Ойлау [ 20 бет ]


Жоспары
Кіріспе

Негізгі бөлім
І тарау. Ойлау

1.1. Ойлау психологиясы
1.2. Ойлау психологиясының пәні мен әдістері
1.3. Ойлаудың түрлері
1.4 Ойлаудың түрлерін жіктеу
1.5. Ойлау процесін зерттеудегі негізгі
теориялық амалдар

Қорытынды



      
      Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институты
Жалпы психология ... ... ... ... ... ... А.Б.
Мамандығы:
Педагогика және психология
Тобы: 109- топ
Алматы 2007 жыл
Жоспары
Кіріспе
Негізгі бөлім
І тарау. ... ... ... ... ... пәні мен әдістері
1.3. Ойлаудың түрлері
1.4 Ойлаудың түрлерін жіктеу
1.5. Ойлау процесін зерттеудегі негізгі
теориялық ... ... ... ... ... ... фазасы ойлау процесін
зерттейтін біздің ғылымның ерекше бағытына сәйкес ... ол ... ... Вюрцбургтің психология институтында дамыды.Бұрын ойлау
психологиясына жеткілікті көңіл аударылмаған болатын. Алғашқыда
эксперименттік бағытқа түйсіктің қомақты ... ... ... көп ... да, ал ... мен ... және ... байқалмайтын
құбылыстарына кезек әлі де жетпеді.
Психологтар заттық ойлаудың мазмұнын көрнекіліктің
белгілерінсіз ... ... ... үшін ... деп ... ... ... олар сөз елестерге тәуелсіз түсінілуі мүмкін немесе оның
мазмұны сана үшін ... ... де, ол ... ... ... ... ... бақылауды жүйелі қолдану бізді басқа теорияға ... ... ... ... ... көзге түсетін немесе
нормадан ауытқыған құбылыстар жөніндегі ... ... ... ете ... әрбір тәжірибеден кейін барлық сәйкес
күйзелістерді ашып білуге тырыспаған, тек қана бірқатар ... ... ... ... ... ... ең бастыларын
сұраған.
Объективті болмысты танудағы біздің таным түйсінулер мен
қабылдаудан ... ... ... мен қабылдаудан басталғанымен,
болмысты тану олармен бітпейді. Түйсінулер мен қабылдаудан олар ойлауға
өтеді.
Сезімдік берілгендердің шегінен шыға отырып түйсіну, қабылдау
ойлауда берілгендерден шыға ... ... ... шекарасын кеңейтеді.
Тікелей қабылдауда берілмеген жанама ой қорытындысының ... ... ... ... осы ... ... ... асады. Ойлаудың
арқасында танымның кеңеюі танымның тереңдеуімен байланысты болады.
Ойлау түйсінулер мен қабылдаудың мәліметтерін теңестіреді,
салысытырады, ажыратады, қатынастарын ашады. Заттар мен ... ... ... ... мен ... ... ... жаңа тікелей абстрактілі емес сенімді деректер ашады;
осы өзара ... ... жете ... және ... байланысты таба
отырып, ойлау олардың мәнін терең таниды. Ойлау болмысты олардың
байланыстары мен ... ... ... ... ... ... мен байланыстарды ғана емес, сонымен қатар қасиеттері ... де ... ... ... ... ... формасы
адам ойы болып табылады.Адамның ойлау заңдылықтарын әр түрлі ғылыми пәндер
философиялық пәндерге ... ... ... ... бір ...... ... ойлау объективті шынайылықты тануда психикалық
бейнелеудің жоғарғы формасы ретінде қарастырылады. Ойлаудың танымның
тікелей-сезімдік формаларынан – ... пен ...... ... бірлігі – түсініктің анықтамасында ашылады. Біріншіден, түсінікте
заттардың нақты қасиеттері емес және ... ... ... өзі де ... ... ... болып табылатын қандай да бір белгілері,
ұқсастықтары бойынша нақты топтары белгіленеді. Екіншіден, бұл ... ... ... ... ғана көрініс таппайды, ол адамның практикалық
және теориялық құралдарды талап ететін ... ... ... ... ... ... ... адамның осындай әрекеттестігінде
заттармен арадағы қарым-қатынас және, сонымен ұғымның (түсініктің) мазмұны
болып табылатын, ... ... ... ... ... жеке ... ... қызығушылығы ежелден
адамның дұрыс ойлауды қалауымен тығыз байланысты болатын. Парапар ойлаудың
нормативтік ережелері мен заңдылықтарын ... ... ... ... ... алғашқы ғылым болып табылады. Логикада ойлаудың негізгі
формалары ... а) ... ...... ... ... белгілері бойынша топтарға жинақтау; б) осы объектілер туралы
белгілі бір көзқарастарды талқылау және оларға ... ... ... ой ... ... ... ... – жалпы пайымдау және кіші
тұжырым – ... ... жеке ... және осы ... қорытындыға тікелей байланысты.
