Тәуелсіздіктен кейінгі қазақ – түрік әдеби-мәдени байланыстары [ 45 бет ]


І. Кіріспе......................................................................................3
1 Тарау. Қазақстан мен Түркия арасындағы байланыстарың қалыптасуы және дамуы
1.1 Қазақ-түрік мәдени байланыстаның қалыптасуы...........................7
1.2 Өнер саласындағы байланыстар.......................................................14
1.3 Білім беру саласындағы байланыстар..............................................21

2 Тарау. Қазақ-түрік әдеби-мәдени байланыстардағы ТҮРКСОЙ ұйымының рөлі
2.1 ТҮРКСОЙ -дың құрылымы...............................................................29
2.2 ТҮРКСОЙ -дың мақсаты мен міндеті..............................................31
2.3 ТҮРКСОЙ -дың қызмет аясы............................................................32

3 Тарау. Қазақ-түрік арасындағы әдеби байланыстар..........................38

Қорытынды..............................................................................................46
Әдебиеттер тізімі.....................................................................................48



      
      ӘЛ – ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Шығыстану факультеті
Түріктану кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тәуелсіздіктен кейінгі ...... ... ... 4 курс студенті
Құрбан Б.
Ғылыми жетекшісі:
аға
оқытушы Әбілдаев Ж. Ә.
Пікір сарапшысы:
Ф.ғ.д.,
профессор
Күмісбаев Ө.К.
қорғауға жіберілді
«____»______2005
кафедра меңгерушісі аға ... ... ... 2005
Мазмұны
І.
Кіріспе.....................................................................
.................3
1 Тарау. Қазақстан мен Түркия арасындағы байланыстарың қалыптасуы және
дамуы
1.1 ... ... ... Өнер ... Білім беру ... ... ... ... ... ТҮРКСОЙ ұйымының
рөлі
2.1 ... ... ... -дың ... ... ... -дың ... ... ... ... әдеби
байланыстар..........................38
Қорытынды..............................................................
................................46
Әдебиеттер
тізімі......................................................................
...............48
Кіріспе
ХХ ғасырдың 90-шы жылдарының басы адамзаттың даму тарихында ... ... ... ... ... ... материгінде ең күшті, ең қуатты,
саяси аренада социализм, коммунизм идеясын басшылыққа алып, капиталистік
жүйеге қарсы ... ... келе ... ... ... жүйесі
ыдырап, халықаралық аренада жаңадан жас тәуелсіз мемлекеттердің пайда
болуының өзі ... ... даму ... жаңа бір ... көрсетті.
Экономикасы мен саяси әлеуметтік дамуы бір орталыққа бағындырылған
бұрынғы Кеңестер Одағы мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесінде өзіндік орнын ... ... ... Осы ... ... ... ... алдында ... ... ... ... ... ... ... саясатта дұрыс бағыт
белгілеп, бүкіл әлемдік даму үрдісіне тез арада қосылу міндеті ... ... ... ... мемлекеттерінің қолдауынсыз халықаралық ұйымдардың
көмегінсіз жүзеге асуы мүмкін емес жағдай еді.
Мемлекеттер арасындағы ... ... ... қарым-қатынастар –
достықты, бейбіт мақсатты, өзара сенімді, тиімді де пайдалы келісімді
көздейді. Мұндай ...... кең ... ... ... ... ... жұмысының өзектілігі: Әлемдегі мемлекеттердің даму тәжірибесін
ескере отырып, елдегі қайта құру ісін нәтижелі ... ... ... ... ... елдеріне қарағанда, Азия елдерінің даму ... ... бір ... ... ... кең – байтақ географияда тұратын екі
жүз миллиондық ... ... ... ... ... ... айналды. Бұл
шындық, ғасырлар қойнауына қарай тереңдеген ұлы мәдениеті, адам ... ... ... байлықтары және сан-салалы мүмкіндіктерімен
әлем сахнасынан өз орнын іздеуде. Бұл ұлы ... ... және ... ... діні мен ... бір. ... мен ... Өмірге, дүниеге деген философиялық көзқарастары, ғасырлар туғызған
табиғи өзгешеліктерге қарамастан өте жақын әрі ... ... ... ... түбі бір, тілі ... 40-қа жуық ... бір-бірінен ұзақ жылдар
ажырап қалуы - өзекті өртегені өкініш еді. Түркі елдерінің қайта қауышуына
тәуелсіздік ... 5 ... - ... ... ... ... басқа түркі халықтары мен ... ... ... ... ... мәдение қатынастырдың аса қарқынды
қанат жаюы – тарихи құбылыс, ұлы ... ... ... үшін бұл ... түбі
бір, діні бір, дәстүрі бір Түркия Республикасымен жақындасуы ғасырлар бойы
түркі халықтарының арманының жүзеге асқандығы ... он неше ... ел ... ... қайта құрулардың арқасында
Алдыңғы Азияда Еуропалық даму үрдісіне сай ақсүйектік державалардың ... ... ... ... ... орны мен даму тәжірибесінің
Қазақстан мемлекеті үшін маңыздылығы ерекше.
Екі ел арасындағы тығыз бауырластық қарым-қатынастың ... ... ... мен ... ... ... ... аз емес:
географиялық жағынан екі ел Еуропа мен Азияның ... ... ... ...... ... тегі, тілі және
мәдениеті тамырлас», - деген еді.
Түркияның экономикалық, саяси, ... ... ... ... ... ... өтемегенімен де, белгілі бір дәрежеде
қолдау, қуат бергені сөзсіз.
Тегі бір екі елдің өзара ... ... даму ... және Орта Азия ... мен ... аренада алатын орны мен
бейбіт қатынасты қамтамасыз етудегі рөлі аймақтық ... ... ... бүгінгі күні бұл мәселердің өзектілігін айқындайды.
Бүгінгі күні Түркия мемлекетінің саяси қолдауы мен ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастығы – нарықтық
экономиканы құру бағытында дамып келе ... ... үшін ... ... ... ... ... саясатының әртүрлі мәселелерін зерттеу
оның халықаралық ұйымдар шеңберінде шетел мемлекеттерімен ... ... ... түбі бір ... ... ... ... негізгі тенденцияларына талдау жасау ғылыми жағынан
да, саяси көзқарас тұрғысынан да өзекті мәселе.
Тақырыптың ... ... ... ... саясатында Түркиямен
қарым-қатынасының ұзақ болмауы ... бұл ... ... ... негіз болған. Алайда, қазіргі кезеңдегі
Қазақстанның ... ... ... ... ... бір ... көлемді еңбектер де өз бағасын тауып отырғаны белгілі.
Қазақстанның Түркиямен болған әдеби-мәдени қарым-қатынасы орнауының
алғашқы қадамдары және ... ... ... мен ... ... 2002 жылы ... ... «Қазіргі кезеңдегі Қазақстан-Түркия
қатынастары» атты кітабы дипломдық ... ... ... ... ... 1992 жылы ... ... еларалық газет болып шыққан
«Zaman-Қазақстан» ... екі ... ... ... ... құнды пікірлер мен тарихи-танымдық материалдар, көптеген
мағлұматтар алудың ... көзі ... ... ... ... ... ... Қазақстан», «Түркістан», «Жетісу» сияқты газеттер мен «Түрік
дүниесі», ... «Ақ ... ... ...... әдеби-
мәдени байланыстары туралы талдаулар жасауға, ғылыми негізде ой түйіндеуге
септігі мол болды.
Республикамыздың мерзімді ... ... ... ... өзі
мұрындық болып ашқан орыс-түрік тілдерінде кеңінен мағлұмат беретін ... «Turk ... атты ... ... ... жақты қарым-қатынастың әдеби-мәдени салаларында ... ... ... ... ... ... ... талдау
әдісі қолданылды.
Екі жақты байланыстардың аймақтық дәрежедегі әлемдік даму ... ... ... маңызын көрсететін салыстырмалы әдіс дер едік. Бұл
әдіс Қазақстанның басқа елдерге ... ... ... ... ... ... ... береді.
Күнделікті баспасөз беттеріндегі материалдар негізінде Қазақстан
Республикасының Түркиямен әдеби-мәдени байланысының орнауы, дамуын ... ... ... ... әдісін қолдандық.
Тақырыптың зерттелу деңгейіне көз жүгірте отырып, жұмысты жазуда
мынадай мақсат алға қойдық: ... ... ... ... ... заңдылығын анықтау, екі ел арасындағы байланыстардың
қалыптасуы мен барысын, қазіргі ... ... ... ... дамып келе
жатқанын және қатынас орнаған жылдардағы атқарған игілікті іс-шараларды,
оның ... ... Осы ... дипломдық жұмысты жазуда туындайтын
міндеттер: - Қазақстан мен Түркияны ортақ негізді, шығу тегінің бірлігінде,
түркі ... ... ... ... ... ... ... көрсету.
- қазақ-түрік әдеби-мәдени саладағы байланыстардың барысын, қамтып
отырған мәселелер ауқымын, қол жеткен жетістіктер деңгейі мен ... ... екі ... байланысты нығайтудағы рөлін негіздеу.
- ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымының екі ел ... ... ... ... ... ... ... жұмыс кіріспеден, үш тараудан,
қорытындыдан және әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Тарау. Қазақстан мен Түркия ... ... және ... ... ... байланыстарының қалыптасуы
Қай халықтың болмасын елдігін, өзіне тән ерекшелігін, мемлекеттігін
білдіретін жағдай сол елдің мәдениеті, ... ... салт ... жер ... адам ... пайда болып тіршілік етсе, сол адаммен бірге
мәдениет, әдет-ғұрып пайда болып, өркендеп дамиды. Сондықтан әр мемлекеттің
даму дәрежесі оның ... ... мен ... ... ... ... даму деңгейде екендігімен өлшенеді, соған қарап
бағаланады.
Қандай заман болмасын, қандай ... ... екі ел ... мәдени байланыстардың маңызы өте зор. Өйткені сол елдердің
дәстүрі, ғылымы, өнері, ... осы ... ... ... ... күш. Өнердің құдіреті, ғылымның
құдіреті ешқандай тосқауылды, шектеуді білмейді, оған ... ... ... жоқ. ... әлем ... ... бас иіп, ... ізгі дәстүрлермен мемлекеттің арасын жақындастыратын ерекше бір
рухани күш ретінде үлкен маңыз береді.
Мәдениет – ... ... ... ауыз және ... ... ... дініне, мораль мен этикасына және экономикасына
қатысты туындылары, осы әсемдіктің қоймасы мен халық ... ... ...... ... – тіл мен дін, мәдениет көне қазбалар мен
жазба жәдігерлер, музыка, әдебиет, асқақ рух және ... ... ... пен ... түбі бір ... халықтары екендігі,
ежелден дамып келе жатқан, тамыры тереңде ... ... ... екендігі екі елдің бір-бірімен жақындаса түсуіне негіз боларлықтай
маңыз бепріліп отырғандығы бұлтартпас айғақ.
Бүгінгі күні ... ... ... ... қалған өркениет
үрдісімен қатар қоярлықтай мыңжылдық тарихы бар үлкен үрдіс.
Түркі елдерінің арасынан шыққан көрнекті ... ... ... тізбегіне үстірт көз ... ... ... ... орны мен ... ... ... негізін салған Хорезми, «әлемнің екінші ұстазы» атанған
философ Әл- Фараби, әмбебап ... ... ... ... ... ... ... көрнекті өкілдері. Бұған қоса түркі ... ... ... ... ... философиялық – дидактикалық дастан
жаратқан Баласағұн, ақындар Низами, Навои, Физули ... ... ... ... ... үлгі ету ... ... /28/.
Осындай ұлы адамдар негізін салып берген ... ... ... ... ... күні ... ... мемлекеттердің мақсаты – осы
өркениеттердің ізгі туындыларын, мәңгі өлмес ... ... ... ... ... ... ... маңызын көрсетіп, әлем
өркениетінің ерекшелігін таныту.
