы Гүлнар Досматова секілді керемет тұлғаларымыз
бар. Күнделікті ... өзін - өзі ... ... ... ... ... көрнекті суретші, көркем сөздің асқан шебері, үлкен
ғалым деп ... ... ... аударма теориясының іргесін қалап
кеткен. “Аударма теориясын жетелеп, жіктеп қарастырғанда кейінгі ... ... ... ... ... ... бірі аударма тілі зерттеу ғылымының
ауқымына енетін сала болғандықтан, аударма ісінің мәнісін ұғына отырып, ... ... ... ... ... қарай тартады, екіншісі –
біздіңше, дұрыс ...... сөз ... бір түрі деп ... ... ... ... таразыны алғы талапқа қояды, сондықтан
бұл бейім аударманы әдебиеттану теориясын зерттейтін объект деп қарайды”, ... /2, ... ... ойлардың маңызы өте зор. Сол себепті қазіргі күні ... ой – ... ... ... көп. ... ... ... танытып, даралығын дәлелдеген публицист, ақын
және керемет аудармашы Ғалымжан ... ... ... ... ... “Ескендір” және “Масғұт” поэмаларын аударды. Бұл аудармашылардың
құндылығында дау жоқ, себебі аудармашы төл тілінен тікелей француз ... ... ... ... Клер ... /1836/ ... ... поэмасын аударып шыққан. Бұл қазақ даласының өмірі туралы француз
тіліндегі шығарма. Осындай ... ... ... ... ... ... ... қауымдар, тайпалар, халықтар, ұлттар
арасындағы әлеуметтік, экономикалық, рухани, ... ...... ... құралы, ел танудың құралы, ... ... - ... ... дәнекері.
Аударма – сөз, әдебиет, публицистика ғылымдарының ажырамас бір бөлігі.
Аудармашылықтың өзі – нағыз творчествалық өнер. Аудармашы екі ... ... ... ол әрі ... әрі ақын, әрі ғалым болуға тиіс. Аудармашының
жан – жақты болуы өзінің аудармасының сәтті ... ... да ... ... оның ... өзіндік
ерекшеліктеріне ұлттық сипатына сүлесоқ, селқос қарамауға тиіс. Екі халық
мәдениетінің арасындағы дәнекер болуға тиіс.
Аударма ... ана ... ... ... байытып, дүниетану өрісімізді
ұлғайтады. Аудармашы жеке сөздерге балама ... ... ана ... ... ... ... ... асыл сөз байлықтарын шебер пайдалануға
тырысады. ... ... жаңа ... тілімізге енгізіп қана қоймай, күн
сайын аударылып жатқан сансыз көп ... ... ... ... ... нәтижесінде тұрақтандыруға халықтың ойы мен тіл байлығын
өсіруге, сол сөздің ұғымдық шегін қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... – рухани алмасуы нәтижесінде
мәдениет пен өркениеттің дамуына, адам баласының эстетикалық көркемдікке
қол ... ... ... ... жол ... арқылы басқа елдің даласымен, мәдениетімен, халқымен танысасың,
оны өз тілінде немесе өзге ... ... ... ... міне ... ролі өте маңызды.
1- ТАРАУ
З.Шашкиннің аудармашылық қызметі мен шығармашылығына ... ... ... ... ... ... бір ... топ –
Мұхамеджан, Хамза, Зейін.
Бұларды
сендер көбірек түсіне
Ойласаңдар, әділ болады.
Олар -
жастай ... ұзақ ... ... ... ... ... ... шабытқа
да
сондай қомағайлар. Өнімді еңбек
етіседі”
/6,7 /.
М.Әуеов
Ақылды сөзге де, мінезге де ... ... ... ... ... тіршіліктің қамына келгенде айласы да амалы да бесаспап, ... аз емес ... ... бірі – ... ... ... Шашкин Жүнісбекұлының әдеби мұрасы – қазақтың ұлттық рухани
мәдениетінің қазынасы. Жазушының артында ... мол ... ... өзі ... өрлеу сипатымыздың биік көрсеткіші. Жазушының табиғи дарынынан ... ... ... оның ... ... мәңгілікке ұласатын баянды
бағдарын аңғартады. Жазушының әдеби мұрасы – қазақтың ұлттық байлығы.
ХХ ғасырдағы ... ... ... ... ... – идеологиялық
шеңберде жүріп қазақ мәдениетіне мол үлес қосуда, әрине, жазушының өзіндік
әдістері, амалдары болғаны ... ... ... ... – идеологиялық
талаптарға үндестік ... да, ... ... ... ... ... арқылы туындыларының ұлттық ... ... ... ... ... профессор Нығмет
Ғабдуллиннің пікірі еске түседі. “Ұлттық сипат – бір ... ... ... ... ... ... ілгері басуына, қоғамның дамуына сәйкес ол
да дамиды.Ұлттың тарихи һәм әлеуметтік ... даму ... ... ... ... жаңаруына ықпал ететін сан қатынастар тумақ.
Солардың арқасында адамның ... ... ... ... мен ... ... ... түспек /10, 2/.
Зейін Шашкин – қазақ кеңес әдебиетінің тарихында ... орны ... ... ... ... ... ... мұрасы мынандай
салалардан құралады: 1) поэзиялық шығармалары; 2) ... ... / ... сыны және ... ... жылы ... пен бірлескен авторлықпен ... оқу ... ... ... оқулығын жазған. 3) ... ... ... ... (1956), ... ... (1958) – тарихи – революциялық
тақырыпқа ... ... ... ... ... алыбын
салушылардың еңбегі суреттеледі. ... ... (1962) ... ...... ортасын суреттеуге құрылған.
“Сенім” (1966) ... ...... ... ... ауыл
шаруашлығын тиімді жолдарымен дамыту, жердің құнарлығын ... ... ... ... ... “Темірқазық”, “Ұядан ұшқанда” және
т.б.; Әңгімелері: “Ақбота”, “Ақтұяқ”, “Қойшы серігі”, “Дәрігер ... ... ... дауыс”, “Әкесі”, “Ақынның ашуы”. Новеллалары: ”Әннің
тууы”, “ Мақалалары: “Ақын асқан асу”, “Жақсы ... жан ... ... ... ... және т.б.; Очерктері: ... ... ... ... ... ... сұлуы”, “Мұқтармен кездесулерім” және т.б.;
ерекшеліктері”, “Мұқтар стилі туралы”, “Сәбит Мұқановтың романдары ... ... ... ... ... ... тозығы бар,
озығы бар” және т.б.
Сөз өнерінің осылайша сан салалы түрлері ... ... ... ... шығармашылығының тұтас көлеміне тән негізгі келбетін айқындатын
ұлттық сипатты танытады. Оның шығармалары ... ... ... ... қана емес, бірнеше пьеса, киносценарий республика театрларының
сахнасы мен киноэкранға ... ... ... ... ... - ... теориясы мен тарихы, қазақ кеңес мәдениеті, аударма,
медицина саласында да түйінді еңбектер мен ... ... ... ... ... 1912 жылы Павлодар облысының, Баянуыл ауданында
Бозшакөл дейтін жерде туған. 1920 – 1930 ... ... ... ... орта ... ... Бұдан кейін бірер жыл Мәскеудің тарих,
философия және әдебиет институтында оқиды. Сол кезден бастап әдебиетпен
әуестенеді.
Алғашқы ... ... ... ... ... ... газеттерінде, “Әдебиет майданы” журналында жарияланады. ... ... ... істейді, институтта дәріс береді. Дәрігерлік
кәсіппен шұғылданып, 1954 жылы ... ... ... ... елуінші жылдардың орта шеніне дейін Бурабайда “Бармашы” демалыс
орнында бірнеше жыл бойы ... ... ... ... ... З.Шашкин
Алматыға ауысып, жазушылық қызметпен біржола айналысады. Алғашқы повесін
өңдеп “Ұядан ұшқанда” деп ат ... 1957 жылы ... ... ... ... төңкерісінің 40 жылдығы қарсаңында М.Гольдблатпен бірлесіп,
“Заман осылай басталды” атты пьеса жазды. З.Шашкин мұнымен қоса әдеби ... ... ... да ... қалам тартады.
З.Шашкин әдебиетте он жылдан аз-ақ астам уақыт ... ... Сол аз ... ... төрт роман, үш повесть, ондаған әңгіме, очерктер, пьеса,
киносценарийлер беріп ... ... ... ... ... ... ... театрның сахнасына қойылды. З.Шашкин шығармаларының дені ... Оның ... ... ... еңбек еткен саласы да, ... ... да осы ... ... ... ... ... прозалық туындаларының әсіресе, романдарын ... оның жаңа ... ... мәсәелесін шешу жөніндегі суреткерлік
ізденістеріне баса ... ... ... ... қасиеті, ерекшелігі жайында
байыпты ... ... ... Р. ... ... ... ... М.Базарбаев, Ш.Елеукенов, Ж.Ысмағұлов
және әдебиет зерттеушілерінің еңбектерінен кездестіреміз.
Зейіннің романдары мен повестері ... ... ... ... ... ... ... И.Шухов сияқты
орыс жазушылары мен әдебиетшілерінің де мақалалары мен рецензиялары бар.
З.Шашкиннің ... ... ... ... ... М.Әуезовтің, Ғ.Мүсіреповтің, Х.Есенжановтың, З.Қабдоловтың,
Ә.Нұршайықовтың және басқаларының мақалалары, рецензиялары, хаттары бар ... ... ... ... ... әдебиет үшін бірнеше түрлі
құнды сипаты бар. Жазушы бірінші ... ... ... ... ... ... ... металлургия өміріне арналған, елуінші жылдары
ғана іргесі көтеріле бастаған Теміртау қаласынаң ... ... ... роман еді. Жазушының нақ осы кездерінде “Темірқазық”
повесі мен ... ... да ... ... ... ... бүгінгі күннің көкейтесті, өзекті мәселелерін көтерудің жемісті
үлгісі ... ... ... ... ... бұл ... нақ ... ең көкейтесті ұраны тың игерушілер, ауыл ... ... ... яғни ... өмір ... жедел үн
тартқан әрі сәтті туындылар еді.. Жазушының өз төл шығармасын ... ... ... ... ... ... ... көркемдік бояуын екінші
тілге аударғанда дәл және шебер бере алған. “Теміртау” романы Зейін ... ... орын ... ... биік шығарма.
“Теміртау” романы 1960 жылы жарық көрді. ... ... - ... заман жүрегіне жедел де жете ... ... ... ... ... бой ... жас қала Теміртау тірлігін
ондағы жаңа ұрпақ металлургтер өмірін жан – ... ... ... ... ерекше қасиеттерді шеберлікпен бедерлеп қана
қоймайды, ... ... ... ... ... ... ... суреттейді. Романның бас қаһарманы инженер қыз - ... ... ... қазақ әдебиетіндегі көпке танымал, сүйкімді
образдарының бірі ... ... ... ... үлкен сыншы М.Қаратаев ... ...... азат ... ... ... Жанат
ізіндегі бүгінгі қазақ қызының ұнамды образы” – деп ... ... ... ... ... ... шыққан. Мәселен шығармасын
салыстырып көрейік.
Түпнұсқа:
“сіріңкелер болып көрінген үй – ау” ... ... ... ... деп берілген.
Аударма:
«дома как коробки зданий” деп,
аударманың дәл мағынасын ... ... ... ... ... үйді ... ... ал аудармада үйді сіріңкенің
қорабына теңеп, автор ... ... етіп ... ... келе жатқан ұшаққа үйлердің сіріңкенің қорабындай ... ... қоса ... өз төл ... ... ... ... де кездеседі. Мысалы, “самолет”, ... және ... ... ... ... өз ана ... жаңа
нұсқасының алғашқы тұсауын кесуші. Басқа ... ... ... ... өзге ... рухани, мәдени өміріндегі қазынаға айналу
мүмкіндігін жасайды.