Адам ойлауының шынайы заңдары ... ... және ... ... және ... ... қоғамдық көзқарастарды, шынайылықты саналау тәсілдерін және
олардың адамның өмірі мен іс-әрекеттеріндегі нақты мәдени-тарихи
шарттарымен байланысын сипаттаумен ... Ал ... ... ... жоғары дамыған материя қасиеті, адам миының функциясы ретінде, ал
ойлау процесін зерттеу – олардың объективті-денелік ... ... ... сәйкес морфологиялық және физиологиялық жүйелерді іздеу ... ... ... ... ... ... оларды ЭЕМ
бағдарламаларында модельдеу мүмкіншілігімен байланысты болатын, ақпаратты
өңдеу процесі ретінде анықталады.
Ал психология нақты адамның ойлау қабілетін оның ... ... ... ... ... ... ... анықтамасына
және оның негізгі сұрағы: сананың болмысқа қатынасының шешіміне сүйене
отырып, психология ойлау практикасының формалды-логикалық нормаларға,
қоғамдық ... ... ... ... ... және ... ... олардың жасанды интеллект модельдерінде
бейнеленуінде толығымен апармайтын нақты түрлерін ... ... ... объектісі – интеллектісі оның мотивтерінен,
эмоцияларынан, бағдарларынан, жалпы оның ... ... ... адам ... ... феноменологиясының әртүрлілігі әр қилы психологиялық
анықтамаларды талап етеді. Осы феноменологияны тұтастай сипаттауға
талпынуда психология ойлау анықтамасын кең ... ... ... ... ... және ... дүниеде толықтай бағдарлануы
үшін қажет белсенді танымдық іс-әрекеті.
Анағұрлым аранайы зерттеу міндеттерін шешуде, жоғары танымдық
процестердің нақты психологиялық ... ... ......... шешу ... ретінде айқындайды.
І.2.Ойлау психологиясының пәні мен әдістері
Ойлауды зерттеу – жалпы психологияның дәстүрлік бөлімдерінің
бірі, сондықтан ойлау психологиясының пәнін түсіну біртұтас түсінуге
тәуелді болады. Біз ... ... ... ... ... психикалық бейнеленуінің туындауы, қызмет етуі және құрылуы
туралы ғылым ретіндегі диалектикалық-материалистік ... ... ... ... пен ... заңдарының біршама толық,
терең бейнеленуі болып табылады,сондықтан сол философияның әдіснамалық
қағидаларына сүйнеген психология да ... ... ... ... ... ... жалпы философиялық жағдайлар маркстік психология
үшін, оның пәнін түсіну үшін анықтаушы болып табылады.
1. ... ... ... ... бір кезеңінде пайда болады.
2. Психика ерекше жолмен ұйымдасқан ... ... ... қызмет
етеді.
3. Психика сыртқы әлемнің бейнеленуі (таным) ... ... және ... ... секілді танылады.
4. Адамның психикасы қоғамдық-тарихи шарттастырылған.
5. Психика субъектінің сыртқы әлеммен практикалық ... ... ... және онда ... рөл ... ... дамиды, бұл дамудың барысында сандық өзгерістердің сапалыққа
ауысуы болады, ішкі қарама-қайшылықтар осы дамудың қозғалтқыш күші,
бастауы болып табылады.
Осы жағдайлардың ... ... ... ... жасауда
да анықтаушы болып табылады. Сонымен бірге философияда ойлау
психологиясының мәселелерін жасау үшін арнайы ... ие ... ... ... екі ... ... (сезімдік және рационалды) ілім,
олардың сәйкестіктері мен ... ... ... ... ... сатысы ретіндегі диалектикалық ойлау
туралы ілім жатады.