Осы ретте әртүрлі саяси ... ... ... мәдени
байланыстарды жалғастыру бүгінгі күннің өзекті мәселесі. Қазақстан мен
Түркияның арасындағы ең алғашқы қадамның да ... ... ... ... деп ... ... кезінде тікелей қарым-қатынастың болмауынан екі елдің
арасындағы мәдени байланыс туралы деректер жоқтың қасы. Тек 1979 жылы ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруымен
болған «алтын марафон» эстрадалық әндер конкурсында жерлесіміз өнер жұлдызы
Роза Рымбаеваның қатысып, екінші орынды ... ... ... ... мен ... ... ... мәдени қарым-қатынас
1990 жылы 5-6 желтоқсан аралығында Түрік мемелекетінің мәдениет министрі
Намык Кемал Зейнектің ... ... ... сапармен келуінен бастау
алады.
1990 жылы 5 желтоқсандағы ниеттесу ... ... екі ел ... ... одан ары ... түсу мақсатында, 1992 жылдың 1
мамырында Қазақстан мен Түркия мемелекеттерінің ... ... ... қол қойды.
Қол қойған құжаттарда екі елдің ұлттық мәдениетінің фестивальдарын
өткізу, жоғарғы оқу орындарымен тікелей байланыс жасау, ... ... ... ... тілі кафедраларын ашу, түрік раиосы мен
телевидениесінің хабарларын қазақстандықтарға тарату, мәдени орталықтар
ашу, екі ... ... өнер ... гастрольдік сапарларын
ұйымдастыру, режиссер, дирижер, хореографтардың барыс-келісін қадағалау,
кітаптар, өнер ... ... ... екі жақты аударам
саласын жандандыру, т.б. көптеген мәселелер төңірегінде келісімдер ... ... ... ... бұл ... ... ... тілдес
халықтармен жақындасуды әдейі мәдени байланыстан бастағаны көп ... ... ... ... ... түбі бір түркі мәдениетінің
халықтарымен жақындасудың сәті түскендігін, ендігі жерде ... ... ... ... ... ... ... алмасу арқылы бүкіл әлемге
түркі мәдениетінің кереметін, ұлы күшін таныту керектігін ... ... ел ... бұл ... мәдени жақындасудың бастамасы, жол
ашары болды. Түрік делегациясының басты ... ... ... ... ... ... бірі Қожа ... Иассауи кешені
болды. Түрік делегациясы осы А. Иассауи және Арыстанбаб кешендерін қайтадан
жаңартып, өркендетуді Түркия ... өз ... ... білдірді.
Екі елдің арасындағы байланыстың болашағын бекітуде Түрік делегациясы
Шымкент қаласында ... ... ... ... жұмыс тәртібімен
танысып, оқушылардың өнерлерін тамашалады. Сонымен қатар Шымкент ... ... ... ... ... ... қазақтың сурет
өнерімен таныстып, сол арқылы Қазақстандықтардың тұрмыс – ... ... ... ... ... ... мәдениетінің бұтақтары түрік халқы мен
қазақ халқының ... ... игі ... ... ... ... бұдан былайғы уақытта мәдени жақындасуына жол ашылды. Мәдените
саласындағы бұл жақындасудың алғашқы ... ... ... түсіп,
мемелекеттік дәрежеде күшейте түсу үшін Түркияға ... ... ... ... Қанат Саудабаев бастаған делегация арнайы сапармен
барып қайтты. Бұл сапардың ... ... ... ... ... ... Қ. Саудабаев есеп берді /29/.
Делегация Түрік меелекетінің бірнеше қалаларында ... ... ... танысып, мәдениет саласында екі елдің арасында
атқарылатын шараларды келісіп келді.
Әсіресе, Қазақстан ... ... ... ... ... және ... кешендерін қайтадан қалпына келтіру жұмыстарын өз
мойындарына алатындықтарын, барлық ... ... ... үшін ... ... қонақ үйін
салатындықтарын білдірді. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... бас иіп, қадірлеп-қастерлей білетін
дәстүрлерін көрсетеді.
Осы сапарда екі елдің ... ірі өнер ... ... ... мен Алматыда ұлттық мәдени орталықтар ашу, өнер және
мәдениет ... ... ... мәселелер қарастырылды.
Қазақстан делегациясының сапары екі елдің арасындағы мәдени ... ... ... ... ... ... Тек қана ... қай
елдің болмасын саяси тұрақтылығының, экономикалық ... ... ... ... Осыған байланысты мәдени қарым-қатынасты дамыту,
өркендеу мемлекеттің алдында тұрған міндеті.
Міне, осыдан ... ... мен ... ... мәдениет, білім,
руханият салаларындағы байланыстар кең ауқымды өріс алды.
Екі жақты ... ... ... тағы бір қадам
Алматыда халықаралық ынтымақтастық ... ... ... ... ... жасай бастауы болды.
Түркия мемлекеті 1992 жылы 24-ші қаңтарды сыртқы істер ... ... ... ... және ... ... ... дамыту мақсатында Министрлер Кеңесінің №480
қаулысымен Түрік ынтымақтастығы мен даму ... ... ... ... ... бұл агентіктің Азербайжан, Грузия, ... ... ... ... ... ... бөлімдері жұмыс
жасауда.
1994 жылы 17-ші қазан күні Анкара қаласында екі ... ... ... Қ. ... пен Ә. ... ... түсінісу меморандумына қол қойды
/31/. Мұнда екі жақты экономикалық және ... ... ... барлық іс-әрекетті үйлестіру жұмысы Қазақстан республикасы
жағынан экономика министрлігіне қарасты шетелдік инвестициялар жөніндегі
Ұлттық агенттік пен ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты – дамушы елдерге экономикалық көмек
көрсету, соның ішінде түркі тілдес және ТМД ... ... ... ... ... салаларда жәрдем беру және тікелей ... ... ... өз мақсатындағы түрік мәдениетінің ескетркіштерін
кейінгі ұрпаққа жеткізу, сақтау ... ... ... ... мәдениеті туралы кітаптарды басып шығару ... ... ... ... ... ... және ... түріктері», «Орхон
ескерткіштері», атты басылымдар ... ... ... ... ... ... мәдениетінің көрмесі» атты жобаны ұйымдастыру жұмысын қолға алуда
/32/.
Бұл жоба бойынша ... ... ... мәдениетінің ескерткіштерін
жүйелеп, экспонат ретінде ... ... ... ... ... ... ... және олардың арнайы каталогын шығаруды
жоспарлап отыр.
Өркениет – ... ұзақ ... ... ... ... бір не бірнеше ірі этностардың қалыптасқан этнодемографиялық,
әлуметтік-мәдени ... ... бір ... материалды, рухани
мәдениетті біртұтас макро жүйе, мәдени тип. Географиялық кеңістік бірде
кеңіп, бірде ... ... да сол ... ... оның ... ... ... қарасақ ол мемлекет билеу ... ол ... ... ол ... қарым-қатынастың мәденитеті, ол махаббат,
отбасын құру, өмір әрекетінің ... ол ... ... ... ол өзі өмір сүрген ортаны сақтау мәдениеті.
Осы кең мағынадағы мәдениет - эволюциялық даму үстіндегі халықтарды
тағылықтан ... ... ... ... жеткізеді. Батыстық
еуроцентристер адам баласының бір бөлігі өркениеттік дамуға бейімді, ал
қалғаны өркениеттік ... ... ... деп ... ... «әлеммен байланысы жоқ», эволюциялық дамуы жоқ ... ... ... жоқ ... деген пікірді уағыздайды.
Ғалымдардың бір тобы Алтайдан Днепрге дейін мәдени-тарихи ... даму ... бар ... ... – ол түркі
тектестердің ... ... ... ... жылғы қыркүйек айындағы Түркия пример-министрі М. Илмаздың сапары
кезінде Алматыда түрік мәдени орталығының ашылу ... ... ... ... мәдениетінің қазақ еліне ... түбі бір ... ... ... ... ... ... қадам болды. Орталық жұмысын
түрік елшілігіндегі мәдениет ісі жөніндегі ... А. ... ... ... Бұл ... ... түрік әдебиеті, өнері, тарихи
ескерткіштерінің музейі ашылған, онда Ахмет Иассауи кесенесін қайта құру
құрылысының ... ... ... жүргізіліп жатқандығы туралы фото
объектілер негізінде кең мағлұмат беруге жағдай жасалған. ... ... ... ... ... ісін қолға алып, арнайы сынып ашып, тіл үйрету
курстары жұмысын жандандыруда. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... кештер ұйымдастарып, екі
жақты мәдени қатынастардың дамуына өз үлесін қосуда.
Екі елдің ... ... ... ... Республикасының
Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Түркияға 1992 жылы 30-31 қазан ... ... ... ... ... ... кеңесіне қатысу
сапарында одан әрі кеңейтілуіне жағдай жасалды. Осы сапарда екі ... ... ... ... қол қойды.
Олардың ішінде мәдени-имандылық қарым-қатынас саласында ... ... ... пен ... ... жөніндегі келісім Қазақ мемлекеттік
телерадио компаниясымен Түрік телерадиосы арасындағы ынтымақтастық туралы
хаттама, сонымен ... ... ... қоғамдық ұйымдар, жеке
телекомпаниялар арасында ... қол ... ... ... ... түркі қауымдарының ұстанған
бірсыпыра ортақ көзқарастары ... ... бірі ... ...... ... ... басын қосып, қауым бірлігін
қамтамасыз ету. Түркі мемлекеттерінде билік жүргізу ісіне жат ... ... ... ... ... сырт ұстауға тырысу,
ондай мәдениет элементтерін түркі ... ... ... ... ... ... ... ұлттық саясатының басты принциптері саналған.
Әрбір мемлекет - өзін ... ... ең ... әлеуметтік
көрінісі. Әрбір ұлт өзінің тарихын, мәдениетін мақтаныш етеді. Осы тұрғыдан
бір-бірін таныған, құрметтеген ... ... ... тарихы еншілес,
тағдыры тамырлас болады.
Түркі тілдес халықтардың мәдени байланыстардың жаңа қырынан ... жылы 21-32 ... ... ... қаласында өткізілген «Түрік
тілдес мемлекеттер мен халықтардың ... ... ... ... ... Қазақстан мәдениет министрі бастаған өнер майталмандары
қатысты. Құрылтайдағы басты мәселе – түркі халықтарының мәдениетін көтеру
және ... пен ... ... ... ... ... ... әліпбиін
ортақ негізге көшіру мәселелері қарастырылды. Бұл Құрылтайдың екінші
мәжілісі 1994 жылы 22-23 ... ... ... ... мен ... ... ... байланысты кеңейтіп одан әрі
дамытуда 1996 жылы қазан айында екі елдің мәдениет министрлері Т.А. ... Н. ... қол ... ... ... ... Түркия мен
Қазақстанның мәдени байланысы туралы келісім-шарттың маңызы зор болды.
Қазақстан мен Түркия мемлекеттері арасындағы мәдени байланыс екі ... ... ... ... ... мән беріліп отырды.
Күнделікті өмірдің өзі дәлелдеп ... екі ... ... ... жыл ... ... ... ешқандай кедергілерсіз дамуда.
2. Өнер саласындағы байланыстар
Қазақстан мен Түркия республикалары арасында қол қойылған ... ... екі ... ... және өнер ... ... белгіленген болатын. Осыған сәйкес 1991 жылы 25 көкек – 1 ... ... ... ... және ... ... ... өтті.
Оған Қазақстан делегациясын Қазақ КСР-ның мемлекеттік кеңесшісі Мырзатай
Жолдасбеков бастап барды /32/.
Өнер және ... ... ... ... ... ... ... өткізілді. Бұл күндер түрік халқының мәдени өміріндегі
елулі оқиғалар болды. Түбі бір екі халық үшін бұл ... ... ... ... өнер шеберлері Қазақ ССР-ның халық әртістері қоюшы-режиссер
Байғали Досымжанов пен балетмейстер Зауірбек ... ... ... ... Бұл ... КСРО және ... халық әртістері Р.
Жұбатурова, Ғ. Есімов, Қ. Байбосынов, әншілер А.Қоразбаев, композиторлар Н.
Тілендиев, Е. Рахмадиев және т.б. өз ... ... ... қатар
халықаралық конкурстардың жүлдегері, пианист Гүлжәмилә Қадырбекова мен
скрипкашы Гауһар ... ... өнер ... ... ... ... ... балетінің жұлдыздары, Қазақ КСР-ның еңбек сіңірген әртістері Г.