Түпнұсқа:
«әкетші мынауыңды» деген ... ... ... ... же ради бога ... ... ... түпнұсқада да,
аудармада да құлаққа жағымсыз ... ... ... ... ... ақын түпнұсқадағы тіркестің өзін ... өз ... ... ... сөз қосады.
Аудармашылық шығармашылықтағы ерекше бір ...... ... ... өзінің, ешқандай боямасыз, қоспасыз, авторлық
мәтінді өзінің көркемдік – ... ... ... тілдің
байлығымен әдеби түрде, әсерлі бейнелеу.
Аудармашы ... ... ... ... оны ... сапалы, сәйкес, баламалы, шынайы, дәл, ... ... ... көз ... алмайды. Аса талантты, ... ... ... ... ... ... жұмысының
үздік үлгіде жасалуына сенімді болуы мүмкін. Әдетте, аударма зерттеу
ғылымында ... ... ... оны ... ... басқа биік
деңгейде жасалған нұсқалармен ... ... ... ...... ... анықталады. Аударма ісінде
асығыстық, шалағайлық, немқұрайдылық, әсіреушілік, т.б. жиі кездеседі.
Аударманың азабы мен ... ...... түсетін
салмағын санамен сезінетін, абыройы мен ... ... күш - ... сарқа жұмсайтын, үлкен талант, нағыз ... ... ... ... қол ... ... жан ... қалап, оған құштарлықпен берілген талант ғана ... ... ... ... ... ... ... деп дұрыс аударма жасаған. Автордан ... ... ... ... ... ... десе ... түсер еді.
Аудармаға да талғам ... ... ... ... деп ... де,
шөңгені де аудара беру әдебиетті ... ... ... ... Аударманы көлденең табыс көзі деп санау керек.
Жақсы ...... бір ... ... ... Көркем аударма – көркем шығармашылықтың түрі саналатындықтан,
түпнұсқаның рөлі ... ... ... ... ... ... талғамына сай аударуға таңдап ... ... ... түр ... мен мазмұн бірлігін сақтау
негізінде ... ... ... ... ... ... ... аударма – қос тілде жазатын жазушының әдеби – көркем
шығармашылығының бір көрінісі ... ... ... ... қостілділігі шығармашылығын аударма арқылы бастаса, мұның өзі
қостілде жазатын ... ... ... ... Көптеген
жазушылар өз төл шығармасына авторлық аударма ... қана ... ... шығармаларына да аударма жасайды. Мысалы, ... ... на ... атты ... ... ... және П.А.Павленконың шығармаларын орысшадан қазақшаға, ... орыс ... ... ... ... “В ... деген
әңгімелерін аударған.
Жазушы З.Шашкин қазіргі заман туралы, кеңес халықтарынаң достығы
туралы шыншыл әрі ... ... ... Ол ... ... жан ... ... жазушы. Шығармашылық жұмысты ол кең көлемді қоғамдық ... ... ... З.Шашкин творчестволық кемеліне келген шағында
1966 жылы 29 наурызда ауыр ... ... ... ... Талантты жазушы
тікелей әдебиетте аз ғана уақыт еңбек ... ... ... із, ... ... ... лайықты орын аларлықтай мұра қалдырды.
Төңкерісшіл қаһармандарының әдебиеттегі бейнесін жасау ... ... ... ... ... ... келе ... сүйінішпен
атамасқа болмайды. Бұл дәстүр сонау жиырмасыншы жылдың ... ... жол, ... ... ... ... ... одан
бергі жерде І.Жансүгіровтің “Жолдастар”, С.Мұқановтың ... ... ... жалғасып, соғыстан кейінгі ... ... ... ... “Ақ ... ... ... қазасы қияда”,
Қ.Исабаевтың “Айқыз” сияқты ... ... ... ... әрқилы кезеңде жазылғандығынан және жазылу формасы, көлемі,
көркемдік дәрежесінің ... ... ... ... ... ... етек алған.
Роман беттерінен ХХ ғасырдың бас кезінде заман ағымымен, қазақ ауылына
енді – енді ... ... ... ... ... еріп, таптық
күрес аясында қайтар көрсете бастаған осындай аяулы бейнелер ... ... ... ... ... отырған ардагер қаһарманына өлді
деген сөзді әдейі қолданбайды. Оны өлімге қиғысы келмейді. Қайта “аспаннан
салбырап түскен алтын ... ... ... көкке өршелей ұмытылды”
дегісі келеді.
Аударма ... ... тән биік ... ... ... ... ... жай атамаған. ... ... ... ... азап ... ... сезінген дарын ғана түсіне алады. ... асыл ... ... ... бір ... ... ... аударылуы сол ... ... ... ... асыл ... ... ... аударма шығармасында ... ... ... ... ... сөйлемдер, жалпы стиль құрылымының
мүлде ... ... ... повесінің аударылу сапасы мен
нұсқасы.
Талант әр уақытта да биік ... ... ... ... ... – мәдениет кемерін кеңейтудің бір ... ... ... ... ұғымына бейімділігін, сәйкестігін ... ... ... Аудармашы бір шығармаға көз тігу ... ... ... ... ... ... ... Қаламгердің
еркіннің бағынышты болып, еркін сөзге ноқта ... ... ... ... ... сөз шеберінің ой мен ... ... ... ... - ... ... ... тақырыбына жазылған
сәтті туындылардың бірі. Бұл шығарма, әсіресе, өзінің ... ... ... ... ... ... ... Павлодар өңіріндегі колхозды ауылдардың ... ... ... ... негізгі тартыс өзегі – ... ... ... ... ... ауыл ... ... болған осы бір
өзекті мәселені арқау ете ... ... ... ауыл ... ... бедерлейді, бірсыпыра замандастарымыздың - ... ... ... ... кейіпкерлер өмірде болған
адамдар. ... ... ... нақ ... жылдардағы ауыл
өмірін көзге елестетеді. Повестегі ... ... - ... ... ... Ақан образы арқылы біздің замандастарымыздың ... ... ... ... бір ... - ... мәселелер мен
адамгершілік, ... ... ... ... ... ... бұл жөнінде жақсы мысал бола ... ... ойды ... ... ... үшін ... жат ... легін сәтті қолданады. Ол аударманы ... ... оның ... ... одан ары ... ... кейбір тұстарында адамдардың ... ... ... жан ... ... ... жағына сараңдық
гөрі, үзік – үзік ... ... бел алып ... ... осы да
және басқа тұстарын көркемдік олқылықтарын әдебиетшілер мен сыншылар да
орынды ескерту жасаған. Оған ... ... ... Л.Никулин,
Н.Анов т.б.
Ең алдымен повестің жазылу стиліндегі кемшілік тіл ... ... ... ... селкеулігі көзге шалынады. Көркемдік қасиеті жағынан
да біраз кемшіліктерді табуға ... ... өзін ... ішкі монолог, ішкі диалог арқылы олардың
мінезін шымшымдап отырып ашатынын Зейнолла Қабдолов сөзімен ... ... ... ... құра білетінін, басқа да поэтикалық
ерекшеліктерін тәптіштеуге уақыт бар.
Айтайын дегенім дейді – ... ... ... әдеби үрдіс дегенге, оның
дұрыс жолға қойылуына Зейін Шашкиндей мән берсек қой” деп өзінің көзқарасын
айтқан еді. ... ... ... сәл ... ... Зейнекең туған
елінің айтулы қаламгері де, азаматы да бола білді. “Адамды ... ... ... ... сарп ... ... Гиппократ антын Зейнекең дәрігер
ретінде де, жазушы ретінде де бар ... ... ... ... иесі ... ... басты ерлігі, жазуға рұқсат
алған он жылдың ішінде қыруар ... ... ... Әуезов Зейіндей
қаламдас інісінің жетістіктерін “жәй, сәл ғана бір ұнамды емес, бүгінгі
жағымыздың ... ала келе ... ... ... ... – ау деп ... не ... ағынан жарылғанын енді – енді түсінгендейміз. дерлік өмір
жолын, қайғы мен азаптан, қорлық пен ... ... пен ... ... ... пен ... кенелген мерейлі тағдырын көз ... ... ... тән ... - ... мазмұнын
көркем түрде дәл жеткізу ғана ... ... ... ... ... сөз байлығын ұлттық тілдегі ... ... ...... Отан ... ... партиялық тұрғыдан қарайтын
күрескер жазушы. Бір ... ... ... ... ...... ... в просторах истории, а сын своей ... и ... ... ... ... он ... занимать ясную и определенную
позицию”. “Жить в обществе и быть сводобным от общества – нельзя. Идейность
и народность ... с ... ... – это важнейшие условие роста
искусства, его художественной силы, его ... ... на ... ... ... жазушылары қазақ және орыс ... ... ... ... ... – қатынастың негізгі құралы, жазушының
жазушылық шеберлігін ... кең ... ... ... Екі тілді мықты
білу яғни орыс және қазақ тілдерін, жазушының жеке ... ... ... ... ... ... ... Ш.Айтыматов сөзінде
былай дейді: егер кітап қырғыз тілінде жазылса, мен оны орыс ... ... ... ... Қостілділік – қарым – қатынастың бір түрі және ... ... ... ... ... повесті салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
“түн қараңғылығы қоюланып, қас қарайғанын Ақан сезбей де ... ... ... ... и ... ... выползли из
– под колеса комбайна»
өз Сонда автор аударманы дәл әрі ... ... ... ... етіп ... ... ... тарапынан комбайн деген
көркемдеуіш ... ... ... автор сөйлемдерді қазақшаландырып жіберетін тұстары
бар. Мысалы:
Түпнұсқа:
«тілі қотыр ... ... ... шолтаңдайды да тұрады»
деген тіркеске
Аударма:
“длинный язык” деп береді. Егер ... ... оны ...... берсе туынды сәтті шықпас еді.
Аудармашылық шығармашылықтағы ерекше бір қасиет – ... ... ... ешқандай боямасыз, қоспасыз, авторлық ... ... - ... сипатымен, ұлттық тілдің байлығымен
әдеби түрде, әсерлі ... ... - ақ, ... ... ... ... ... де кездеседі. Мысалы, «обидно»,
«жаль», «положен» және т.б. сөздер. Тұжырымға ... ... ... ... ... ... орысша сөйлеткені ме, жоқ ... ... пе? ... мына сөйлемді салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
“кепкасын қолына қысып” деген ... в ... ... ... кепка деген сөзін қазақша бас киім деп ... ... еді. ... - ... іс, өнер ... да
адамның таланты мен білімін, ... ... ... ... ... ең бастысы, үлкен адамгершілік қасиеттерін ... аса ... ... ... – ұлттық тіл байлығының көрсеткіші ғана ... ... ... ... ... ... ... үрдісі.
Аудармаға деген ықылас, құштарлық және ... ... ... ... жету ... ... жеке ... мәдениеті
қалыптасады. К.Батюшков сөзімен айтқанда ... - ... ... ... ... ... ... гөрі, біз:
“осындай бол” деп неге айтпаймыз.
Жастарды солай неге үйретпейміз.
Атақты Павел Корчагинді Н. ... ... деп ... жоқ ... бар күш жігерді, тапқырлық-шебелікті
Жағымды кейіпкердің түлғасын жасауға
Жұмсауымыз керек”.