Жалпы философиялық ережелерге сүйене отырып психология одан
бөлек болуы тиіс, өйтпеген жағдайда онда жеке ... ... ... ... ... ... даму тарихы, жалпы
методологиялық қағидалардан нақты ғылым құруға, оның өз бетінше
пәнін бөлуге ... өте ... және ... ... ... ... құрайтындығын көрсетеді. Бұның дәл осындай
екендігіне, психология бойынша оқулықтардың алғашқы бөлімдерін
қарай отырып көз жеткізуге болады. Психология пәні не ... ... ... толық емес) жолымен, не нақты ғылымның
пәнін ашу құралы ретінде психиканың философиялық ... ... ... ... ... да, ... жағдайда да
психологиялық міндеттер мен зерттеу саласының өзін бөлетін критерийлер
жоқ. Әйгілі кеңес психологы П.Я. Гальперин былай деп көрсетеді:
«Психологтың нені жасай ... мен нені ... тиіс ... ажырату үшін айқын критерий қажет, ал басқа ... не ... ... ... ... ... ... тек психологиялық болып қана көрінеді, бірақ шын мәнісінде
ондай емес, және психолог оларды шеше ... және ... ... 1976 жылы ол ... пәні ... ... ... ең мәнді, ең практикалық және тұрақты мәселесі болып
табылады», деп атап ... ... ... ... ... ... айналысса да, бұл жағдай өз өзектілігін сақтап
отыр.
Ойлау психологиясының пәні екі саланың түйіскен жерінде:
психологиялық зерттеудің құзыретіне қатысыты және ... ... ... құрайтын ауданның қиылысында. Осымен ойлау
психологиясының пәнін бөліп шығарудың ... да ... ... ... ... қатал шекпен бөлінбеген, ал оны
зерттеуге психологиялық бағыт басқа ... ... ... Ойлау психологиясына қатысты саланы қалай да ерекшелеу
үшін біз ... ... ... ... ... ... немен айналысатынын қарастырамыз. Бұл ақиқат
біртекті емес, ойлаудың әр түрлі түрлері бар. Осы түрлерді бейнелеу
арқылы ойлау психологиясына ... ... ... де ... ... біз, әр түрлі ғылымдарда іске асырылатын, ойлау тұрғысынан
қараудағы айырмашылықтарды қалыптастыруға тырысамыз. Соңында ойлауды
кешендік зерттеуге қарағанда, ... ... ... ... ... ... Ойлаудың түрлері
Психология ғылымы өзінің дамуы барысында философиядан бірте-
бірте алшақтай түсті, сондықтан ... ... ең ... ... ... ... ... түрлері түсті. Бұл
теориялық, пайымдап ойлау. Ірі философтардың бірі Р. Декарт «Мен
ойланамын, яғни мен ... ... ... ... ... Егер
формуланың философиялық мағынасын бір жақта қалдырсақ және оны тек
нақтылы-психологиялық тұрғыдан ғана қарастырсақ, онда бұл формула,
ойлауды адамның ... ... ... деп ... ... ойлауды
адамның психикалық өміріндегі бірінші орынға шығарады: автордың
пікірі бойынша, ... ... ... де адамның тіршілігін сенімді
дәлелдей алмайды. Сонымен, пайымдап ойлау, сөздік-логикалық ойлау
бөліп алынды. Бұл ойлау бүгінгі ... да, тіл, ... ... ... ... ... түсініктерді, логикалық
конструкцияларды пайдаланумен сипатталатын ойлаудың негізгі
түрлерінің бірі ретінде бөлінеді. Бірақ қазіргі кездегі психология
ойлаудың бұл ... ... түр ... ... ... да ... және оны И.П. ... В.Келер,
Н.Н.Ладыгина-Котс және т.б. ғалымдар жүйелі түрде зерттеген. Көрнекі-
әрекеттік ойлаудың негізгі ... ... ... ... ... қозғалыс актісінің көмегімен,
жағдайды шынайы өзгертудің көмегімен іске асырылады.