Тұтқабаева мен М. Қадырова, Б. ... ... қызу ... ... ... ... өз өнерлерін иллюзионисші-шеберлер С. Шукуров
пен С. Қабигужина ортаға салса, ... ... ... ... ... және ... ... да көзге түсті.
Түрік жұртына қазақ халқының ... ... ... ... ... халық әртісі Н. Тілендиев бастаған ... ... ... мен ... «Мұрагер» фольклорлық ансамбілдері
болды. ... ... ... ... атты би ... ... ... өнерінің де жоғары дәрежеде дамығанын танытты.
Бұл мәдениет күндерінің бағдарламасында белгіленгендей Түркияда Қазақ
кино өнерінің ... да ... ... ... ... назарына төрт
көркемсуретті фильм ұсынылды. Олар: режиссер Б. Мансуровтың түсірген
«Бейбарыс ... атты екі ... жаңа ... Р. ... түсірген «Ине»
және режиссер Т. Теменовтың «Бөлтірік адамдар арасында» атты фильмі болды.
Сонымен қатар, Е. ... ... ... ... Ал ... фильиерден режиссерлар О. Рымжанов және В. ... ... ... ... ... ... жабу үшін ... халық
қозғалысы туралы «Полигон» лентасы мен В. ... ... ... болды.
Қазақ делегациясы түрік халқын қазақ әдебиетінің туындыларымен
таныстыру ... ... ... ... ... қазақтың
тұрмыс-тіршілігі мен өнерін паш ету мақсатында қазақтың ...... ... ұйымдастырды. Ол үшін мемлекеттік музейден 162 әртүрлі
әдемі заттар-ежелгі зергерлік бұйымдар, ұлттық киімдер, ... ... ... ... заттар апарылды. Сонымен қатар қазақтың киіз ... ... ... ол ... ... ... ... бұл өнер күндері түрік жұрты қазақ халқының осы
уақытқа дейін қандай дәрежеде ... ... өнер және ... қаншалықты дамығанын танытып тастады. Сөйтіп, бұдан былай екі
халықтың одан әрі жақындасуына жол ... ... ... ... байланыстың нығайып, қазақ халқының түрік
халқы туралы білімін кеңейтуде 1992 жылы 31 қазаннан 1 қарашада ... ... өнер мен ... күндері үлкен ықпал жасады.
Түркия өнер қайраткерлерін Түркия мәдениет министірі Факри Сағлар
бастап ... ... Абай ... ... және ... ... түрік мәдениеті
күндерінің ашылу салтанаты және түрік өнер шеберлерінің концерті ... көне ... ... ... ... және ... шеберлері,
мемлекеттік би ансамблі өнерлерін көрсетті. Екі күн бойы қазақстандақтар
түрік халқының өнерімен танысты.
Сонымен қатар, Ә. Қастеев ... өнер ... ... ... ... туындыларының көрмесі ұйымдастырылды. Түрік мәдениетінің
күндері Қазақстандағы түрік диаспорасы көп ... ... мен ... да ... қанағаттандыратындай дәрежеде өткізілді. Осы
сапарда министрлер екі жақ ... Қ.А. ... ... көп ... фильм
түсіруді қолға алу туралы келісті.
Сондай-ақ, түрік үкіметі Иассауи кешенін қайта қалпына келтіруге 3830
миллион түрік лирасын бөлетінін атап ... ... жылы ... айында Стамбулда Түркия президенті Тұрғыт Өзалдың
ұлы Ахмет Өзал жеке телевизиялық ... мен ... ... жеке
теледидар каналы арасында келісім шарт жасалды. Келісімге ... Өзәл ... ... ... Ләйлә Бекетова қол қойған болатын /68/.
Осы келісім бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... мәліметтер ала бастады. Түркия мемлекеті Қазақстанның
өміріндегі ... ... ... атап ... ... өткізуге үнемі
назарын аударып отыр.
1998 жылы ... ... ... саяхат мақсатында Қазақстандық
жазушылар мен журналистерден ... ... ... Бұған Қазақстан
тілшілер қоғамы бастығы Камал Смайыл, белгілі ғалым-жазушы Мұхтар Мағауин,
«Хабар» телевидениесі хабар бөлімі ... ... ... ... ... ... ... газетінен Жұмабай
Шаштайұлы, қазақ-түрік білім қоры бастығы Али Тоқұл және ... ... ... ... Енес Жансевер қатысты /10/№
Қазақ-түрік білім қоры шақыруымен Түркияға келген ... ... ... және ... ... ... ... Гүленмен де
кездесті. Гүлен мырза әр ... ... ... ... жауап
берді. Қазақстан тілшілері де бір аптаға созылған сапардан тәжірибе алмасып
көптеген мағлұматтар алды.
Осы жылдың 30 ... ... ... орталығында Қазастан
тілшілер қоғамы бастығы ... ... ... ... ... ... /36/. ... - түрлі ұлыстардан құрылған
Қазақстандағы жағдайды баымдап отыру, саясатқа қарсы барлық ... ... ... ... мен ... ... ... байланыстарды, диалогтарды жақындастыруға тырысу. Бұл бас ... ... ... журналистер одағы» бастығы болып, Заман-
Қазақстан газетінің баспа директоры Ж. Шаштайұлы белгіленді.
1998 жылдың маусым ... ... ... ... ... ... бойынша аптасына бір рет 20 минут көлемінде түрікше ... ... ... Түркия елшілігі жанынан бұл шара бұдан ... ... ... ... ... ... айында «Қазақ-түрік журналистер ... ... ... ... ... деген журналистерге құнды
сыйлықтар табыс етілді /37/.
Жиынды қазақ-түрік білім ... ... ... ... ... Әли ... басқарып отырды. Бауырлас екі халық ынтымағы
мен қатынастарын нығайтуда бұқаралық ақпарат құралдарының ерекше ... ол ... ... ... тамыры бір туысқан елдердің жақындасуы,
арадағы ... ... болу – ... ... ... осы мақсатта құрылып қауымдастық тарапынан ұйымдастырылған
алғашқы ауқымды ... ... куә ... отырсыздар». Қазақстан
журналистер одағының төрағасы, ... ... ... ... ... ... ... тұңғыш рет құрылған халықаралық
қаламгерлер одағының алдағы уақытта көлемді істерді жоспарлап отырғанына
тоқталды.
Қазақстандағы Түркия ... К. ... екі ел ... ... ... бірлігін баяндай келіп, ынтымақтастықты өркендетуде ... ... ... ... ... ... тиек ... Бәйгеге 40-
тан астам ақпарат құралдарының өкілдері қатысып, олардың 15-і жүлдегер
атанды.
Қол қойған бұрынғы ... ... ... мен ... ... ұжымдар мен жеке ... ... ... жылы ... ... ... ... фестивальге Қазақстаннан
1993 жылы құрылған «Ер төстік» балалар қоры қатысып, ... ... ... 1998 жылы ... ... ... ... мен жасөспірімдер
орталығының «Бозторғай» ансамбілі Түркия ... ... өнер ... - осы елде ... ... атты ... ... фестивальге қазақ елінен қатысқан үш өнер ұжымының ... жас ... ... ... мен ... ... ... қошаметпен қарсы алды.
1998 жылы 27-28 қарашада Түркия Республикасы мәдениет министрі
мемлекеттік діни музыка ... ... және ... ... ... ... ... сема ойындарын көрсету үшін Қазастанға ... /39/. ... ... қазақ-түрік білім қоры мен Қазақстан ... ... ... Екі ел ... ... ... ... түсуін мақсат еткен бұл шара халыққа тегін ... ... ... ... Дікіжі, бұл діни билерді Орталық Азияға
таныстырмақ мақсатында ... сема ... ... ... барып өнер көрсеткенін, ал Орталық Азияға алғаш рет ... ... ... ... министрлігі атынан сөйлеген мәдениет
мүдірі Дидаш Битова Орталық Азия мәдениетінің негізінде Мәуләна мен ... ... ... ... ... ... әнші ... 2004 жылы мамырдың 25-і күні
Стамбулдан Алматыға келіп түсті. ... ... ... ... концертін берді. Таркан ... ... ... ... рет ... шығып отыр. Оған Қазақстандықтар шексіз алғыстарын,
ризашылықтарын білдірді /40/. Сонымен ... ол ... Азия ... ... ... ... ... ұйымдастырды. Тарканды
тамашалауға Алматы қаласының әкімі В. Храпунов, Түркияның ... және ... ... ... ... ... т.б ... адамдар
келді.
Екі елдің елшіліктерінің көмегімен өнер ұжымдарының гастрөлдері,
бейнелеу өнері көрмелері ... Бұл ... өнер ... ... ... А. Мұсаходжаева мен Ж. Аубакированың Стамбулдағы
концерттері және Қ.А. ... ... ... жас ... бірқатар қалаларында гастрольдік сапарда болып қайтты /41/.
Екі ел өкілдерінің өзара өткізген мәдени шараларға қатысуының өзіндік
құндылығы бар ... ... Атап ... бір топ ... ... және ... ... Денизли қаласында өткізілген VI түркі
тілдес мемлекеттердің достық, бауырластық және ынтымақтастық ... ... және ... С. ... ... өткен
«Қорқыт ата мұрасын танып білу» ғылыми-практикалық конференциясына қатысты.
Аталмыш конференция шеңберінде елбасы С. ... ... ... ... ... және ... қайраткерлеріне – олардың ішінде Қазақстандық
белгілі қаламгер Мұхтар Шахановта бар – Ататүрік ... ... ... құрметті мүшесі куәлігін табыс етті.
Екі ел қатынасын нығайтып, мәдени байланыстарды арттыруда бауырлас
қалалардың қосқан үлесі орасан зор ... ... ... ... ... ... болса, енді екі елде алма-кезек бауырлас қалалардың күндері
өтетін болып жүр.
1998 жылы Алматы мен Стамбул бауырлас қала мемарандумына қол ... жылы ... ... ... Заманбек Нұрқаділов, Стамбул қаласының
әкімі Режеп ... ... ... 14-17 март ... ... Заманбек Нұрқаділов екі бауырлас ел арсындағы достық, бауырластық
және іскерлікті ... ... ... етіп ... ... Екі
қаланың мәдениет, діни және тарихи байланыстардың күшті және ... ... ... ... техника, өнеркәсіп, ... ... және ... ... ... ... айтты /42/.
2001 жылы Стамбулда өткен Алматы қаласының ... ... әлі ... ... ... ... ... айқасқан сол
мерекеге Қазақстаннан 1000-ға жуық қонақ барып қатысып, жоғары деңгейдегі
кездесулер, өнер ... т.б ... ... ... еді. ... 28 ... пен 2 қазан арасында Алматыда ... ... ... ... күндердің ашылу салтанаты, яғни Стамбул қаласының Алматы
қаласындағы ... ... ... ... 28 ... ... алаңынан ҚР Орталық Мемлекеттік мұражайына дейін жүріп өтті
/43/.
Мәдени күндер аясында ... ... ... ... ... ... қойылымдар жоспарланған еді. Түркияның «Мехтер»
оркестірінің, «Шаман» бишілер тобының және ... ... ... ... ... ... қызу қолдауға ие болды. Сонымен
қатар, Ирфан Гүрдал, Ферхат Гөчер, Зелиха Сунал, Халұк Левент сынды ... кино ... ... ... ... фильмдер Алматылықтар
көңілінен шығып, терең алғысқа бөлінді.
Бауырлас қала Астана мен Анкара арасындағы байланыстар жоғары деңгейде
жалғасып ... 2001 жылы ... ... 150-ден астам шақырылған
қонақтың қатысуымен Анкара күндері, артынан іле-шала Анкарада да ... ... ... қатысуымен Астана күндері өткізілген
болатын /44/. Мұндай ... екі ... ... және ... ... ... жыл 5 рет ... Астана күндеріне Анкара қаласы әкімі Меліһ
Гөкчек мырза қатысты. Астана мен ... ... ... өте ... ... ... екі қала әкімдері арасында жасалған протоколдарға
сай бауырластық тек жылына бір рет құттықталып ... ... ... ... ... ... де жақындай, беки түседі деп жоспарланып отыр.
2002 жылы жер ... ... бас ... ... ... ... ... бауырлас қала болды /45/. Бұл өзара достық,
бауырластық ... ... ... еді. Осы жылы ... ... ... ... барып қайтқан болатын. Сол
бауырластық келісімі үшін желтоқсанның 18-і күні ... ... ... ... Коч ... делегациясы Талдықорған қаласына келді.