З.Шашкин
З.Шашкин шығармалары жоғарғы оқу орындары мен мектептерге ... ... ... ... ... ... жарияланған
жергілікті әдебиетшілер мен оқушы қауымының мақалаларв мен хаттарын ... ... ... ой ... ... материал бар екенін
аңғарамыз. Мұның бәрі, бір жағынан, ... ... ... ғана емес, қалың көпшілікке танылғаны емес пе? Екіншіден оның
туған ... ... ... орын аларлық, құнарлы мұра екендігін
дәлелдей түседі.
З.Шашкин шығармашылығын зерттеудің ғылым ... ... үшін ... ... ... бар.
Аударманың қай түрі болса да қиын да күрделі. ... онда ... ... ... ... Ең ... ... элементтері:
қабылдау, түсіну, ойлау, эмоция, елестету, ерік, ес, ... т.б. ... ... ... ... ... ... қатысқанын
көруге болады. Авторлық ... ... ... ... ... мол ... беруінде.
2- ТАРАУ
Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі.
2.1.”Майдан әндері” шығармасының аударылу тәжірибесі.
Әдебиетке ... жол әр ... ... жас ... ең әуелі
редакциялар мен жазушылар одағын төңіректей ... өзін де, ... ... ... ... ... ... әлемінің дүбірлі жарысына
біртіндеп кеп қосылады. Олардың әрқайсысының аяқ алысы да әр ... ... ... ... ... ... ... шабатындар, таланттары да
әр деңгейде. Ал Роллан Шәкенұлы Сейсенбаев өзінің шығармалары мен таныла
кетті /16, 5/. ... ... ... орданың қасиетті табалдырығын
ақын болып аттаған Роллан ... ... ... ... жазушысы, драматург, аудармашы,
республикалық және халықаралық жүлделердің ... ... ... президенті. Ол “Қазақстан атты альбом – кітаптар” (1995, Лондон),
“Алматы” (1996, ... ... және ... ... негізін ашқан. Оның
көптеген елге танымал кітаптары бар: “Возврашение Казыбека”, “Дни декабря”,
романдары: “Ночные голоса”, “Если хочешь жить”, “Лестница в ... ... ... или ... ... в ... ... когда рухнул мир”
шығармасы Семейдегі ядролық полигон трагедиясына арналған. Бастапқыда оның
“Үкім” атты повесі жарияланды, ... ... ... ... ... ... ... әдебиетте өзіндік дүние танымы мол, талантты
жазушы кеп ... ... ... ... таңда біздің ортада Роллан
Сейсенбаев он тілді ... ... ... оның ... шеберлігінің
мықты екенін көрсетіп тұр.
Роллан Сейсенбаев көп ізденетін, көп еңбектенетін жазушы , ... озық ... ... ... ... ... ... мәлім. Оның
әңгімелерінен Э.Хемингуэйдің, В.Шукшиннің жерлері ... ... ... ... күнгі кеш”, “ Отелло” және тағы ... ... Ол ... ... ... ... алады. Жазушының “Тау басында
түйіскен ... ... ... ... ... ... дәстүр
сабақтастығы, рухани өсу, толысу, жастар тәрбиесі мәселелері төңірегінде
сөз қозғалады. Адамның қоғам, ... ұжым ... ... ... ... ... тақырып.
Р.Сейсенбаевтың әңгімелер, повестер жинақтары республикалық баспалардан
жарық көріп, оқырман қауымынан жақсы ... алды ... ... ... ... ... деп ... “Өмір сүргің келсе” және ... ... ... қос ... – бір – бірімен түйіндес, сабақтас
қос шығарма - жазушының осы саладағы ... ... ... “Өмір
сүргің келсе “ романы бүгінгі өндіріс орындағы жас мамандарлың адамгершілік
сипаттарын қоғамдық мүддеге көзқарасын өндіріс пен адам ... ... ... ... арналса “Ешқайда бастамайтын баспалдақ” - өмірге енді
қадам басар жастардың арман – мұратын, шынайы ... ... ...... ... толысқанын айғақтайтын толымды туынды. Бұл
шығарманың бүгінге сай ... ... ...... Өндіріс
тақрыбын тілге тиек еткенімен, оны білмейтін кәсіптік ерекшелігін дәпа баса
алмайтын шығармалар ... аз ... ... ... жазылса да төрт аяғын тең
баса алмай ақсай беретіні ақиқат, осы тұрғыдан үңілгенде Р.Сейсенбаевтың
жоғарыда аталған романының ... орны бар. ... ... ... , ... де ... біледі. Романда өндіріс жүрегі мен адамдар ... ... ХХ ... орта ... мықты әрі талантты
жазушыларының бірі. Автор ар намысын, ұят, ... ... деп ... ... әдебиетінің өмірінде Р.Сейсенбаевтың алатын
орны сөзсіз. Ол бірдей екі ... де орыс және ... ... ... Ол ... ... ... сыншы ретінде қарайды, зерттеуші ретінде
қарайтын ұлы тұлға. Орыс тілдерінде еркін аударатын аудармашылар аз ... ... және орыс ... еркін аударатын аудармашылар
қатарына Сатыбалды Нарымбетов, Тәкен Әлімқұлов, Сейфулла Құспанов, Аманғали
Сұлтанов, Құрманғали Медеубаев және ... ... ... ... ... ... Шашкин, Сейәділ Талжанов, Төлеу Шаханов, ... ... ... ... Мүсірепов, Мұхамеджан Сералин және басқалары
жатады.
Авторлық аударма – қостілде жазатын жазушының әдеби – ... бір ... деп атап ... ... ... ... ... арқасында көзге түсіп қалғандар аз емес.
Солардың бірі Роллан Сейсенбаев десек қателеспеспіз.
Қазақтың ... ақын – ... ... ... ғана шектелмей
әрі оны екінші тілге ... ... ... бірі ... Оның ... ... ... жұмысы қыруар десек қателеспейміз.
қоса соғады, осы тұста жазушы білімдарлық танытады. Жалпы ... ... ... ... өмірлік өткір мәселелермен ұтымды ұштастырады. Сөз
жоқ, оның бәрі дидактикалық жолмен ... ... адам ... ... тауып жатады. Бұрынғы шығармаларындағы жирек соғатын жүрек ... ... ... ... ... жетілуіне алмасқанын
сезінуге болады.
Үлкен суреткеріміз Әбдіжәміл Нұрпейісовтың әлі аяқталмаған “сең” романы
өнердің осындай бір биік белесінен бой көрсетіп отыр. Кең ... ... ... ... таза психикалық әрекетке құрылған шығарма жазуға
қаймықпай барған. Бұл ... ... ... психологизм жоқ еді
деген сөз емес, керсінше, адам психикасын жетік ... ... ... оны ... нысанаға айналдырған. Бұл бағыттағы соңы соқпақ
жаңа леп, тайға таңба басқандай табиғи өрнектер шығарманы даралай түседі.
Ролллан ... ... ... сыншылыққа негізделген. Ол
ар намысты, ұятты, адам ... ... ... Осы ... ... ... ... “Өмір сүргің келсе”, “Ешқайда бастамайтын
баспалдақ”, “Шайтанның тағы”, “Отчаяние”, “Возврашение ... ... ... ... “Все будет хорошо” және “Отелло”. “Отчаяние”
немесе “Мертвые бродят в ... ... мен ... ... ... ... және ... өмірдің құнды еңбектерінің бірі болып саналады.
“Аудармашы шығарманың жалпы ... ... ... оның ... де ... ... мұның мәнісі – көркем ... ... ... ... бар, ... шеберлігінің
негіздеріне жетілген әдебиетшілер ғана ... ... ... ... ... ... қорытып отыру керек, шыншыл ... ... ... еңбек шығару қажет” (Ә.Ипмағамбетов). Осындай
қасиеттерді біз жазушының бойынан көре аламыз, өйткені ол шығарманы ... ... ... ... ... ... ... өзінің ана тіліне немесе
орыс тіліне аударма жасайды. Сонымен қатар оның шеберлігі оның көп ... - ... ... мол ... ... Аударманың сөз
дамытудағы мәні де айырықша зор. Өйткені аударма ... бір ... ... шығармаларынан басқа халықтың өкілдері сусындай ... ...... пен әдебиеттің көне мүлкі, үлкен дүниесі.
Роллан Сейсенбаев өзі халықаралық Абай ... ... ... ... еңбектер жасап, тер төгіп жүргені анық. Осы Абай ... ... ... тіл ... әлем ... 200 – ... том шығармалары бекітілген. Олардың ішінде Шоқан Уалихановтың, Олжас
Сүлейменовтың, Эрнест Хемингуэйдің, ... ... және ... ... Сейсенбаев ұлы Әуезов пен Шәкәрім жолдарын пір тұтқан адам.
Солардың іздерімен ... ... ... жете білген азамат. Сонымен
қос ол “Amanat” журналының ... ... ... халықаралық қоғам
мүшесінің журналы. Онда қазақтың мықты ... және шет ... ... ... көп ... ... бетке ұстарларын
таныстыру жолы, жазушының негізгі ... ... бұл ... ... Германияда, Америкада сатылады.
Жазушы көп елді көрген, көп естіп білген, білімдар тұлға. Ол ... ... ... ... ... танысады. Ол жазушының повестерімен
романдарын жапон тіліне аударған. Сөйтіп екі ел, екі жазушы арасында ... ... ... ... ... ... сол ... сол елдің мәдениетін, салт
– дәстүрін, тұрмыс тіршілігімен таныс боласың.
“Переводчик может позволить необходимые вольности лишь в том ... он ... ... в ... ... ... если он знает
жизнь того народа, которому принадлежит переводимая ... или ... ... ее до конца как быть и культуру своей страны. Вот почему переводчик –
поэт должен быть не ... ... ... но и ... ...... ... критиком, этнографом,
филологом, лингвистом”.(Н.Сағындыкова)
Көп нәрсе аудармашының тілді білуіне, шеберлігіне, ... ой ... ... ... Аудармашы әрбір сөйлемнің сөзін ... ... ... ... ... тапқырлығы, шеберлігі, ойының
алғырлығы, көңілінің көрегендігі, тілінің байлығы ұлы ... ... ... ... ... ... қойылатын ең басты шарт –
шығарманың көркемдік идеялық күшімен эстетикалық ... ... ... биязы да жатық етіп шығару. Ол, ең алдымен көркем болсын, ... ... ... ... ... ... шығарманың әр алуан қырлары мен сырлары ... ... ... ... ішкі ... (монолог) шертіледі, көңіл
күйі, сезім дүниесі баяндалады, философиялық толғаныстар мен психолдогиялық
тербеністер ... ... ... Міне осындай қасиеттер Роллан
Сейсенбаев шығармаларынан көрініс тапқан. Бұл ... ... ... ... ... берілсе, кейде асқақ пафоспен, кейде ұтымды афоризммен
беріліп отырады. Аудармада осылардың ... өз ... өз ... ... ... ... ... бейне бір құм арасынан арық қазғандай көзге көрініп,
көңілге еленбейтін ... мол ... ... тындырам десең де
күніне төрт – бес беттен аудару қиын, қаншама ... ... ... ... ... ... анық. Ал, Роллан Сейсенбаев басқа тәржімашыларға
ұқсап шығарманы оқыр – ... – ақ ... тисе ... ... деп бас сала ... бермейді. Әуелі асықпай оқып шығады, ой
қорытады, түсініксіз сөздердің тізбегін жасайды, фразеологиялық тіркестер
кездесіп ... ... ... ... ... ... ғана барап жазушыға тән
қара сөздің ішкі ырғағын ... ... ... ... ... білетін жазушы түпнұсқа тұтқыны болып қалмай, автор
стилін, ... ... ... ... ... ... бояуын қанық
жеткізуге күш салады. Роллан Сейсенбаевтың тәржімаларының ауқымы өте кең.