Психологияда сонымен қатар дербес түр ретінде, бейнелік
(немесе ... ... ... ... ... пен
оның қызметкерлерінің зерттеулерінде мектепке дейінгі жастағы балаға
белгілі бір формалы жайпақ фигураны, мысалы фанерден кесіліп
жасалған қазды ұсынған. Одан ... ... ... ... ... оның тек басы мен ... ғана көрініп тұрады. Содан кейін
фигураны бастапқы жағдайынан басқа бір бұрышқа бұрады да, балаға
қаздың басы мен мойынының ... ... оның ... қай жерде
екендігін анықтауды тапсырады. Бейнелік ойлаудың қызметі адамның
жалпы ... ... ... ... өз ... ... ... жағдайды және ондағы өзгерістерді
түсінумен байланысты. Бейнелік ойлаудың көмегімен заттың іс ... ... ... әр ... біршама толық түрде қайта
жасалады. Бейнеде ... бір ... ... ... тұрғысынан
көру тіркелген. Бейнелік ойлаудың өте маңызды ерекшелігі - заттар мен
олардың қасиеттерінің ... ... ... ... ... ... қарағанда көрнекі-бейнелік ойлауда жағдай
тек бейне тұрғысында өзгереді.
Көрнекі-әрекеттік, көрнекі-бейнелік,сөздік-логикалық ойлау
онтогенез бен филогенездегі ... даму ... ... ... ... ... бұл үш түрі ... адамда да
болатындығы және әр түрлі тапсырмаларды шешуде қызмет ететіндігі
сенімді көрсетілген. Бейнеленіп көрсетілген ... ... ... ... әдебиеттерде бірнеше «жұптық» топтастырулар
пайдаланылады.
Мысалы, шешіліп отырған тапсырмалардың типі бойынша және
бұдан шығатын құрылымдық және ... ... ... ... және ... ... ... Теориялық ойлау
– бұл заңдарды, ережелерді тану. Менделеев кестесінің ашылуы – оның
теориялық ойлауының нәтижесі. Практикалық ойлаудың негізгі міндеті –
шындықтың физикалық ... ... қою, ... жоба, сызба
құрастыру. Практикалық ойлауды кеңестік психолог Б.М.Теплов терең
талдап берген. Теориялық ойлау ... ... ... ... ... зерттелуде. Практикалық ойлаудың маңызды
ерекшеліктерінің бірі – оның уақыттың қатал тапшылығы жағдайларында
айқындалатындығы. Сонымен, мысалы, іргелі ғалымдар үшін бір ... ... ... ... ... ... принципті мәні жоқ.
Күрес біткен соң жоспар жасаудың мағынасыз екендігі мәлім.
Практикалық ойлауда болжамдарды тексеруге арналған мүмкіндіктер өте
шектеулі. ... ... ... ... теориялық ойлауға
қарағанда, біршама күрделендіре түседі. Теориялық ойлауды кейде
эмпириялық ойлаумен салыстырады. Бұл жерде мынадай ... ... ... жасайтын жалпылаудың сипаты, бір жағдайда бұл
түсінік, ал келесісінде – тұрмыстық, оқиғалық жалпылаулар.
Сонымен қатар ... және ... ... арасындағы айырмашылық айқындалады. Әдетте үш белгі
қолданылады: уақыттық (процестің өту уақыты), құрылымдық (кезеңдерге
бөлу), ағым ... ... ... ... ... ойлау уақытқа
таралып, айқын көрінетін кезеңдері бар, елеулі деңгейде ойланушы
адамның өзінің санасында бейнеленген. Интуитивті ойлау ... ... ... ... ... ол ... ... табылады. Отандық психологияда бұл ойлауды
Я.А.Пономарев, Л.Л.Гурова және т.б. зерттейді.
Психологияда тағы да бір ... бөлу бар: ... ... ... ... Біріншісі негізінен сыртқы әлемге
бағытталған, логикалық заңдармен реттеледі, ал екіншісі адамның
тілектерін іске асырумен байланысты. Кейде «эгоцентрлік ойлау» деген
ұғым ... ол ең ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Продуктивті және репродуктивті ойлауды ажырату маңызды
болып табылады. З.И.Калмыкова бұл айырмашылықты «субъектінің
білімдеріне қатысты ... ... ... ... ... ... негіздейді. Сондай-ақ еріксіз ойлау процестерін
ерікті ойлаудан ажырату қажет: мысалы, түс ... ... ... және ... ... ... ... тұрғыда шешу.