Оларды облыс әкімі Шалбай Құлмақанов қабылдап, Жетісу жерімен таныстырып,
сыйлықтар тапсырды.
Әкім ... ... екі ... ... ... ... ... мәдениет, спорт, туризм, білім ... одан әрі ... ... сөз ... ... қаласының әкімі
Сәкен Жылқайдаров пен Анталья мэрінің орынбасары ... Коч ... ... ... қол ... ... қала ... орналасқан
қазақ-түрік лицейінде болып, оқу орнының жұмысымен танысып, ... ... дәм ... ... ... ... қонақжайлылық
танытып, құшақ жая қарсы алған облыс басшылығына және қала ... ... ... ... екі ел арасындағы достық қарым-қатынасты
нығайтып, екі халықтың бір-бірін одан әрі жете ... ... ... болып,
көңіл қуантар серпінмен дами береді деп сенеміз.
3. Білім беру саласындағы байланыстар
Екі ел ... ... ... ... беру ... ... дамып
отыр. Бұл саланың негізгі құжаты 1992 жылғы 18-мамырда Анкара қаласында
Қазақстан ... ... беру ... Ш. Шаяхметов пен ... ... ... беру ... К. ... қол ... туралы хаттама.
Хаттамада екі жақты студент, стажер, ғылыми қызметкерлермен алмасу,
Қазақстанда түрік ... ... ... және ... жағы 4 оқу ... ашуға,
әдебиеттер алмасуға, т.б, нақты шаралар ... саны ... ... 1997 ... ... дейін күшінде болатындығы
анықталған.
Білім беру, ... ... ... бір-біріне жақындатуда,
топтастыруда үлкен орын ... ... ... бойы ... ... жинаған
жетістіктерді, ілімдерді ескермейінше, оқып-үйренбейінше қоғамның ... ... ... Ал ... ... әлем ... ... тәжірибені
оқып-үйрену бұл дамуды көрсетеді.
Тәуелсіздік алған Қазақстан мемлекетінің оқу-ағарту саласына Түркия
мемлекетінің көрсетіп жатқан ... мол. Ең ... 1992-93 оқу ... ... лицейі ашылған еді, ал қазіргі күнде лицейдің саны 28-ге жетті.
Бұл ... ... ... ... ... ... «Фезагазетчилик», «Шелале» және «Ефрак» фирмаларының ... ... ... ... - әлем ... ... жоғарғы
деңгейде білім беру, осы заманға сай құрал-жабдықтарды және ... ... беру ... ең ... ... ... ... білім беру, сонымен қатар қазақ-түрік халықтарының бауырластығы ... ... ... ... және ... пәндері ағылшын тілінде,
қазақ тілі мен әдебиеті, ... ... мен ... ... ... ... пәндері – қазақша, жалпы тарих, жалпы география, компьютер,
социология, психология, логика пәндері – түрік тілінде оқытылады.
Лицейлердің бәрі ... жаңа ... ... аппараттарымен
жабдықталаған, оқу-құралдарымен толық қамтамасыз етілген. Лицейлердің
әрқайсысында оқушылар жатақханасы бар.
Қазақ-түрік лицейлері ... ... сай ... ... әр ... ... біраз лицейлер осы жекелеген
мамандық сипаттарына ие. Мысалы, Тараз қаласындағы лицей - ... ... ...... Шымкент және Алматыда шығыстану
лицейлері ашылған. Талғарда техникалық қыздар лицейі жұмыс жасайды. Тараз
қаласындағы ... ... ... ... ... қабылданады
және оларға банк ісі, есеп және сауда бағытында білім беріледі.
Талдықорған қаласындағы техникалық ... ... ... Бұл ... ... экономика, ағаш ұсталығы және
декоративті өнер бөлімдері бар.
Шымкент және ... ... ... 6 және ... оқушылар алынады. Бұл мектептерде 1 жыл ... ... ... ... оқытылады. Жоғарғы сыныпта жаратылыстану ғылымдарымен
қатар шығыстану саласындағы пәндер үйретіледі.
Талғар ... ... ... ... ... қыз балалар
компьютер ісі мамандаға бойынша қабылданады /46/.
Қазақ-түрік ... ... күні ... ... ... ... тәрбие ісімен аударып отыр. Қазақ балаларының көбі осы лицейлерде
білім алуда. Қазіргі кезде қазақ-түрік ... ... ... басты
қалаларында ашылған.
Қазақ-түрік лицейлерінің оқушылары біраз халықаралық олимпиадаларға
қатысып, ... ... ие ... ... олар ... ... өз ... қосып отыр.
1994 жылы Болгарияда биология пәнінен өткен олимпиадада Түркістан
қаласындағы қазақ-түрік лицейінің оқушылары С. Шерханов, Б. ... ... ... медаль, ал А. Махмудов қола медальға ие болды. 1995 жылы
Түркияның ... ... ... Азия мемлекеттерінің биология пәнінен
өткізілген халықаралық олимпиадада қазақ-түрік лицейінің ... ... ... ... ие болды. Сол жылы Тайландта (Бангкок қаласында)
өткен олимпиадада шәкірттер екі қола ... 1996 жылы ... ... екі ... бір қола медальді иеленді /47/.
1991жылы әлемнің 23 мемлекетінің қатысуымен математика ... ... ... Жезқазған қазақ-түрік лицейінің оқушысы Рүстем
Медетов және Ақтөбе ... ... ... ... ... алтын,
С. Нұрымов қола, Ақсай (Алматы) лицейінің оқушысы М. Шахметов қола медальға
ие болды ... ... ... ... ... ІІІ ... олимпиадада Өскемен
қаласының қазақ-түрік лицейінің оқушысы А. Әбілханов пен Ақмешіт қаласының
қазақ-түрік лицейінің оқушысы А. ... ... ... ... алды ... ... ... 1-3 орындарды қазақ-түрік ... ... ... 1999ж ... ... 40 ... қатысқан
математикалық жобалардың халықаралық жарысы болып өтті. Бұл жарыста
Талдықорған қаласындағы ... ... ... ... Д. Каменев
жеңіп шығып, алтынана алқа тақты.
200 1жылы математика ... ... ... ... ... Бұл
олимпиадада Ақтөбе қазақ-түрік лицейінен Ә. Молдоңғаров, Б. ... ... ... ... алқа ... ал ... қазақ-түрік лицейінен И.
Гайничев те алтын медальға ие болды.
2003ж 14-19 шілдеде Жапонияның ... ... ... ... ... 3 ... оқушысы жүлде төрінен көрінді.
2003ж 4-11 шілде аралығында Грекияның Афина қаласында ... ... ... ... екі ... оқушысы күміс, қола медальдарға ие
болды. 2003ж 9-16 шілде аралығында Беларусияның астанасы ... ... ... өткен халықаралық олимпиадада бір лицей оқушысы қола ... ... түсу үшін ... ... ... бір ... түлектер үшін дайындық жұмыстарын жүргізеді. Емтихан сұрақтары TCS-
Түркия республикасының жоғарғы оқу-орындары үшін емтихан, TOFEL (YOS) ... ... үшін ... SAT – Қазақстандағы университеттерге түсу
үшін жүргізілген емтихан болып бөлінеді.
Қазақ-түрік лицейлерінің түлектері, бітіргеннен кейін 90% жоғарғы оқу
орындарының ... ... ... ... ... алғашқы қазақ-
түрік лицейлерінің оқушылары 80% Қазақстан университетеріне, 20% ... ... ... ... түскен.
Қазақ-түрік лицейлерінің бұл жетістіктері оқу сапасының ... ... ... Бұл ... ... қазақ, түрік, ағылшын,
орыс тілдерін жетік меңгерген жоғары деңгейдегі мамандардың, екі ел ... ... ... ... алып шығуындағы маңызы зор.
1993 жылы Қазақстанда түрік мамандардың көмегімен Түркістан қаласында
Ахмет ... ... ... ... ... ... ... астанасы Түркістанда орналасқан Ахмет Иассауи
атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті 1991 жылы 6 ... ... Н. ... ... ... ... ... ашылған болатын.
Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Түркия ... ... ... бойынша 1992 ж 30 ... ... ... ... ... университеті» болып қайта құрылды.
Бұл университетің бой көтеруіне Қазақстан Республикасының тұңғыш ... ... пен ... сол ... ... ... ... С. Демирельдің үлесі зор болды. Түркия мемлекеті оқу-
ағарту ісінде Қазақстанға жан-жақты көмек берудегі нақты істердің бірі ... ... ... ... екі ... арасын жалғастыратын
болашақ мамандарды дайындауға үлес қосып, байланысты ... ... ... 1993 ... бастап университет жұмыс істейтіндігі, оның
құрылысын жүргізуге, техникалық ... ... ... өзі ... ... ... басшысы болып белгілі ғалым,
академик М. Жүрінов тағайындалды.
Аймақтық дәрежеде білім беретін бұл университетке үлкен маңыз ... 1993 жылы 30 ... ... ... осы ... ... ... шарт жасалды. Жасалған шартқа университеттің ... ... ... мүше бола ... ... ... ... басқаратындығы
және университет «жарғысы» қабылданғаны жарияланды. Бұл университеттің
материалдық –техникалық базасы ... ... ... ... ... Университет өз алдына жеке қалашық пен жатақханалар салуға
Түркия 10 миллион доллар қаржы бөлді.
1995 жылғы ... ... ... Президенті С. Демирел ... Н. ... ... ... ірге ... қалауға үлес
қосты. Мұның өзі өкімет басшыларының екі елдің арасындағы достық қарым-
қатынасты ... ... ... ... ... Сол ... С. ... университет «аймақтағы тұрақтылық пен бейбітшілік үшін қызмет етеді»-
деп атап өтті /51/.
Түрік ... бұл ... ... ... өз ... ... 20 миллиард түрік лирасын техникалық көмек көрсетуге бөлді.
Құны 70 000 АҚШ ... ... ... ... ... ... ... Түркістанға жеткізілді. Сөйтіп, Түркия
Қ.А.Иассауи атындағы университетті қазіргі ... ... ... ... ... Түркия үкіметі 1993-2001 жылдар аралығында
университет дамуына 86 млн-н астам АҚШ долларын жұмсаған /52/.
2000 оқу ... ... ... ... оқу ... ... ... Сондай-ақ аурухананың құрылысына қаражат бөлінді. Тек 2000 ж
Түркия тарапынан университетке 12-14 млн. АҚШ доллары жұмсалды.
Қазір мұнда 11 ... ... ... ... ... 4 ... бар. 92 ғылым докторы мен ... 226 ... ... мен
доцент, 600 оқытушы, 70-тен астам шетел мамандары қызмет істейді. АҚШ,
Италия, Испания, Қытай, ... ТМД ... ... оқу ... ... ... /53/. Жыл сайын магистратурада 40
магистрант өз ... одан әрі ... ... 120 ... ... ... ... Орталық Азия республикаларынан
студент ... ... ... университет қабырғасында Қытай,
Үндістан, Сирия, Палестина, ... ... ... ... ... астам студент білім алады /54/.
1999 ж басында Түркістан мен Анкара қалаларының ... ... іске ... Спутниктік байланыс арқылы «интернет» халықаралық
байланыс жүйесі жұмыс істейді.
Университетте түрік тілдес елдер мен ... ... де ... ... ... ... жылы барлық факультеттерде
міндетті түрде ... тілі ... ... топтарда араб, қытай,
ағылшын, т.б. тілдер арнайы пән ... ... ... ... ... ... істейді. Қазіргі
кезде кітап қоры 400 000-дай болса, жыл сайын кітап саны артып келеді.
Осы университет ... ... ... ... ... Азия ... біріншіліктерінде талай рет жүлдегер атанған
болатын. Қазақстанның ұлттық чемпионатында бірнеше дүркін жүлдегер ... ... ... ... жж ... екі рет алтын медальді
иеленді. Осы университет студенті Бекзат Саттархан елге үлкен даңқ ... ... аса ірі ... жетіп, алтын медаль алды. Халықаралық
ақындар айтысының жүлдегері де бар ... ... ... ... ... ғалым мен арнайы мамандар
ғылыми-оқытушылық жұмыстарды жүзеге асыруда.