Жазушының “Отчаяние или ... ... в ... романдары оқырмандарды
терең рухани қозғалысқа бөлейді. Мұндағы негізгі ... ... ... ... ... ... туралы әлі бүгінге дейін шешілмеген сұрақ
төңірегінде болған. Бұл мәселе Шекспир, Достоевский, ... ... ... ... болып табылады. Мұнда жан түршіктіретін
экологиялық апат суреттеледі. ... ... оқып ... біз ... ... қосылып адамды ақыл – парасаттылыққа жетелейміз. Адам
парасатты өмірдің бастауы.
Роллан Сейсенбаев қазақ әдебиеті әлемінде белсенді орын алған ... ... ... ие ... ... азаматтардың бірі. Жазушының ең маңызды
кітаптары – қоғам мен адамның дамып шарықтау ... ... ... ... ... ... ... Сейсенбаев - тұғыры биік нар тұлға. ... ... ... ... ... ақын болып аттаған ... ... ... ... ... жазу қандай ... ... да сол, өлең ... ... ... ... ... - М.Дәулетпаев /15,17/. Жазушы өз төл шығармасын өзге тілге
аударма ... жүр. Оның ... ... атты ... ұлы
дүрбелең соғыс кезіне ... ... бас ... ... атқарған еңбегі, қызметі жайлы ... ... ... Өйткені түпнұсқада Садыр Байбарсыновтың белсенді
қызмет атқарып, отыз бір жыл ... ... ... ... осы жері аударылмай ... ... ... ... ... ұнататын жандардың бірі, ішкен кезінде өлең айта ... ... ... мына ... ... ... ... қарай - қарай,
Хабарсыз кеттің, сәулем неге бұлай ?
Жастықтың ауытпалы толқынында,
Жүрмісің ойға ... ... ... за тех, кто ... ... замерзал на снегу…
Мұнда біз көріп отырғанымыздай еркін тәсілді ... өз ... ... ... ... неге бұлай” жолдарын ... ... ... ... на ... деп ... Аудармашының
басты жетістігі - өлеңнің мазмұнын, ішкі эмоциялық ... ... ... дәрежеде дұрыс бере ... ... ... ... өз ... ... жасамай тұра алмайды. Бұл
шалқақтап, шарықтаған ... ... ... ... ... ... бас қосып, ұзақ ... ... ... орыс
аудармасында олар жай ғана ... 9 ... ... ... ... ... автор орысша нұсқасында ойын анығырақ
берген. Оған дәлел ретінде салыстырып ... ... ... айға”
Аударма:
“острый клинок сверкал в моей ... ... ... айға ... ... ... айтылмай
аударылған. Келесі сөйлемді салыстырайық:
Түпнұсқа:
“миллиционерің кетіп қалыпты”
Аударма:
“миллиционер ваш ... ... Бұл ... ... ... ... кеткені емес,
кетіп қалғаны туралы айтылуы ... еді. ... үшін ... бере білу ... – деп ... ... Егер де ... өз жадынан осы іспеттес түпнұсқадан тыс ... ... ... бұл ... емес, белгілі бір шығарманың
сюжетін алып, жаңа бір ... ... ... ... ... аударма әдебиеті өз орнын жоғалтып алады.
Аударматану ғылымында өзіндік орны бар ... ... дәл болу ... ... ... оның ... ... де құқысы бар. Бірақ сол еркіндіктің өзі ... ... мен ... яғни ... өмір көріністерін дәл
суреттеу мақсатынан туып ... ... ... ол ... өзі тек ... жетудің жолы боп қалады” – ... бір ... ... ... ... дүние емес. Сондықтан
аударма үрдісі - көп ... ... ... Қоғамның дамуына,
ел өркениетінің өзгерістеріне орай үздіксіз ... ... ... ... ... сай адамдардың ... ... ... - ... дамуының диалектикалық заңдылығы. Осыған
байланысты ... ... ... мен ... ... ... ... жаңарып, толығып, дамып отрады. Бір ... бір, екі ... ғана ... ... ... ... Бұл ... жиі қайталанатын үрдіс.
Әр ... өз ... ... ... сай ... аудармаларға талап – талғаммен қарап, жаңа заманға сай ... ... ... жағдайда, ол оқырман ... ... ... айналады. Нағыз үздік аударма өз уақытының ғана
емес, ... ... да ... қажетіне жарап, ... ... ... ... ... өзгергенмен, жақсы, сапалы ... ... ... шығарманың төл нұсқасымен бірге жасайтындығы. Қай кезде де
түннұсқамен сәйкес, тіпті одан асып ... озық ... да ... ... төлтуындыдай өміршең сипатта әрі халықтың рухани ... ... ... ... ... ... жаңа ... Қандай да бір көркем шығарма аудармасы белгілі бір әлеуметтік
дәуірде ... ... сол ... ... ... жемісі
саналады. Сондықтан да ол – ... ... ... ... ... ұзақтығы оның көркемдік, идеялық, эстетикалық
қуатында, ... ... ... ... ... кейіпкерлер әлемінің жүйелі сомдалуында, халық тілінің
байлығын бейнелеу ... ... ... ... шығармалары
көркемдік, идеялық, эстетикалық құндылығын ... ... ол бір ... асыл ... өзге ұлттың рухани ... ... ... ... ... ... ана ... байытады, халықтың әдеби даму ... жаңа ... ... ... мүмкіндік туғызады.
А.И.Гитович: “Немістен аударатын аудармашының ... ... ... жартылай неміс болғаны жөн” десе. Г.Бельгер “Қазақты аударатын
аудармашы да жартылай ... ... ... ... ... жаз ... повесінің аударылу сапасы.
Романдар, көптеген повестер мен әңгімелер, бір ... ... ... ... ... ... қазақ әдебиеті әлемінде
жетекші орындардың бірін иеленеді. Ол қазақ тілі мен орыс ... де ... ... ... ... ... ... – көркем әлемдердің құндылықтарын
қабылдау қабілетін ұштастырады.
Әдебиеттегі алғашқы қадамдарынан – ақ ... ... ... ... Оның көркем - мәнерлі тәсілдері елеулі
модернизацияланған. Р. Сейсенбаев сөздері ақиқаттың ... ... оған ... ... ... барабарлықпен, жоғары дәрежедегі
нақтылықпен сипаттайды.
Р.Сейсенбаев азамат болып қалыптасып, заттық ақиқат мөлшерін ... ... ... ... соң ғана барып жазушы ретінде туылды: ол
өмірге бақылаушы көзқарасымен емес, ... ... мен ... ... ... ... ... эмоционалды сезінуге, салыстыруға
әрі таразылауға қабілетті зерттеуші көзімен қарайды. Басқа сөзбен айтқанда
өмірде белсенді ... ... ... және ... ... ... белгілі сызбасын құрып, ақиқатпен байланысты, халық
бітімі мен сынағының ағысындағы ... ... ойы ... өткенге, біресе қазіргі заманға жылжып, соғыс
кезіне, соғыстан кеінгі және қазіргі жылдарға қайтып келеді, бірақ бүгінгі
күннің ... ана ... ... ... өлім сызы, айырылу қайғысы
айқын сезіліп тұрады. Шығарманың жолының басында лирикалық әңгімелерге бет
бұрған.
Р.Сейсенбаев өмірдің шындық көрінісін, халық санасын, ... ... ... ашып тану ... ірі ... ... ... Жазушының әрбір туындысы өзгеше: мақсаты мен орындалуы мен де
ерекше. Ол шыңдалған ... ... ... қана ... жңа ... ... Оның туындылары ішкі ойымен, жазушының
шығармашылық ғибадатымен бірігеді. Р.Сейсенбаев көркем қалаларда, ауыл мен
топандардың әрі өмірлік ... ... ... ... тақырыптар аясы кең, әлеуметтік типтер өте
көп, оның кейіпкерлері әлемінде тағы ... - ... ... өмір сүреді.
Жазушының кейіпкерлерінің рухани әлемі ... ... ... тіпті әңгімелер мен повестерде өз құрылымдық
ролін ... ... ірі ... ... жүйесінде өз
қабілетсіздігіне күмән қалдырмайтын эпизодтық кейіпкерлер аз ... ... ... ... ... ... берілген
әрбір әңгімелеу, рухани әлемді сипаттау, кейіпкерлердің ойы мен ... ... ... ... ... көреміз. Аудармашы өз ... өзге ... ... ... ... кеңейтуде.
“Сағынып жеткен жаз еді” әңгімесінде армандап өткен ... ... Бұл ... ... құнды еңбектерінің бірі деп санауымызға
болады. Сөзімді дәлелдеу үшін түрнұсқаға назар аударалық:
Түпнұсқа:
“Грех, жалос и долг”,
дегеннің аудармасы “Күнә, обал, борыш” болып ... еді. ... ... ... ... ... борыш» деген тіркес туған. Бұл жерде ұтылғаны емес, қайта,
керсінше ұтқаны деп ұғынғанымыз жөн. ... осы ... ... ... ... ... тұр. Ол өте әсем оқылып отырып, жанды
түйіршіктендіріп жіберетіні де рас. ... ... ... мол ... Екі ... де ... ... жете жазу
арнайы білім мен белгілі бір жасқа толғанда ғана мүмкін деген болжамды ой
бар. Мұндай ... ... – жай ғана ... ойды ... ғана емес, ол қандай да бір қоғамдық ... ... ... көркем әдебиетте қолданылатын қостілділік көп тілді ортада
қалыптасады немесе көп ... ... ... озық ... ... ... қазақ оқырмандарына арналып аударылғандықтан,
қазақи шығарма болғандығы көрініп тұр.
Аударма түпнұсқаның мазмұны мен ... өзге ... ... ... ... ... болады. Түпнұсқаның мазмұны мен пішіні арасындағы ... ... ... түрде басқа тілде жеткізе алған аударма ғана ... ... ... ... – ау деп ... ... у нас ... – с уважением подумала она. Какой гордый народ!
Радостно жить среди такого ... әр ... өз ... ... ... ... ... ажарландыра
түсіреді емес пе. Бір – екі сөйлемді ... ... ... ... ... ... неғұрлым талантты болған сайын соғұрлым нағыз
авторға айналады. Бірақ, аудармашыға талентты болу жеткіліксіз. Ол ... және ... ... озық ... ... келе, аударма
мектебінің жетістіктерінен үздіксіз үйреніп әрі теориялық тұрғыдан жетік
біліп, үнемі ізденісте жүруі тиіс. ... ... дәл ... ... ... ... төменднгі сөйлемді салыстырып көрейік: түпнұсқада
кездесетін «кемпір» деген сөзді ... ... деп ... ... . ... ... ... ретінде «старуха» немесе
«мать» деп берсе ... ... Мына бір ... ... ... Мысалы,
Түпнұсқа:
«Малғұн» деген дөрекі сөзге
Аударма:
“Идиот” деген баламасын берген. Дұрыс баламасын тауып бере білу ... ... әрі ... ... ... ... көркем
аударма бұл – үлкен рухани құндылық. Сонымен бірге ол үлкен, ұлы моральдық
жауапкершілік. Өйткені, аударма – кез ... ... ... үшін – ... және ... ... ... Әрине әр кезде аударма сәтті шыға
бермейді. Мысалы, мына ... ... ... ... асып ... ... ... том свете отдохнешь»
Мына сөйлемдерде түпнұсқаның мағынасын бере ... ... ... ... ... асып ... сосын демаламыз деген мағынаны
бұрмалап жіберген. Ол ... о ... ... ... ... ... тұр. Мағыналық – мазмұндық жүйесін бұрмалау аудармашы шеберлігін
танытпайды. Шығарманың ...... сөз ... ... бір ... екінші тілге дәлме – дәл ғана аударып қоймай,
сонымен ... ... мен ... ... күллі поэтикалық рухын
өзінің сол бір табиғи қалпында сақталған.