Психологияда ойлаудың түрі деп аталатын құбылыстардың кең
шеңберіне тек жоғары таным процестері ғана ... ... ... ... ... шынайы процесі» ретінде саналы елестететін
олардың негізі кіреді. (Карл Маркс). Адам ... ... ... тек қана ... ... ... интеллектуалдық,
аффективтік және мінез-құлық компонентінің бірлігімен анықталады
(Л.Леви-Брюль). Шынында да, ойлауды зерттеудегі әр түрлі
салаларында – тарихи, жас ... ... ... – формалды-
логикалық заңдарға жалғастырумен ғана түсіндіру мүмкін емес
деректер анықталды. Ойлаудың нақты ежелгі әдісі мен ... ... адам мен ... ... және ... ... ойлаудың
бұзылуын салыстыру, ойлаудың осы түрлері, қоршаған ортаның ұқсамайтын
саналы түсініктерімен байланысты болғандықтан,бір-бірінен сапалы
түрде ажыратылатынын көрсетті. Б»р-бірінен құрылымына, мазмұнына,
орындалу ... мен ... ... ... ... сапалық жағынан алуан түрі психологияда оның дербес түрлері
болып бөлінеді.
Ойлаудың типологиясы. Ойлау типологиясы ... бір ... ... ... қарама-қарсы жұп ретінде құралады.
Ойлауды түрге бөлудің дәстүрлі бір түрі қолданылатын
құралдарға байланысты – көрнекілі және вербалды болып бөлінеді. ... ... ... үшін ... ... заттарды көзбен көру
қажет, ал кейбіреулкріне оқшау белгілік ұғымдар жеткілікті. Ойлаудың
көрнекі және вербалды түрлері, ... ... ... ... ... жататындарға белгілік формада берілген қарапайым
тапсырмалар да қиынға соғады, ал екінші ... ... ... ауыр болады.
Ойлаудың өзгеше түрлері психологияда танымдық іс-
әрекеттің зерттелетін шарттарының кеңеюі көмегімен логикалық
«нормаларға» ... ... ... ... ... ... ... яғни ішкі тілектерге логикалық қарама-қайшылық
тудыратын адамның мотивтеріне тұтастай бағындырылған, өзін
заттармен, жағдайлармен теңестіру, шынайылықтың бұрмалануы пайда
болды ... Бұл ... ... ... оның ... ерекшеліктерімен байланысты. Осындай деректер «эмоцианалдық
ойлауда» да көрініс табады (Г.Майер). Танымдық процестерге байланысты
ойлаудың ... және ... ... ... ... ... ... яғни ашық принцип «анық көрініс» немесе заң
ретінде жүрсе, ал екіншісі – оған біртіндеп әкелетін логикалық ой
қорытындысы жолымен ... ... құру үшін адам ... ... ... негіз болады. Сондықтан интеллектінің практикалық және ... ... ... ... ... Бір қызығы, бұл жағдайда
адамның ойлауы тұтастай қарастырылған болса да, оның алдында тұрған
тапсырмасы, оны шешу ... ... ... әр ... әдістерін
анықтайды. Практикалық тапсырмалардың теориялықтан айырмашылығы: олар
өте аз уақыт ішінде шешіледі, үлкен ерік ... және және т.б. ... ... ... ... қоланылады.
Сондықтан да, ойлаудың сапалық сан алуан түрлері бір-бірін
жоққа шығармайды, бір-бірін толықтырады. Біріншіден, ойлау ... бар және әр ... ... мен ... жауап
беретін сапалы көппішінді (полиморфті) психикалық құрылым.
Екіншіден, берілген жұптың әрқайсысы ... ... ... ... парапар болса, олар адамның
әр қилы іс-әрекетінде ... ... ... ... ... ... ... жіктеу. Практикалық және теориялық
интеллектінің, интуициялық және аналитикалық ойлаудың айырмашылықтары
олардың функционалдық міндетімен байланысты. Әр түрлі ... ... үшін әр ... ... ... ... – ойлау
жұмысының әр қилы «режімдерін» талап етеді. Ойлаудың функционалдық әр
қилы түрлерінің бір-бірімен осылайша ынтымақтастығы тек ... ... ғана ... ... ... сол бір ... шешу процесінде
де болуы мүмкін.
Мысалы, ойлауды творчестволық және сыни деп бөледі.
Олардың табысты орындалу шарттары бір-біріне қарама-қайшы: ... ... ... қандай да болсын сыннан, сыртқы және ішкі
тыйымдардан толығымен алшақ болу керек; ал сыни ... және ... ... ... ... де, ... да ... талап
етеді, өз идеяларын шамадан тыс жоғары бағалауға жол бермейді.
Дегенмен де, практикалық психологияда осы екі топты ... ... ... ... ... ... ... және оның
тиімділігін жоғарылату («ми штурмы») әдістемесінде творчестволық
және сыни ойлаулар саналы жұмыстың әр ... ... ... бір
тапсырманы шешудің әр түрлі кезеңінде қолданылады.