Болашақта екі елдің және ... ... ... ... халықаралық саясатта олардың мүдделерін дәйекті танытып,
қорғай білетін маман-кадрларды дайындаудағы ... ... ... ... ... ... ... Қазақ-түрік университеті ашылды. Кейін
бұл университет Қазақстан республикасының ... Н. ... С. ... ... ... ... ... аталды. Оның алғашқы
құрылтайшысы халықаралық «KATEV» қоғамдық қоры ... ... ... лицейлерін бітірген оқушылар мен университетте оқығысы
келетіндерге дүние ... ... ... ... білім беру.
Университетке түсетіндер алдымен дайындақ курстарынан өтеді, сонан соң ... ... ... жылы ... ... ... ... дәріс
берді. 1997ж «халықаралық экономикалық қатынас», 1998ж «есептеуші техника
мен желіні бағдарламалық және ... ... және ... ... ... ... Инженерлік факультет, жетекші ғылымдар
факультетері бар. ... ... ... ... ... факультетінде түрік тілі мен әдебиеті, ағылшын тілі мен ... ал ... ... ... ... ... ... бөлімі бар. Қазақ тілі мен Қазақстан тарихы пәнінен
өзгелері ағылшын тілінде жүргізіледі. Білім ... ... ... ең ... ... ретінде қарастырып отыр. Оның дәлелі ретінде
халықаралық экономикалық қатынастар ... ... ... ... ... ... болады.
Барлық мамандықтар бойынша университетте (дайындық курсында да) оқу
ақылы, жетімдер жағдайы қиын студенттерге жеңілдіктер беріледі.
Екі ... ... беру ... келісілген хаттамасы бойынша
Түркияда да Қазақстан республикасының азаматтарына ... ... ... 1992ж ... ... 2000-нан астам оқушы білім ... Оның 600 - ... ... ... ... қатар «Бөбек» қорының демеуімен 65 жетім бала оқуға жіберілді. Олар
бизнес пен банк ... ... ... ... ... ... ... алып шығады. Сонымен қатар, Түркиядан Қазақстанға ... ... ... ... /31/.
1992ж Шымкент қаласындағы «Қазақ баспасы» ... ... ... ... медресесі ашылды. Бұл оқу орны негізінен
қазақ және түрік тілінде жазатын журналистер мен ... ... ... ... ... Түркияның сыртқы істер министрлігінің қамқорлығымен
Месхет-түріктер үшін арнайы жаңа ... ... Бұл ... 105 адам білім алуда.
Әскери істе білім беру үшін ... ... ... ... 93 ... ісі ... ... алуда. Ал 19 адам Анкарадағы полициялық академияда
оқып жатыр. Одан ... ... ... ... діни және қоғамдық
ұйымдардың жіберуімен тағы да 200-ге жуық білім ... ... озық оқу ... бірі ... ... 4 студент үшін Президент Н. Назарбаев атындағы арнай степендия
(2000-2001 оқу жылына) тағайындалды ... ... ... ... ... және ... ... Қазақстанға ресми сапармен келген Түркия республикасының ... ... ... ... бір ... ... ... құжаттарға қол
қойды. Челик мырза алдымен Астанадағы қазақ-түрік ... ... ... ... ... мырза бұл мектептердің ашылуы екі ел
арасындағы, әсіресе білім саласында ... ... бірі ... ... ... ... ... сұрақтарға жауап берген
министр екі ... ... ... орын алып ... ... беру
саласына тоқталып: «Түркияда жүздеген ... ... ... Біз ... ... жоғарғы көлемді степендия бөліп отырмыз. Бұл жылы Түркияға
келетін Қазақстандық студенттер үшін 150 ... орын ... ... оқу ... да ... ... ... Осындай білім
беру жолында қарым-қатынастың болуы соңғы ... екі ел ... ... зор үлес қосуда»,-деді.
Астанада екі күн болғаннан кейін Челик ... ... ... ... ... ат ... ... ондағы студенттермен
кездесті. Ал 8 қарашада Әл-Фараби атындағы ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы оқу орындарында өзара маман ... ... ... көңіл бөлінуде. Қазіргі кезде Қазақстан университеттерінде 700-түрік
азаматы білім алып жатыр. Түркияның 30-ға жуық оқытушысы жұмыс істеуде, өз
кезегінде ... ... оқу ... ... ... ... ақысыз негізде оқуларын жалғастыруда.
Білім саласында үлкен жетістіктерге қол жеткізілді. Жаңаша ... ... ... және ... беру ... осы байланыстар екі ел арасында
үлкен жақындаушылықты, бауырластық сезімді одан әрі арттыра түсуде.
2. Тарау . ...... ... байланыстардағы ТҮРКСОЙ
ұйымының рөлі
2.1 ТҮРКСОЙ-дың құрылымы
Мәдени байланыстардың жан-жақты, әрі достық көңілде ... ... ... ... ... мен ... ТҮРКСОЙ- түрік халықтарының
мәдениеті мен өнері жөніндегі ... ... ... ... ... ойға ... кей сәттерде «қайран, қазағым-ай» деп риза боласың
өзің бір баласы саналатын сол халыққа. Қараңызшы ... ... ... ... ... тату болса ат көп». Осы бір жолдар не ... ойды ... ... ... ... бар ... тірлік бар»,
«бірліктен шайтан қашыпты» деп одан әрі баяғы бір оралы ойды, өмір ... ... ел ... ... ... қай кезе де, қай ұрпақтың да
ұстанатын өмірлік бағыты болса, сол ... сол- ... ғана ... ... ... ... дейтіннің бұғауында болған
елдер егемендігін жариялап , ендігі тағдырымыз не ... ... ... ... ... ең ... мойындауынан басталған бостандық
шеруіндегі түркі тілдес мемлекеттердің бас-аяғы 10 жыл ... ... ... түгіл алпауыт АҚШ-тың ілтипатына ілінуге дейін ұласты. Бұл
ағайындықтың жемісі емес деп кім айта ... ... енді не ... ... Осы ... ... ел тұтқасын
ұстағандар мен ақылдың кені зиялылардың да дәл бергені күні ... ... ... де ... ... разы ... ... Ол жауап- түркі баба
ұрпағының тұтасуы, ... ... ... ... ауыр өткен алғашқы 10 жылына көз жүгіртсек, сол ... ... ... әр ... ... Сол ... ... ТҮРКСОЙ-дың өмірге келуі. Бұл 1992 жылдың көктемі болатын. Стамбулда
түркі тілдес мемлекеттер мәдениет министрлерінің ... бас ... ... ... ... негізі қаланды. Сол жылдың желтоқсанында екінші
ұйымдастыру мәжілісі өткізіліп, жаңа ... ... мен ... ... 12 ... Алматы қаласында өткен мәжілісте Әзербайжан,
Қазақстан, Қырғызстан, Түркіменстан, Түркия, Өзбекістан республикаларының
ресми өкілдері ТҮРКСОЙ-ды құру ... қол ... Осы ... ТҮРКСОЙ-
дың қызметінің негізі және принциптері туралы келісімге де қол ... ... ... ... ... ... ... бұл ұйымға Татарстан,
Башқұртстан, Солтүстік Кипр Түрік ... ... ... Молдава
құрамындағы Гагауыз Иери республикасы қосылды.
ТҮРКСОЙ ішкі-сыртқы саясатынан тыс, ... ұйым ... ... ... ... ... ... қарамастан, мәдени байланыс саласында тең құқықты қамтамасыз
етеді. ТҮРКСОЙ өзінің қызметі, мақсаты мен міндеті, жұмыс істеу принциптері
жағынан ... ... ... ... ұйымының орталығы – ... ... ... ... ... Бұл ... ресми тілі - ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежедегі бас қосудағы құжатта ... ... ... ... халықаралық бағдарламалар дайындау тапсырылды.
Ұйымның ең жоғарғы басқару органы – ... ... Оның ... ... ... ... ... Кейінгі отырыста ... ... ... ... сайланды. Тұрақты кеңес шешімін бас
басқарма атқарады. Оның бас директоры ... 1993ж бері ... ... ... Полад Бұлбұлоғлұ атқарып келеді.
Жарғы бойынша жыл сайын Түркия 150 000 доллар, қалған 5 мүшесі 25 000
доллардан, бақылаушы елдер 10 000 ... ... ... деп ... ... ... мен ... құрылғанына 10 жылдан асты. ... ұйым ... ... ... ... ... ... ЮНЕСКО-сына айналды. Өткен жылдар
ішінде ТҮРКСОЙ түркі тілдес елдермен өзара түсіністік пен ... ... құра ... ортақ түркі мәдениетін, тілін, өнерін, тарихын,
өркениет, тарихи мұрасын және тарихи-мәдени ... ... ... және бұл ... дамыту, қорғау және түркі ... ... ... ... ... ... қалдыру, аманат ету
жолдарында бір шама істер атқарылды.
Ұйымды ЮНЕСКО ... және ... ... ... ... ТҮРКСОЙ-ға сеніп тансырда. Бұл ұйым енді түркі тілдес елдерде:
- халықтар ... мен ... ... және ... ... біртекті тілдік орта, жаңа ортақ алфавит әзірлеу;
- ... ... ... ... мен өнерінің, әдебиеті мен
тарихының тұтастығын, этногенезін танудағы ғылыми – зерттеу
жұмыстарын жолға қою;
- жас ұрпақ өз ... ... ... мен ... ана тілін құрметтеуге жағдай жасау, мәселеренін
қолға ала отырып, үшінші бір ... ... ... ... ... ... ... отыр /61/.
ТҮРКСОЙ түркі тілдес халықтардың әлемдік қазына деп саналатын ... ... өзге ... ... оны ... жұмыстарын да өз
мойнына алып отыр.
Қазіргі таңда ... ... ... саны 200 млн-нан асып түсті. Олар
30-ға тарта ұлт пен ұлыстар түркі тілінде сөйлейді. Ең көбі – ... ...... ... Тоқа ... ұлыс ... бір ... және халық
саны 431 адам. Олардың да 320-сы ғана ана ... ... ... ... негізгі мақсаты – осылардың барлығының (ірісің, ұсақсың ... ... ... фолклорын, өнері мен әдебиетін зерттеп дамытуға
көмектесу ... ... ... ... ... ... қызмет аясы өте кең, алып айтар болсақ түрік халықтарының
рухани мәдениетін бір-біріне ... ... ... ... ... ... сақтау және қалпына келтіру, әлемдік өркениетте ... ... ... ... Бұл ұйым ... бері ... ұйымдастырып, жақындастыруда атқарып отырған қызметі өте жоғары.
Қазіргі жағдайда бұл ұйым түрік мәдениетінің дамуына жағдай жасап, ... әлем ... ... орнының жоғары екенін көрсетіп отыр.
- түркі тілдес халықтардың мәдени, өнер байланыстарын дамыту және бұл
мақсатта әртүрлі алаңдарда ықпал ... ... ... ... ... ... ... өнерінің дәстүрлі
спорт ойындары мен басқа да тарихи ... ... ... ... жасап, оларды сақтау, толықтыру және әлемдік кеңістікке
насихаттау;
- ... және ... ... ... ... құндылықтарымызды
дәріптеп фильмдер түсіруге қолдау көрсету;
- театр, опера, ... ... ... ... ... ... ұйымдастарып, фестивальдар өткізу, осы салаларға ат салысу;
- көркем өнерді ... үшін әр ... ... ... ... басылымдарды жарыққа шығару;
-түрік мәдениетіне, тарихына, өнеріне, тіліне қызмет еткен көрнекті
тұлғаларға арналған еске алу, ... ... ... мен қонақасыларды
жоспарлау;
- ТҮРКСОЙ-дың негізгі мақсаты ... ... ... сияқты ғылыми жиындар өткізу;
- басқа да халықаралық қоғам, одақ, қозғалыс ... ... ... өнер, білім салаларында бірлесе ортақ жұмыстар жасау;
- тарихи және географиялық жағдай салаларынан әлсіреген байланысты
дамыту;
- ортақ ... ... ... ... ... ... тарихи, мәдени және архитектуралық ескерткіштерін ... ... ... ... ... ... халықтарның ұлттық мәдениеттерінің дамуына ықпал ету,
олардың тума табиғи ерекшеліктерін ... ... ... ... ... мен өнері жөнінде халықаралық
ақпарат орталығын құру.