Р.Сейсенбаев өз төл тума ... орыс ... ... ... ... ... ... кеңес оқушыларының рухани одағына
айналдырып, көпшілік ... ... ... ... ... жас ... қай ... болмасын өмір шындығын,
адамдарға деген ыстық жүрек ықыласын аңғару қиын емес. ... ... еді» ... ... ... ... ... шыққан. Жазушы
жалт еткен ... ... ... ... сол ... ... ой
салуға талпынған. Авторлық аударманың атқаратын қызметі ... ... ... ... ... жету ... ... ұлт
абыройын биіктетеді, өзінің туған халқының алдындағы кең ... ... ... ... – мағыналық баламалылығын, стильдік
сәйкестігін, ... ... ... ... – тілдік байлығын
жасау ... ... ... ... ... ... Сөйтіп аударма неғұрлым ... ... ...... жағынан жоғары сапалы жасалған
жағдайда аудармашы ... ... ұлты ... ғана ... ... әдебиеті мен сол халықтың әйгілі таланты ... ... ... ... ... ... айқын
ұғынады.
Аударма – мәдениетті, оның ішінде әдебиетті, ұлттық тілді байытудың
бірден – бір ... ... ... ... ақын – жазушы, журналист
болғандықтан да, сөз мәдениетін айрықша құрметтеп, ... ... ...... тіл байлығының көрсеткіші ғана емес, сол халықтың
тілінің мәдениетімен, мәдени тілімен таныстыру үрдісі. Роллан Сейсенбаев
өзінің аудармашылық ... ... ... ... ... и ... ... Отечественной войны
С сыновней любовью и благодарностью посвящается.
Автор.
2.3. “Жалғыз ғана ... ... ... ... ғана ... ... екінші кітабы болып саналады. ... ... ... өз ... ... қосқан. Бұл әңгімедегі басты
кейіпкер – Естай Бекетов жайлы баяндалады. ... ... ... ... ... жерлерін салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
«Не ішесің? бірақ өзің біл»
Аударма:
«Что ... ... ... Чем ... ... и повелитель»
Әйтсе де аудармашы өз тарапынан өзгертулер қосқан. Осыған ... ... ... салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
«Шырпы сызды»
Аударма:
«поперхнулось горьким дымом»
Бұл жерде шырпы сызды деп отырғанымыз яғни, сіріңкені жақты, ал аудармада
ол лап ете ... ... Бұл ... ...... ... кездеседі.
Мысалы:
Түпнұсқа:
«Бояушы – бояушы дегенге сақалын бояпты»
Аударма:
«Он так старался, что вместе с домом выкрасил себе бороду»
деп дәл ... ... ... ...... ... ... дәл
мағыналы аудара білудің өзі шеберлік. Осыған байланысты ұлы жазушымыздың
Мұхтар Әуезовтың қанатты сөзі ... ... «Тек дәл ... ... тіл, ... ... ... бере алатын болады, бұл
жөніндегі дәл аудару дегенді мен сөйлеміне, сөйлем орай етіп ... ... ... ... ... бояу тәсілдерін ескермей аудармай
кеткен. Мысалы, «қызыл ... ... ... ... ... ... кеткен. Аударманы салыстырып байқаудың өзі қиын. Өйткені ... алып ... ... ... ... Түпнұсқада орыстың
«ресторан», «сигарет», «званок», «камин» деген сөздері бар.
Көркем ... ... не ... тек жаңылыс кеткен
кездейсоқ қателермен белгіленбейді. Аудармашы бір емес ... ... ... ... оның ... ең бастысы – автордың түпкі ойы,
стилі, бір өзіне ғана тән жазушылық даралығы ... ... оны ... деп табуға болмайды. Жалпы автор екі ... да ... бере ... ... ... дәлме – дәл беруге тырысқан.
Көркем шығарманың әр алуан қырлары мен ... ... ... ... ... ішкі ... (монолог) шертіледі, көңіл
– күйі, ... ... ... философиялық толғаныстар мен
психологиялық тербеністер ашылады т.б.
Осы шығармадағы бас ... ... ... ... ... ... Әсіресе оның Ертістің жағасында үй салып, табиғатпен
бірге ... үн ... ... ... Ол қалаладан безіп, Ертіс
жағасына келіп үй соғып, ... ... ... ... Әйтсе де
баласын сағынбайтын әке болама, қызын сағынып, сезім дүниесі шертіледі.
Оның ... ... бола ... ... ... ... бейне. Оның жолына
бірге оқыған Айжан есімді қызды кездестіреміз. Екеуінің арасында қарым –
қатынас ... Адам ... бір түн ... адам ... ... ... қақтығыс болады, сол түні, сол қақтығыс үстінде, Естайдың азаматтық
ары мен таза жүрегі былғанбаса, ... ... ... үрей ... ... жеңісі болғаны. Сондықтан болар автор бұл әңгімені «жалғыз ғана
түн» деп бергендігі ... ... ... ... шығармашылық жұмыс.
Аударма – кез келген әдеби шығармашылық үрдіс тәрізді ... ... жазу ... аса қиын ... Үнемі жетілдірілген, шыңдалған
шығармашылық, шеберлік, яғни нағыз майталман ... аса ... ... мен ... ... жұмыстарына жалпы шолу.
Жазушының ең елеулі кітаптары: қоғам мен адамды олардың ... ... ... Бұл ... ... “Ұлы арпалыс кезең еді:
Біз қашудамыз. Сен – ... мен де ... ... ... қазір қашуда”.
“Мынау”, “Үміт үзу” романы – эпопеясынан үзінді: “Егер өзен өлсе, ... ... ... өледі. Одан барып өлім қалаларға тартылады”. Мынау “Шайтан
тағы” романынан үзінді: “бұрынғы көшпенділер қазіргі қала цивилизациясында
тұруға қалайша орнықты”.
Кезең ... оның ... ау ... оның ... мен
куәгерлерінің ақылын Р.Сейсенбаев өз “менімен” сараптап, шығармаларының
екі ғажайып үрдісін жүзеге асырды. Біріншіден, ақиқаттың ... ... әрі кең ... ... ... ... ... біріктіру (қала мен
ауыл, соғыс пен бейтбітшілік, өнер мен тұрмыс тағы басқа).
Екіншіден, осы ... ... оның ... әрі ... ... оның мүмкін формаларын болжау мен жүзеге асыру.
Р.Сейсенбаевтың ең үздік әңгімелері мына кітаптар цикліне ... ... ... ... ... ... “Жол сапарға кеткен ... ... ... ... “Өзін табу” кітабынан: “Паркай”, “Әйел, еркек, бала”, “Бу – бу – бу ... ... ... ... ... ... ... “Отелло”,
“Кезек”, “Сенбі”, “Бір ғана түн”;
- “Мен осы жаз ... ... ... ... ... ... “Хобби, айналайын хобби”, “Мыңнан астам бет”, “Ричард отыз
үш”, “Соғыстан кейін жазылып келеміз”;
- “Түнгі ... ... ... ... ... ... “Петр
Петрович”, “Ұлттық дәстүр”, “Протез”;
- Жаңа циклден: “Әлем құлаған күн”, “ Үміт үзу және ... ... ... ... аясы кең, әлеуметтік типтер өте
көп, оның кейіпкерлері қалаларда, ауыл мен ... ... тағы ... ғаламат кеңістігінде өмір сүреді. Олардың күнделікті ... ... ... ... ... ... ... туралы әңгімелей отыра,
жазушы реалистік әңгімелеудің уақытымен сыналған құралдардың әдіс ... ... ... миф шығармаларымен қызығушылыққа ұстамдылық
танытты, ... ол ... ... ... ... ... мифтің
шектеулігін түсінеді. Оның әңгімелері мен ... ... ... ... ... түрлі сапаларына деген ішкі
бейімділік сезіледі.
Дәл осы ... ... ... жанр Сейсенбаевқа бөлшектелген
оқиғаларды, жалпыланған ... ... ... ... осы кең ... ... портретін, уақыт портретін жасауға
мүмкіндік береді. Тіпті, әрекетсіздік сәттерінің өзінде ... ... ... бірі – уақытпен кезеңді ұмытпайды.
Р.Сейсенбаевтың кеіпкерлерінің рухани әлемі соншалықты ... ... ... ... мен ... өз ... ролін
орындаушы, бірақ ірі эпикалық түрлер жүйесінде өз қабілетісзідігне күмән
қалдырмайтын эпизодтық ... аз ... ... ... ... кеәіпкерлердің сөзімен берілген әрбір әңгімелеу, ... ... ... ойы мен ... суреттеу нақты прозаның
орталығын құрайтынын көреміз. Р.Сейсенбаев әңгімелері мен ... ... ... ... ... ... ... Мысалы,
әртіс Қалмырзаев типтес қарттар. Оны жастар білуге ... ... ... ... ... ... тыңдалмай қалып кетеді.
Ұлы Абайдан бері сабақтасып келе жатқан эпикалық өзін - өзі ... ... ... ... оны ... ... дәстүріне деген
нигилистік қатынасты қатты сынау мен ұштастырады.
Р.Сейсенбаев ... ... ... әдебиеті дамуының жетілген
тенденцияларының бірі болып табылады. Р.Сейсенбаев ... ... ... ... үшін ... - ... ағза үшін ... алу секілді маңызы.
Шығармашылық тірі ағза тірі қан ... ... ... ... ... ... ... алғанда, сұлулықты сезінумен барабар келеді.
Біреулерге бақылаушылық туа ... ... ... келеді, бұл
өмірге деген таңқалған назар салумен бірдей.
Бақылаушылықтың сипатының өзі жазушылық стильдің ... ... ... ... ұзақ күрделі құрылған фразамен ... ... ... ... тек ... қана ... адамның
мінез – құлқы да шағылысатын секілді.
Сейсенбевтың тілдік оралымы әмбебап: тіл хлық ... ... ... ... жазушылық сөз. Осы біртұтастыққа талпынуы тиіс. Р.Сейсенбаев
туындыларында кеіпкерлерді ... ... мен ...... ... ... Осы кез – келген ... ... ... ... орналасқан.
Р.Сейсенбаев шығармаларындағы кейіперлер сөздерінің өңделмегендігі,
кедір – бұдырлығы шындықтың нағыз көрсеткіші ... ... ... ... қатпарлы фраза тегіс нормативтелген фразадан жүз есе
артық. Әрбір сөз ... өмір ... ... ... ... ... жазушысы
А.Франц “Жер және тіл” еңбегінде “адамның сөйлеуі жерден туады, ол ... ... ... деп ... ... осы ... дала дәмін
татитын қазақ тілінің табиғатын толық ... ... ... ... ... табиғатпен қатынаста болады.
Сейсенбаев тілдің бұл ерекшелігін таныған. Кітаптан кітапқа ... ... тіл ... ... ... ... ... А.Белинскийдің “Сөз саптауынан ұлы жазушынының ... ... ... ... ... ... еске түсірсек орынды. Туған ... ... ... ... ... ... сөз ... оның көркем
туындыларының ретінде ерте кезде қалыптасып, “Үміт үзу ... ... ... ...... өз шыңына жетті. Сейсенбаев прозасында ойлаудың
бір – біріне ұқсас емес екі түрі бар: ... ... ... - ... мен ... драмматургияның органикалық сайманы.
Егер тіл шығармашылығын поэзия, проза мен ... ... ... ... ... мен осы ұш жанр ... шек жүргізу қиын
түседі. Публицистика өмір суреттеріне көлемділікпен тереңділік беріп ... ... ... ... қоғамдық сипат сыйлайды.