Адамның ортада бағдарлануы жалпы тәсілдерінің ... ... ... ... Абстрактілі және нақты «ойлау бағдарларын»
(К.Гольдштейн) осылай бөлу миы зақымдалған ... ... ... Дені сау адамда екі бағдар да ... егер ... ... және ... ... онда ол «нақты» әрекет етеді,
яғни себебін ойламайды, тіршілік етудің объективті жағдайы өзгерсе
түсініп, не істеу ... ... ... адам ... жолына өтеді. Соңғы қабілет ауру адамда жойылады да,
қоршаған орта нақты мінез-құлық парапар болу үшін ... ... ... ... ... ... ... нақтылықты
функционалды қамтамасыз етудің қажетті шарты болып табылады.
Адам ойлауы оның ... ... ... ... ... жас ерекшелік динамикасы бар, сондықтан ойлаудың түрлерін оның
даму деңгейлері ретінде қарастыруға болады.
Ойлауды ... ... ... ... ... ... деңгейін көрсетуге болады: көрнекі-әрекеттік, көрнекі-
бейнелік және сөздік-логикалық. Бұлардың әрқайсысы екі критериймен
анықталады.
Біріншісі нақты форма, яғни жетістікке жету үшін субъектіге
танылып отырған объектіні ... ... ... ... а) ... ... және ... күйінде; б) суретте, схемада, сызбада
көрсетілуі; в) белгілі бір белгілер жүйесінде көрсетілуі. ... және ... ... шешу ... ... ... ... көрсететін ең қарапайым көрсеткіш болып табылады.
Ойлау деңгейін анықтаудың екінші критерийі адамның қоршаған
ортаны ... ... мен ... ... ... ... сәйкес болып келеді. Олар: а) объектімен практикалық
әрекетке түсу арқылы; б)образдық түсінік көмегімен; в) ... және ... да ... ... ... ... қимыл дағдысын үйренгеннен кейін, мәселен галстукті түйіндеп
байлау, бұл процесті белгілі бір практикалық ... ... ... ... Ал ... ... ... қажетті операцияларды олардың
орындалуынсыз елестету күрделірек. Бұл процедураны көрнекі бейнелер
көмегінсіз логикалық сипаттау үшін арнайы тіл, яғни ... ... мен ... ... ... ... ... етеді.
Сонымен көрнекі-әрекеттік ойлау арқылы шынайы объектілер мен
олардың арасындағы қатынасты практика ... ... ... ... ... заттық әрекеттер шынайылықты бейнелеудің
кез-келген кештеу формасының негізі болып табылады. Сонымен, ойлаудың
көрнекі-бейнелік даму деңгейінде адам ... ... ... ... ... арқылы сүйенеді: заттың
образы әр текті практикалық операциялар ... ... ... ... ... шынайылық адамның сөздік қалыптастыру
мүмкіндігін тудырады және адам ... ... ... ... мәнді заңдылықтары мен өзара байланыстарын тани алады.
Сөздік-логикалық ойлаудың дамуы практикалық әрекеттер мен ... ... ... ... ... бейнелік және ұғымдық
формалары ойлауды кез-келген генетикалық жіктеуде ... ... ... ... даму ... анықтау осы формалармен мазмұны
жағынан әрдайым толығымен сәйкес келе бермейді. Сонымен, әр деңгйде
әр түрлі екі ... ... ... ... а) субъект еркін қолдана
алатын, тұтастай өзара қатынасты жүйе ретінде түсінетін ойлау
тәсілдері; б) мүмкін болатын тұтастай елестің пайда болуына
көмектесетін ойлаудың тәсілдері. ... осы ... ... ендігі кезекте ойлаудың дамуының үш емес, төрт деңгейін
көрсетеді, яғни ертерек ... ... ... ... жүйе құрып, кешірек формалардың (бейнелік, түсініктік) көмегімен
субъект оны ... ... ... ... ... ... ... пайда болуымен сәйкес келеді, бұлардың
жүйесін ойлаудың «таза» формасы деп ... ... ... өте келе ... ... ... соңғы нүктесі болмайды, әрі қарай
ойлаудың дамуы игерілген логикалық нормалардың кеңеюі ... ... ... ... ... ... амалдар
Теориялық амал дегеніміз – бір немесе бірнеше принциптердің белгілі
бір жеке ... ... ... ... Мазмұнына қарай бұл амал
осы принциптерге теңестірілуі мүмкін, бірақ оны өңдеу ... ... ... ... сәйкестендіруді, нақтылауды талап етеді.