Қазірге дейін өткізілген отырыстардың 3-уі: 1993, 1997 және 2002 ... ... ... ... XVII ... ... ... басталып, Астана
қаласында аяқталды. Бұл мәжілісте атқарылған істер мен алдағы міндеттер
кеңінен ... XVII ... ... ... ... ... ... және қоғамдық министрі М. Құл-Мұхаммед мырза
құттықтап, ұйымның есепті баяндамасын ... бас ... ... ... ... ... ... мырза жасады.
«ТҮРКСОЙ-дың кезекті XVII мәжілісі Алматыда салтанатты түрде ашылып,
жұмысын мазмұнды нәтижелі жүргізу үшін қамқорлық жасап отырған ... ... және ... ... Н. ... және шын ықыласты
қонақжай ... ... үшін М. ... ... ... ... кеңпейіл қазақ бауырларымыз, қазақ халқына ақ алғысымды
білдіремін», -деп бастады баяндамасын Полад мырза. Баяндамашы: «Біз ... ... ... соң ... ... - деді /61/.
ТҮРКСОЙ өзіне мүше елдерге қатысты айтулы күндерді атап өту ... Ол ... ... халықаралық деңгейде аталып өтілетіндігіне
қарай ... 3 ... ... ... қатысты Тараз қаласының 2000
жылдығы, Махамбет Өтемісұлының 200 ... Ғ. ... 100 ... ... ... ... ТҮРКСОЙ-дың тікелей араласуымен
аталсын деген тұжырым жасалды.
ТҮРКСОЙ-дың Қазақстандағы бас қосуы 3 күнге ... ... ... ... ... тұрақты кеңесінің XVII отырысында қатысушылар
арнайы декларация қабылдады. Оған ... ... П. ... ... М. ... ... ... Камилла
Шаршекеева, Түркиядан М. Истемихан Талай, Башқұртстаннан Халяф ... Кипр ... ... ... ... Тува ... В.
Наксил, Хакасиядан Н. Дьяченко қол қойды. Мәжіліске қатысушылар ТҮРКСОЙ-дың
есебін қарап қанағаттанғандық ... ... бас ... ... ...... бұрын тағайындалған ТҮРКСОЙ-дың
алғашқы сыйлығы берілетін тұлғаның есімі аталды. Ол (15 000 АҚШ доллары)
түркі халықтарының ... ... ... ... ... В.
Бутанаевқа тиетін болды. Сондай-ақ, түркі тілдес ... ... ... ... озық туындысына сыйлық тағайындалған болатын. Ол
(10 000 АҚШ доллары) Әзербайжанның қыл қалам шебері Р. ... ... ... қабылданды.
ТҮРКСОЙ халықаралық сыйлығы туралы айтар болсақ: жеке ... ... және ... ... ... ... мен ... қосқан зор үлесі үшін, пластикалық өнер, ... ... ... – қолданбалы өнер, сұңғат өнер, графика, фото
сурет, музыка, сахналық өнер, киномотография ... өнер ... ... және ... ... ... бағаға ие болған шығармалары
үшін, ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымының ... ... ... түркі тілдес
елдерінің мәдениет министрлерінің тұрақты кеңесі – мәдениет ... ... ... ... тағайындады.
1993 жылы қазанда ТҮРКСОЙ және Қазақстан республикасының мәдениет
министрлігі бірлесіп, Алматы қаласында түркі ... ... ... ... ... көрмесін ұйымдастырды. Бұл көрмеге ТҮРКСОЙ-ға
мүше елдердің халықтық қолданбалы өенрдің ең таңдаулы үлгілері қойылды /2,
б 59/.
1995 жылы 6 - 11 ... ... ... қаласында ТҮРКСОЙ» қазақтың
ұлы ақыны Абайдың туғанына 150 жыл толуына байланысты мерейтойға қатысты.
Тойға ... ... ... ... тілдерінде таңдамалы өлеңдері мен
қарасөздері ... ... Бұл ... ... ... жемісті
еңбегінің бірі саналды.
1996 жылы 22-26 тамызда ТҮРКСОЙ ... ... ... ... Жамбылдың
150 жылдық мерекесіне қатысты, осы жылдың 20-27 қыркүйегінде ... ... ... ... ... өткізуге
қатысты.
Ал 15 қазанда Анкара қаласында қазақ ақыны Ж. Жабаевтың 150 жылдығы
мерекеленді. 19 қазанда Анкарада Түрік тіл ... ... ... ... 150 ... мерейтойына арналған халық аралық конференция болып
өтті.
Конференцияны ... ... ... ... ... ... ... ТҮРКСОЙ бас директорының орынбасары Зия Иылмазер, ... ... ... ... ... ... ... Ферхат Тамир,
доктор Емел Аша және Қазақстаннан филология ғылымдарының докторы профессор
Шәкір Ыбраев, Түркиядағы ... ... ... ... ... ... ... докторант Мақсұтқан Жақұповтар
қатысты.
1997 жылы 28-29 ... ... ... ... ... ... ... онда «ТҮРКСОЙ қызметінің міндеттері мен ... және ... ... қызметі» ережесі бекітілді. Осы жылы 15-
қазанда Анкара қаласында қазақтың ұлы жазушысы М. ... ... ... толуына орай мереке өткізілді.
М. Әуезовтың 100 жылдық мерейтойына арнап түрікше-қазақша қос тілді
348 беттік таңдамалы ... ... ... ... республикасы
премьер-министірінің орынбасары И. Тасмағамбетовтың «Түркі әлемінің
даңғайыр ... атты ... және ... ... ... алғы ... ... Меркеге қоғам қайраткері, жазушы, ғалым
Мұрат Әуезов ... 18-21 ... ... ... ... ... 5 рет аталып өтті.
Қазақ суретшісі Оңал ... ... жеке ... ... ... ... ЮНЕСКО-ның Штаб-пәтерінде ТҮРКСОЙ-дың
қатысуымен «Қорқыт Ата» эпосының 1300 жылдығы мерекеленді.
2000 жылы 21-23 ... ... ... халықаралық мейрам – «Наурыз
Симпозиумы» өтіп, оған Әзербайжан, Түркменістан, Өзбекстан, ... ... ... ... Алтай республикасы, Әзербайжан
Наһшиван Ерікті республикасынан ... ... ... ... иелері мен
суретшілер қатысып, Наурыз жайында ғылыми талқылау ... 2001 жылы ... ... ... ... ... ... Еркеғали Рахмадиевтің
70 жылдық мерейтойын өткізді.
Осы жылдың 13-16 қарашасында ТҮРКСОЙ ... ... ... ... ... ... ... 10 жылдығындағы
түркі мемелекеттері» атты халықаралық симпозиум өткізді. Симпозиумға Түркия
мәдениет министірінің орынбасары ... ... ... ... ... ... ... министрі Полад Бұлбұлоғлы, ... ... ... және ... ... министірінің
орынбасары Дүйсен Қасейінов, Қырғызстан республикасының білім және мәдениет
министірі Камила Шаршекеева, Түркіменстан ... ... ... ... ... ... аталған елдердің
өнерпаздары өнер көрсетті.
ТҮРКСОЙ 2001 жылдан бері 6 айда бір «ТҮРКСОЙ» атты 60 ... ... ... ... ... шығарады. Бұл түркі дүниесінің ... ... ... ... ... ... ... Анкара
қаласындағы түрік мәдениеті мен өнерін ортақ басқару Басқармасы. Журналдың
11 елде өкілдіктері бар: Әзірбайжан, ... ... ... ... ... ... ... ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі, ... ... және ... ... ... Кипр ... білім және мәдениет министрлігі, Тува ... ... кино ... Гагауз Ерікті аймағы мәдениет кеңесі.
ТҮРКСОЙ-дың тағы бір органы болып табылатын «Ана жұрттан – Ата ... ... - ... ... және зерттеу журналы іспеттес.
«Ана жұрттан – Ата жұртқа түркі әлемі» атты безендірілген журналды
ТҮРКСОЙ Түркия ... ... ... ... 3 айда ... ... ... жалпы түркі дүниесіне қатысты тарихи, ... ... ... ... ... ... алыптарының мерейтойлары және басқа да әлем таныған түркі
дүниесі тарландары ... ... ... атап ... ... ... ... алғанға дейін қазақ мәдениеті мен әдебиеті алыптарының
мерейтойлары көбінесе Қазақстанда, әрі ... ... ... ... келген болатын. ТҮРКСОЙ бұл шараларды ... ... ... шығарды. Қазір бұл түркі халықтарының саны ... ... ... Олар ... ... 6 ... сондай-ақ
Ресей Федерациясындағы Башқұртстан, Татарстан, Тува, Хакасия, Саха, Чуваш
республикаларында, ... ... ... Өзбекстандағы Қарақалпақ
республикасында, Қытай халық рнеспубликасының Шыңжан ... ... ... Саны да ... 70 ... жуықтаған түріктер мен небәрі
700 адамды құрайтын Тофалардан тұратын түркі ... түбі бір, ... ... ... ... діні ... болса да (Хакас, Алтай, Тува,
Саха – шаманизм, Гагауз, Чуваш – православие, Қарайым-индуизм) тіл ... ... ... ... ... ... деп ... болады.
ТҮРКСОЙ осы олқылықтың орныны толтыра бастады. Сондықтан Абай ... ... М. ... (1997ж) ... ... арқылы бүкіл түркі
жұртында тойланды, олардың шығармалары түрік тіліне аударылды.
ТҮРКСОЙ шығарған «Манас», «Абай», «М. Әуезовтың таңдамалы әңгімелері»,
«Едіге ... ... ... т.б кітаптармен өткізілген халықаралық
ғылыми конференциялары түп-тамыры бір, үлкенді-кішілі ... ұлты ... ... жақындастыруға, біріктіруге игі қызмет етеді. Кезінде
сыртқы күштердің ықпалынан ажырап қалған түркі қандас ... ... ... ... ... жұдырық болуына, сол ... ... ... ... ... ... ... өз мүддесі тұрғысынан
тиісті еншісі мен сыбағасын иеленуіне мүмкіндік берері кәміл.
Түркі дүниесі мен мәдениетінің ... ... ... танытуда
жемісті жұмыс істеп отырған ұйымның атқарған істері өте ...... ... ... ... ... ... отырып,
түркі елдерінің мәдениет, әдебиет, өнерін кеңірек насихаттайтын, түркі
халықтарының қоғамдық-саяси, мәдени-ағарту ... ... ... ... ... ... Қазақстан – Түркия арасындағы әдеби байланыстар
Көркемдік дамудың, әдеби үрдістің маңызды бір заңдылығы - ... - ... ... ... қарым-қатынастар, рухани
байлықтар алмасулары. Қоғамның прогресс жолымен дамуы қажеттілігінен туған
мәдени, әдеби байланыстардың өзіндік мол ... бай ... бар. ... ... ... әдебиет томаға-тұйықтық пен провинциализмнен бойын
аулақ, дәстүрлі байланыстар орнауын, дамуын, ... ... ... ... осы бағдарға бағытталған.
Қай халықтың болсын өнер жағынан ... ... ... сол ... ... жая ... оның әлеуметтік ықпалының күшеюіне септігін
тигізіп, сөз өнерінде көрінген халықтың рухани қалпын, арман-мүддесін, өмір
тарихын басқа ... даму ... ... ... ... ... түсінісуіне, бірін-бірі құрметтеп, достасуына дәнекер болады.
Қай әдебиет болса да өзара байланыссыз, ... ... келе ... ... өнер ... даму ... оның өзге халықтармен әдеби
байланысы, қарым-қатынасы қалыптасып нығая ... Бұл ... ... ... ... ... жасасып, әрбір тарихи
кезеңнің мақсат-мұратына, тыныс-талабына, қажет-мұқтажына сәйкес ... ... ала ... ... ... ... ... елдер
әдебиетімен өзара байланыс, әсер-ықпал былай ... алыс ... де ... ... әдебиетіміздің
интернационалистік мақсат-мұраттарына келіп жалғасты. Қазақ әдебиетінің
басқа ... ... ... жасау үрдісінің кезеңдері, ерекшеліктері
пайда болды. Мұндай байланыстар ... өсу, ... ... дәрежеде
әсерін тигізбей қоймайды.