Р.Сейсенбаев публицистикаға қызығушылығы бар, ол өмірмен, заман
талабымен,кезең мәселеліремен туындаған. ... ... ... ... айырықша. Бірақ, соңғысы алғашқысы секілді суық қару
– шындық қаруымен қаруланған. Жазушы өз ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілікпен қарады.
Публицистика – үлкен прозаның тірегі мен ірге ... Дәл ... кез ... ... кезең айдарына шығарып, оны пікірталас пен
бәсеке ұшына көтеріп, белсенділік пен ... ... ... ... ... ешқашанда оның шырқын бұзып,
сұлулығы мен күшінен асырған емес. Керісінше, ол бұл ... ... ... ... пікірінше, шығарманың
эстетикалық құныдылығын жасау үшін ... ... сөз ... ... өз ... негізгі обьектісі ретінде әлеуметтік шындықты ... ... ... ... ... ... Р. Сейсенбаев
шығармаларында қарастырылған “Өмір сүргің келсе”, “Үміт үзу”, “Қазбектің
оралуы” тағы басқа мәселелері ауыл мен қала ... ... ... оның қиындылықтары мен перспективалары – диалог, яғни ... ... ... да ... ... ... бір қатар деректі фактілерді
пайдалану публицистиканың белгілі үлесін меңзейді. Кең құжаттық ... тірі әрі ...... ... ... ... емес ... эпикалық форманың ең түпкі мақсаты да сол – адамның нағыз өмірін,
оның еңбек, демалыс, денсаулық, ойлар мен ... ... ... ... ... көрсетуге болады.
З.Шашкин – кеңестік заманды жан – тәнімен сүйген жазушы. Жаңа заманның
әр жетістігі оны ... ... ...... ... шалыс
қадамдары қабырғасын қайыстыра толғантады. Әлі келгенінше, романымен де,
повесті, әңгіме, мақаласымен де кеңестік өмірдің шуағын ... ... ... ... ... ... ... мұрат тұтқан. Аурулы бола жүріп, жатпай
– тұрмай ізденген, қарманған, толғана жүріп, қиындық – ... ... ... кейде налып, кейде бөркін аспанға лақтыра қуана жүріп,
сарыла еңбектенген. Мұны әр ... ... ... ... көре аламыз.
З.Шашкин – кеңестік заманды жан – тәнімен сүйген, ... ... соны ... ... жаңа ... тудырған жаңа адамды
кескіндеуге бағыштаған жазушы. Ол көне ... ... өз ... ... ... ... ... өзі өмір сүрген кезеңдегі
тағдырына үңіледі. Оның шығармаларынан туған ... ... ескі өмір мен жаңа ... ... – бет келіп алысқан аумалы –
төкпелі төңкеріс заманының дүрбелеңі. негізіне ... ... ... түйіні – халық тағдыры, замана бет алысы. Жазушы
өзінің ... ... ... ... жіті ... зер ... ... өткізіп, өз замандастарының рухани өміріндегі
өзгерістерді көрсетеді, жаңа адам ... жаңа ... ... жаңа ... сергектікпен суреткерлік көзбен барлап,
көркем бейнеледі, жақсылық атаулына бадырайта өнеге етіп ұсынса, жағымсыз,
жарамсызынан жирендіреді.
З.Шашкин шығармаларына үңіле ... ... ... ... тұрмыс – салтындағы эволюциялық түбірлі өзгерістерді аңғару қиын емес.
Зейін өз шығармашылығында кеңестік дәуірмен бірге келіп, бірге ... бір ... ... жасуды көздеген. Бұл үшін негізгі қаһармандарын
генеологиялық жағынан байланыстыру тәсілін қолданған. Оның ... ... ... ... орнату жолында күресуші революционер
ұрпақтың өкілдерімен кездессек, екінші ... ... ... ... Енді бір ... бір шығармадан екінші
шығармаға көшіп жүреді. Жазушы осы тәсіл арқылы әрқайсысы өмірдің әртүрлі
кезеңдері мен ... ... дара – дара ... ... ... көздейді. Мұның өзі белгілі ... игі ... ... ... ... ... адамдардың
психологиясын жан тынысын көрсете, кейінгі «Теміртау», ... мен ... ... ... ... ... ... келген, жетіліп, қалыптасқан жаңа қасиеттерді, жаңаша
көзқарас, әрекеттерді, елуінші, алпысыншы жылдардағы ... ... ... ... бәрі ... келе ... ... тұтас бір кеңестік ұрпақтың ... ... көз ... ... ... шығармаларына зерделі көзбен үңілсек, бұл сауалдарға жауап
табу қиынға түспейді. Жазушы шығармаларында уақыт ерекшелігі, заманның даму
бағдары, адамдардың ... ... ... анық ... Жаңа ... уақыт ерекшелігінің адамдардың психологиясына, ... ... ... ... таңбалары білінеді.
З.Шашкин шығармашылығының айрықша бір сипаты жаңа заман ... ... ... ... инженердің, дәрігердің, агрономның,
жазушының, кеңес қызметкерлерінің есте қаларлық тұлғаларын жасап берген.
З.Шашкин шығармалары азаматтық сарынмен, ... ... ... емес, ілеуметтік мәнді кесек оқиғалармен жеке адам өмірін, қаһарман
тағдырын сабақтастыра суреттеу, ... ішкі жан ... ... ... ... баулайды. Ол кеңес заман және адам тағдыры, еңбек
және адам, қоғам өміріндегі, ... ... ... ... бір – ... нық ... ... білді.
З.Шашкиннің сан салалы, қомақты мұрасынық басты бір сипаты - ... ... ту етіп ... ... ... ... ... жаңа өмір орнатушы ... ... ... ... мен ... ... да қызықты өмірін, бүгінгі
күннің өзекті мәселелерін сөз ... ... ол кең ... ... жұмыспен
ұштастырды, бірнеше жыл Қазақстан Жазушылар одағы партия ұйымының секретары
болды, ... ... ... ... сайланды. Қазақ совет
әдебиетін дамытудағы жемісті еңбегі үшін жасының ... ... ... ... ... ... 1962 жылы жазушы Зейін Шашкинді ... ... ... - шын партиялық әдебиетші, партияның сөзін сөйлеп, жоғын
жоқтаушы ақ-адал солдаты. Партияның жетекшілік ... ... ... -
З.Шашкин шығармаларының өзегі деуге болады. Оның қай шығармасында болсын
коммунистердің жетекші ролі ... - ... ... ... игілік-бақыттың, жеңістердің
кепілі дейтін идея З.Шашкин шығармаларының негізгі ... ... ... қандай қиын-қыстау жағдайға кезіксе де, қиянат шексе
де, болашаққа деген ... ... ... жеңбей қоймайтынына
сенеді, партияға сенеді. Оның қаһармандары ауырдың асты, жеңілдіқ үстімен
жүруді қалайтын, бойкүйез жандар ... ... ісі үшін ... пида ... азаматтық ар-намыс жолында арпалысып өлуді артық көретін, мойымас
жігерлі, ... ... ... ... шындың оқиға мен суреткердің ... ... ... - З. ... ... айрықша бір қасиеті.
Оның қай шығармасын алсаңыз, оқиға көкте де, жерде де жоқ, ... ... ... ... ... ... ... өмірде бар, қалың оқушыға мәлім
қалалар мен аудандардың бірінде болып жатады.
З.Шашкиннің шығармаларында орыс халқының ... ... ... ... ... «Доктор Дарханов» романы - ... ... ... ... ... ... ... роман. «Доктор
Дарханов» романындағы Нияз «Сенім» романындағы Айжан, «Темірқазық»
повесіндегі ... ... ... ... ... дәрігерлер образын
жасау жөніндегі елеулі табысы деуге болады.
З.Шашкин өзінің творчествосымен өзі өмір сүрген дәуірдің, сол кезеңнің
түбірлі мәселелерін көтере отырып, заман ... ... ... ... - ... ... өнерінің игі жемісі, әдебиетіміздің,
халқымыздың игілігіі З.Шашкиннің алты томдық таңдамалы ... ... ... ... ... мұрасы қазақтың ұлттық рухани
мәдениетінің қазынасы. Жазушының шеберлігі шығармаларында ... ... ... өмір шындығын романтикалық әуендерге бөлеп,
суреттеумен ерекшеленеді. ... ... ... ... сонау
Қорқыт Ата, Асан Қайғы және Дулат, Шортанбай, ... ... және ... ... ... ... боп жырланған туған жердің, атамекеннің,
жалпы қазақ даласының экологиялық тағдырына арналған ... ... ... ... ... ... жерін аздырмай, тоздырмай
пайдалану хақындағы ойлардың маңыздылығын ешқашан құнын ... ... ... ... ... мәңгілік сақтау жолындағы ойлары
даламыздың ата - бабадан біздерге жеткен сұлу сымбатын сүю ... ... ... ... ... ғажайып сұлу табиғаты,
ондағы Сабындыкөл, Найзатас, Жасыбай ... ... және тағы ... ... ... ... суреткерлік шеберлікпен, поэтикалық бейнелеу тілімен
өрнектеледі. З.Шашкин Сарыарқаның замандар бойы ... ... ... ... ... даралай танытуды мұрат тұтқан суреткер.
Зейін Шашкин шығармаларында жазғы жайлаудағы сұлу көріністері ... ... ... сай ... ... шығармаларында кейіпкерлерінің іс - әрекеттері аясында
сюжет пен ... ... ... ... ... орай қазақ
тарихының атақты ... ... атап ... ... ... ... кейіпкері Нұрланның туған жеріндегі бұрынғы атақты
адамдарды мақтаныш тұтуы да ... ... ... ... қалыңдата
түседі. Баянауыл өңірінде болған барша қазақтың ұлттық мақтанышына айналған
мынадай тарихи тұлғалар ... ... Жаяу ... ... Жүсіп, Иса,
Майра, Сұлтанмахмұт, Жарылғапберді, Мұстафа, Естай, Қаныш және ... ... ... ... пен ... сюжет пен композиция,
стильдік көркемдік ерекшеліктер туралы арнайы ... ... ... ... ... ... мұрасы туған халқының рухани мәдениетіне
қосылған мол ... ... жай ғана ... өту ... ... Оның сн ... ... әдебиетіміздің төрінде орын алып тұр.
Зейін Шашкинді замандастары ... ... деп ... ... Ол небәрі
елу төрт жасында дүниеден қайтқан. Алайда, аз ғұмырында көп әс ... асыл мұра ... ... ... Ол ... саналы ғұмырын тек адал
еңбек пен әдебиетке арнаған адам. Зейін Шашкин қазақ прозасының дамуына,
оның көркемдік деңгейінің ... ... үлес ... ... ... орыс ... бірдей қарқынмен жұмыс істеген.
“Орыс тілін білуге ұмытылмайтын, оны рухани қажеттілік деп санамайтын
адам біздің ... ... қояр ма ... Мен ... айта алам,
табылмайды. Бұл ... ... ... деп ... ... Момышұлының
сөзін ескеруімізге болады. Ал осындай дәлелге Ыбырай Алтынсарин “шын білім
беретін, пайдалы мәліметтер беретін, өзімізге ең жақын орыс – ... ... ұлт ... ... ... ... ... что вы
можете быть переводчиком
только потому,
что вы знаете два языка,
это все равно
что считать, что вы ... ... ... ... что у ... ... Трент
Авторлық аударма жасаған кезде аудармашы өзге ... де, өз ... ... шарт. Өйткені аударма дәл, әрі сәтті шығуы осыған
байланысты.