Ойлау туралы теориялық түсініктерді сипаттау, меңгеру
үшін амалдарды ... ... ... эксперименттік, диагностикалық және
қолданбалы түрлері көрсетіледі. Дәл бір тапсырмаларды зерттеу
барысында олар бір-бірімен тығыз байланысты болуы мүмкін, ... ... тән ... ... ... жағдайда бұл білім тапсырманы қалай шешу процесіндегі
психологиялық механизмдерді, екіншіден, адамның тапсырманы шешуге
байланысты жеке-дара ... ... алу, ...... ... жоғарылату мақсатымен жаңа әдістемелер құру.
Механистік амал. Механистік амалға ... ... ... ... күрделі болса да, қарапайым процестердегі құбылыстар
мен механизмдердің теориялық мүмкіндіктері принципті болады. Ойлауды
зерттеуге байланысты бұл амалға нақты ... ... ... ... ... ... аудару, яғни психикалық процестерді
түсіндіру мен сипаттау. Осыдан, жеке алғанда, ойлаудың ерекшелігі
және механистік амал шеңберінде оның арнайы теориясын ... ... ... туындамауы мүмкін деген шығады.
Осы амалға жататын психологиялық теориялардың дәстүрлі ғылыми-
жартылыстану пәндері үлгісінде құрылуы ... ... ... ... шынайылықтың бастапқы, алғашқы элементтерін және
олардың арасындағы байланысты, олардың үйлесімділік заңдылықтарын
анықтау қажет. Механистік амал үш ... ... ... ... ... бір ...... теориясы (немесе
құрылымдық); б) мінез-құлықтың классикалық психологиясы (бихевиоризм);
в) ... ... ... (оның алғашқы нұсқаларында). Бұл
теорияларда ойлаудың сезімдік елестері, үйрену және ақпаратты қайта
өңдеу процестерінің бірлесуі ретінде ... ... ... ... ... ... сай психикалық тәжірибенің элементі жеке сезімдер болып
табылады, яғни сенсорлы-перцептивті және ... ... ... ... модальды елестер. Елестің жеке элементтері
арасында байланыс пайда болады немесе ұқсастығына, кереғарлығына,
уақыт пен кеңістіктегі сәйкестіктеріне байланысты ассоциациялар ... ... ... ... ... түсіндіру мен
сипаттауда әмбебап тіл болып табылады. Сондықтан ойлау сезімдік
елестер ассоциациясы ретінде көрініс тапты. Ассоцианизмде ... ... ... ... ... ... ... арнайы түсінік болмаған дегенді білдірмейді. Механистік амал
үшін олардың әдеттегі психологиядан немесе ... ... ... ... ... Бұл ... ... негізгі тапсырмасы:
ойлаудың логикалық формаларының интнрпретациясын ассоциациялық теория
тіліне аудару болып табылады. Сонымен, ... ... ... ... ал ... ... ассоциациясының
нәтижесі, ой тұжырым (силлогизм) талқылаулар ассоциациясы ретінде
қарастырылады.
Ойлау үйрену ретінде. Мінез-құлық психологиясы сана
психологиясының басқа нұсқаларынан түбегейлі ерекше ... ... ... амал шеңберінде жүреді. Талдаудың
берілген элементі – қозғалушы реакциясы және оның үйлесім
заңдылықтары, жаңа ... ... құру – ... ... ... ... айрықша емес.
Сондықтан «ойлау» - үйрену, яғни интеллектуалды практикалық тапсырманы
шешуде ... ... ... орын ...... ... ... Психикалық процестерді
сипаттаудың бастапқы элементтері ретінде қазіргі жағдайда, ақпараттық
процестер деп аталатын, шартты белгілері бар операциялар тану және
т.б. ... ... ... ... бірлесуі тапсырма шешудің
алгоритмін, сонымен қатар ойлауын да құрайды. Бірінші ақпараттық
теорияларда «Өзін-өзі алып жүрудің ең ... ... ... ... ... ... - бұл адамның ойлау
қабілетін ЭЕМ-де модельдеу мүмкіндігімен байланысты ... ... ... Іс ... адам ... деп ... ... ерекше назар аударады.