Тәуелсіздіктен қазіргі күнге дейін бауырлас Қазақстан мен Түркия
арасындағы әдеби байланыстар да ... ... ... ... жақсы
дамып келе жатыр. Діні, тілі, тарихы тіпті әдебиеті де ... ... ... ... күн сайын арта түсуде. Әдеби саладағы байланыстар
да тәуелсіздіктен кейін жаңа бір сатыға көтеріліп, қарқынды қадаммен ... жылы ... мен ... ... ... Қазақстанның өнер
және мәдениет күндері болып өткен болатын. ... ... ... қазақ әдебиетінің туындыларымен таныстыру мақсатында кітап ... ... биік ... қоғамдық міндетінің бір халықтар
арасында ... пен ... ... жанды және жемісті қарым-қатынас рухын
күшейтуга қызмет ету. ... ... ... биік ... ізгі ... бір ... екі ... әдеби қарым-
қатынасты жандандырудағы жасалған тағы бір ... 1992 жылы ... ... республикасы арасында іскерлік және мәдени ... ... ... ... екі елдің өмірін жан-жақты жазып көрсету мақсатында
«Заман-Қазақстан» бірлескен қазақ-түрік газетін шығару туралы Қазақстан
республикасының министрлер ... ... ... /1, б 5/. Бұл ... ... айынан бастап еркін еларалық газет болып шыға бастады.
Қазақ халқының қалаулы ақындарының бірі Т. Молдағалиев 1992ж ... ... ... ... ... ... ... қатысып, Физули
атындағы қос сыйлықтың бірін иеленді.
1995ж 20-27 сәуір аралығында Түркияда қазақтың ұлы ... ... ... ... ... 150 жыл толу ... салтанатты түрде
атап өтілді.
Абай апталығы Түркияның Стамбул, Анкара, Измир, Маниса сияқты ... ... және ... ... ... ... ... өтті.
Бұл мерекеге Қазақстаннан премьер-министрдің орынбасары, А. ... бір топ өнер ... ... Осы ... А. ... ... ... Х. Четинмен кездесіп, екі ел
арасындағы мәдени байланыстардағы жетістіктер туралы, болашақта одан ... ... ... ... алысты.
Абайдың «Таңдамалы шығармалары» түрік тіліне аударылып, кітап ретінде
1995ж екі тілде Анкара қаласында 200 мың ... ... Абай ... ғылыми
мақалалар жинағы түрік тіліне ... ... ... бойынша түрлі
университеттерде ғылыми-практикалық семинар және конференциялар өткізілді.
Оған көрнекті деген түрік ақындары мен ... ... ұлы ... ... ... мен ... ... Қазақстан жөнінде түрлі-түсті
фотоальбомдар әзірленді, көптеген журналдардың жекелеген нөмірлері ... ... ... ... телеарнасында хабарлар мен
сұхбаттар жүргізілді. Абай бейнеленген сыйлықтар мен ... ... ... ... ... ... ... көшелерге ұлы
ақынның есімі берілді және Анкара қаласындағы бір ... Абай ... ... ... ... ... Түркия мектептерінде 1 күн
Абай шығармашылығына арналды. Ұлы ақынның ... ... ... ... ... ... 15 қазанда Түркияның Анкара қаласында Жамбылдың 150 жылдық
мерейтойына арналған жиналыс ... ... Оған ... және ... мен ... қайраткерлері қатысты. Қазан айының 19 жұлдызында Анкара
қаласындағы түрік тілі институтының мәжілісханасында Ж. ... ... ... конференция болды. Конференцияны мемлекет министірі
Намық Кемал Зейбек ашты. Конференцияға ТҮРКСОЙ бас директорының ... ... ... ... ... ... Мұстафа Өнер, Метин
Ергүн, Ферхат Тамир, доктор Емел Аша және ... ... ... Ш. ... ... елшілік қызметкері, филология
ғылымдарының кандидаты, доцент Ж, ... ... М. ... ... ... мен ... оның шығармашылығы туралы
мақалалар жарияланды.
Осы жылы Жамбылдың таңдамалы шығармалары түрік ... ... атты ... әсем ... ... 350 данамен қазақ-түрік
екі тілде жарық көрді.
1997ж қазақтың біртуар перзенті, ұлы жазушы М. Әуезовтың 100 ... ... ... ... ... ... ... мұсылман
халықтарының мақтанышына айналған М. Әуезовтың мерейтойына Қазақстандағы
Түркия кәсіпкерлері де өзіндік үлес ... /64/. ... ... ... ... сияқты фирма басшылары М. ... өзі ... ... ... ... ұйымдастырды. Осы бәйге
жеңімпаздарына барлығы 13 мың АҚШ ... ... ... ... ... М. ... шығармасы «Абай жолы» роман-эпопеясы Біліг» баспасынан
түрік тілінде шығарылды және М. ... ... ... ... ... М. Әуезовтың «Таңдамалы әңгімелері» түрікше-қазақша қос ... бет ... ... кітап Қазақстан республикасының премьер-министірінің
орынбасары И. Тасмағамбетовтың «Түркі әлемінің ... ... ... және ... төрағасы Полад Бұлбұлоғлының алғы сөзімен ашылған.
Екі ел өкілдерінің бір-бірінде ... ... ... қатысуының
да өзіндік құндылығы зор. 1998ж 5-6 қараша күндері Түркия ... ... ... ... ... IV құоылтайы болып өтті.
Құрылтайға Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы Қ. Тұрсынқұлов пен ... ... ... ... С. ... ... Түрік
дүниесі жазушыларының басын қосқан бұл құрылтай екі жылда бір өтеді. Бұл –
түрік тілдес елдерінің тек ... ... және ... ... ... ... ... әдеби әлемге бірлесіп шешетін мәселелер көп ... бір топ ... ... әдебиетшілер және қоғам
қайраткерлері ... ... ... IV ... тілдес мемелекеттердің
достық, бауырластық және ынтымақтастық құрылтайына қатысып қайтты. Сондай-
ақ ЮНЕСКО-ның ұйымдастыруымен және ... ... С. ... ... ата ... танып білу» ғылыми-практикалық
конференция болып өтті. Қорқыт бабамыздың өлмес-өшпес мұрасы дәл ... ... мән – ... ие ... жөні бар. ... тағдардың талай-
талай бұралаң-бұлтарыстарында дүниенің о шеті мен бұл ... ... ... ... ... ... тоғыстыратын да табыстаратын да ең
бір ғаламат ...... ... ата ... VII-XII ғ. Сыр ... ... ... арасында туып ауыздан ауызға көшіп, түрік
тектес халықтардың бәріне ... ... ... ... болған адам. Ерте
заманның білімпаз-ғұламаларының жазуына ... ... Сыр ... ... Баят елінде дүниеге келген... Ол – оғыз ... ... ... ... Бірақ оның өз өмірі жайында жазылған деректер тым
тапшы. ... ... ... ... ата тақырыбы әлемдік түркологияның
басты тақырыптарының бірі болып қала беретінін атап ... ... ... С. ... ... тілдес елдердің бірқатар ғылым ... ... ... ... халықаралық мәдениет орталығының
құрметті мүшесі куәлігін табыс етті. Қазақстанда мұндай сыйлыққа қазақ
ақана М. ... ие ... ... ... ... Р. ... ... Байкалға дейін»
атты туындысы Түркияда жарық көрді. ... ... ... мәдени
өміріне үнсіз еніп, бастапқыда зиялы қауымда елең ... ... ... ... ортақ мүддесіне айналды. Мұндай туындыдағы
көзқарас, пікір, уақыт озған сайын қоғамдақ ... ... ... Бердібаевтің «Балқаннан Байкалға дейін» атты кітабы ... ... ... ... ... ... ... із қалдыратын
дүние, ұшы-қиыры жоқ түркі географиясын өрлеу мен құлдырауды талай ... ... ... ... ... түркі дүниесін кеңінен қамтып,
болашақ ұрпаққа ғибрат беретін құнды еңбек. ... ... ... ... ... ... жатқан туыстық қатынастарын, тіл, тарих,
мәдени орталықтарын суреттейді.
Түркі зиялыларының өткені мен бүгіні ... ... ... ... ... ... ... Р. Бердібаевтың әрбір мәселені
ғылыми тұрғыдан талдаумен қатар, сезім пернелерін де дөп баса білген. ... ... ... қоры осы кітаптың Түркияда кеңінен таралуына
қатысты жұмыстар жүргізуде.
Ұстаздар қауымы мен студенттер ықыласына бөленген шығарманы ... ... ... ... ... ... мен ... үлгі, оны
насихатнама әрі саясатнама деп атаған. ... ... Ш. ... ағамызды «Заманымыздың деде Қорқыты» деп бағалайды.
Қазақ және түркі халықтары әдеби ... ... мол үлес ... оқымысты еңбегін бағалап, ел басымыз Н. Ә. Назарбаев ғалым ... ... ... /65/.
2000 жылы 26-28 мамырда Түркияда «Түрік әлемі халық ... ... ... Оған ... көрнекті
түркологтары Ф. Әли мен Ш. Ыбраев қатысып қайтты.
2002 жылы мамырдың 11-де ... ... ... алаңында балалар
мен жас өспірімдерге арналған «Мөлдір бұлақ» журналының тұсау кесер рәсімі
өтті.
«Мөлдір бұлақ» түрік ағайындарға қарасты K-Cell, TURKUAZ, ... ... ... ... ... демеушілігімен айына бір рет
жарық көретін танымдық басылым. Аз уақыттың ішінде алғашқы аяқ ... ... ... ... бөленіп үлгерген бұл басылымның
келешектегі ... зор ... ... ... және осы басылымның бас редакторы М. Тоқашбаев мырза құттықтау
сөзінде атап көрсетті. Осынау аталмыш басылымның тұсау ... ... ... ... ... ... ... Ысмайылдың «Қазақ түріктері» атты 500 беттік кітабы жарық
көрді. Энциклопедиялық ерекшелікке ие бұл кітап ... 4 ... ... ... ... тарихы, екінші бөлім түркі дүниесі,
қазақтардың шежіресі, ... және ... ... ... ... ал ... ... болса қазақтардың мәдениеті. Тарихи ұлы
тұлғалардың, ұлттық жазушылардың, қазақ өмірі, салт-дәстүрі ... ... ... ... үзінділері түрік-қазақ тіледрінде
берілген.
Бұл кітап қазақ халқын Қазақстанды Түркия және бүкіл түрік ... ... ... ... ... рөл ... ... Будактың «Қазақстанның өткені, бүгіні мен ертеңі» атты
кітабы 2000ж ... ... Бұл ... алғы ... Н.К. ... ... географилық маңызы мен көлемі жағынан түрік дүниесінің ең
үлкен мемлекеті ретінде баға беремін» дейді. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... зерттеу еңбегі
болуымен қатар, бақытты, абыройлы өмір ... ... ... Өйткені
бұл кітап жазушы немесе ... ... ... өмірінің көп жылын
күреске толы идея жолына арнаған адамның асқақ ... ... ... жылдың аяғында «Құс жолы» баспасынан «Алаш анадолы ұлдары» атты
жаңа кітап жарық көрді. Осы атаудағы үш ... ... ... ... ... Алаш аты – ... қазақ – түркілерінің мемлекеттік сипатын паш
ететін тарихи айбынды ... ... ... ... ... ... ... алдында ата-жұртынан ауып барып, екінші
тапқан тарихи отанының төл есімі.