Орыс тілің ... ана ... ... бастаған күннен былай... әлем
көкжиегі мол ашылады, кең ашыла бастады деп ... шарт деп ұлы ... ... ... ... ... ерекшелігі олар аударманы
өз төл шығармасы ретінде аударуы. Авторлық аударма әр аудармашының қолынан
келе бермейтін тума талант. Біреулерде ол ... ... ал ... ... ... ... ... бере алмай қалуында. Жалғыз орыс тілінде
ғана емес, өзге тілдерде де авторлық ... іске асып ... ... немісшеден қазақшаға аударса, Ғалымжан Мұқанов қазақтан, француз
тіліне аударма жасаған.
Әр аудармашы өзінше ... әр ... ... стилі болады.
Бірақ өзіндік стилі бола тұра, ол мағынаны дәл, әрі шынайы бере ... ... ... ... ... ... орын ... Соның
арқасында біздің аудармашыларымыздың беделі ... ... ... ... ... аз ... Солардың санатына кеп қосылған
авторлық аудармашыларымыздың тобына Зейін Шашкин мен ... ... ... шарт деп ұғамын.
Қолына қалам ұстаған әр азамат ана тілінің бай ... ... ... ... ... ұлт ... де асыл қазынасынан ... ... ... ... абзал – Бауыржан Момышұлы.
Шығарма қай тілге аударылса да, ... ... ... ... ... ... білу, сөйлемнің мазмұнын бүзбай, автордың стилін
сақтап, өте түсінікті әдеби тілмен көркемдетіп, аударылуы тиіс.
Таланттың орны ... да ... Ол ... істе ... қажет.
Аудармашылық талант әркімге қона бермейтін сирек қасиет. ... ... жоқ ... ... ... ... десе, Г.Гейне:
“Аудармашы рухани дарынды адам болуға тиіс. Себебі, ол кітаптағы ең басты
ерекшеліктерді тап басып ... соны ... ... міндетті” деген нық
байлам жасайды. Аударма өзі үлкен өнер, ... деп ... өз ... ... ... – искусство,
высокая самодовлеющая
ценность. В нем ... ... ... ... ... и творческие сверхзадачи
как историко культур-
ного, так и ... – в ... ... ... Национальную
литературу
обогощает и приумножает не
только оригинальная,
но и переводная поэзия”.
З.Шашкин – қазақ тәржімашыларының ішіндегі өзінше көркемдік көк ... ... ой – ... бар ... ... иесі. Оның аударма саласында
атқарған еңбегі зор. Қазіргі көркем аударманың барлық жанры кемелденіп
өскен, ... мәні бар ... ... Аударма – қазақ әдебиетінің
төлтума бір саласы. Сол ... ... ... ... ... ... үлес қосқан қостілді аудармашының бірі – Зейін Шашкин.
Қазақтың көптеген ақын – ... ... ... ғана шектелмей, әрі
оны екінші тілге аударумен де ... ... өз төл ... өте ... ... ... ... жалпы шығарманың көркемдік
бояуын екінші тілге аударғанда дәл және шебер бере ... ... ... ... ... ... ... жазушылар өз төл шығармасына
авторлық ... ... ... өзге ... ... да ... Сан ... ғаламдарда авторлық аударма кеңінен тараған. Кез
келген мамандық иесі ғылыми, әдеби көркем ... т.б. ... да ... жазса, оны алдымен орысша жазуы мүмкін де, ... ... ... оны ... ... ... болады. Міне, өзінің өзге тілдегі
шығармасын қазақшаға аударса, бұл авторлық аударма ... ... ... ... ... ... ... шығуына, әрі ғылымның дамуына көп
үлес қосады.
Қай елде ... ... ... ... ... ... ... да
бір жаңа мәдени дамудың, ел мәдениетіндегі рухани ... жаңа ... ... қару ... аударма ерекше маңызға ие. Аударма ... ...... талаптарына сай орындалады. Аударма өткенге
қазіргі уақыттың қызығушылығын арттыру үшін айырықша ... ... ... ... ... ... ... күшейе түседі.
Аударма бір орында қатып қалған мәңгілік дүние емес. Сондықтан аударма
үрдісі – көп қырлы, динамикалы ... ... ... ел ... орай ... жаңарып, жетіле береді. Уақыт өткен сайын
аудармашылық шеберлікте арта түспек. Осыған байланысты аудармаға ... мен ... ... мен ... үнемі жаңарып,
толығып, дамып отырады. Бір шығарманың бұрын бір, екі аудармасы ғана болса,
кейіннен бірнеше аудармасы жасалады. Бұл ... жиі ... ... ... өз ... заманының талабына сай негізделеді. Бұрынғы
аудармаларға талап - талғаммен қарап, жаңа ... сай ... ... ... ... ол оқырман қызығушылығын туғызады, ... ... ... ... ... өз уақытының ғана емес, келер ғасырлардың
да рухани қажетіне жарап, елдің мәдени игілігі болып қалады.
А.И.Гитович: “Немістен аударатын ... ... ... де ... ... ... жөн” десе. Г.Бельгер “Қазақты аударатын аудармашы да
жартылай қазақ болуы тиіс. Іс жүзінде бұл ... ... ... деген тұжырым айтады.
Ю.Левик сөзімен айтқанда: “Аударма халықаралық мәдени тіршілік ... ... ... ... қалауымен байланысты” немесе “аударма басқа
ұлттардың әдебиетін қабылдаудың негізгі қыры”. Аудармашы шығарманы дүниеге
әкелген ... ... сол ... рухын, тынысын, сол кезеңдегі
кейіпкерлер болмыс бітімін, ой өрісін, салт ... ... ... ... ... ... - нағыз шығармашылық өнер. Аударма қазір ... ... ... ... ... ... ... бірі, ұлт
мәдениетін жасаудың күшті құралы.
Аудармашы екі тілді жетік білумен ... әрі ... әрі, ... ... ... тиіс. Аударма сапасы оның талантына, ... ... ... және ... байланысты. Жақсы аударма
халқымыздың дүние тануын, ой - ... ... ... - ... ... саясаткер ретінде қандай ірі тұлға
болса, аудармашылық өнерде де қайталанбас орны бар, ... ... бір ... ... ... иесі. Ол жасаған аудармалар қазақ
оқырманын басқа халықтың әдебиеті мен мәдениетін білуге деген ... ... ... ... төл ... мазмұнмен, түрмен байытты. Осы
тақырып төңірегінде іздену, зертеу, пайымдау ... біз ... қол ... ... ... ... ... әрі өте тиянақты айналысып,
аударылатын ... ... ... ... ... ... ... тәсілдерін қолдана білген шебер аудармашы. Біздің ойымызша,
Р.Сейсенбаев өз ісіне үлкен жауапкершілікпен қараған адам. Оның ... ... ... ... аударманың теориясы мен тәжірбиесін терең
меңгерген сөз зергерінің ... ... ... ... ... ... оның ... шеберлігі көрініп түрады.
Түпнұсқадағы автор ойын, идеясын ... ... ... ... мен ... барынша сақтауға тырысқан. Тіпті төл шығармадағы
пунктуация аудармада да өз көрінісін тапқан.
2) Осының ... оның орыс және ... ... ... ... білуінің, тәжірбиесінің, ізденімпаздығының
нәтижесі деп білеміз.
3) ... ... ... жанрында: проза, поэзия,
драматургияда өнімді еңбек ... ... ... ... ... ... проза, поэзия, драматургиядан аударған шығармаларын
талдауға тырыстық.
Тілі жатық, шешен сөзге бай, ұшқыр ... ... ... ... ізін анық ... Әлем ... ... мол Р.Сейсенбиев
драматургияның жанрлық ... ... ... ... ... ... осы жанр нұсқаларын аудара отырып, өзінің ... анық ... ... Бұлардың әрбірінен аудармашы талабы мен
талғамы, әр ғылым саласынан хабары ... ... ... ... ... ... ... барысында, Р.Сейсенбиев еркін, балама
тәсілді көбірек қолданғанын байқаймыз. Ол ... ... ... еш ... Өз ... ... ... артық сөйлемдер
қосқан жоқ. Аударма заңдылығына сәйкес шығармадағы кейіпкер ... жер ... ... өзгеріссіз қалдырылған. Тағы бір байқағанымыз - жазушы сөзбе -
сөз, дәлме - дәлдікке салынып, сөздер мен ... ... ... ... ... - шебер аудармашы. Оның ... оның кез - ... ... ... ... орыс пен ... ... жетік бшуі нәтижесінде, әлем
әдебиеті мен қазақ әдебитінің байланысы нығая түсті.
Р.Сейсенбиев ... ... ... ... ... ... Оның осы күнге дейі зерттелмей келе жатқан тәржімалық мүрасы ... жан - ... ... ... ... ... әдебиет өз өмірімен тіршілік етеді. Әрине, ол сол ... ... оның ... даму ... шартты түрде байланыста
және басқа халықгар әдебиетімен қарым-қатынаста болады. Осы қарым-қатынас
ішінде аударманың орны ... ... ... ... шығармашылық
жолында дүниетанымдық қорының баға жетпес көзі ретінде белсенді рөл
аткдрады. ... өнер ... ... ... ... сол
секідді ұлттық төл әдебиеттің өркендеуі үшін каншалықгы маңызды ... ... ... ... Бұл жөнінде немістің ұлы ақыны
Иоганнес Бехердің ... ... ... ... ... ... ұлттық
әдебиеттің жақсы (сапалы) аударма әдебиетсіз болуы мүмкін емес" .
Аударма біздің ана ... ... ... байытып, дүниетану
өрісімізді ұлғайтады. Аудармашы жеке сөздерге балама іздеу арқылы ... ... ... ... ... ... асыл сөз ... шебер
пайдалануға тырысады. Ескіріп бара жатқан көне сөздер қайта жаңғырып,
қазіргі жанды әдеби ... ... жаңа сөз ... ... ... ... ... Аударма қызметі жаңа сөздерді тілімізге енгізіп
қана қоймай, күн сайын аударылып жатқан ... көп ... ... ... ... ... нәтижесінде тұрақтандыруға халықтың ойы
мен тіл байлығын өсіруге, сол сөздің ... ... ... себепші
болады.
Аударма мәдениеттілігінің жоғары ... ... ... ... және оның ... дәстүрлі сипатын жасауға мүмкіндігін
тудырады .
Орыс сыншысы, төңкерісшіл-демократ Н. Г. Чернышевский осы ... ... жаңа ... ... ... ... немесе
ағарту салаларының және эстетикалық әдебилікті айыра білу талғамының өсуі
үшін айтарлықгай рөл атқарған. Сол ... ... ... ... ... көп ... бөлгенде ғана тиімсіз біржақгылықтан ... ... ... көркем шығармашылықтың өзгеше бір саласы болып табылады.
Шығармашылықтың бұл түрінде өзіңдікі өзгемен салыстырылады, ... ... ... жасалғанды жаңадан қайта жасау, өз әдебиетінде ана
тілінде жаңа қорлар ашу және жаңа тың ... ... ... ... ... .
Егер біз аударма ісімен байланысы бар адамдардан әлемдік мәдениет үшін
көркем әдебиеттің ... мен ... ... маңызды деп сүрасақ,
бәрі бір ауыздан түпнұсқа деп жауап қайтарары дауысыз. ... ... сый мен ... бола тұра біз ... ... ... ... қосымша әдеби құбылыс ретінде қарап, көркемдік сапасы мен ... ... ... ... деп ... Әйтседе, аударма
түпнұсқаны алмастыра алады. Казіргі мәдени алмасу дәрежесіне сай, қандай да
бір ұлттық мәнді көркем туынды ... бір ... ... кезде сол құнды
да көркем сапасында ... ... ... ... ... ... ... өз төл әдебиетінде белгілі бір кезеңце өмір
сүреді де, ... өте келе ... ... айтарлықтай із
қалдырмайды" деп жазады Ю.Левин "Аударма және әдебиет" атты ... ... ол ... ... өмірін ұлтаралық әдебиеттің негізгі
көзі - ... ... ... ойға ... ақылға қонымсыз екенін
атап көрсетеді.
Шынында да, аударма жалпы адамзат атаулының танымдық-рухани ... ... пен ... ... адам баласының эстетикалық
көркемдікке қол жеткізуіне, санамыздың өсуіне апаратын жол секілді.
Көркем аударма мәселесі адам баласын ... ... келе ... мәні бар ... ... Оның әр алуан қиыншылықтарына
байланысты, тіпті, біртілде жасалған көркем ... ... ... ... бола ма, болмай ма деген сұрақтың өзінің төңірегінде мәдениетті
қауым көп заманнан бері айтысын үзген емес.
Аударма теориясын ... ... ... в теорию перевода"
деген кітабында осы мәселеге байланысты сонау көне заманнан бергі әр алуан
пікірлерге қысқаша тоқтап өтеді. ... ... ... ... ... ... скептиктер де, "аударғанда шығарманың жалпы желісін, ұзын
ырғасын беріп қана қою керек, бәрі бір оның ... ... ... мүмкін
емес" дейтін енжарлар да, "түпнұсқаның әрбір сөзін, тыныс белгілеріне дейін
айнытпай орын-орнына дәл қоймаса ... ... ... де ... ... ... де бар.
Қалайда сол ескі заманның өзінде-ақ прогресшіл ұлы жазушылар көркем
шығарманың ... ... ... сақтай отырып, бір тілден екінші
тілге аударып жеткізуге болатындығын өз тәжірибелерімен дәлелдеп келген.
Аудармашыға ... ең ... ... ол екі ... де ... жақсы
білуге тиіс. Оның үстіне өзі тіл сырын, сөз мәнін, көркемдіктің ... ... ... ... өрбір көрініс пен құбылысты көркем
образдылық тұрғысынан ұғына ... ... ... ойы терең, жаны сергек те
сезімтал, ақындық жазушылық дарынның иесі болуы керек.
"На ... ... ... одно несомненно-прекрасное, действует
один ... ... ... дар, ... переводчику; самая
взыскательная добросовестность тут недостаточна", - дейді Тургенев.
Көркем шығарманың әлем әдебиетіне енуі ... ... емес ... да түпнұсқасыз болмайды. Ендеше бұл екі әдеби құбылыс тек қатынаста
тұруы тиіс. Егіз көркем туындының ... ... ... ... ... ... ... қай түрінде болмасын, ол адамзат болмысына
қалай әсер етеді, адамзаттың даму ... ... рөл ... ... ... жөн секілді.
Аударма ісінің майталман шебері, қазақ және орыс тілдеріне, өзбек және
француз тілдеріне көптеген шығармалар ... ... ... ... ... ... ... Х.Өзденбаевтың аудармашылық ... ... ... ... ... ... ... Өзінің үзақ жылғы
аудармашылық еңбегіңде тәржімашы М.Шолоховтың, И.Гончаровтың, П.Марименнің,
И.Вазовтың, О.Бальзактың тағы ... ... ... ... ... ... ана ... дүниежүзілік классикалық
шығармаларды окуға мүмкіндік туғызды.
3.Шашкин - жаңа заманның, жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа ... сом тұлғасын мүсіндеуші суреткер.
Жазушы Зейін Шашкиннің өмірі мен шығармасын егжей-тегжейлі ... ... ... тарихынан алар орнын саралау - өнер қазынасын мұра
тұтқан ұрпақтар мойнына жүктелетін парыз. Оның сан ... ... ... зерттеу, игеру жұмысы енді ғана басталды. Біз өз еңбегімізді әдебиет
тану ғылымының осы игі ... өтеу ... ... ... деп ... Өйткені ғылымның сара ... ... ... ... ғана
зерттеушінің байқау-пайымдауларымен тамамдалмайтыны акиқат.
Ардагер азамат, жазушы Зейін Шашкин - ... ... ... ... ... ... ... көтере отырып, заман сырын,
замандас келбетін ... ... ... Бұл - ... ... игі ... азаматтык ескерткіші, әдебиетіміздің, халқымыздың
игілігі.
З.Шашкин шығармаларының мазмұны, көтерген тақырыбының қомақтылығы
қаһармандарынық ... ... ғана ... ... ... де көзге түседі. «Әдебиетке әр жазушы өз стилімен келуі ... ... ол. ... төл ... көптен қалыптасқан сүрлеуді
қайталамай, өзінше көркемдік тәсілдер қолдануға, әсіреқызыл, жалтырақ сөзге
үйірлік, шұбалаңқылык, секілді ескі ... ... ... салып, қазақ
прозасына аз сөзбен көп ойды ... ... ... ... ... ... ... төркіндес стильді әкелуге әрекет етті. Өз
шығармаларында ол ішкі диалог пен ішкі монологты көбірек қолдануға ... ... ... де ... өз ерекшеліктері, ізденістері бар.
З.Шашкин шығармашылығы - мазмұн жағынан болсын, ... ... ... ... ... ... ... мұра. Оның атап айтуға
тұрарлық бірсыпыра игі табыстармен қоса кемістіктері де ... ... ерте ... ... себептерге байланысгы одан ұзак, уақыт
қол үзуге мәжбүр болды, өмірінің көбі кетіп, азы қалған шагында ... ... ... ... ... ... Соған байланысты
әрі тың тақырыптарға бірінші болып, ... ... ... жақа ... ... ... ... кейбір тәжірибелерінің
көңілдегідей шықпаған кездері де жоқ ... ... ... ... ... М. Әуезов өте дұрыс аңғарып, бағалаған.
Жазушы дүниеден өткенімен оның ... ... ... ... ... жаңа адамды тәрбиелеу ісіне игі қызмет етуде. ... ... ... баға ... ... ... әдебиеттер тізімі.
1.Сатыбалдиев Ә. Рухани қазына. – Алматы: Жазушы, 1987. – ... ... А.С. ... сочинений. – М. Правда, 1987. – Т.5. – 446с.
3. Әдебиеттану терминдерінің ...... Ана ... 1996. – ... ... Б. ... – русское двуязычие. – Алматы: Наука КазССР, ... ... ... А. Искусство перевода и жизнь литературы. – Л: Советский
писатель, 1983. – ... ... С. ... ... ...... Жазушы, 1973. – 354б.
7. Кусаинова А. Созревшее молодое вино. Новое поколение, 1999. 10 ... ... С. Жас ... 1996, 15 ... ... Т. ... ... ұлттық сипаты.// Ақиқат. – 2004
№2
10. Шашкин З. ... ... 1999, 30 ... ... У. Герой нашего времени? (о творчестве Р.Сейсенбаева)
Простор, 2002, №5 – ... ... Р. ... ... мир. ... с ... ... Столичная жизнь, 2005, 18 август №33 – 5с.
13. Омарова Ш. Ізденіс. Поиск. сер.гум.наука. 2001, - №4-5-70с.
14. Дәулетпаев М. ... ... ... ... 1936, 17 мамыр.
15. Сейсенбаев Р. Өзімді іздеп жүрмін. Алматы: Жалын, 1978 – 5б.
16. Вестник КазГУ сер. филол. 1997, №13 – 77 – ... ... Г. ... 1994 №3 – 181 ... Сейсенбаев Р. Аманат 2005 №5 – 86с.
19. Гачев Г. Каз. ... ... ... М. Қазақ әдебиеті. 1981, 19 июнь.
21. Назарбаев Н. ... 1994, 23 ... ... Р. ... бродят в песках. Аманат, 2001 №2-4.
23. Хон Л. Аманат. 2004 №4 – 206 -208с.
24. Чоудхари Н.К. Аманат. 2005 №5 – ... ... Ж. ... писателя: о писателе Р.Сейсенбаева // Веч.Астана,
-2002, 12 окт -5с.
26. Вестник КазГУ сер.филол. – 1991,№1 – 77с.
27. Гасев Г. ... ... Каз. ... 1994, ... ... И. ... мир. 1994, 17дек – ... Есімов Ғ. Қазақ әдебиеті, 1986,20 июнь.
30. Зейфрат Е. Встреча с живым классиком о ... ... 2005 №3 – ... ... Б. Жалын. 1982 №1 – 97-104б.
32. Нуршаева Экокурьер. 1996 -9с.
33. Шүкіров С. Қазақ әдебиеті, 1977, 15 июль.
34. Сейсенбаев Р. Аңсау. ... ... ... ... Р. ... ... жаз еді. Алматы: Жалын, 1981
36. Сейсенбаев Р. Дни декабря. ... ... ... ... Р. ... одна ... ... Советский писатель, 1980
38. Сейсенбаев Р. Өзімді іздеп жүрмін. Алматы: Жалын, 1978
39. Сейсенбаев Р. Заблудившийся крик. Москва: Советский ... ... ... Т. ... шығармашылығының ұлттық сипаты. Ақиқат, 2004 ... 63 – ... ... Т. Зерделі ойдың зергері. Қазақстан мұғалімі, 2003, 28 ақпан
№4 – 5 – 6б.
42. Елеукенов Ш. Егемен Қазақстан, 2003, 17 ... ... Қ. ... ... кім. ... ... 2002, 22 ... Дайырбайқызы М. Қазақ әдебиеті, 2002, 6 желтоқсан.
45. Жұмабек А. Арқа ажары. 2002, 21 желтоқсан.
46. ... Ә. ... ... 2002, 22 ақпан.
47. Шашкин Д. Асқар тауым еді. Жұлдыз, 2002 №11 – ... ... Т. ... ... ... ту, 1983, 27 ... Ауезов М. Простор.1961 №9 – 98с.
50. Асанбаева Г. ... 2000 №8 – ... ... ... сер. ... 2004 №1 – ... ... М. З.Шашкин. Қазақ әдебиеті, 1968, 30 июнь.
53. ... А. ... ... 2002, 5дек. – 23с.
54. Шашкова А. Город. 2005, 6 апрель – 7с.
55. Габдуллин П. Простор. 1962 №12 – ... Г.Қ. ... ... ... ... ... ... Тұрарбеков З. Қазақ аудармасының теориясы мен практикасы. Алматы:
Қазақ университеті, 1973
58. Талжанов С. Аударма – ... ... ... ... 1967, 14 ... ... Г. Аударма жауапкершілігі. Қазақ әдебиеті, 1967, 14 сәуір.
60. ... Қ.Қ. ... Г.Қ. ... ... ... ... Алматы: Қазақ университеті, 2001 – 214б.
61. Талжанов С. ... және ... ... ... ... ...... Бөпежанова Ә. Қазақ әдебиеті, 1996, 5 қараша №45
63 Шашкин З. Таңдамалы шығармалар 6 томдық. Повестер, әңгімелер, 1972
64 ... З. ... ... ... Шашкин З. Теміртау. Роман. Қазмемкөркемәдеббас. 1960
66. Шашкин З.(туғанына 60 жыл көпшілік ... ... ... ... ... ... Ә. С. Аударма психологиясы және мәдениеті. Алматы: Қазақ
университеті, 2005
68. Аударма – асыл ... . ... 1962, ... ... Г. ... ахуалы ойлантады. Қазақ әдебиеті, 1980 – 14б.
70. Сыздықов Р. Аударма – үлкен өнер.Қазақ әдебиеті, 1984, 2 ...


 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2630

^