Психикалық процестерді ақпаратты өңдеу процестерінде ... ... амал деп әділ ... Бірақ ойлау психологиясы үшін
ақпараттық теория бірден-бір тәсіл емес, оның орнында пайда болған
амал ... ... ... деп ... ... ... ... Ойлаудың ерекшелігін
анықтауға механистік тәсілде субъектінің белгілі бір келелі мәселелі
жағдайларды шешуі, белгілі бір ассоциацияларды таңдау, мінез-
құлықтың ... беру ... және ... ... талдау
ережелері кіреді. Мұндай тапсырмаларды шешу құралдарын таңдау
қабілеттері – ойлауға кіреді.
Сана психологиясында ... ... ... ... ... ең алғаш рет У.Джемс ұсынды. Ойлау - ақыл-
ой процесіне қарағанда ассоциативті байланысқан сезімдік елестер
ағыны, яғни ... жаңа ... ... бағдарлану
қабілеті».
Қорытынды
Ойлау, әсіресе ХХ ғасырда, жаратылыстану ғылымдық циклдың
шеңберінде де интнесивті зерттелді. Ойлау басқа да ... ... ми ... нәтижесі болып табылады.
Соңғы онжылдықта ойлау, ішінде әр ... ... ... ... ... ... ... интеллект» бар
кибернетикада да интенсивті зерттелді және зерттеліп жатыр.
Кибернетика адамның ойлауын ... ... ... ... ... және адам
ойлауындағы жұмыстарда бар ... ... ... психологиясы бойынша, біздің жұмыстарымыздағы
бірін-бірі дәлелдейтін, ойлардың таңғаларлық бірлігі біздің
әрекеттеріміздің ... ... ... ... өмірге келіп, қоршаған ортада өмір сүріп
отырғандықтан, ойлау ... ... ... ... орасан зор
рөл атқарады десек те ... ... ... ... ... ... ... жүзеге аспайды. Ойлау – біздің өмір
сүруіміздің басты құбылыстарының ... ... ... «Ойлау» тақырыбының бірқатар мәселелерін
қарастырған. Ол бір ... ... Бір ... бес ... ...... ... сипаттама берілсе, екінші –
оның пәні мен әдістері туралы айтылған. Үшінші – ойлаудың түрлері,
төртінші – ойлаудың түрлерінің жіктелуі туралы, соңында – ... ... ... амалы туралы қарастырылған.
Міндеті: а) Тақырыпқа байланысты материалдар
жинау;
б) Ғылыми әдебиеттерге шолу жасау.
Мақсаты: Ойлауға психологиялық талдау жасау
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым ... ... ... ... ... психология кафедрасы
Тақырыбы: Іс-әрекет
Ғылыми жетекші: Нығметова К.Н.
Орындаған: ... ... және ... 109- ... 2007 жыл
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Қазақ Мемлекеттік Қыздар ... ... ... кафедрасы
Тақырыбы: Жеке тұлға
Ғылыми жетекші: Нығметова К.Н.
Орындаған: Құсайынова І.М.
Мамандығы:
Педагогика және психология
Тобы: 109- топ
Алматы 2007 ... ... ... және ... ... Мемлекеттік Қыздар Педагогика институты
Жалпы психология кафедрасы
Тақырыбы: Сезім және эмоция
Ғылыми жетекші: Нығметова К.Н.
Орындаған:Орахова ... және ... 109- ... 2007 ... ... Білім және Ғылым министрлігі
Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институты
Жалпы психология кафедрасы
Тақырыбы: ... ... ... ... ... ... және психология
Тобы: 109- топ
Алматы 2007 жыл

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
Ана тілі сабақтарында сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы оқушылардың тілін дамыту55 бет
Бастауыш сынып оқушыларының логикалық ойлау қабілеттерін арттыру5 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін дамыту ерекшеліктері48 бет
БАСТАУЫШ СЫНЫПТЫҢ МАТЕМАТИКА САБАҒЫНДА СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ16 бет
Биология сабағында оқушылардың логикалық ойлау қабілетін дамыту әдістері66 бет
Информатика пәнін оқытуда оқушылардың өзіндік жұмыстарын ұйымдастыруда сын тұрғысынан ойлау стратегияларын қолдану53 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың логикалық ойлауының даму ерекшеліктері24 бет
Ойлау және оқыту үрдісінде оның дамытудың жолдары12 бет
Ойлау мен сөйлеу туралы жалпы түсінік39 бет