Кітапты шығарушылар Түркиялық бауырларымыз Әли Тоқұл ... ... ... ... ... ... рухани дүниені Қазақстанның
тәуелсіздік алуының 10 жылдық мерейтойына тарту етіп ұсынып отыр. Әли Тоқұл
мырза бұл ... алғы ... «Біз бұл ... бір ... ... ... Түркия мен Қазастанның «улы ... ... ... ізгі оқырманға таныстырып, ортақ тарихымыз бен мәдениетімізге
үлесімізді қосқымыз келеді», - ... ... ... ... осы ... ... тұр. ... үлкен
екі бөлімнен құралған. Бірінші бөлімде байырғы түркі жұртының ... ... ... ... мен рухани көсемдері болып
есептелетін Алпарысланнан (1029-1063) бастап сәулетші Синанға (1490-1588)
дейінгі, түрік ... ұлы ... ... ... ... ... Өзал (1927-1993) сынды ондаған дара тұлғалардың өнегелі өмірі мен
халқы үшін жасаған өшпес ісін сөзбен бедерлеген. ... ... ... ... ... перзенті, қазақ топырағында туған ұлы ... ... Қожа ... ... ... ... ... 1499-1551, Абылай хан
(1711-1781), М. Әуезов ... Қ. ... ... дейінгі алаш
жұртының саяси-рухани көш басшыларының ... ... ... екі ... бір ... егіз ... ... Бірінші
бөлімдегі түрік бауырларымыздың төл перзенттері жөніндегі толғаулар қазақ
тілінде жазылған болса, екінші бөліміндегі алаш ... ... ... ... ... ... – ұзақ жылдар бір-біріне жат болып, алыстан келген
туысқан халқымыз енді, ең ... ... ... дана ... ... ... тарихи – зерде осылай жалғанады /67/.
2003ж «KATEV» халықаралық қоғамдық қоры «Құс жолы» баспасынан ... ... ... Азияның інжуі» атты 175 беттік альбом-кітапты
3000 дана етіп басып ... ... ... ... ... ... ... суреттермен әсем түрде безендірілген қалың мұқабалы альбом-кітапты
шығарудағы басты мақсат – туысқан түрік халқының Қазақстандай Ата ... ... ... ... жәрдемдесу.
Кітап атының өзінен кең мағына аңғарылғандай. Сөйлеп тұрған суреттерге
қарап-ақ асты-үсті қазынаға толы кең ... ... ... - ... ... жайында көп нәрсеге жүйелі түрде қанығуға болады. Альбом-
кітаптың бір бөлігі ... мен ... ... ... Аталған атраулар оқырмандарды марқұм Т. Өзал мен экс-президент С.
Демирел негізін қалаған достық байланыстың одан әрі даму ... ... ... қорының атқарып жатқан игі істерінен, сондай-ақ «Заман-
Қазақстан» халықаралық газетімен балаларға арналған танымдық «Мөлдір ... ... ... Түркістан» журналы, Махмұдтың түрікше сөздігі, түрік халқының
тарихы, Ататүрік өмірбаяны туралы құнды еңбектер жарыққа шықты.
Еш ... ... ... ... ... ... қалыптасып,
ұлттық шеңбердің ішінде ғана өсіп-жетілген емес. Ана топырағында жаратылған
өнер басқа жұрттардың озық, асыл қазыналарынан нәр ... ... ... ... ... ... ... көптеген халықтар өнері,
тәжірибесін қорыта отырып, байлам, тұжырым жасайтын ... мәні ... ... Бұл ... ... ... ықпал, аударма мәселелерін
қарастырудың маңызы зор. Тәуелсідіктер ұзақ уақыт бір-бірінен ажырап қалған
екі халықтың арасын ... ... ... ... ... рөлі зор ... Қазақ халқы туралы оның фольклоры, мәдениеті,
әдеп-ғұрпы ... енді ... ... жақыннан таныса бастады. Көптеген
шығармалар екі тілге кезек аударылды. ... ... ... ... ... ... туыстығының терең тамырлы байланыс
мәселелерін зерттегенде тағдыры, тілі, рухы ... ... ... ... ... ғылыми байламдар жасауға мүмкіндік берері хақ. Түріктер өз
асылым деп есептейтін: «Қызым саған айтам, келінім сен ... «Бес ... ... «Мың өлшеп бір кес», «Молланың айтқанын істе, істегенін
істеме», «Бас жарылса ... ... қол ... жең ... ... ... сияқты мақалдар қазақ халқының да асыл қазынасы.
1995ж «Қазақ мақал-мәтелдері» атты кітап түрік ... ... ... ... Бұл ... ... ... 5000 мақал-мәтел
қамтылған.
1999ж Анкара қаласында Қ.А. Иассауидің өмір жолы мен ... ... ... қайраткер Н. К. Зейбектің «Иассауи жолы» атты
кітабы түрік тілінен қазақ тіліне ... ... ... әрі ... ... 1924ж ... ... негіздері» атты еңбегін Қазақстан
туркологы Ф.Ф. Әли аударып, ТИКА (Халықаралық ынтымақтастық жөніндегі түрік
агенттігі) ... ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптасуының
және халықаралық қатынастар жүйесіне ... ... ауыр ... ... осы бір ... ... ... біздер көңілімізбен ұғып,
ендігі жағдайда дамудың кезекті ... ... үшін ... жетістік
әкелгеніне ой жіберіп толғанамыз.
Тәуелсіздігін алған жылдар көлемінде еліміз алғашқылардың бірі болып
әлемнің алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... мүшелікке еніп, мелекеттің тәуелсіздігін,
территорялық тұтастығын және саяси тұрақтылығын ... ... ... ... еліміз орта Азия аймағындағы ... орны бар, ... бар, ... үні бар ... ... Бұл ретте мемлекет
басшылары әлемнің даму үрдісіне қарай сыртқы ... ... ... ... дер кезінде оқиғалар желісінің өрбуіне қарай дұрыс шешімдер
қабылдап, ... ... ... ... ... даму ... ... жағдай жасады.
Осы жағдайда диплом жұмысында Қазақстанның түбі бір, дәстүрі бір ... ... ... ... ... Түркия мемлекетімен өзара
әдеби, мәдени қарым-қатынасының қалыптасып, даму деңгейіне сипат беріп, екі
елдің арасынлдағы байланыстың қаншалықты тиімді ... ... ... ... жасауғы тырыстық.
Қазіргі таңда отаршылдық және тоталитарлық саясаттың ... ... ... ... ... еместігі тарихи
фактілер негізінде көрсетілді.
Түркия мен ... ... және ... ұйымы шеңберіндегі
ынтымақтастығы қадамдарына талдау жасалды.
Мәдени-әдеби саладағы байланыстар негізінен түркі өркениетін қайта
жаңғыртып, ... ... ... ... Бұл ... ... еліміздің мәдениетін дамытуға қосып отырған үлесі ... беру ... ... ... ... ... жоғарғы білімді, екі елдің арасын жақындастыруға ... ... алып ... кепілдік беріп отыр.
Түрік мәдениет орталығының ... ... ... ... ... ұялатады.
Қазақстанның сыртқы байланыстар жүйесінде Батыс елдеріне қарағанда
туысқан Түркияның алатын ... ... ... ... ... көңілге тоқ.
Түркі мемлекеттері басын қосып, ынтымақтастығын жарастыруға тырысып
отырған ... ... бұл ... ... ... ... және Орталық Азия мемлекеттері тарапынан қолдау тауып, жан-жақты
қарым-қатынас орнатылғандығы аймақтағы тыныштық пен бейбітшіліктің кепілі
екені анық.
Жылдан – ... ... мен ... ... ... екі ... ... жалғасып келеді. Діні, тілі, тарихы бір туысқан Түркиямен
әдеби, мәдени және басқа ... ... күн ... арта ... ... ... ... бастау алған қазақ-түрік мәдени байланыстары ортақ қарым-
қатынасты жаңа сатыға көтерді. Қазақстан –Түкия қатынастары түбі бір түркі
халықтарының тамаша ... ... ... ... да ... ... екі елдің арасында ... ... ... ... ... ... ... елдер
ынтымақтастығының нығайып келе жатқандығын бүкіл әлем мойындап отыр.
Баспасөз беттері бұл ... ... ... деп бекерден бағалап жатқан
жоқ. Бір кездері бүкіл Евразия жерін дүбірлеткен ... ... ... ... ... ... өркениетте түркі мәдениеті жасағандығын
тағы бір ... ... ... ... мен ... ортақ негіздері түбі бір
халықтардың тарихының әріден басталатын ... ... ... аймақтық, халықаралық дәрежеде әлемнің бейбіт дамуына екі елдің де
қосар үлесі мол екендігіне сеніміміз мол. ... ... ... ... ... ... ... атқарар жұмыстар алдыңғы
атқарылған істердей нәтижелі болатынына ... ... ... ... кезеңдегі Қазақстан-Түркия қатынастары. Алматы, 2002
2. ТҮРКСОЙ – түркі мәдениеті мен өнерін ортақ дамытиу жөніндегі ... ... ... 5 лет ... и ... ... 1998
4. Қазақстан республикасының дипломатиясы Қ. Тоқаев. Алматы, ... ... ... ... ... ... мен дамуының
стратегиясы. Н. ... ... ... ... ... Н. Назарбаев. Алматы, 1996
7. Әдеби байланыстар. Шәмшәбәну Сатбаева. ... ... ... Р. ... ... 1986
9. Заман тудырған әдебиет. М. Базарбаев. Алматы, 1997
10. Абайдың таңдамалы ... ... ... М. Әуезов таңдамалы әңгімелері. Анкара, 1997
12. Ататүрікрің мәдениет жайындағы сөздері. Анкара, 2000
13. ... ... З. ... ... ... ... ... Анкара, 1995
15. Жамбыл. Анкара, 1996
16. Иассауи өзендері. ... ... ... ... Н.К. ... ... 1999
18. Түрік дүниесі.
19. Bilig (журнал)
20. Жас Түркістан
21. Ақ желкен
22. Ақиқат
23. Zaman-Қазақстан
24. ... ... ... ... ... ... Құдышев О. «Панисламизм» және «Пантюркизм» // Ақиқат, 1995 №11
29. Советы ... 1991. №9 ... ... ... ... ... ТИКА. 1997, июнь
Меморандум о взаимопонимании/ Казахстан-Турция...
31.Евроазиатское досье. Специальный номер ТИКА. 1997, июнь
32.Социалистік Қазақстан. 1991, 9 мамыр
33. Zaman-Қазақстан. 1992, ... ... 1992, ... 1992, 20-қараша
35 .Zaman-Қазақстан. 1998, 17-тамыз
36. Zaman-Қазақстан. 1998, 31-тамыз
37. Zaman-Қазақстан. 1999, 26-ақпан
38. Алматы ақшамы. 1997, 25-тамыз
39. Zaman-Қазақстан. 1998, 27-қараша
40. ... 2004, ... ... ... 2000, 14-наурыз
42. Zaman-Қазақстан. 1998, 13-наурыз
43. Zaman-Қазақстан. 2004, 24-қыркүйек
44. Zaman-Қазақстан. 2002, 14-маусым
45. Zaman-Қазақстан. 2003, 26-желтоқсан
46. Қазақ-түрік лицейлері. Анықтама
47. Қазақ-түрік лицейлері. Анықтама
48. ... ... 1997, ... Алматы ақшамы. 1997, 16-шілде
50. Zaman-Қазақстан. 1993, 12-қыркүйек
51. Панорама. 1995, 17-шілде
52. Иассауи университетінің хабаршысы. 2002,№1
53. Егемен Қазақстан. 2000, ... ... 1994, ... ... ... 2000, ... ... 1992, 20-қараша
57. Zaman-Қазақстан. 1992, 6-қараша
58. Столичная обозрение. 1997, 12-қыркүйек
59. Егемен ... 2000, ... ... 2004, ... ... 2002, 1-ақпан
62.Zaman-Қазақстан. 1992, 6-қараша
63. Zaman-Қазақстан. 1992, 6-қараша
64. Zaman-Қазақстан. 1997, 25-тамыз
65. Zaman-Қазақстан. 1998, 28-наурыз
66. Zaman-Қазақстан. 2002, 6-желтоқсан
67. ... 2003, ... ... ... ... Ө.К XIX ... соңымен XX ғасырдағы араб – парсы ... ... ... ... ... – 1989.
70. Күмісбаев Ө.К Терең темырлар, Ғылым, Алматы – 1994.
71. Күмісбаев Ө.К Қазақ әдебиеті және шығыс, Қазақ универстеті, Алматы ... Ж. ХХ ғ. ... ... ... ... аударма
теориясы мен тарихының өзекті мәселелері» сын халықтар ғылыми-теориясы
конф-я материялдары, А-2002.
73. ... Ж. ... ... ... ... ... ... жағдайы мен болашағы» атты халықаралық
ғылыми-теориялық конф-я материалдары. Қаз. Унив. А-2002
74. Әбілдаев Ж. ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-теор. конф. Материалдары. Қаз. Унив. А-2005.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге