Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығын талдау [ 82 бет ]

Кіріспе..........................................................................................................................3

I Бөлім. Мемлекеттік құнды қағаздар нарығының теориялық аспектілері
1.1. Құнды қағаздар нарығының даму эволюциясы.............................................6
1.2. Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығының даму кезеңдері.....................................................................................................................24
1.3. Құнды қағаздар нарығының экономикалық мәні, құрылымы, қажеттілігі
және қызметтері............................................................................................................33

II Бөлім.Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығын талдау
2.1. Құнды қағаздар нарығындағы кәсіби қатысушылардың кәсіпкерлік қызметін талдау..........................................................................................................................48
2.2. Қазақстан Республикасындағы құнды қағаздар нарығындағы негізгі көрсеткіштерге талдау...............................................................................................59
2.3.Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығындағы институционалды инвесторлардың қызметін талдау.............................................................................66

III Бөлім.Қазақстан Республикасындағы құнды қағаздар нарығын жетілдіру жолдары
3.1.Құнды қағаздар нарығының даму мәселелері....................................................69
3.2.Құнды қағаздар нарығының даму қағидалары мен Қазақстанның индустриалды-инновациялық жағдайындағы дамуы..............................................76
3.3.Инвесторлардың құқықтарын қорғау, зейнетақы және резервтік активтердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету......................................................................................80

Қорытынды................................................................................................................84
Қолданылған әдебиеттер тізімі...............................................................................88

Дисциплина: Экономика
Тип работы: Дипломдық жұмыс
Цена этой работы: 900 теңге



Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 900 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку

Урезанное содержание работы для ознакомления
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
I Бөлім. Мемлекеттік құнды қағаздар нарығының теориялық аспектілері
1.1. Құнды ... ... ... ... ... құнды қағаздар нарығының даму
кезеңдері...................................................................
..................................................24
1.3. Құнды қағаздар нарығының экономикалық мәні, құрылымы, қажеттілігі
және
қызметтері..................................................................
..........................................33
II Бөлім.Қазақстан ... ... ... ... ... Құнды қағаздар нарығындағы кәсіби қатысушылардың кәсіпкерлік қызметін
талдау......................................................................
....................................................48
2.2. Қазақстан Республикасындағы құнды ... ... ... ... ... ... нарығындағы институционалды
инвесторлардың ... ... ... ... ... нарығын жетілдіру
жолдары
3.1.Құнды ... ... ... қағаздар нарығының даму қағидалары мен Қазақстанның индустриалды-
инновациялық ... ... ... ... және ... активтердің
қауіпсіздігін ... ... ... ... кезеңде нарықтық жағдайда өтумен
байланысты, экономика саласында елеулі ... ... Осы ... ... бірі бұл жеке меншік түрлерінің және жалпы кәсіпкерлік
қызметтің еркін дамуын қамтамасыз ететін ... ... құру ... ... ... құрамдас бөлігі болып құнды қағаздар
нарығы табылады, себебі құнды ... ... ... ... ... айналуы арқылы үлкен көлемдегі ... ... ... ... ал ... қаражаттарды шоғырландыру
арқылы инвестицияларды тартуға және де жалпы ... ... ... жеке ... ... ... ... өмір сүру жағдайын жоғарлатуға мүмкіндігін береді. Бұндай
қызметтің механизмі, құнды қағаздардың еркін ... мен қоса ... ... ... ету болып табылады.
Құнды кағаздар нарығы қаржылық ... ... ... ... ... ... тиімді қайта бөлуді
қамтамасыз ететін нарықтық экономиканың маңызды механизмі болып ... ... ... ... ... экономикасында маңызды
бола отырып, тек қана ... ... ... ... оның ... және де портфельдік инвестициялардың ағыны арқылы дамуын
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... нарықтық экономика мен шетел инвестицияларына негізделген
экономикалық өсімге ерекше тоқталып ... Әлгі ... ... ... ... принциптен тұрады.
Құнды қағаздар нарығының дамуы нәтижесінде ақша ... ... ақша – ... ... баланстық өтімділігін қамтамасыз
етеді және мемлекеттік бюджеттің ... ... көзі ... ... ... ... екі ... атқарады. Бір жағынан
осы қызметтің заңды түрде қамтамасыз ететін кепіл ретінде, екінші жағынан
құнды қағаздар ... ... яғни ... ... ... Құнды
қағаздар нарығында мемлекеттің реттеуші және кәсіпқой қызметінің қоса
атқаруы әлемде жеткілікті ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының басқа да қатысушыларының дамымағандығына оңайсыз
қадамы жалпы нарықтың стагнациясына алып келуі мүмкін.
Қазақстанда ... ... ... ... иелігінен алу және
жекешелендіру үдерісін жүзеге асыратын логикалық құралы ретінде пайда
болды, ... ... ... ... мәнге ие.
Зейнетақы реформасы, жалпы жекешклендіру үдерісі осы ... ... ... нарығына тікелей әсерін тигізеді және осындай өзара
тығыз байланыс осы құралдардың біреуінің екіншісіз табысты жүзеге ... ... ... қатар құнды қағаздар нарығының қатысушыларының
арасындағы бірқатар сұрақтардың шешілмеуі осы дипломдық жұмыстың өзекті
мәселесі және таңдалған тақырыптың ... ... ... мүмкіндік
жасады.
Диплом жұмысының мақсаты Қазақстанда құнды қағаздар нарығын талдау
және оның негізгі даму ... ... ... ... ... жету үшін ... жұмыста келесідей мәселелер анықталды:
— Құнды қағаздар нарығының мәнін және оның нарықтық ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының қазіргі кездегі
даму эволюциясына талдама ... ... ... ... ... ... даму жолдарына сипаттама жасау
қажет.
Осы дипломдық жұмысты жасау барысында Қазақстан ... ... және ... авторлардың тақырып бойынша ғылыми еңбектері
және де Қазақстандық қор биржасы «KASE»-дің есептіліктері қолданылды.
Диплом жұмысының зерттеу негізі ... ... ... нарығындағы
қатысушылардың жалпы экономикалық қарым – қатынас ... ... ... ... ... ... ... құру жағдайында құнды
қағаздар нарығының даму механизмі және ... ... ... жұмысының құрылымы қойылған мәселелерге сәйкес, яғни ... ... ... ... қолданылған әдебиеттерден тұрады.
I Бөлім. Мемлекеттік құнды қағаздар нарығының теориялық аспектілері
1.1 ... ... ... даму ... ... ... даму эволюциясы және қазіргі кездегі ... ... ... келесідей қорытынды жасауға болады.
Әлеуметтік экономикалық негізде құнды қағаздар нарығы сегментінің
құрылуына әсерін тигізген экономикалық жүйенің үш ... ... ... мезоэкономикалық, микроэкономикалық және олар бір-
бірімен тығыз ... ... ... ... ... ... болады.
1-кесте
Құнды қағаздар нарығының әлеуметтік – экономикалық тұрғыда жіктелуі.
|Экономикалық ... ... ... қағаздар нарығының реттелу факторлары |
|Макроэкономикалық |өндірістік ... ... |
| ... әр ... салалардың даму |
| ... және ... ... ... |
| ... ... ... ролі |
| ... ... ... жағдайлар құру |
| ... ... ... тенденциялардың |
| ... |
| ... жаңа ... ... ... |
| ... және ... қағаздардың айналымы |
| ... жаңа ... ... ... ... ... ... – экономикалық тұрғыда жіктелуі.
(жалғасы)
|Мезоэкономикалық ... ... ... яғни ... |
| ... ... қатысты әр түрлі несиелік |
| ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... ... шаруашылық |
| ... ... ... және |
| ... ... ... ... ... ... ... құралдар пайда болады:
- қалалардың экономикалық тұрғыдан күшеюі
- кеңінен дамуы үшін арнайы кәсіптің таңдалуы
- тауар және ақша нарығының ... ... ... ... ... ... басты және көлемді
тұрғыда вексель нарығы болып табылған. XIII ... ... ... ... ... бола ... яғни коммерциялық несие вексель
түрінде айналыста болды. Аталған нарықтың экономикалық мәні ... ... ... ... және пайданы көбейту үшін ... ... ... ... ... ... ... басталды, оны
ағылшындар біріккен фонд деп атады, яғни ол жерде инвесторлар коммерциялық
тұрғыда саяхат жасау ... ақша ... сол ... жиналды және
үлестері үнемі айналыста болды.
Әлемдік сауданың дамуына байланысты құнды қағаздар ... ... ... ... яғни биржа ол жерде тауарлар және вексельдермен
мәмілелер жүзеге асырылды. Ең алғаш ... ... 1406 жылы ... болды.
Бірақ XVI ғасырдың аяғында мемлекеттік активтердің эмиссиялануының
күшеюінен және ... ... ... ... ... ... қор нарығына түсінікпен қарады.
Ең алғаш құнды қағаздардың ірі эмитенті ... Ост – ... ... және ... компания болып табылды. Сауда компанияларының
акциялары Голландияда және ... ...... мәмілелердің негізгі
объектісі болып саналды.
Қазіргі күнге дейін сақталған биржа ол Амстердамдық ... ... Ол 1611 жылы ... Амстердамдық биржа 1913 жылға ... ... ... ... яғни ... қағаздар, тауарлар бойынша сауда
жүргізілді. Осы жерде ... ... ... ... ... асырылды.
Ұлыбританиядағы қор нарығы құрылу уақытына қарай екінші қор нарығы
болып саналады. ... ең ... ... қор ... ... жылы ... брокерлер қаржы ... ... әр ... ... ... ... ... әлемде ең бірінші Лондонда
қор биржасы құрылды, нәтижесінде ұйымдастырылған ... тез дами ... ... ... және ... дамыды.
Осы кездері Англияның басқа да қалаларынла қор биржасы дами түсті.
Осыған ... XIX ... ... ... ... қор ... ... негізгі түрі болып мемлекеттік облигациялар саналды. Себебі
сол кездері Англияда акционерлік қоғамдарды құруға ... ... ... ең алғаш қор биржасы 1791 жылы Филадельфияда ... 1792 ...... 24 ... Нью – ... ... ... құрылуы жайлы
келісімге қол қойды. Бұл келісім тек қана ... ... ... комиссиондық төлемдердің көлемі тұрақты болды.
Құнды қағаздар саласы бойынша 1790 жылы « төлем келісімі » ... ... ... екі ... ... брокерлер келісім – шартты тек қана өз араларында жүргізу керек.
2. тұрақты ... ... ... ... жылы « Tontine Coffee House» ... және ол Уолл – ... ең
ірі, ең алғаш құрылған брокерлік ұйымдар болды.
1856 жылы суда ... 1 млн. ... ... ал 1857 жылы ол 71 ... ... – Йорк ... ... 1896 жылы 54 млн. акция, ал 1901 жылы
265 млн. жетті, облигациялар саудасы 394 млн. ... ... 1899 ... ... ... ... эмиссиялап 2244 млн. доллар
сомасын құрады. ... ... ... ... кейін Америка ірі кредитор
болып әлемде ... ... ... ... ... өте келе ... сауда көлемі және нарықта жаңа қатысушылар
пайда бола ... Жыл ... ... ... 171 млн. ... 1921 жылы 450
млн.
Американың дамуындағы өзгеріс 1929 – 1933 жылдар аралығында болды, яғни
« Ұлы депрессия ». ... ... және ... ... өте ауыр ... ... ... мемлекеттердегі өндіріс көлемі 50 % - ға ... ... ... 30 % ... жылдары қор нарығының шектен ... ... ... іс - ... тексерулер жүргізілді. 1940 жылы «
Инвестициялық траст және ... ... » , « ... » ... екі ... заң ... Аталған заңнан кейін шектен
шығу қысқартылып, инвесторлардың ... ... жылы « ... ... » ... Америкада заң қабылданды, яғни
инвесторлар ... ... ... ... ... ... ... нарығы макроэкономикалық функциялардың ... ... ақша ... ( ақша ... көзі ) ақша
капиталының тұтынушысы ( қарыз алушы ... ... ... дамуы басқа капитал нарығының дамуына кедергі
келтірмейді. Бір жағынан ... ... ... ... ... ... ... капиталдарды құнды қағаздың механизмі арқылы ауыстырады.
Құнды қағаз нарығының құрылуындағы дәйектілерге келесілерді жатқызамыз:
- ... ... ... ... ... ... процесс ретінде
- инвестициялық ағымдардың бағытталуы, капиталдың ... ... ... ... ... монополия және олигополия бәсекесінің саласында ... ... ... ... жан – ... ... ... ғылыми – техникалық прогрестің және жетістіктерге
тез арада енуі
- қаржы нарығына ... ... және ... ... ... – иесіне табыс әкелетін, оның ... ... ... ... ... документ. Құнды қағаздар табысты
иелеріне дивидент пен пайыз ... ... ... ... ... ... және қор биржасы туралы” 1996 жылғы ... ... ... ... ... қағаздар нарығы айналымына
акция, облигация, мемлекеттік қазыналық міндеттемелер, жинақ пен депозит,
сертификаттарды және вескель ... ... ... ... ... 20-шы ... КСРО-да жаңа
экономикалық саясат кезінде болған. Ал қазіргі егемен Қазақстанда құнды
қағаздар нарығының ... ... ... ... ... негізінде 90-шы
жылдардың басынан бастап пайда бола бастады.
Құнды қағаздар нарығы тек әдеттегі ақша-тауар қатынастары және меншік
қатынастары жағдайында ... ... ... ... жаңа нарықтық
қатынастарға сай өзгерту тек оны жекеменшіктендіру арқылы ғана іске ... 10 ... ... ... ... жекеменшіктендіру жүзеге
асты. Әсіресе, Англияда ол шапшаң қарқынмен өтті. Бірақ Батыс ... ... ... нарық экономикасы жағдайында жүзеге
асты. Сондықтан жекеменшіктендірілген кәсіпорындардың акция саны қанша көп
болса да ... ... ... ... орналастыру өте оңай болды. Ал
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығындағы (ТМД) елдердің жайы өзгеше.
Бұл елдерде ... ... ... ... ... келе ... ... кәсіпорындарды жекеменшіктендіру оларды акцияландыру
арқылы жүргізіледі. Себебі, көптеген ... да, ... та ... ... арқылы нарыққа кең көлемде қатынасуға мүмкіндік ... ... ... жаңа түрі – ... ... ... келтірді. Бұл мемлекеттік құнды қағаздардың бір түрі,
олар, өз иесіне мемлекеттің иелігінен ... ... ... ... ... ... құқық береді.
Ірі және орта кәсіпорындарды жекеменшіктендіру оларды кционерлік қоғам
ретінде қайта құрудан басталды. Акционерлік қоғамның иесі – ... ... құқы ... берумен куәландырылады.
Жекеменшіктендіру чектеріне кез келген жекеменшіктендірілген
кәспорындардың ... ... ... болады. Ал жекеменшіктендірлген
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның
акциясын жеңілдікпен сатып алуға құқығы бар. Оңай ... ... ... ... ... ... Жекеменшіктендіру чегіне басқа
акционерлік қоғамға ... ... ... ... ... жүргізіледі. Аукцион өтетіні туралы алдын ала ... ... ... бірге жекеменшіктендіру чегіне арнаулы
инвестициялық қорлардың да ... ... ... ... ... ... өздеріне көптеп шоғырландырып, оған басқа акционерлік қоғамдардың
акциясын сатып алады.
Инвестициялық қорлардың акцияларын ... ... сол ... ... ... ... Қор оған өз пайдасының бір бөлігін
төлейді. Инвестициялық қорлар – жеке ұйым. ... ... ... ... кепілдік бермейді.
Осы айтылғандардан басқа, жекеменшіктендіру чегін мұра етіп ... ... ... және ... ... ... ... де болады. Біз
елімізде мемлекеттік меншікті ... ... ... ... сату 1994 – 1995 ... өтті.
Ол кездерде көптеген ... ... ... ... ол ... ... олардың орнына акция алғандары аз.
Қорыта айтқанда, жекеменшктендіру бір жағынан құнды қағаздардың бір
түрі – жекеменшіктендіру чегін нырыққа ... ... ... ... ... ...... қоғамдардың көптеп құрылуына
және олардың қалыптасуына жол ашты. Бұл ... жаңа ... ... ... қатар, құнды қағаздардың басқа түрлерін
шығаруға да ... ... ... ... жекеменшіктендіру –
құнды қағаздар нарығының қалыптасуындағы алғашқы кезең.
Қазақстан Республикасының жоспарлы ... ... ... ... реттейтін экономикаға өту елімізде қаржы нарығын және
оның ... ... ... институттардың құрылуын талап етеді. Бұл
өте күрделі және ауқымды мақсат. Көптеген жылдар бойы елімізде шын ... ... ... не оның ... яғни жеке коммерциялық және
инвестициялық банктер, биржалар, сақтандыру қоғамдары ... жоқ. ... ... ... айрықша құқықпен (монопольно) өзіне қаратып,
барлық кіріс көздерін халықтың қажетін өтемейтін міндеттерге жұмсап отырды.
Оған дәлел мынадай мысал, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарды өндіруді ұлғайтуға жұмсалған. Негізгі
құрал-жабдықтар соғыс-өнерксіп кешеніне жұмсалғандықтан халық ... ... ... ... созылған тапшылық экономикасы”
қалыптасып, ол тек тұрмыстық игіліктің өткір кемшілігін ғана емес, ... ... ... кемшілікті де тудырды. ... ... мен оны ... жаңа ... ... ... қажеттілік
еді.
Нарықтық экономика – адамзат өркениеттілігінің ең ... ... ... ... ең ... түрі ... ... көпшілігінің өркендеу тәжірибесі дәлелдегені ақиқат шындық.
Ал Қазақстан Республикасы үшін ... ... жаңа ... ... тек ашық ... өту ғана ... ... бірге мемлекеттік экономикалық
саясаттағы субъективизмнен (әділетсіздіктен) бас ... ... ... жүргізу қаржы нарығының мол мүмкіндігін
пайдалануды талап етеді. Қаржы ...... ... ақша қорларының
жиынтығы. Бұл қорлар экономиканың әр түрлі субъектілерінің ... ... ... өзгеріп отырады және үнемі қозғалыста болады. Қазіргі
кезде дүниежүзінде АҚШ-тың, Еуропа бірлестігі мен Жапонияның қаржы ... ... ... ... Ал ... Республикасының нарықтық
экономикаға өтпелі кезеңінде оның ... ... қоры мол, ... ... ... ... ... қаржы нарығы біріне–бірі байланысты және бірін-бірі толықтырып
тұратын, бірақ әрқайсысы өз алдына қызмет ... үш ... ... ... ... ақша ... және ... ақша
қызметін атқаратын қысқа мерзімді төлем құралдары (вексельдер, чектер ... ... ... Республикасының қаржы нарығы қазіргі кезде
айналымдағы қағаз ақшаның құнсыздануынан инфляцияға ұшырауда. Егер ... өнім ... 5%-ке, ал ... ақша – ... ... онда ... ... сату да оңайға түседі. Онда экономикада жағымды өзгерістер
болады. Егер де жалпы ұлттық өнім ... сол 5%-ке, ал ... ақша ... және одан да көп ... онда ... ... болып, экономика
құлдырап төмен кетеді. Қазіргі кезде біздің мемлекеттің ... ... ... ... яғни ... және ұзақ ... ... нарығы. Коммерциялық банктер қысқа мерзімді несие
қайтарылуына көзі жеткенде ғана ... ... ... береді. Бұл
несиені өзінің айналым қаржысы жоқ кәсіпорындар алуына мәжбүр. Негізгі
қорларды құруға және ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несие беріледі. Сондықтан, қаржы нарығының
бұл ... де ... ... құнды қағаздар нарығы. Бұл нарықтың кейбір белгілері КСРО-да
қазан революциясына дейін болғанымен, соңғы 70 жыл бойы оның ... ... ... жоқ. Ал ... басында ТМД елдерінде, оның ішінде
Қазақстанда, басталған нарық қатынастары даму және одан әрі ... ... бір ... ... Себебі, нарық меншік қатынастарын және мемлекет
пен жергілікті басқару органдарының ... ... ... басталады.
Нарық ең бірінші меншікті жекеменшіктендіру және мемлекеттік кәсіпорындарды
акцияландырудан басталады. Қазіргі ... ... жас ... бюджет
тапшылығын толтыру мақсатында бұрынғы үйренген әдіс - ақша ... ... оның ... ... ... ... бірі –
қысқа мерзімді мемлекеттік вексельдерді (ГКО) шығарумен ... ... ... да дәл осы ... пайдалануда.
Құнды қағаздар нарығы экономиканың кез келген саласының өз ... ... ... жол ... ... ... шығарып осы қорды үнемі, яғни
кәсіпорын жабылғанша пайдалануға ... ал ... ... ... алудан тиімділеу жағдай жасайды. Бұл айтылғандар құнды қағаздар
нарығын өрістеуге мүмкіндік ... ... ... үстемдікті жойған кезде, ол әкімшілік емес,
тек экономикалық заңдардың ... ... ... Егер ... ... ... ... әрине оның әкімшілік тәсілмен қызмет етуі мүмкін емес.
Кәсіпорын мемлекеттік меншіктен акционерлік меншікке өткенде бүкіл ... ... ... қалғаны өз меншігінде болады. Кәсіпорындар уақытша
бос қаржысына коммерциялық банктердің төлейтін проценттік ... ... сай ... ғана ... есепшоттарда сақтайды. Сонымен,
шаруашылықты экономикалық әдістермен жүргізу - ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік оң өзгерістердің
болуының кепілі.
Құнды ... ... ... ... онда ... ... айрықша
тауарымен өзгешеленеді. Ол өзгеше тауар - құнды қағаздар. Олар біріншіден,
меншік белгісі, екіншіден, қарыз міндеттемесі пайда ... ... ... бұл ... өз құны аз ... да, өте ... ... бағасымен
сатуға болады. Құнды қағаздардың көрсетілген құны ... өте ... ... ... ... ... ... капиталдың белгілі
бір мөлшерін көрсетеді. Егер құнды ... ... ... ... ... ... онда оның бағасы көрсетілген құннан (номиналынан)
жоғары ... ... де ... мүмкін). Бұндай нарықтық бағаны
номиналдан ауытқуы, құнды қағаздардың "жалған капитал" екенін ... ...... ... ... белгісі, яғни өндірістік
капиталдың оқшауланып шыққан бір бөлігі (сауда, қарыз капиталдары).
Құнды қағаздар ақша ... ... ... ... ... ... ... деп те атайды. Сонымен қатар, ... ... ... ... ралы" болып та есептеледі. Себебі тек сол құралды
пайдаланып, нақты құндылықтарға қол жеткізуге немесе сол ... ... ... ауысуына болады Сонымен құнды қағаздар нарығы капитал
нарығының, яғни ақша және басқа ... ... ... ... ... ... – нарықтық экономикада күтпеген кездейсоқ болатын
процестердің реттеушісі. Бұл ... ... ... процесіне
қатысты. Капиталдың бұндай айналыс механизмі мынадан түсінікті. Мысалы,
кейбір тауарларға немесе ... ... ... ... онда ... ... да ... Демек, оларды өндіруден пайда да өседі, сондытан басқа
салалардың өніміне сұраныс азайып, олардыңэкономикалық ... ... ... өніміне сұраныс өсіп тұрған салаларға құйылады. ... осы ... ... ... ... ... Олар уақытша
бос капиталды сату-сатып алу арқылы тиімді өндіріске бағыттап отырады.
Нарықтық ... ... ... ең алдымен қоғамға шын
мәнінде қажетті өндіріске орналасады. Нәтижесінде ... ... ... ... ... болып, тапшылықсыз экономика қалыптасады: қоғамның
өндіріс негізінен қоғамдық сұранысқасай болады. Бұл өркендеген нарықтық
экономиканың басты ... ... ... ... ... басқарған орталықтанған - жоспарлы экономика 70 жыл (1921-1991)
бойы ... ... ... ... ете алмады. Ал нарықтық
қатынастарды дамыту – ... ... ... ... ... ... ... капиталға мұқтаждығы көптеген жағдайларға
байланысты. Олардың бастылары – негізгі қорларды құру және ескі ... ... ... ... Бұл ... ... коъюктурасына
тікелей байланысты. Сонымен қатар конъюктураның өзгеруі белгілі бір уақыт
арасында ... ... ... ... ... ... белгілі бір
уақытта, яғни нарық конъюктурасының өздеріне қолайлы кезінде алғаны жөн.
Қазақстан Республикасында әзір ... ... ... жоқ. Себебі,
банктік несие әрі қымбат, әрі шектеулі, ал құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... қағаздар көмегімен қосымша капитал
алу анағұрлым ... ... және ... ... құнды қағаздарды шығаруға
және тіркеуге 2 жұма эмиссиялық ... ... және ... ... талқылауға 2 - 4 жұма, оларды сатып алу - ... ... ... 2 - 3 жұма ... ... ... Қорытындысында 1,5 - 2 ай
ішінде эмитент ... ... ... ... ... оны ... ие ... Сонымен құнды қағаздар нарығы – экономикалық өрлеуді көп
қаржыландыратын ең оңай және ең ... ... ... ... ... қағаздар нарығының қалыптасуы үшін оның ... ... ... ... ... пен ұсыныс;
• Делдалдар мен басқа қатысушылар;
• Нарықтық инфрақұрылым, яғни ... ... қор ... ... және с. с.;
Нарықты реттейтін және өзін-өзі реттейтін жүйелер.
Нарықтың осы құрамдас ... ... ... негізінен құрылып
болды. Бұл жөнінде ... ... ... ... жолында
қабылданған. Қазақстанда мемлекеттік меншікті жекеменшіктендіру ... ... ... ... ... ...... құрылуын тездетуде шешуші роль атқарады.
Дегенмен, Қазақстан экономикасының дағдарысы жағдайында толыққанды
құнды ... ... ... ... ... Құнды қағаздар нарығы даму деңгейі
көп жағдайда халықтың әл-ауқатына байланысты. Себебі ... ... ... ... айқындайды. Сондықтан халықтың абысының өсуі –
Қазақстанда құнды қағаздар нарығы дамуының басты шарты.
Қазақстандағы ... ... ... ... және ... ... ... Республикада қалыптасқан жағдай сипаттағандай құнды
қағаздардың ең көлемдісі және ең өтімдісі мемлекеттік қарыз міндеттемелері.
Мемлекеттік ... ... ... ... оған ... ... ... қағаздардың эмитенті – Қаржы Министрлігі;
Екіншіден, Ұлттық банк – оның (Қаржы Министрлігінің) қаржы агенті
(уәкілі), сонымен ... ... ... ... ... Дегенмен,
құнды қағаздар нарығына бұл қатысушылар мемлекеттік құнды қағаздарды шығару
мен оларды айналымға түсірушарттарын анықтаушылар.
Мемлекеттік құнды ... ... ... ... ... ... облигациялар;
❑ Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталары;
❑ Жекеменшіктендіру купондары.
Мемлекеттік қазыналық вескельдер мен ... ... ішкі ... қарыз мөлшерінде мемлекеттік бюджетті
қаржыландыру ... ... ... шығарады. Ал қысқа мерзімді
ноталарды банк ... ... ... ... ... ... ... мақсатында Ұлттық банк шығарады.Жекеменшіктендіру
купондары аукцион ... ... ... ... пайдаланды, ал оның көп ... жеке ... осы ... дейін сақталуда. Кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... жекеменшіктендіру купондарының
орнына берген ... оны ... әлі ... ... ... ... ... жаңа құбылыстар арқылы нарыққа кең
көлемде қатынасуға мүмкіндік алады. Жекеменшіктендіру ... ... түрі – ... ... (купондарын) өмірге келтірді.
Бұл мемлекеттік құнды қағаздардың бір ... олар өз ... ... ... ... ... ... қайтарымсыз пайдалануға құқық береді.
Ірі және орта ... ... ... ... ретінде қайта құрудан басталды. Акционерлік қоғамның иесі –
акционерлер, олардың ... құқы ... ... ... ... кез келген жекеменшіктендірілген
кәсіпорындардың акциясын сатып ... ... Ал ... ... мүшелері өздері қызмет істеп жүрген кәсіпорнының
акциясын жеңілдікпен ... ... ... бар. Оңай ... ... ... ... төлеуге болады. Жекеменшіктендіру чегіне
басқа акционерлік қоғамға ... ... ... ... ... жүргізіледі. Аукцион өтетіні туралы алдын ... ... ... Сонымен бірге жекеменшіктендіру
чегіне ... ... ... да ... сатып алуға
болады. Ондай қорлар чектерді ... ... ... оған
басқа акционерлік қоғамдардың акциясын сатып алады. ... ... ... ... сол ... ... ... есептеледі. Қор оған өз пайдасының бір бөлігін ... ... – жеке ... ... ... ... ... кепілдік бермейді.
Осы айтылғандардан басқа, жекеменшіктендіру чегін мұра ... ... ... ... және ... ... адамға
беруге де болады. Біз елімізде мемлекеттік ... ... ... ... ... сату 1994 – 1995 ... ... кездерде көптеген инвестициялық қорлар ашылып, халық ол қорларға
чектерін тапсырғанымен ... ... ... ... аз.
Қорыта айтқанда, жекеменшктендіру бір жағынан ... ... түрі – ... чегін нырыққа әкелсе, екінші жағынан
кәсіпорынның жаңа ... - ... ...... ... құрылуына және олардың қалыптасуына жол ... Бұл ... ... мен ... ... ... құнды
қағаздардың басқа түрлерін шығаруға да ... ... ... жекеменшіктендіру – құнды ... ... ... ... Республикасының жоспарлы экономикадан ... ... ... реттейтін экономикаға өту елімізде қаржы нарығын
және оның қызметін ... ... ... ... ... Бұл өте ... және ... мақсат. Көптеген жылдар ... шын ... не ... нарығы, не оның инфроқұрылымы, яғни
жеке коммерциялық және инвестициялық ... ... ... ... жоқ. Қаржы саласының барлығын ... ... ... ... ... барлық кіріс көздерін халықтың қажетін
өтемейтін міндеттерге жұмсап отырды. Оған ... ... ... ... ... заттай құрылымының төрттен үш бөлгі өндрістік құрал-
жабдықтарды өндіруді ... ... ... ... ... ... ... игілігіне қолдануға
болмаған. Елімізде “ұзаққа созылған тапшылық экономикасы” ... тек ... ... ... кемшілігін ғана емес, сонымен қатар
үнемі ... ... де ... ... шаруашылықты ұйымдастыру
мен оны басқаруды жаңа әдіспен жүргізу объективті қажеттілік ... ...... ... ең жоғарғы
жетістігі және өндірісті ... ең ... түрі ... ... көпшілігінің өркендеу тәжірбиесі дәлелдегені
ақиқат шындық. Ал Қазақстан ... үшін ... ... әдістеріне өту – тек ашық нарыққа өту ғана емес, сонымен бірге
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығының мол
мүмкіндігін пайдалануды ... ... ...... ... ақша ... ... Бұл
қорлар экономиканың әр ... ... ... мен ... ... ... және ... қозғалыста болады. Қазіргі кезде
дүниежүзінде АҚШ-тың, Еуропа бірлестігі мен ... ... ... ... ... иемденуде. Ал Қазақстан Республикасының нарықтық
экономикаға өтпелі кезеңінде оның ... ... қоры мол, ... жетеді деуге әзірше ерте.
Жалпы қаржы нарығы біріне–бірі ... және ... ... ... ... өз ... қызмет жасайтын үш ... ... ... нарығы және қолма-қол ... ... ... мерзімді төлем құралдары (вексельдер, ... с.с.) ... ... ... ... ... қазіргі
кезде айналымдағы қағаз ақшаның құнсыздынуынан инфляцияға ұшырауда. Егер
жалпы ұлттық өнім жылына 5%-ға, ал ... ақша – ... ... ... ... өнімді сату да оңайға түседі. Онда экономикада
жағымды ... ... Егер де ... ... өнім жылына сол ... ал ... ақша ... және одан да көп ... ... ... болып, экономика құлдырап ... ... ... ... ... экономикасы дағдарыста.
Екіншіден қарыз капиталының нарығы, яғни қысқа және ұзақ ... ... ... Коммерциялық банктер қысқа мерзімді несие
қайтарылуына көзі жеткенде ғана ... ... ... ... ... өзінің айналым қаржысы жоқ ... ... ... қорларды құруға және ... ... ... ... ... қаралып отыратын ұзақ мерзімді несие беріледі.
Сондықтан, ... ... бұл ... де дағдарыс тән;
Үшіншіден, құнды қағаздар нарығы. Бұл нарықтың кейбір белгілері ... ... ... ... болғанымен, соңғы 70 жыл бойы ... өсу ... ... жоқ. Ал 90-жылдардың басында ТМД елдерінде,
оның ішінде Қазақстанда, басталған ... ... даму және ... ... үшін ... бір уақыт қажет. Себебі, нарық ... және ... пен ... ... ... ... ... бсталады.
Нарық ең бірінші меншікті жекеменшіктендіру және ... ... ... ... ... ... жас
мемлекеттер бюджет тапшылығын толтыру ... ... ... ... ... ... оның ... мемлекеттік
құнды қағаздардың бірі – қысқа мерзімді мемлекеттік вексельдерді (ГКО)
шығарумен айналысуда. Жергілікті ... ... да дәл осы ... қағаздар нарығы ... кез ... ... ... ақша ... жасауына жол ашуда. Мысалы, акция шығарып осы қорды
үнемі, яғни кәсіпорын жабылғанша пайдалануға болады, ал ... ... ... ... тиімділеу жағдай жасайды. Бұл ... ... ... ... ... береді.
Қаржы нарығына мемлекеттік үстемдікті жойған ... ол ... тек ... ... ... ... жасайды. Егер қаржы
нарығы жеке меншікке ... ... оның ... ... етуі ... ... ... мемлекеттік меншіктен акционерлік
меншікке ... ... ... ... ... ... ... өз
меншігінде болады. Кәсіпорындар уақытша бос ... ... ... ... мөлшері нарық деңгейіне сай келгенде ғана
оларды ... ... ... ... ... ... - өндірістің өсуін қамтамассыз ... ... ... ... ... оң ... ... қағаздар нарығы басқа нарықтардан онда ... ... ... ... Ол ... ... –құнды қағаздар .Олар
біріншіден, меншік белгісі, екіншіден, қарыз міндеттемесі пайда болады.
Бұдан бұрын айтқанымыздай, бұл ... өз құны аз ... да, ... ... ... сатуға болады. Құнды қағаздардың көрсетілген ... өте ... ... ... ... ... ... капиталдың белгілі бір мөлшерін көрсетеді. Егер ... ... ... оның ... ... болса, онда оның
бағасы көрсетілген құннан (номиналынан) ... ... ... де болуы
мүмкін).Бұндай нарықтық бағаны ... ... ... ... ... ... ... капитал нақты капиталдың қағаз белгісі, яғни өндірістік
капиталдың оқшауланып шыққан бір бөлігі ... ... ... ... ақша ... ... ... "символы" болғандықтан
оны "қордың құндылықтары" деп те атайды. Сонымен қатар, құнды қағаздар
"орды ... ... ... ... та ... Себебі тек сол құралды
пайдаланып, нақты құндылықтарға қол ... ... сол ... бір
субъектіден екіншіге ауысуына болады Сонымен құнды қағаздар нарығы капитал
нарығының, яғни ақша және басқа материалдық құндылықтарды ... ... ... ...... ... ... кездейсоқ болатын
процестердің реттеушісі. Бұл алдымен капиталды инвестициялау ... ... ... ... ... ... түсінікті.Мысалы,
кейбір тауларға немесе қызмет түрлерне сұраныс ... онда ... ... да ... Демек, оларды өндіруден пайда да ... ... ... ... сұраныс азайып, олардың
экономикалық тиімділігі кеміп, ондағы капитал ... ... ... ... салынады. Құнды қағаздар осы ... ... ... ... Олар ... бос ... ... алу арқылы
тиімді өндіріске бағыттап отырады.
Нарықтық экономиканың ... ... ең ... ... ... қажетті өндіріске орналасады. Нәтижесінде қоғамдық
өндірістің ең ... ... ... ... ... ... қоғамның өндіріс негізінен қоғамдық сұранысқа сай
болады. Бұл ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік жоспарлау комитеті басқарған орталықтанған-
жоспарлы экономика 70-жыл ... бойы ... ... ... ете ... Ал ... ... дамыту – қоғамдық
экономиканың шарықтап өркендеуіне жеткізетіні ақиқат шындық.
Кәсіпорынның ... ... ... көптеген жағдайларға
байланысты. Олардың бастылары – негізгі ... құру және ... ... ... ... ... Бұл ... нарық
коъюктурасына тікелей ... ... ... ... ... бір уақыт арасында ... ... ... кәсіпорын
қажетті қаражатты белгілі бір ... яғни ... ... ... ... алғаны жөн. Қазақстан Республикасында ... ... ... жоқ. ... ... ... әрі қымбат, әрі
шектеулі, ал құнды қағаздар ... ... ... ... дамыған елдерде құнды қағаздар көмегімен қосымша
капитал алу ... ... ... және ... ... құнды
қағаздарды шығаруға және тіркеуге 2 жұма ... ... және ... ... оларды талқылауға 2-4 жұма,
оларды сатып ... және есеп ... 2-3 жұма ... ... ... 1,5-2 ай ... эмитент (шығарушы) өзіне қажетті
капиталды жинап, оны ... ... ие ... ... құнды
қағаздар нарығы – экономикалық өрлеуді көп қаржыландыратын ең ... ең ... ... ... ... ... қағаздар нарығының қалыптасуы үшін ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс;
➢ Делдалдар мен ... ... ... ... яғни ... ... қор ... институттар және с. с.;
Нарықты ... және ... ... жүйелер.
Нарықтың осы құрамдас бөліктері қазіргі уақытта негізінен
құрылып болды. Бұл ... ... ... ... реформалату
жолында қабылданған Қазақстанда мемлекеттік меншікті жекеменшіктендіру
Ұлттық бағдарламасы құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... ... шешуші роль атқарады.
Дегенмен, Қазақстан экономикасының дағдарысы жағдайында ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы даму
деңгейі көп ... ... ... ... ... ... ... халықтың тұрмысын айқындайды. ... ... өсуі – ... құнды қағаздар нарығы дамуының басты
шарты.
Қазақстандағы құнды ... ... ... және құнды
қағаздардың өтімдісі қандай? ... ... ... құнды қағаздардың ең көлемдісі және ең ... ... ... ... ... ... ... оған қатысушыларға байланысты:
Біріншіден, мемлекеттік құнды қағаздардың ...... ... банк – оның ... ... қаржы агенті
(уәкілі), сонымен ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығына бұл қатысушылар мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... құнды қағаздар:
❑ Мемлекеттік қазыналық вескельдер;
❑ Мемлекеттік қазыналық облигациялар;
... ... ... ... ... ... Жекеменшіктендіру купондары.
Мемлекеттік қазыналық вескельдер мен мемлекеттік ... ішкі ... ... ... ... ... ... Қаржы Министрлігі шығарады. Ал ... ... банк ... бірқалыпты жұмысын қамтамассыз
ететін қаржы қорын ... ... ... банк шығарады.
Жекеменшіктендіру ... ... ... ... ... ... пайдаланды, ал оның көп мөлшері
жеке ... ... осы ... дейін сақталуда. ... ... ... істемей ... ... ... купондарының орнына ... ... ... әлі ... ... түсіре қойған жоқ.
1.2.Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығының даму кезеңдері.
Бұл кезең ... ... ... экономикаға экономикадағы "постсоветтік" ... ... және ... не ... ... ... ... ретінде, мынаны айтып кетуге болады: 1994 жылдың ... ... заң қор ... 4 ... ... ... - эмитент,
инвестор , делдалдар (брокер мен дилер), қор биржаларын атап көрсеткен және
тек ... ... ... ... ... акциялары және
кәсіпорындардың акциялары бар деп келген. Бұларды акционерлік қоғамдардың
шығаруға қүқығы ... ... ... ... ... не , ... ... тіркеу керек , ... ... ... ... түрақтандыру керек және бұл қүқықтарды инвесторлардан қалай
қорғауы керек екендігі туралы ... ... ... . Бұл ... ... ... органы Қаржы Министрлігі болған.
1995 жылға дейін қабылданған ... іс ... ... ... ... ... нарығын толық
қосылуын қамтамасыз ете алмайды. Осыған объективтік
факторлар мен субъективтік факторлар әсер етті.
Қарастырылып ... ... ... ... ... ... ... кедергі келтірген объективтік факторларға экономикадағы
негативті тенденцияларды жатқызуға болады, дәлірек ... ... тез ... ... ... алып ... инфляцияның жоғарғы қарқыны;
- нәтижесінде Қазақстандық ... ... үшін ... ... ... ... экономикасының құрылымындағы мемлекттік секторды
маңызды доминациялау;
- көптеген шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... кәсіби және психологиялық дайын
еместігі.
Бұл ... ... ... нарығындағы делдалдық қызметті Қаржы
Министрлігі арқылы лицензиялау басталды, 1994 ж аяғына қарай оның ... ... 98 ... ... ... ... жеке ... аралығында қор биржаларының пайда болуында жаңа кезең
басталды. Өкінішке орай , ... саны ... ... ... ... болған жоқ. Осы кезеңнің аяғына қарай 1994 ж ... ... ... болу ... ... ... ... көзқарас пайда болды.
Оның барлығы мыналарда көрініс тапқан:
ҚР Президентінің " Құнды қағаздар нарығын қалыптастыру бойынша шаралар
қолдану туралы" (1994ж 20.03) ... , ... ... ҚР ... ... Комиссиясы қүрылды .Осы жарлықта алғаш Орталық
Депозитарий қүру туралы сұрақ көтерілді.
Үкіметтің қаулысымен ... ... ... уақытша ережелерінде
1994ж 3 қазанынан бастап бұл Ережеде басқа нормалармен ... ... ... ... ... шығару мүмкіндігін алып ... ... ... ... ... ... ... бойынша арнайы
орган арқылы жүргізіле алатындығын бекітті.
Үкіметтің қаулысымен бектілген құнды қағаздарды шығару және ... мен қор ... ... ... ... бұл ... ... және олардың айналымының процесіне қатысты жекелеген ... ... енді ... ... қор ... ... реттеді. Сонымен бірге берілген Ережеде құнды қағаздар ... ... ... кәсіби қызметтердің түрін жүзеге асыру көзделді.
Жалпы 1991-1994 жылдарды қор нарығындағы кезеңді " оқу" ... ... ... жылдың басында бірінші төрағасы болып Темирбулатов С. Т.
тағайындалған құнды ... ... ... ... өз қызметін жүзеге
асыра бастады.
Бұл ... қор ... ... базасының негізі ҚР Президентінің "
Құнды қағаздар және қор ... ... " Заң күші бар ... ( 1995ж ... және " ... ... ... (1995ж 2-мамыр) заңы болып
табылды. Бұрын қолданылған заңға қарағанда олар құнды қағаздар нарығын
мемлекеттік реттеу жүйесін нақты ... ... ... ... ... ... ... қызметтер клирингтік, құнды қағаздардың портфелін
басқару бойынша қызметпен, құнды қағаздар нарығының ұстаушыларының реестрін
жүргізу бойынша қызметпен, ... ... ... ... ... ( ... бері "кастодиандық " деп аталады), биржадан тыс ... ... ... ... ... ... ... қарамастан мемлекет қор
нарығының қолданыстағы инфрақұрылымы жетілмеген және ары қарайғы дамуды
талап етеді. Осы ... 1996 ж 28 ... ... өзінің қаулысымен
жүзеге асуы 1996-1998 жж есептелген ҚР құнды ... ... ... ... бағдарламаның ережелері қазақстандық ... ары ... ... ... анықтады. Берілген мерзім ішінде
брокерлік - дилерлік ұйымдардың саны 1995 ... ... 21- ден , ... ... дейін 93 -тен асты. Осы ... ... ... ... ... жүмыс істеу үшін даярлаған алғашқы тіркеушілер мен оқу
орталықтары пайда ... ... ... ... ... ... ... қатысушыларының алғашқы
ассоциациялары құнды қағаздар нарығынаң ... ... ... ... 1995 ж ... және ҚР ... қағаздар нарығының
брокерлері мен дилерлерінің Ұлттық ассоциациясы (НАБД 1996 ж қүрылған)
пайда бола ... ... ... ... ... қор нарығына екі
жылға мүдде білдіру кезеңі : 14 ... ... ... қоғам
мен биржалық сауданы белсендіру бойыша шаралар ... ... , ал ... " ... жүргізуші субъектілердің тізімін бекіту туралы "
Қаулысы қабылданды, мемлекеттік ... ... ... қор ... ... ... осы қаулылармен көзделген шаралар шартты "
Голубые фишки" бағдарламасы деген атқа ие ... Оның бас ... ... асырушысы 1996 жылы қарашада құнды қағаздар ... ... ... ... ие болған Г.А. Марченко болды.
1996 жылдың аяғына қарай құнды қағаздар нарығында екі алдыңғы қатарлы
және бәсекелес қор ... - Орта ... және ... ... ... 1995-1996 жж " дайындық" кезеңі деп бағалауға болады.
Бұл жыл ағымында ... ... ... ... ... толық құрылып болды.1997 жылдың наурызында "Құнды қағаздар
нарығы туралы" және "ҚР-ғы ... ... ... ... ... ... бірақ бұл заң 1999 жылдың аяғына дейін қолданылмады. Бұл
заңдарды дайындау бірнеше ... ... ... ... асады және ақырында барлық жасалған нұсқаларды көрсетіп ... ... ... ... ... 1994 жылы ... қағаздар
нарығындағы кәсіби қызметтерді: брокерлік-дилерлік, кастодиандық, Орталық
Депозитарий қызметтерін жүзеге асыру және ... ... - ... ... ... жылдың жазында өткізілген ... ... ... ... пен ... қор ... ұсынысымен "Құнды қағаздардың
Орталық Депозитариі" ЖАҚ ... Бұл ... қор ... ... ... инфрақүрылымының ядросы болады. 1997 ... ... ... ... мүмкіндік туды: құнды қағаздар
нарығында ... ... ... ... және ... ... ең ... деңгейінің шартына заңдық
рүқсат бермеу брокерлік - дилерлік ... ... 93 тен 43 ... ... 1997 жылдың екінші жартысында 1999 ... ... ... -дилерлердің сандарының белсенді өсуі басталды.
1998 жылдың басында Қазақстанда 61 ... ... ал 1999 ... ... оның ... 30 және 45 ... емес ... болды.
Мұндай белсенді өсудің себебі «голубые ... ... ... ... ... күту болды.
1997 жылы тіркеу индустриясы қайтадан құрылды . Егер ... ... ... ... онда жылдың аяғында 34 болды. Бұған әсер ... ... ... ... ... жылы ... ... - банктер пайда болды. 1997 жылдан бастап
құнды қағаздардың эмиссиясын мемлекеттік тіркеу екі ... ... ... ... ... Ұлттық Комиссия және Әділет Министрлігінің аймақтық
басқармалары ... ... ... жылы ... ... ... бірі Қазақстанның құнды
қағаздар нарығының ... ... ... ... " ҚР - ... қамтамасыз ету туралы " заң қабылданды.
1997 ... ... ... ҚР ... ... құнды қағаздар
бойынша Ұлттық Комиссия туралы, оның ... және ... ... жаңа ... ... жыл ... ... жылы боды. Біріншіден, қаңтарда қалыптасқан
жинақтаушы зейнетақы жүйесі өз қызметі үшін көптеген нормативтік - құқықтық
актілердің ... ... ... ... осы ... жазында ұзақ
дайындықтан кейін " Акционерлік қоғам туралы" заң қабылданды. Бұл ... ... оның ҚР ... ... ... заң ... ... енгізілді.
1998 жылдың көктемінде Орта Азиялық қор ... ... ... Оның ... ... бір ғана ... ... қалды. 1998 жылдың жазында Қазақстандық қор биржасы листингтік емес
сауда алаңын жіберді, бұл мәні ... ... ... тыс
котировкалау жүйесін құру проблемасын шешті.
1998 жылы зейнетақы активтерін басқару бойынша 87 компания болды. ... ... ... ... ... ... ... басқарушы ретіндегі Ұлттық Банкте бар. Зейнетақы қорлары
зейетақы активтерін басқару ... ... ... ... ... ... ірі институционалдық инвесторларға айналды.
Ресейдегі қаржылық дағдарыс Қазақстанның қор ... ... әсер ... ... ... дилердің санынан байқалды. Жыл бойы
олардың саны өсе ... 1999 жылы 73- ке ... Сол ... ... ... ... төмендей берді.
1998 жылы құнды қағаздар бойынша Ұыттық Комиссия қор ... ... ... ... ... ... ... - дилердің биржадан тыс ... ... ... ... ... ... ол ... брокер - дилерлер үшін
өздерінің арасында мемлекеттік емес ... ... ... - шарт ... міндеттеме іске қосылды.
Отандық қор ... 7 ... ... ... ... ... жалғастыруға мүмкіндік берді. Құнды ... ... ... ... ірі ... - қүқықтық актілер ішінен
келесілерді атауға болады: ҚР -ның құнды қағаздар
нарығында брокерлік-дилерлік қызметті жүзеге асырудың
жаңа ... ... ... ... ... қызметін
жүзеге асыру ережелер және аттестациялық ережелер.
1999 жылғы ҚР-ғы құнды қағаздардың дамуының Бағдарламасы аяқталды . Бұл
Үкіметпен 1996 жылы ... ... және оның ... туралы есептілік
Үкімет Қаулысымен 1999 жылы бекітілді. Осы құрылыммен ҚР-ның ... ... ... ... арналған Бағдарламасы жасалды.
Егер ... ... ... қағаздар нарығының ... ... онда жаңа ... ... ... болады:
• ішкі жинақтар мен инвестицияларды ұлғайту
• шаруашылық ... ... ... ... тарту үшін шығуға ынталандыратын механизмдерді енгізу;
• эмитенттердің өз құқықтары мен инвесторлардың мүдделерін орындауға
мемлекеттік және ... емес ... ... ... ашық ... ... мәртебесін
беру басталды және бүгінгі ... ... 9 ... ... жыл ... емес ... ... жоғары
эмиссиялық кезеңі болды. Өткен жылдарға қарағанда 2000 жылы ... ірі ... ... ... ... ... компаниялар
шықты.
Жалпы 1998-2000 жылы қазақстанда сомалық номиналдық құны 26418609 ... ... ... емес ... ... ... ... ішінде 19 шетел валютасында 25936087 мың теңге сомаға.
2001 жылдың бірінші ... ... ... бойынша
қолданыстағы облигацияның эмиссияларының ... -ді , ал ... ... құны 25345029 мың ... құраған .
Облигацияның 12 эмиссиясы КАSЕ тізіміне қосылған.
2000 жылы қор ... ... ... ... ... ... Бұл проблеманың басты себебі Қазақстандық
кәсіпорын менеджерлерінің менталитеттерінің ерекшелігінде.
2000 жылдың ... ... ... облигация бойынша өте
төмен табыстылықты көрсетті. Бір жағынан банк несиелерімен салыстырғанда
тартымы арзан қарыз капиталын экономиканың ... ... ... ... ал екінші жағынан - төмендетілген табыстылық қаржы нарығында өз
қаражаттарын басқа елдердің ... ... ... ... ... ... кедергі келтіреді.
2000 жылғы облигациялық "бум" брокер-дилерлерді белсендіруге мүмкіндік
берді. 1999 жылы нарықтың бұл сегменті қиыншылықтардан ... ... : ... ... ... ... 1998 жылғы Ресейдің қаржылық дағдарысы
. 2000 жылы брокерлік - дилерлік ... ... ... ... ... дамуымен компенсацияланды. Тәжірибе жүзінде нарықта әлсіз
капитализацияланған брокерлік - дилерлік компаниялар жоғалды, ал ... ... ... беру ... ... қағаздарды орналастыру
бойынша маманданған қызметтерге ауысты. Осы жылы ... ... ... ... және қайта сақтандыру компаниялары белсендірді, бұл
2000 жылы жаңа заңның қабылдануына себеп ... " ҚР - ның ... ... " ААҚ - мен ... ... ... ... құру
ұмтылыстары 1999 жыл аяғында күтілген нәтижелер алып келмеді. Бұл жағдайда
ҚР құнды қағаздар бойынша "Инвестициялық және үлестік ... ... ... жобасын жасады . Қазақстан қор нарығының дамуының ... ... ... ... ... ... ... маңызды жағдайлардың бірі - ҚР " Салықтар және бюджетке
міндетті ... ... " жаңа ... ... Бұл ... ... нарығындағы табыстарға салық салудың жаңа режимін енгізді:
дивиденттерге, қарыздық құнды қағаздар бойынша ... , ... ... ... ... жылы ҚР - ның ... " ... қағаздар нарығының кейбір
сұрақтары бойынша ҚР-ның кейбір заң актілеріне ... мен ... ... ... Заңына қол қойылды.
Бұл заң ҚР-ның " Құнды қағздар нарығы ... " ... ... ... ... ... ... органдарда " Құнды қағаздар нарығындағы
инвесторлардың ... мен ... ... ... "Инвестициялық
акционерлік және үлестік қорлар туралы", " Электрондық құжат және
электрондық ... ... ... заң ... ҚР " ... ... " Құнды қағаздар нарығы туралы” заңдарының жаңа нұсқалары
қарастырылып жатыр ... ... ... ең ... - ҚР -ның ... " ... ... реттеудің бірегей жүйесін ұйымдастыру туралы "
Жарлығының қабылдануын атап ... ... ... арқасында
құнды ... ... ... ... ... Ұлттық Банкке
берілді, онда құнды қағаздар нарығын ... ... ... ... ... көрсеткендей, ақша - несие және қаржы
саясатында бірқатар қадамдар жасау арқылы Қазақстан қаржы - ... ... ... ТМД ... ішінде алдыңғы орынға ие болды.
Нақтылай келсек, Қазақстан ТМД елдерінің ішінде ең ... ... ... банк ... кепілдендіру жүйесін, Ұлттық қорды
қалыптастыру Әлемдік Банкке Ұлттық Банк ... ... ұзақ ... ... ... ... ТМД елдерінің ішінде шетел инвестицияларын тарту бойынша
лидер болып ... ... ... дұрыс ақша - несие және қаржы саясатын
жүргізуге негізделген " 2030 ... ... ... ... көрсетеді.
1.3. Құнды қағаздар нарығының экономикалық мәні, құрылымы, қажеттілігі
және қызметтері.
Құнды қағаздар нарығы — бірқатар ... ... ... ... бөліп көрсетуге болады:
А) жалпы нарықтық қызметтер, әдеттегі, әрбір ... ... ... ... қызметтерге:
• Коммерциялық қызметтер, яғни ... ... ... табу ... ... қызметі, яғни нарық осы нарықтағы бағаның қалыптасуын және
оның тұрақты қозғалысын қамтамасыз етеді;
... ... яғни ... ... ... ... мен ... қатысушылары туралы нарықтық
ақпаратты өндіріп, оны ... ... ... ... яғни ... ... мен
оған
қатысудың ... , ... ... шешу ... ... ... және ... басқару органдарын қалыптастырады.
Б) арнайы ... ... ... оны басқа нарықтардан
айыратын қызметтер:
• қайта бөлушілік қызметін;
• бағалық және ... ... ... ... бөлу ... ... түрде үш
қызмет бөліктеріне бөлінеді:
... ... ... мен ... ... ақша
қаражаттарын қайта бөлу;
... емес ... ... нысанға тұрғындардың жинақтарын
аудару;
• инфляциядан тыс негіздегі мемлекеттік бюджет тапшылығын ... ... ... ақша ... ... тапшылықты
қаржыландыру.
Бағалық және қаржылық тәуекелдерді сақтандыру ... ... және ... тәуекелдерді ... ... ... ... және опциондық контрактілердің, яғни туынды ... ... ... ... ... мүмкін болды.
4) Құнды қағаздар нарығының инфрақұрылымы (жіктелуі):
Құнды қағаздар нарығының құрамдас бөліктері ... да бір ... ... етіп ... ол кең ... осы нарықтағы сауда жасау
тәсілін негіздейді. Бұл тұрғыдан құнды қағаздар нарығында келесі нарықтарды
бөліп ... ... ... және ... ... және ... ... және биржадан тыс;
• дәстүрлі және компьютерлендірілген;
• кассалық және мерзімдік.
Алғашқы нарық - бұл ... ... ... ... ... сатып
алуы; бұл құнды қағаздарды жүзеге асыру үрдісінің ... ... ... ... белгілі бір ережелер мен талаптар қойылған
нарықтағы алғашқы ... ... ... - бұл ... ... құнды қағаздардың айналысы;
бұл барлық сатып алу - сату актілерінің жиынтығы немесе құнды қағаздардың
өмір сүру мерзімі ... ... ... ... ... формасы.
Ұйымдастырылған құнды қағаздар нарығы бұл - ... бар ... ... ... ... ... негізінде айналысқа түсуі
– нарық қатысушыларының нарықтың басқа қатысушыларының тапсырысы бойынша
әрекет етуі.
Ұйымдастырылмаған құнды ... ... - бұл ... ... ... ... бірдей ерекшелерді сақтамай, айналысқа түсуі.
Биржалық нарық - бұл қор биржаларындағы құнды қағаздармен сауда жасау.
Биржадан тыс ... – бұл қор ... ... құнды қағаздарды саудалау
және биржалық нарық-әрқашан құнды қағаздардың үйымдасқан нарығы , өйткені
мұндағы сауда ... ... ... ... және тек биржа делдардары
арысында ғана жүргізіледі,ал олар басқа нарық катысушылары арасынан ... ... ... тыс ... ... және ұйымдаспаған болуы
мүмкін. Ұйымдастырылған биржадан тыс нарық компьютерлік ... ... ... ... және қызмет көрсетулерге негізделеді.
Құнды қағаздармен сауда ... және ... ... ... ... сауда қор ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Оның сипаты келесідей:
• сатушы мен ... ... ... және ... түсетін табиғи орнының болмауы;
• сауда мен оған ... ... ... ... ... ролі негізінен тек құнды
қағаздарды ... алу, ... ... ... енгізіп қойды.
Құнды қағаздар нарығының кассалық түрі ( шетелше атауы : "сазһ"- нарық,
немесе " спот" нарық) - бұл ... 1-2 ... күні ... ... ... ... құнды қағаздар нарығы - бұл түрлері бойынша ... ... ... 2 ... күнінен асатын мерзімдегі мәмлелер жасалатын
нарық. Көбіне орындалу мерзімі 3 ай ... ... ... ... ... 129 бабына сәйкес "Құнды
қағаздар деп белгіленген нысан мен міндетті реквизиттерді сақтай ... ... тек ... ғана ... ... ... құжат" деп аталады.
Бүгінгі таңда құнды қағаздар 2 үлкен ... ... I топ ... ... ... II топ - туынды құнды қағаздар.
Негізгі құнды қағаз деп кез-келген активке мүліктік құқық ... ... ... ... ... Активтерге тауар, ақша, капитал,
мүлік және әртүрлі ресурстар жатады. Негізгі құнды қағаздарды да ... ... ... болады:
• алғашқы құнды қағаздар;
• қайтапамалы құнды қағаздар.
Алғашқы құнды қағаздар дегеніміз-активтерге негізделген, ... ... ... ... ... ... ... облигация,
вексель тағы сол сияқтылар жатады.
Қайталамалы құнды қағаздар дегеніміз алғашқы ... ... ... құнды қағаздар. Оларға варранттар, депозитарлық
қолхаттар тағы сол сияқтылар жатады.
Туынды құнды қағаз - бұл ... ... ... ... ... негізделген биржалық актив бағасы өзгермелі құнды қағаздар, яғни
туынды ... ... ... бағалы активтерге негізделеді:
• тауар бағасына (ет, бидай, мұнай, алтын тағы басқалар);
• негізгі құнды қағаздар бағасына (акция ... ... ... ... бағасына (пайыздық ставкалар);
• валюта нарығының бағасына (валюталық курстар).
Туынды құнды қағаздарға фьючерстік контрактілер (тауарлық, валюталық,
пайыздық, индекстік және тағы ... және ... ... ... ... ... ... қатар құнды қағаздардың түрлері де
жіктеледі.
Құнды қағаздардың жіктелуі деп сол құнды қағаздарға тән ... ... ... ... ... жіктелуі деп бір құнды қағаздардың
топтамасы, яғни бір құнды қағаздардың түрінің тағы басқа бір түрге бөлінуі.
Мысалы, ... - ... ... бір ... ... ол өз ... жай және
артықшылығы бар акция болып бөлінеді. Жай акция бір ... ... ... ... ... ... құнды қағаздардың белгілі бір сипаттары бар.
Уақытша сипаттамалар:
құнды қағаздың өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... болуы, яғни құнды қағаздың негізінде алғашқы құнды
қағаздың немесе басқа құнды қағаздың ... ... ... сүру ... ... жүзінде немесе қағаз жүзінде емес,
қүжаттық немесе құжаттық емес;
ұлттық жарақтануы: мемлекеттік немесе шетелдік;
территориялық жарақтануы: ... ... ... қай ... ... ... қағаздың негізінде жатқан актив түрі (тауар, ақша,
фирманың жиынтық активтері тағы басқалар);
иемдену тәртібі: ұсынушыға немесе белгілі бір тұлғаға (заңды
тұлға ... жеке ... түрі : ... яғни ... ... ... ... емес;
Құнды қағазды нарыққа шығарған эмитент пен жекеменшік түрі:
• мемлекет, корпорациялар, жеке тұлғалар;
... ... ... айналыс немесе шектеулер қойылған;
• құқықтардың көзқарасы тұрғысынан құнды қағаздар мәні;
• тәуекел деңгейі: ... ... және тағы сол ... ... ... төленеді немесе төленбейді;
• салынған қаражат түрі: қарызға ... ақша ... ... алу мақсатында;
Құнды қағаздардың экономикалық мәні тұрғысынан бөлінеді:
Акция - акционерлік қоғамның жарғылық капиталына бір рет ... - ... ақша ... ... мерзімі өткен соң
қайтарылып, белгілі бір табысы төленетін немесе төленбейтін бір реттік ұзақ
мерзімді міндеттеме.
Банк сертификаты - ... ... ... ... ... пайыз
төленетін банкке салынған депозиттік салымды растайтын куәлік.
Вексель - өз иесіне белгілі бір уақыт мерзімінің өтуімен борыштардан ақша
төлемін ... ету ... ... жазбаша түрдегі борыштық
міндеттеме.
Чек - чек алушының
көрсетілген соманы банкке төлеу жөнінде чек берушінің жазбаша ... - ... бір ... ... ... ... ... құқық беретін стандартты түрдегі құжат.
Варрант - а) қоймадағы ... ... ... растайтын қойма
қызметкерінің беретін құжаты; ә) иесіне белгілі бір ... ... ... ... ... ... облигация сатып алуға құқық беретін
құжат.
Фьючерстік контракт - белгілі бір ... ... ... ... ... ... жасалған күнгі бағамен келісім-шарттың
орындалуы.
Мерзімді құнды қағаз деп ... ... ... белгіленетін айналым
мерзімі көрсетілген құнды қағаздарды айтады.
Олардың 3 түрі бар:
1. ... ... ... ... ... ... 1 жылға дейін);
2. орта мерзімді құнды қағаз (айналым мерзімі 1 жылдан жоғары
және 5-10 жыл аралығы);
3. ұзақ мерзімді құнды ... ... ... 20-30 жыл ... ... ... - бұл ... мерзімі реттелмеген, яғни "мәңгі
айналымда" болатын құнды қағаздар.
Инвестициялық құнды қағаздар - бұл ... ... ... ... құнды қағаздар (акция, облигация, фьючерстік контракттер және
тағы ... ... емес ... ... ... немесе басқа
нарықтағы ақшамен есеп айырысуды қамтамасыз ететін ... ... ... чек, коносамент).
Құнды қағаздар иелігіне қарай ұсынбалы немесе атаулы болып бөлінеді.
Ұсынбалы ... ... оның ... ... ... және ... бір ... екінші түлғаға беріле береді. Ал атаулы құнды қағаздар
иесінің аты-жөні жазылып, арнаулы реестрде ... ... ... - бұл ... облигациялардың алуан түрлері болып табылады.
Мемлекеттік емес құнды қағаздар - бұл ... ... ... және жеке ... ... ... ... қағаздың негізгі түрі нарықтық болып табылады, яғни нарықта еркін
сатылып - сатып алынады.
Табыс әкелуіне байланысты құнды қағаздар ... және ... ... құнды қағаздарды шығарғанда оның табыс мөлшері белгіленеді.
Тәуекел деңгейіне байланысты мынадай қағидаға негізделеді. Неғұрлым
табыс жоғары болса, ... ... ... ... ... және сәйкесінше
керісінше. Эмиссиялық құнды қағаздар әдетте ірі сериялармен, саны көп болып
шығарылады. Олар - ... мен ... емес ... ... саны аз ... бір дана шығарылады.
Құнды қағаздар нарығының субъектілері:
Эмитент қаржы нарығына өзінің тауарын, яғни ... сол ... - ... ... ... ... қағаздарын жеткізеді. Ол
құнды қағаздар
инвестордың көз алдында тартымды болу керек. Бірақ эмитент ... ... ... өзі ... ... қалады деп ойлауға
болмайды. Ол әрқашанда нарыққа қатысады, ... ол өз ... ... ... ... ... міндеттерін
орындауы тиіс. Одан да басқа эмитент сатып алу - сату кезінде өзінің
құнды қағаздарын басқарады. Алғашқы қазақстандық ... ... ... ... ... құнды қағаздар атақтылығының негізгі
факторы болып оның статусы табылады.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... өзінің міндеттемесін жүргізеді. Инвестициялық ... ... ... ноль ... нольге жақын құнды қағаздар минималды
табыспен сатылады. Дүниежүзілік ... қор ... ... құнды
қағаздарымен сауданы жүргізу тәжірибесі осы постулатты растайды.
Жергілікті органдар ... кеш ... ... ... да ... әкімшіліктер құнды қағаздарын қамтамасыз етуіне тек муниципалдық
меншігін қоя алады. Мысалы, өтімділігі шектелген түрғын - үй ... ... ... ... және ... ... ... облигациялар шығарады.
Мемлекеттік емес құрылымдар ... ... ... әртүрлі
деңгейдегі мемлекеттік органдардың қолдауын пайдалана алады, себебі олар
сол құнды қағаздардың кепілі бола ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдар құнды қағаздардың
эмитенті ретінде сапалы түрде бөлінеді:
• бірінші тобы - жекешелендірілген кәсіпорындар;
• екінші ... ... ... ... акционерлік қоғамдар эмитент ретінде
төмен
табыстылықпен ақпараттық ... ... ... ... Ал ... ... алу үшін мұндай эмитенттерге
құнды қағаздардың курстық бағасының ауытқуын болжайтын техникалық ... ... ... ... қор ... ... бір ... жету үшін жалпы
ережелер белгіленген.
• құнды қағаздардың эмиссиясы адрестік болуы, яғни белгілі бір
инвесторға негізделуі керек;
• елдегі ... ... ... ... ... ... уақытының анықталуы;
• эмитентке және оның инвестициялық бағдарламасына сай құнды
қағаздарды шығару кезіндегі шартта көрсетілген артықшылықтарды
көрсету;
• инвесторға ... ең ... ... ... ... ... ... жетекші эмитент болып банктер
қалуда. Бұл мынаны білдіреді - ... ... ... ... ... және ... ... құнды қағаздардан
кейін екінші орын алады.
Жеке кәсіпорындар ... ... ұзақ ... ... ... ... (негізінен облигациялар мен вексельдер). Бұл құнды қағаздарды шығару
кезінде көптеген жеке кәсіпорындар бірігеді.
Инвесторларды белгілеріне қарай жіктеуге ... ... ... мәртебесі үлкен роль атқарады. Инвесторларды 3 топқа бөлуге болады,
яғни жеке (жеке тұлғалар), институционалды ... және ... ... ... ... ... негізгі эмитент мемлекет болса,онда
негізгі инвестор болып ... ... ... алу үшін сақталған қаражатын
пайдаланатын жеке ... ... және ол қор ... жағдайын
анықтайды.
Өз атынан және өз шотынан құнды қағаздарды сатып ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге құқысы жоқ заңды
тұлғалар институционалды инвесторлар тобын құрайды.
Жоғарыда аталған инвесторлар нарыққа ... ... ... ... қарастырылған болатын.
Бұлардан басқа нарықта белгілі бір қызмет атқаратын мамандандырылған
инвестициялық ... бар. Олар ... ... және
инвестициялық қорлар. Өздерінің қызметтерін көрсете отырып олар құнды
қағаздар нарығында ... кем ... ... ... Ал ... ... ... тоқтатылады. Сөзсіз, қор нарығында ... ... ... жеке ... ... алатын кәсіпқой қатысушылар да
бола алады.
Инвестициялау ... ... ... да ... ... және портфельдік.
Стратегиялық инвестор – ол акционерлік қоғамның
жекеменшігін басқара отырып, сол қоғамның жай акцияларының
табысынан көп болатын меншікті жалға беруден ... ... ... басқа стратегиялық инвестор меншікті қайта бөлуді
және әсер ету саласын кеңітіп, оған ... ... ... ... ... деп өзіне тиісті құнды
қағаздардан ғана табысты есептеп - құнды қағазды қалай, қайда
сатып алу керек, ... сату ... ... ... ол үшін актуалды
болып табылатын инвесторды айтады. Бұл сұрақтарға жауап беру
үшін инвестор құнды қағаздарға, ... ... салу ... инвестициялау ... ақша ... ... ... ... ... мен қауіпсіздігін алдын-ала негіздеп анықтауы тиіс.
Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығында кәсіби қызметтің
мынадай ... ... ... ... портфелін басқару жөніндегі;
• құнды қағаздармен операциялар бойынша өзара талаптар мен
міндеттемелерді (клирингтік) айқындау ... ... ... ... ... ... жөніндегі
қызмет;
• уәкілетті органның белгілеуі бойынша кәсіби қызметтің басқа да
түрлері;
Құнды қағаздар нарығындағы кәсіби қызмет түрлерін ... ... ... ... ... ... нарығындағы қызметтерді
қоспағанда кәсіпкерлік қызметтің басқа түрлерімен қоса ... ... ... және банктік емес қаржы мекемелерінің
қызметі Қазақстан Республикасындағы банк қызметін реттейтін заңдарға және
уәкілетті ... ... ... ... ... ... асырылады.
Брокерлік қызмет - өз клиентінің мүдделерін көздеп және соның есебінен
тапсырма шарты немесе комиссия ... ... іс - ... ... ... ... ... құнды қағаздармен азаматтық - құқықтық
мәмілелер жасау жөніндегі қызметі.
Брокер өз клиенттерінің мүдделерін көздеп мәмілелер жасауы ... ... шарт ... жүзеге асырылады және құнды қағаздармен
жүргізілетін ... ... ... ... ... ... - құнды қағаздармен өз ... және ... ... - ... мәмілелер жасау жөніндегі қызмет.
Депозитарлық қызмет - құнды қағаздардың депозитариі - құнды
қағаздар иелерін ... алу мен ... ... ... сондай-ақ құнды
қағаздарды материалсыздандыру жөніндегі қызметті жүзеге ... ... ... қызмет - банктер мен банктік емес қаржы
мекемелерінің өздеріне ... ... ... ... қағаздар мен ақша-
қаражатын сақтауды және есепке алуды қамтамасыз ету жөнінде құнды қағаздар
нарығында атқаратын қызметі.
Құнды қағаздар ... ... ... ... - ... ... иесінің шартпен белгіленетіп жекелеген заңды қүқықтарын ... ... ... қызметі.
Клирингтік қызмет - құнды қағаздармен мәмілелер жасау нәтижесінде
жүзеге асырылатын есеп ... ... ... ... талаптары мен
міндеттемелерін есепке алу жөніндегі қызмет.
Құнды қағаздар ... ... ... ... бір ... ... ... меншік иесін белгілеуге мүмкіндік
беретін деректерді ... ... ... ... және беру ... қызмет.
Өзін-өзі реттейтін үйым коммерциялық емес ұйым болып табылады және оны
құнды қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... кәсіпқой қатысушыларының өзін-өзі реттейтін
ұйымның ережелері:
1. өзін-өзі реттейтін ұйым өз мүшелері үшін ... ... ... ... ... ... қызметті жүзеге асыру
ережелерін , құнды қағаздармен ... ... ... және ... ... өзін-өзі реттейтін ұйымның ережелерінде:
• қызметкерлердің - ұйым ... ... ... ... қағаздар нарығында кәсіби қызметті жүзеге
асыру
ережелері мен ... ... ... ... ... ... есеп ... мен есеп құжаттамалары;
• ұйымға кіру ,шығу немесе одан шығарып жіберу тәртібі;
... ... ұйым ... ұйымды
басқару
органдарына сайлану кезінде өкілдік және өкілдік және ... ... ... тең болуы;
• шығындардың, төлемдердің, алымдардың ұйым ... бөлу ... ... ұйым ... ... ... ... тәртібі;
• ұйым мүшелерінің белгіленген ережелер мен стандарттарды
сақтауына тексеру жүргізу рәсімдері;
• ұйым мүшелерінің клиенттерге және басқа ... ... өтеу ... ... ... тәртібі;
• үйым мүшелеріне қолданылатын санкциялар мен ... және ... ... ... ... бүкпесіз болуын қамтамасыз ету жөніндегі талаптар
болуға тиіс.
3) ... ... ... ... , ... ... ... құрылтай құжаттарына, ережелері мен тәртібіне енгізілетін
өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі реттейтін ұйым бекіту үшін ... ... - ... ... ... ... ... құрайтын
акционерлік қоғам нысанындағы өзін-өзі реттейтін коммерциялық емес ұйым
болып табылады.
Қор биржасының қызметі өзін-өзі өтеу ... ... ... ... ... ... ... жасауға арналған үй-жай болып
табылатын арнайы жабдықталған сауда алаңын беру;
• құнды қағаздармен сауда жасауды ұйымдастыру;
• өз ... ... ... консультациялық қызмет
көрсету;
• өзінің талдама зерттеулерін жүргізу;
• құнды қағаздар нарығында құқықтық ... ... ... есеп ... (клиринг) заңдарда көзделген тәртіп
пен ережелер бойынша жәрдемдесу;
Қор биржасын басқару органдары, олардың міндеттері мен ... және ... ... ... ... ... заңдарымен,
қор биржасының жарғысымен және биржалық сауда ережелерімен белгіленеді. Қор
биржасын басқару органдарының қызметінің ... ... ... ... ... сондай-ақ құнды қағаздары қор
биржасының листингіне енгізілген акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... ... ... Жоғарғы басқару
органы шешімдер қабылдаған кезде қор биржасы акционерлердің дауыс ... ... ... қор ... байқаушы органы болып табылады. Ол
акционерлердің, ... ... ... оның ... ... ... ... кеңесінің құрамына уәкілетті органның өкілі
тұрақты негізде дауыс беру құқығынсыз кіреді.
Қор биржасында ... ... ... ... ... ... ... қызметіне қатысты фактілер және
қаржылық жағдайының өзгерістері ... ... ... ... ... әсер ете алатын басқа да
барлық фактілер туралы биржа кеңесіне уақтылы хабарлап
отыруға;
• қоғамның ... ... мен ... жағдайы туралы
тоқсан сайын есеп беруге міндетті.
Мерзімді шығарылып тұратын биржалық бюллетеньді өткен айда ... ... ... ... ... ... ережесіне енгізілетін өзгерістер, қор биржасы басқармасы мен
акционерлердің жалпы жиналысы қабылдаған шешімдер, сондай-ақ қор биржасы
мен оның мүшелерінің коммерциялық ... ... ... да ақпарат болуға
тиіс.
Қор биржасы құнды қағаздар нарығының ... ... ... ... және оған өз ... ... атқармай, биржа жарғысын,
биржалық сауда ережелерін бұзған немесе коммерциялық құпияны жария еткен
жағдайда Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауап ... ... ... ... ... шешімі бойынша;
-сот органдарының шешімі негізінде;
-уәкілетті орган биржалық қызметке берген лицензиясын қайтарып
алған жағдайда тоқтатады.
II ... ... ... қағаздар нарығын талдау.
2.1.Құнды қағаздар нарығындағы кәсіби қатысушылардың кәсіпкерлік
қызметін талдау.
Алғашқы нарық деп — құнды қағаздар эмитенттен бірінші ... ... ... ... кеңістікті айтады.
2002 жылы 2001 ... ... ... ... көлемі
113,93 млрд теңгеге өскен. Алғашқы орналастырудың негізгі ... ... ... ... 263,56 ... ... немесе 98,11 %
жалпы көлемнен, мемлекеттік емес құнды қағаздар - 5,09 ... ... ... жалпы көлемнен.
Мемлекеттік құнды қағаздарды алғашқы орналастырудағы негізгі үлесін
бұрынғы жылдардағы сияқты ... ... ... ... қысқа
мерзімді ноталары алады. Сонымен ... ҚР- ның ... ... ... ... ... ( 42,81 млрд.).
2006 жылға мемлекеттік емес құнды қағаздарды орналастыру көлемі 2005
жылмен ... 1,83 ... ... немесе 5,09 млрд теңгеге қысқарған.
2007 жылдың қаңтарына алғащқы орналастыру секторында 2 аукцион ... жылы ... ... ... атаулы купондық индексацияланған
облигацияларын орналастыру бойынша арнайы ... ... ... ... 2 ... - ... ... нәтижесінде «Лариба Банк» ААҚ ... ... ... 25 % ... ... нәтижесінде барлық
облигациялар бір брокерлік-дилерлік компаниямен сатып алынды.
2007 жылы орналастырудың максималды бағасы 94,4500 % болды. ... ... 26,5 % ... Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының
зейнетақы активтерінің есебінен 73,5% ... ... ... ... ... 2006 жылы ... қарқынмен дамыды. Қайталамалы нарықта
жасалған мәмілелердің көлемі 2006 жылы 3 ... ... ... және ... ... ... жылы ... нарықта жасалған мәмілелердің көлемі 2006 жылы ҚР-
ның ... Ішкі ... ... 2005 жылы ... ... ... ... ЖҰӨ-нен 40 %-ті құраса, 2006 жылы 93 ... ... ... ... ... 2,2 ... ... 2,7 есеге ... ... ... саны он ... өсті. Өткен жылдардағы сияқты 2006 ... ... ... мәмілелердің негізгі көлемі мемлекеттік құнды
қағаздарға келді. Бірақ соңғы ... ... емес ... ... ... өсуі байқалды.
Мәмілелердің жалпы көлеміндегі ұйымдастырылған нарықта жасалған
мәмілелердің ... ... Қор ... ЖАҚ) 3169,51 млрд. теңгені,
жалпы мәміле көлемінің 90 % құрады. Ұйымдастырылмаған ... ... ... 335,74 млрд ... ... 2005 ... ... нарықтағы мәмілелердің көлемі 34,3 млрд теңгеге кеміген
ненмесе ... ... ... ... ... ... нарықта
жасалған мәмілелердің үлесінен 18,9 %-тен 9,6 %-ке ... ... ... мәмілелердің 97 % мемлекеттік құнды қағаздармен
жасалған және 2% мемлекеттік құнды қағаздармен жасалған).
Ұйымдастырылмаған ... ... ... 98,7 % ... ... ал 1,3 % ... емес құнды қағаздармен жасалған .
2006 жылы операциялардың түрі ... репо ... ... ... олардың көлемі 2,3 триллион теңгені құрады.
Қайталамалы нарықта ... ... саны ... ... 3 ... өсім ... ... 2006 жылы қайталамалы нарықта 24468 мәмле
тіркелген. 2005 жылмен салыстырғанда ... ... өсуі ... ... ... ... ... бір мәміленің орташа
көлемінің өсімі байқалды. 2006 жылы ... ... ... ... ... қүраса, 2005 жылы бұл көрсеткіш 89,7 млн. теңгені қүраған.
Құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады және қор нарығында алдыңғы орынды алады.
Мемлекеттік құнды қағаздар нарығының ... жаңа ... ... ... ... ... ... ерекшеленді. 2007
жылдың қаңтар айында КАSЕ-тің барлық секторларындағы
операциялардың көлемі 213,2 млн. $ жеткен. Өткен 2006 жылдың
сәйкес кезеңімен салыстырғанда операциялардың көлемі
долларлық ... 1,3 ... ... ... қатар, 2006 жылдың
желтоқсанымен салыстырғанда биржалық айналым 39,2%
қысқарған. 2006 жылдың қаңтарында Қаржы Министрлігі
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... асырмады.
Қаржы Министрлігінің мемлекеттік құнды қағаздарын - нетто - өтеу
қаңтарда 1,2 млрд ... ... ... оның ... ... ... ... көлемі 2006 жылмен салыстырғанда 0,95 % - ... және 2007 ... ... 107,6 ... ... ... ноталардың көлемі 2007 жылдың қаңтар айыныңң ... ... ... ... бұл ... 2006 жылдың қаңтарынан 2,5 есеге артқан.
2007 жылы КАSЕ -те ... ... ... бойынша барлық
секторларда 267782,6 млн теңге (1723,1 млн. $ ) ... 2058 ... ... мемлекеттік құнды қағаздардың айналысындағы
мәмілелерді жалпы ... ... ... ... 2003 ... 96,8 % -ке ... 2006 жылдың желтоқсанында 89,2 % ... ... ... 394489,2 ... ... ... мәміле болды. 2007 ... ... ... ... ... ... 32,12 % ... сипатта
және 32,02 % долларлық ... ... 2006 ... ... 30,9 % -ке ... алу - сату секторында 2007 жылға жалпы сомасы 33928,6 ... 228 ... ... ... аймен салыстырғанда сектордағы айналым
49,6 % -ке қысқарған.
Теңгеде номинацияланған дисконттық ... ... ... және
Ұлттық Банк ноталарының үлесі мемлекеттік құнды қағаздарды сатып алу - ... 11,2 %-ін, ал ... ... құнды қағздар үлесі (
МЕОКАМ, ... 30,1 % -ті, АҚШ ... ... Қазақстанның
евроноталарының үлесі 58,7 % -ті құраған.
2007 жылдың 2 айы ... КАSЕ ... ... құнды
қағздарды сатып алу - сату ... ... ... млн. теңгеге жетті және бұл 2006 жылмен салыстырғанда 1,73 есеге
немесе 173 %-ке ... ... - ... ... мемлекеттік құнды қағздардың ... ... ... ... мемлекеттік құнды қағаздар
орналастырылған жоқ.
2007 жылдың ақпан айында мемлекеттік ... ... ... КАSЕ 302
мәміле жасалды, оның жалпы сомасы 30797,4 млн теңгені қүрады , бір айдың
ішінде ... ... 9,23 % -ке ... ... ... ... алу - сату ... үлкен үлесті
Қазақстанның евроноталарымен мәмілелер алады. Төртінші эмиссия евроноталары
үлкен мәнге ие. Екінші орынды дисконтты ... ... ... ... сомасы 10429.1 млн. ... . ... ... күн ... ... құнды қағаз үлкен мәнге ие блды. Үшінші
орынды мемлекеттік құнды қағаздардың құрылымында купондық мемлекеттік құнды
қағаздар (МЕОКАМ.МЕАКАМ) алды . ... ... 730 ... кем ... ... 6,72 % ) және ... мерзімі 1461-1825 күн ... ( ... - 7,45 %) ... болды.
Жалпы 2007 жылы мемлекеттік құнды қағаздардың биржалық нарығындағы
белсенді қатысушылар мыналар болып ... « ... Банк » ЖАҚ (24,3% ... ... ... « ... » ААҚ ... « Банк Туран Алем » ААҚ (10,71% )
4. « Мемлекеттік Жинақтаушы ... қоры » ЖАҚ ... « НZВС Банк ... » ( 9,2% )
6. « Қазақстандық қаржылық компания » ААҚ (7,4 ... « ... » ААҚ (5 ... « ... ... ... » ААҚ (3,8 %)
9. « НурБанк » ААҚ (3,6%)
10. « Темір Банк » ААҚ ( 3,5 ... алу - сату ... ... бойы КАSЕ ... ... ... ... - компаниялардың тізімін келесі ... ... ... ... ... ... алу - ... емес эмиссиондық құнды қағаздардың алдыңғы
қатарлы операторлары;
• репо биржа нарығының ... КАSЕ ... ... ... 2007 ... ... ... алу - сату биржалық нарығының ... ... ... ... ... ... мен банктердің арасында бұл нарықта банктік емес брокерлік
компаниялар белсенді түрде көрсете бастады.
Барлығы 2007 жылы ... ... ... қағзадарды сатып алу -
сату мәмілелерін жасауда 25 компания ( ... ... - ... ... Мемлекеттік Жинақтаушы Зейнетақы Қорлары, банктік емес
қаржылық ұйымдар) қатысты.
Ақпанда құнды қағаздар ... 52 ... - ... 21 ... ... - ... өзін -өзі ... ұйымдар және 6 ... ... ... ... ... ... 2007 ... ақпан айына мемлекеттік құнды қағаздарды сатып алу -
сатудың ... ... ... ... ... ... қағаздармен сатып алу - сату ... 21 ... ... Бұл ... үлесіне биржа нарығының
сатып алу - сату ... ... 89,7 % ... ... ... ... ондықта» жаңалар
болып, «Қазақстандық қаржылық компания» АҚ, «Туран Алем Секьюритиз» ЖШС, «
КазкоммерцБанк » АҚ, « ... ... ... » АҚ және « ... ... ... айтуынша , осы кезеңнен
кейінгі нарықтың дамуы айналым құрылымы бойынша да және ... ... ... ... деп ойлайды. Қазақстандағы көптеген трейдерлер
жеке және ... ... ... ... ... ұзақ ... құралының дефицитінің
жағдайында мемлекеттік облигациялардың бағасының өсу ... ... ... ... «Даму Банкінің», ... және ... ... ... тұрақты болады.
Көптеген дилерлердің айтуы бойынша нарықта үлкен теңгелік ... ... ұзақ ... ... ... ... Осыған байланысты
көптеген қатысушылар Қаржы Министрлігінің индексацияланған облигацияның
күтілген табысын төмендетті.
2007 жылдың қаңтар - ... ... ... репо ... 460931,0 млн. ... (2985,4 млн. $) ... және ... жылға
қарағанда 2,3 есеге өскен.
2007 жылдың ақпан айында мемлекеттік емес құнды
қағаздармен автоматты репо ... ... ... ... ... 2006 жылдың сатып алу - сату кезеңінде
өткізілмеген болатын. Сондықтан 2007 ... бұл ... деп ... ... Осы ... ... ... мемлекеттік емес құнды қағаздармен операциялардың
көлемі 1479,3 ... ... ... ... ... автоматты репо секторы 2003 жылы
өткен жылмен ... 136 % ... және 381807,5 млн. ... ... ... ... мемлекеттік емес құнды қағаздармен тікелей
мәміле бойынша репо секторы ... өсу ... 2006 ... ... салыстырғанда 201 % қүрады,
операциялардың көлемі - 7014 мың ... ... ... ... тікелей мәміле бойынша репо секторы керісінше қысқарды.
• көрсеткіштердің төмендеуі өткен ... ... % ... жылдың ақпан айында КАSЕ - те репо операциялар секторында 1774
мәміле жасалды, ... ... ... -223,3 ... теңгені құрады.
Мемлекеттік құнды қағаздармен автоматты репо секторы КАSЕ-тің репо
нарығының 83,6% алады. Бұл сектордағы ең үлкен үлес 1 ... ... ... репо ... беріледі. Мәмілелердің көлемі
79835,1 млн. теңге, репоның ... ... 4% ... ... 7 ... ... теңгелік құрылымдар бойынша репо
операциялары. Нарықтық үлесі сектордың жалпы ... 5,6 % ... ... 14 ... мерзімдегі теңге құралдарымен репо операциялары
алады. Олардың ... 4,3 % ... ... КАSЕ ... ... ... ... репо нарығының
алдыңғы қатарлы компаниялардың тізімін анықтады. Бұрын биржа бұл сектордағы
операторлардың тізімін анықтамайтын. Олар репо ... ... ... және ... емес ... ... операциялар ретінде
қарастырған.
КАSЕ-тегі репо секторында мәмілелер жасауда Ұлттық Банктен басқа 33
компания ( банктер, ... - ... ... ... ... ... ... ұйымдар) қатысты.
Жалпы КАSЕ-гі репо сектрындағы операциялардың көлемі 2007 жылы 237617,2
млн. теңгені ( 1528,9 млн$) ... 1926 ... ... ... 2006 ... ... салыстырғанда операциялардың көлемі
101,1 млрд теңгені ... 29,9 % ... ... ... ... ... ... институционалдық инфрақұрылым тұрақты болып қала
берді, және оның жеке құрылымдық ... ... ... ... ... әсер ... жылдарда лицензияланған брокер - дилерлердің ... ... ... саны ... және ... ... екі ... солай қалуда. Белгілі болғандай, қызмет етіп жүрген көптеген брокер
- дилерлердің бантік емес ұйымдардың құрылуы 1997 жылдан ... ... ... ... ... іске ... ... болатын.
Міне, осы фактор орындау бойынша «есептілікті беру ережелерін бекіту
туралы» ... ... ... ... жаңа ... ... ... жылдың 1 қазанынан бастап, жүзеге асырыла бастады. Бұл қаулы мен
пруденциалдық нормативтерді есептеп ... үшін ... ... ... және ... орындауға арналған активтердің стерилизациясы
өткізілді - пруденциалдық ... ... үшін ... ... ... мүмкіндігі болмады.
Брокер - дилерлердің ... ... ... ... нормативтерінің мәндері бұрынғыдай
қалпында қалды. Берілген ... ... ... нарығының инвесторларының
құқықтарын қорғау ... ... және ... - ... ... ... ... жағдайында тәуекелдер
қысқарады.
Есепті кезеңде ҚР-ның ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру Ережелеріне өзгертулер енгізілді, оған
сәйкес брокер-дилерле банктік емес ... ... ... ... ... жіберілген құнды қағаздармен мәмілелер жасау
қүқығы берілді, ... ... ... емес ... ... ... ... иелерінен жеке тұлғалардан сатып ... ... ... тасталды. Бұл норма ұйымдаспаған нарықта ... ... ... ... ... - ... ... өсуіне
әсер етеді. Ұлттық Банкке тапсырылатын есептілік формаларын жүйелендіру
бойынша жұмыс барысында Ұлттық ... ... 2002 ... ... №130 ... ... нарығының кәсіби қатысушылары және құнды
қағаздар ... ... ... апта сайынғы, ай сайынғы
есептілікті тапсыру тәртібі туралы» Қаулысы қабылданды. Бұл норма ... ... мен ... ... есептілік формалары
оптимизацияланды және өзектіленді. Бұдан басқа брокерлік есептілікті қазір
құнды қағаздар ... ... және ... ... ... ... де ... Тіркеушілер
Тіркеушілердің 1997 жылда өсуі, брокер - дилерлердің өсуі ... ... ... күтумен, шаруашылық субъектілерінің эмиссиондық
белсенділігін жоғарылатумен және жекешелендірушілік ... ... ... ... ж. 1 ... ... ... тіркеушілермен қызмет көрсетілетін
акционерлік қоғамдардың саны 2404-ке жеткен. Акционерлік қоғамдардың төлем
тәртібін, құнды қағаздардың ұстаушыларының реестрін жүргізу ... ... ... мен ... ... ... ... туралы» жаңа заңның жобасы Акционерлік қоғамдардың акцияларының
ұстаушыларының реестрін өзі жүргізу мүмкіндігін айырады. Осылайша, ... ... ... ... кейін, тіркеушілермен қызмет
көрсетілетін акционерлік қоғамдардың санының маңызды өсуін күтуге болады.
Тіркеушілерді аймақтық үлестіру бұрынғыдай теңсіз болды. ... 2003 ж. ... ... ... ... ... тіркеушілердің бас кеңселері
Алматы қаласында болды, ал 11 облыста (Қызылорда , Атырау, Шығыс ... ... ... , ... Қазақстан, Солтүстік Қазақстан,
Павлодар, Ақмола және Ақтөбе облыстарында) ... ... ... етпеді. Тіркеушілерді аймақтық бөлудегі теңсіздік
проблемасын құнды ... ... ... - агенттерді қалыптастыру
есебінен шешуге болады. Олар арқылы тіркеушілердің қызметіне ҚР-ның барлық
аймағындағы құнды ... ... ... ... ... ... Әділет Министрлігімен «Құнды қағаздарды ... ... ... ... ... ... ... үшін қаржылық
тұрақтылық шарттарын есептеу Ережелерін бекіту туралы» Ұлттық ... ... ... Қаулысы бекітілді. Бұл Қаулының ... ... ... ... ... ... қызметті жүзеге
асыратын ұйымдар үшін қаржылық тұрақтылық критерийлері,
дәлірек ... ... ... жеткіліктігі» (К1),
«Активтердің абсолютті өтімділігі» (К2) енгізілді. Сонымен қатар,
берілге норма К1 - ... ... ... қызмет
көрсетілетін эмитенттерінің санына кері пропорционалдық
байланысын анықатайды. Бұл құнды қағаздар нарығындағы
тіркеушілердің іріленуіне себеп ... 2005 ж. 1 ... ... ... ... ... ішінде тіркеушілердің өзгеріссіз санының
жағдайында, олардың капитализациясының нақты көрсеткіштерінің ... ... 2006 ж. 1 ... ... ... ... ... 107% өскен және 42.148,0 мың теңгені құраған,
олардың меншікті капиталының (К1 ... ... ... ... көбейді және 38.482,1 мың теңгені құрады.
Есепті кезеңде кастодиан - банктердің жалпы санында өзгерістер болмады
және 2007 жылдың 1 ... ... саны 10 ... ... ... ... қарай аталған 10 банктің тек 8-і кастодиандық қызмет
көрсететінін ... ... ... Жинақтаушы Зейнетақы Қорлары : ... - ... ... ... Қоры және « ... Халық
Жинақ Банкі» АҚ, « КазкоммерцБанк » АҚ, «ТемірБанк» АҚ, ... » АҚ, ... ... АҚ, « Қазақстанның Халық Жинақ Банкі» ... ... ... ... ... Еншілес Банкі.
Зейнетақы активтерін басқару бойынша компания (ЗАБК)
Есепті кезең ішінде бұған дейін 2 жыл бойы өзгеріссіз ... саны ... және 2007 ... ... берілген
мәліметтер бойынша зейнетақы активтерін ... ... ... ... ... бар 8 ЗАБК ... Олар ... емес
Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы
активтерін өзіндік басқаруды жүзеге асырады.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесін ... ... және ... ... жетілдіру мақсатымен есепті кезеңде Ұлттық ... №98 2002ж. 26 ... ... ... ... ... қызметті жүзеге асыратын ұйымдардың күнделікті электрондық
есептілігі Ережелері туралы» Қаулысы қабылданды. Бұл норма арқылы ЗАБК ... апта ... ... есебімен қоса, күнделікті электрондық
есептілік жүйесі ... ... ... ... ... ... ... құнды
қағаздардың портфелін басқарушылардың саны өзгермеді және ... ... саны 4. ... ... ... ... ... ары
қарай өсуін қарастырылуы 2007 жылы аяқталатын «Инвестициялық қорлар туралы»
заңның қабылдануынан кейін күтуге болады. Бұл заң ... ... ... портфелін басқаруды тек құнды қағаздардың портфелін
басқару қызметін жүзеге ... ... бар ... іске асыруын
көздейді. Бүгінгі күнде осындай құнды ... ... ... ... ... өз қызметімен бірге зейнетақы
активтерін
инвестициялық басқару қызметін (ЗАБК) қатар атқаруда.
Өзін - өзі реттгйтін ... ... ... ... өзін - өзі ... ... екі
формасы қарастырылған: құнды қағаздар нарығының ... ... және қор ... 2007 ... ... ... Қазақстанда
қазіргі кезде үш өзін - өзі реттейтін ұйымдар тіркелген: олардың біреуі -
қор биржасы (КАSЕ), ал ... ... - ... ... ... ... ассоциациялары, дәлірек айтсақ, реестр ұстаушылардың
қазақстандық ассоциациясы және ... ... ... ... ... құнды қағаздар нарығындағы негізгі
көрсеткіштерге талдау.
Қазақстандағы экономика шетелдік валюта ағыны жағдайында дамуда және
банктік сектор мен ішкі ... ... ... өсуі әсер ... ... ... шетелдік инвестицияның қатысуында мемлекеттік
қарызының артуына әсерін тигізуде. ... ... ішкі және ... ... ... ... барлық қызмет Үкметтің араласуымен эмиссия
арқылы өткізіп және құнды қағазларды аукцион салу арқылы ... ... ... ... және ... нотасының динамикасы,
және де 2004-2006 жылдардағы айналым ... ... ... ... МҚҚ және нотасы ның динамикасы , млрд.тенге
| | 2004 | 2005 | 2006 ... ... ... | 126,2 | 122,8 | 167,5 ... ... ... | 230,3 | 297,2 | 368,3 ... көлемі | | | ... ... ... ... ... | 652,5 | 1960,2 | 3827,0 ... ... | | | ... нота ... | 396,5 | 161,0 | 633,1 ... // ... ... ... Қаржы Министірлігінде 2006жылы мемлекеттік құнды қағаздардың
167,5 млрд.тенгеге қолданғанын көреміз, яғни 2005 ... ... 36,5% ... байқаймыз. Ал 2004 жылы 32,7% артты. Қаржы
Министірлігіндегі құнды қағаздардыңайналым көлемі 368,3 ... ... 2005 ... ... 23,9% ... ал 2004 ... салыстырғанда
59,9% артты.
Ұлттық Банктегі қысқа мерзімді эмиссия нотасы ... ... ... 2005 ... ... көлемі 1есе артты, ал 2004
жылмен салыстырғанда 6 есе артық болды.
Ұлттық Банктегі қысқа мерзімді эмиссия нотасы және ... ... ... ... динамикасы 1-сызбадан көруге болады.
1-сызба. Ұлттық Банктегі ... ... ... ... және ... өзгеру динамикасы (млрд.тенге).
2006 жылы нотаның айналым көлемі 633,1 млрд. тенгені құрады, яғни ... ... үш есе ... ... және 2004 жылмен салыстырғанда
59,5% артық болды.
Қаржы Министірлігінің МҚҚ көлемі және Ұлттық Банкіндегі нота ... ... ... ... Қаржы Министрлі МҚҚ және ҰБ ... ... және МҚҚ ... өзгеру динамикасы
Қаржы Министрлігіндегі мемлекеттік құнды қағаздар айналымы 2006 жылы
2005 жылмен салыстырғанда 71,1 ... ... яғни ол ... ... Банктегі нотаның көлемі үлкен қарқынмен артып 2006 жылы 3827,0
млрд.тенгені құрады, ол 2005 жылмен ... 1866,8 ... 2004 жылы 3 ... ұлғайды.
2007 жылдың 1 қаңтарына Қазақстанның ... ... ... ... ... ішінде муниципалды облигациялар шығарылды. ... ... ... ... ... бірге қосып санағанда ағымдағы
бағамен 1116,6 ... ... ... ... ... ... қарызын шығарылған МҚҚ түрінде
өтеу кестесі.
| Жыл |ҰБ ... ... ... ... |
| ... |%% ... |%% ... |%% | ... |535,0 | |47,4 |25,4 |1,112 |0,289 |609,2 ... | | |86,6 |21,8 |2,846 |0,121 |111,3 ... | | |60,9 |17,4 | | |78,2 ... | | |66,8 |14,1 | | |81,0 ... | | |16,7 |11,3 | | |28,0 ... | | |6,2 |10,4 | | |16,6 ... | | |3,1 |10,1 | | |13,2 ... | | |21,9 |9,8 | | |31,7 ... | | |41,7 |8,9 | | |50,6 ... | | |21,0 |5,4 | | |26,4 ... | | | |4,2 | | |4,2 ... | | | |4,2 | | |4,2 ... | | | |4,2 | | |4,2 ... | | |14,0 |4,2 | | |18,2 ... | | |36,4 |3,1 | | |39,5 ... |535,0 | |422,7 |154,6 |3,958 |0,411 |1116,6 ... // ... ... РЦБК. 2007 г.
АҚ «Казкоммерцбанк» 8,4%.
2006 жылы қотынды келісуде Ұлттық Банктен басқа 47 компаниялар қатысты.
Осы ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банк нотасынан 535,0 млрд тенге, ... ... ... ... ... 3,958 ... ... мемлекеттік құнды қағаздарды сату-сатып алу операцияларының
көлемі бойынша салысыстырмалы талдау 3-кестеде көрсетілген.
3-кесте.
2006 ... ... ... ... құнды
қағаздар.
Млн.тенге
| ... ... ... | |
| |МҚҚ | |
| | ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| | ... алу| ... | 17000,0 | 24538,2 | 41538,2 ... | | 28739,1 | 28739,1 |
| |0 | | ... | 18000,0 | 30544,1 | 48544,1 ... | 22946,1 | 45906,2 | 68852,2 ... | 15577,2 | 29278,2 | 44855,4 ... | | 44177,5 | 44177,5 |
| |0 | | ... | | 17723,9 | 17723,9 |
| |0 | | ... | 36665,7 | 65264,8 | 101930,5 ... | 31913,0 | 31425,0 | 63337,9 ... | 7753,2 | 54250,3 | 62003,5 ... | 14758,0 | 78734,5 | 93492,5 ... | 2945,0 | 219954,3 | 221899,3 |
| ... ... | 669536,0 | 837094,1 |
| 2005 ... ... | 508971,6 | 631750,5 ... есе | 1,36 | 1,32 | ... // Аналитический журнал РЦБК. № 2, 2007 год.
Кестеде 2006 жылы КАSE мемлекеттік құнды қағаздарды сату-сатып
алу операциялар көлемі көрсетілген. Онда ... ... ... 837,1 млрд тенгені ... яғни ... ... ... ... артты..
2005жылы МҚҚ осы операция бойынша КАSE 631,8 млрд. тенгеден аспады.
Жүргізілген бірігулер бастапқы нарық секторында қызықты екі ... ... ... айтатын болсақ, Қаржы Министірлігіндегі
төмен табысты облигацияны ... ... ... бас ... Айта ... Қаржы Министірлігіне 2007 жылдың ақпан айында 16,5 млрд. тенге енді.
Бірақ кәсіби саудада ... ... ... ... ... алушымен таба алмады. Сұраныстың жоғарылығына қарамастан: МЕОКАМ
шартын ... үш есе ... ... ... ... сұранысқа
сипаттама. Осы категорияның инвесторлары өте ұтымды шешім қабылдады, олар
тағыда ... ... ... нарығы секторында өсу қарқыны мол өз
ережесін қолдануды ұсынды.
Ұлттық Банк бастапқы нарықта басқаша да көрсете ... 2006 ... ... 7 ... сыйыстыруда 28 нотты 656,0 млрд. тенге, ... өзін ... ... 2006 жыл ... ... ... 4,32% нота сату нарығын ашып, ол аукциондарды жапты, ондағы жылына
4,84% құраған облигация ... ... Бұл ... мемлекеттік құнды
қағаздар нарығында 2006 жылдың желтоқсан айында қайталама нарығының
қалыптасуына шешуші мән ... ... ... ... ... жылының желтоқсан айында МҚҚ сату-сатып алу ... ... ... ... ... ... ... секторындағы биржалық
айналымдағы үлесі 58,5% артты (қарашада ол 41,1% құрады). Бұл әрине бастысы
емес. Нарық нота саудасында белсенділік көрсете ... ... ... ... мезгілді қазыналық міндеттеме» және МЕУКАМ ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкін
санамағанда негізінен екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... ... нарығында мемлекеттік құнды қағаздарды сатып
алудағы алдынғылар
|Позиция | ... ... ... | |% |
| 1 |АҚ ... ... Банкі» | 24,4 |
| 2 |АҚ ... | 15,8 |
| 3 |АҚ ДБ «HSBC Банк ... | 15,0 |
| 4 |АҚ «АТФ Банк » | 9,7 |
| 5 |АҚ « ... » | 8,4 |
| 6 |АҚ ... | 6,1 |
| 7 |АҚ НПФ ... | 2,7 |
| 8 |АҚ ЖЗҚ ... ... ... | 2,4 |
| 9 |АҚ ... » | 1,8 |
| 10 |АҚ ... «Bailyk asset management» | 1,7 ... // ... ... ... ... ... ... нарығында сатып алушылар, АҚ«Казақстан
Халық Банкі», АҚ «БТА», және АҚ ДБ «HSBC Банк ... » ал, 2007 ... ... кемиді. Сонымен қатар Қаржы Министірлігі 2007 жылы он екі қазына
міндеттемесін, жалпы ... 188,5 ... ... ... ... 15,0 ... тенге сомасына,
-МЕОКАМ-48 16,5 млрд. тенге сомасына,
-МЕУКАМ-84 17,0 ... ... ... 16,4 ... тенге сомасына,
-МЕОКАМ-72 15,5 ... ... ... 72 16,0 ... ... ... 12,0 ... тенге сомасына,
-МЕОКАМ-84 15,0 ... ... ... 17,0 ... ... ... 13,1 млрд. тенге сомасына,
-МЕОКАМ-60 18,0 ... ... ... 17,0 ... тенге сомасына.
2004 жылғы 8 қыркүйекте №941 бекітілген Қазақстан Республикасы
Үкіметінің Жарлығының шешімі, 2005 ... 1 ... іс ... ... ... ... ... міндеттемелерін өтеуде және
қызмет етуде, қолдануда тиісті ... ... ... ... келе, 2007 жылы мемлекеттік құнды қағаздар нарығында табыс
міндеттемелерінің өскендігін айту ... ... ... ... арту қажеттілігі әрине дұрыс,
бірақ нарықтағы табыстылыққа қайшылық және 2007 жылы ... Банк ... ... жасамақ (әрине табыстылыққа байланысты).
2.3. Қазақстан Республикасының құнды қағаздар ... ... ... ... ... 1 қаңтарындағы мәліметтер бойынша Қазақстан Республикасында
сақтандыру қызметін жүзеге ... ... ... ... 40 ... алды. Соның ішінде: ... ... 1; ... ... ... 3;
2007 жылғы 1 қаңтарда сақтандыру қызметін жүзеге асыру құқығын иеленген
5 ... ... ... ... ... қызметті жүзеге
асыратын 26 актуарий лицензияланды.
2006 жылы Ұлттық Банк 7 сақтандыру ұйымын ... ... ... ... 3 ... ... өз ... таратылуға рұқсат алды.
Қазіргі таңда сақтандыру нарығында 11 актуарий лицензия алып, ... 2006 жылы ... ... ... ... ... ... жалпы көлемі 68,7 % -ға, яғни, 22,6 млрд теңгеге
артты. Бұл 2005 жылға қарағанда анағұрлым артық. Бұл өсім ... ... ... ... ... ... ... өсім беруі
есебінен. Бұл өсім 81,3 %-ды қүрады. Жан басына шаққандағы ... 1506,6 ... ... (2005 жылы бұл ... 893,3 ... жылы 543,7 теңге болған) .2006 жылдың нәтижесі бойынша ЖІӨ - дегі
сақтандыру ... ... 0,67 %-ға ... ( 2004 ж. бұл ... ... ... жоғарғы шоғырлануы сақталып отыр. ҚР- дағы жиынтық
сақтандыру сыйақыларының 79 % -ға жуығы 6 ... ... ... Олар ... ... АҚ 19,5%;
• «БК«БТА»АҚ19,1%;
• «Мұнай сақтандыру компаниясы» 17,8%;
• «Казкоммерцполис» АҚ 6,1%;
• «АІО»АҚ6,1%;
• «БК«КВ5 ... ... ... 1 ... мәліметтер негізінле ҚР - да сақтандыру
ұйымдарының қайта сақтандыруға 16,8 млрд теңге ... Бұл 2005 ... 77 % ... болып тұр. Мүнда резидент еместерге қайта
сақтандыруға ҚР-да ... ... ... 68% ... Шетелдерге
берілген қайта сақтандыру сыйақыларының жалпы
үлесіндегі негізгі үлесті ... ... ... ... ... ... жағдай отандық сақтандырушылардың
жеткіліксіз ... және ... ... ... ... өз ... талаптарының артуы.
Мұндай мәселенің шешімі отандық сақтандырушы ұйымдардың ... ... ... және ел ... қайта сақтандыруды дамыту.
2006 жылы сақтандыру төлемдерінің жиынтық көлемі 4,5%-ға, яғни, 2,3
млрд теңгеге ... ... бұл 2005 ... ... 0,1 млрд ... болды. ҚР-дағы сақтандыру ұйымдарының меншікті капиталының мөлшері,
активтер сапасы мен өтімділігін ескере отырып есептегенде 2007 ... ... 6,1 млрд ... ... Сақтандыру ұйымдарының
активтерінің жиынтық көлемі 2007 жылы 22,4 млрд. теңгені құрады.
Қазіргі ... ... ... нарығындағы институционалды қатысушылардың
белсенділігі өткен жылдарға қарағанда артып отыр.
Мемлекеттік емес ЖЗҚ-ның инвестициялық ... ... өсіп ... ... ... ... ... дамуы Қазақстанда
мемлекеттік емес облигациялардың эмитенттерінің инвестициялық белсенділігін
ынталандырып отыр. Есептік кезеңде ҚР-да ... ... ... және ... емес ... инвестициялық портфельдегі үлес
салмағының азаю тенденциясы байқалды.
Инвестициялаудың ... ... ... ... ... ҚР-ның
мемлекеттік ( 45% -ға дейін) және мемлекеттік емес (35%-ке дейін) ... ... ... ... ... ... бұрынғысынша
міндетті шектеуден едәуір артық.
Табыстылық пен ... ... ... ... ... ... ЗАБК үшін есептік кезеңде ҚР-ның құнды
қағаздар ... ... ... ... -ға ... облигацияларға (10 %-ға дейін ) және « ... Даму ... ... (10 %-ға ... ) ... жасалды. 2002 жылы ҚР-ның
мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ... .
1 қаңтардағы мәліметтер бойынша мемлекеттік емес ЖЗҚ-ның ... ... 39,25 % ( 76,3 ... ... ... ... емес ... қағаздар эмитентерімен ұсынылды, Бұл іс жүзінде
Қазақстанның экономикасының нақты секторына инвестициялау ... ... ... ... ... зейнетақы активтерін
орналастыруда ЗАБК үшін ... ... ... қабылданған. Оларға
сәйкес ЗАБК-на зейнетақы активтерін: рейтингісі «А» дан ... ... ... ... қарыздық құнды қағаздарға; Несиелік рейтиштік
бағасы «А» дан төмен емес қаржылық құнды ... & ... Ғксһ ... агенттіктердің жіктеулері бойынша ) ... А2 ... ... ... ... ... ... активтерінің жалпы
көлемінің 10%-тен аспайтын ... ... ... ... берілген .
Осылайша, төменде келтірілген мемлекеттік емес ЖЗҚ-ның
портфелінің инструменталдық құрылымында өзгерістер оң баға беруге
тұрарлық, ... ... ... емес ЖЗҚ-ның портфеліндегі
құралдардың диверсификациялануы тәуекелдердің төмендеуіне ықпал ... ... ... ... инвестициялауы және мемлекеттік
емес құнды қағаздарына инвестициялауы экономиканың ... ... ... ... ... Республикасындағы құнды қағаздар нарығын жетілдіру
жолдары.
3.1. Құнды қағаздар нарығының даму мәселелері
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... ... тиімді механизмдерінің бірі, сонымен қатар
қаржылық ... және ... ... мен ... ... әрі ... ... ресурстарды оптималды
қайта бөлу сенімді құралы болып отыр.
Қазақстанның қор нарығының қалыптасуы жақын уақыттан бастап дамып келе
жатыр. өзінің ... ол ... ... ... ... орында құнды қағаздар нарығы кәсіпорындармен халықтың
жинақтарын және бос ... ... ... ал ... даму ... ... ... соғады.
1991 жылмен 1993 жылдың қараша айына дейінгі мерзімде қоғамдық байлықты
алғашқы қайта бөлу болды, яғни ең ... ... ... ... қағаздар нарығының сенімділігі төтенше сұрақты туғызып ... ... ... ... жіберген акционерлік қоғамдардың
құнды қағаздарына талдау жүргізіп олардың рейтингін ... ... ... ... компанияларға деген сенімді арттыруға көмектеседі ... ... ... ... жауапкершілігін
көтеруге әсер етеді.
Әрине, құнды қағаздарға салым салудың тәеукелділігі ... ... ... ол ... те ... ... Бұл жүйе құнды қағаздар
эмиссиясын мемлекеттік тіркеу, ... ... ... ... ... диверсификациялык процедураларынан құралады.
Көптеген үміттер корпоративті ... ... ... дамуымен
байланысты. Оның дамуына кері әсерін тигізетін негізгі проблема - ол елдегі
нарыққа әлі шықпаған және инвесторларға қызығушылық көрсететін ең ірі ... ... ... ... табылады. Олардың бір бөлігі немесе
барлығы жекешелендірілген болуы мүмкін ... ... ... ... болуы мүмкін. Егер бұл кәсіпорынның мемлекеттік акция пакетін
өзгертпесе немесе қор нарығына жібермесе, онда ... баяу ... ... инвесторлар үшін, бұл құнды қағаздар өте тартымды және өтімді
болып қала береді.
Қор нарығының құрылымының қалыптасуына мемлекет реттеу құрылымын ... ... база құру ... ... ... шаралар
инвесторлардың құқықтарын қорғап, құнды қағаздармен өтетін операциялардың
сапалы және тез арада өтуін ... ... ... ... база құнды қағаздар нарығының ... ... ... Қор ... заңдық
базасының негізгі жетіспеушіліктері мыналар:
➢ елдің құнды қағаздар нарығының дамуының жалпы
концепциясының жоқтығы;
... ... ... ... ... механизмі мүлдем іске
қосылмаған;
➢ заңдық актілерде инвестициялы институттардың қаржылық
жағдайын бақылау ... ... ... өтімділігінің
талаптары қарастырылмаған, 1 клиентке сәйкес келетін
мәмілелердің саны, акт сапасы және қаражат резерві көрсетілмеген;
➢ құнды қағаздар нарығында ... ... ... ... лицензиясы бар қаржылық институттарынын
инвесторларды банкроттан сақтау жүйесінің жоқтығы;
➢ шетелдік эмитент құнды қағаздардың айналым тәртібі
белгіленбеген; құнды қағаздар заңын ... үшін ... ... ... ... ... ... зерттеулердің
процедуралық жағы мен көлемі реттелмеген; андеррайтинг процедурасының
стандартының детальдық сипаттамасы ... қор ... ... ... ең бос жүйесі
болып табылады. Эмитенттердің инвестициялық іс-шаралары туралы ақпараттың
жоқтығы құнды ... ... ... ... ... ... қабылдаған кезде жоғары деңгейлі тәуекелділік пен
анықтылыққа апарады.
Мемлекеттің корпоративтік еврооблигацияларды шығаруда тәуекел ... ... Бұл ... тәуекел етуші инвестор болып табылады. Бірақ
еврооблигацияларды шығару қаржылық және ... ... ... нық ... ... тән артыкшылық. Мысалы, еврооблигацияларға ақша салушы
инвесторға қажетті фактор ... ... ... ... ... ... Қазір Қазақстанда халықаралық стандартқа сай аудит тек ... және ... ... ... ... Ол инвестор үшін
қосымша кепілдік болып есептеледі. Шетелдерде мемлекет экономикасының қаржы
секторының қызметіне абайлап араласады, құнды қағаздар нарығының өзі ішінен
көмектесуге тырысады, оның ... ... және ... ... ... көрсетеді. Тек ерекше бір жағдайларда ғана
Үкіметтің тікелей араласуына тура ... сот ... ... арқылы жаңа
заңдарды енгізеді және қабылдайды. Ықпал етудің негізгі тетіктеріне мына
қосымша шаралар жатады: ... ... ... мен ... ... қайта қаржыландыру, фискалдық саясат, катаң мемлекеттік кепіл, жеке
меншік секторының депозиттері, несиелері, займдары ... ... ... ... валюта операциялары, экспортты ынталандыру.
Нарықтық экономикада қаржы ресурстарын қайта бөлудің негізгі 3 қадамы
бар:
➢ бюджет арқылы;
➢ несие ... ... ... ... нарығы арқылы.
Экономиканы бюджеттік қаржыландырудың едәуір азаюы мекемелер ... ... ... ... ... біраз көтерді. Бұл маңыздылық
мекемелердің қаржылық ресурстар құрылымында займдық қаражат ... ... ... түседі.
Алайда аталған қаржыландыру көздері бір-бірін толықтырып, бір-бірімен
тығыз байланыста болып қана ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелеуден бас тартып ... ... ... ... ... ... ... қор нарығына шығуына
себеп болғаны белгілі. Соған байланысты құнды қағаздар эмиссиясы арқылы
қаржыландырудың ... арта ... ... бұл ... көп ... даму деңгейіне, инвсторларға ыңғайлы жағдайлардың жасалуына
байланысты болды. Дүниежүзілік экономикада ... ... ... ... бар ... ... ... бір қаражатты салу дүрыс деп
есептеледі. Біздің қазақстандық жағдайда ... ... ... ... ... ... ... Қазыналық вексельдердің эмиссиясы
арқылы ағымдағы мемлекеттік бюджет тапшылығын қаржыландырудағы бірінші
тәжірибесі, ... ... ... ие ... ... ... әрі ... құнды қағаздарды шығаруға айналымға үзақ мерзімді
құнды қағаздарды енгізу арқылы олардың эмиссиясын ... ... ... ... ... ... муниципалды құнды
қағаздар нарығы жеткілікті өтімділікті және сенімді ... ... ... Қор ... берік орын алуы керек. Бұл нарқтың дамуының
керектігі жергілікті ... ... ... мен жергілікті
инвестициялық жобалардың, мәдени, түрғын үй, әлеуметтік бағдарламаларға
қаражат ... ... ... ... ... болып отырған заңдық базаның жоқтығы.
Айта кететін ... ... ... дамуы айналыстағы құнды қағаздардың
кеңеюімен, дәлірек айтқанда туынды құнды қағаздардың көптүрлілігіне ... Қор ... ... маңызды рольді мемлекеттік құнды
қағаздармен жеке құнды ... ... ... қалыптасуы
атқарады.
Мемлекеттік құнды қағаздардың сатылуының көлемділігі жеке ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Қазақстандық Қор нарығының дамуына жекешелендірілген ... сату үшін ... ... ... мән ... ... негізін құрайтын кәсіпорындар (мүнай, газ,
металлургиялық кешен, байланыс, электрэнергетика және банктер) Қазақстанның
Қор нарығының даму ... ... ... және ол ... ... ... көрсеткіштерінің индексі есептеледі.
Қазақстан экономикасының күрделі мәселесі болып өндіріс салаларын
қалыптастыру табылады. Бұл үшін мына ... шешу ... ... ... пен ... ... ... келтіру;
➢ өндірісті қайта құру және қызметтерді диверсификациялау;
➢ болашағы жоқ кәсіпорындарды жою;
➢ басқарудың жаңа жүйесін қүру;
➢ квалификациялық кадрларының сақталуы;
... ... ... салаларының дамуының инвестициялық дағдарысты жеңудің маңызды
көздерінің бірі құнды қағаздар нарығы арқылы қаржыландыру ... ... ... ... тағы бір ірі ... ... ... қажет. Жекешелендірілген кәсіпорындардың көпшілік бөлігі
қаражат тарту мақсатымен ... ... ... Төлем
қабілетсіздігінің едәуір көлемі салалық масштабтағы қаржылық ... ... ... мүмкіндік туғызады. Оның үстіне
бюджеттен қаржыландырудың бір бөлігі мемлекеттік құнды қағаздар ... ... ал ол ... ... ... ... ... түсетін
сала масштабында мемлекеттік құнды қағаздармен операцияларды ... ... ... қағаздар нарығын реттеу Департаментінің қызметі ... ... ... және ... ... мәселелерді
шешуге бағытталуы тиіс. Қазасқстан Республикасы құнды қағаздар нарығының
дамуының Бағдарламасының жүзеге ... ... ... ... мәселелерді
шешу жоспарланып отыр.
Институционалды инвесторлардың ішкі институционалдық дамуын
қамтамасыз ету,. ... ... емес ... қаражатын
тартудың негізгі механизмі инвестициялық корлар болуы тиіс. ... шешу үшін ... ... ... ... кұру және ... акцияларды сатып-сатуды мүмкін етуі кажет.
Инвестициялық қорлармен қатар институционалды инвесторлар ретінде
екінші деңгейлі бакнтердің, ... ... және ... ... ... компанияның қызметтерін ... ... ... ... емес ... ... тартымдылық деңгейін көтеру қажет. Бұл бағытты жүзеге асыру
үшін:ұйым - құнды қағаз эмитенттердің және басқа да құнды ... ... ... ... ... ... ... жүйесін құру қажет;
Қазақстан Республикасының мемлекеттік емес құнды кағаздар
ұйым-эмитентінің қызметін ... ... ... ... ... ... қажет;
мемлекеттік емес құнды қағаздар бойынша табысқа салық салудың
қазіргі бар жүйесін жетілдіру керек;
құнды қағаздарға ұсыныс пен сүранысты теңестіру ... ... ... инвесторлар ұсынған тұрақты
инвесторлық база құруға болады.
3. ... ... ... ... ... ... шешу мақсатында төмендегі шараларды
жүзеге асыру қажет:
Қазақстан Республикасы жергілікті атқарушы органдарының
мемлекеттік құнды қағаздарын ... және ... ... ... база ... ... ... мәселелерін реттеу;
Қазақстан Республикасында құнды қағаздарды шығару заңына
сәйкес құнды қағаздарды шығару мен айналысқа жіберу ... ... үй ... ... ... ... тәртібін анықтау.
4. Әртүрлі инвесторлар топтары үшін ақпараттық айқындылыққа тең қол
жеткізу қағидалары негізінде құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... реттеу Департаменті келешекте құнды қағаздар
нарығындағы ақпараттық инфрақұрылымды дамыту үшін келесі ... ... ... құнды қағаздар нарығындағы қатысушыларға ақпараттық қызмет көрсетумен
айналысушы ұйымдарға мақсатты көмек көрсету;
- Қазақстанда тәуелсіз рейтингтік агенттіктердің пайда ... ... ... ... және ... ... ... етуші құнды қағаздар нарығын мемелекеттік реттеу жүйесін құру.
Инвесторлардың мүдделерін және құқықтарын тиімді қорғауды
қамтамасыз ету мақсатында Департаменттің ... ... ... ... кәсіпқой қатысушыларының қызметін реттеу;
• мемлекеттік емес құнды қағаздардың ... ... ... ... ... ... беру ... бағытты жүзеге асырудың маңызды шараларының бірі ... ... ... ... ... ... мен ... қорғау
туралы» заңды жасау және бекіту болып табылады.
Сонымен, Қазақстанда құнды қағаздар нарығын құру және дамытудың алғашқы
белгілері ... айта ... ... ... ... ... және ... құнды қағаздар нарығында мемлекеттік
қарыздық міндеттемелерді - евроноталарды ... ... ... ... Ол ... ... капитал нарығына тікелей шығуына
мүмкіндік береді.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... элементтерінің әрі
қарай эволюциясының ... мен ... ... ... ... және ... алғы шарттардың жиынтығына
байланысты анықталады.
3.2. Құнды қағаздар нарығының даму қағидалары мен Қазақстанның
индустриалды-инновациялық ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Президентінің тапсырысы бойынша, яғни елдегі ішкі және
сытқы ... ... 2004 ... ... ... ... ... және
Қазақстанның кәсіпкерлерінің оныншы форумына сәйкес қабылданды.
Бұл стратегия Қазақстанның экономикалық саясатын 2015 жыл аралығына
дейінгі ... ... ... ... ... экономика салаларын
диверсификациялау арқылы дамыту және шикізат ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстан экономикасы әлемдік экономиканы ғаламдандыру көрінісінде
бірқатар мәселелермен ... ... ... ... ... ... әлемдік экономикамен ара – қатынас деңгейінің төмен
болуы, ел ішінде салааралық, аймақ ... ... ... және ... ... ... ... техникалық және
технологиялық жағдайдың төмен болуы, өндірістің ғылыммен байланыссыздығы
болып табылады.
Осы мәселелерді шешу және ... ... жету үшін ... даму ... ... белсендіру және Қазақстандық инвестициялық
қор, экспортты сақтандыру бойынша корпорация және инновациялық қор сияқты
арнайы институттар құру ... ... жаңа ... кәсіпорындарды құруда және істегі
өндірістік кәсіпорындарды дамыту ... ... ... ... ... қатар халықаралық ұйымдарда, басыңқы және тиімді жобаларды
жүзеге асыру үшін өз ... ... ... қаржылық бөлікті жеке меншік саласы, яғни мемлекеттік
үлесі жеке меншік үлесі мен ... 1/5 ... алу ... ... жинқ ... ел экономикасына бағыттау
жағдайын жасау қажет, яғни жинақ ...... ... Бұл үдерісті
жүзеге асыру үшін инвестициялық қорлар мен басқару ... ... яғни өз ... ... ... арнайы заңды нормативтер мен сәйкес құралады және қызмет көрсетеді
- білікті қызметкерлері болады
- тәуекелділіктерді диверсификациялау принципі ... ... ... оның мемлекеттік шектеулер мен реттеуші органмен қадағаланады
Қазақстанда инвестициялық қорлардың құрылуына кедергі жасайтынзаңды
нормалардың ... ... яғни ... ... ... заң ... заңнама қайта қарастырылды. Сонымен мемлекеттік реттеуші шаралары
жасалды, бұлшаралар инвестициялық қорладың білікті емес инвесторларының
салымдарын ... ... ... ... ... ... ... инвестор ретінде белсендіру шаралары қолданылады. Себебі
Қазақстанның қаржылық жүйесінің даму үдерісінде банктерді ресурстар көлемі
басқа ... ... ... ал ... ... қор ... ... ретінде болады.
Сонымен қатар сақтандыру ұйымдарынада ерекше көніл бөлінеді, қазаіргі
кезде бұл нарық құнды қағаздар нарығында елеулі орын ... ... ... ұйымдарының қорлану денгейін көтеру және олардың
қызметін құру барысында ... ... ... ... ... ... ... ретінде белсенділігін көтеру үшін, ... ... ... ... нормалар жүргізіледі.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының келешекте институционалдық инвестор
ретінде дамуы үшін де ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларының үлесі
өседі.
Сонымен қатар брокерлік- диллерлік ұйымдардың қызметтерінің дамуына
шаралар қолданылады.
Қазастанда ... ... ... көзқарас прагматикалық
қатынаста болады, себебі қор нарығы арқылы шетел инвестицияларының көлемі
өседі және де ішкі ... ... ... ... ... Осы
мақсатта шетел инвестициялары алып сатарлық денгейінде емес, ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығын дамытудың негізгі бағыттары ... ... ішкі ... инвесторларды дамыту, құнды қағаздардың
сапасын және олардың туындыларының сапасын жақсартуды ынталандыру және ... ... ... ... ... ... жетілдіру,
зейнетақы және резервтік ативтердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, құнды
қағаздар нарығының техникалық ... ... ... ... ... екі ... ... ары қарай дамыту.
1. Ішкі институционалдық инвесторларды дамыту
Құнды қағаздар нарығын дамытудың маңызды
мәселелерінің бірі ... ... ... ... ... формалары арқылы тарту механизмдерін құру болып қала
береді. ... ... ұсақ ... емес ... ... ... ... негізгі формасы ретіндегі инвестициялық қорларды дамытуға және
осы қаражаттарды қор нарығының құралдарына инвестицияға бағыттайды.
Осыған байланысты 2003 жылы " ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі. Сонымен бірге осы занды қабылдағаннан
кейін мұндай бағытты ынталандыру үшін ... ... ... ... ... ... халыққа осы инвестициялық қорларға
қатысу арқылы ұсыну және банктердің есеп ... - ... ... ... ... ... ынталандыру мүмкіндігіне рұқсат
беруді қарастыру керек. Бұл сызба халықтың қаражаттарын тартуға мүмкіндік
береді.
Өйткені халықтың ... ... ... ... ақпарат алуы
туралы дәрежесі құнды қағаздар нарығының қатысушыларына қарағанда ... ... ... дамыту үшін бірінші кезекте инвестициялық
қорлар және олардың салымшыларына салық салуды ҚР-ның 2003 ... ... ... мен ... ... жолымен оптимизациялау керек.
Инвестициялық қорлар ретінде, сонымен бірге екінші
деңгейлі банктердің ресурстарының ең үлкен көлемін
шоғырландырған және сақтандыру ұйымдарының , сақтандыру
нарығының даму ... ірі ... ... ... Құнды қағаздардың портфелін және құнды ... ... 2007 ... бастап , олардың капитализациялану ... ... ... ...... ... ... жетілдіру.
2. Эмитенттер және қаржылық инструменттер.
Негізгі бағыттардың бірі ... ... ... ... ... проблемасы. Осы жағдайда КУПА - бас
институционалдық инвестор, ... ... ... активтерін шетел
нарықтарында орналастыруға мәжбүр. Осы ... ... бір жолы ... ... ... ... мемлекеттік акция пакетін ары
қарай жүзеге асыру бойынша бағдарламаны ... ... ... ... ... ... болуын ынталандыру, оның ішінде заңды
негізде туынды қаржы инструменттерінің ұғымын анықтау және ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы
туралы" заңының жаңа жобасында көзделген.
Екінші маңызды міндет - қазақстандық акциялар мен ... ... ... Мұнда басты назарды корпоративтік
басқару нормаларына, ұсақ акционерлердің мүдделері мен құқықтарын қорғау
принциптерін күшейтуге, салық ... ... ... құнды қағаздар
бойынша табысқа салық салуды жетілдіруге аудару ... ... ... ... үшін 2007 жылы ... ... ... асыру тәртібі;
2007 жылы типтік ішкі және нормативтік акгілерді және
басқа да құжаттарды жасау;
3) қазақстандық қор ... ... ... ... қабілеті.
3.3. Инвесторлардың құқықтарын қорғау және зейнетақы және резервтік
активтердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Бұл ... ... 2007 - 2008 ... ... ... ... қызметін жүзеге асыру шараларын қабылдау.
Мемлекеттік реттеудің басым бағыттарының бірі
азаматтардың зейнетақы жинақтарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... өзін - өзі ... қатысуымен 2006 жылғы институтционалдық
инвесторлардың активтерін ... ... ... ашық ... ... ... ... хеджерлеуді ынталандыратын шараларды өткізу. Инвесторлардың
активтерінің қауіпсіздігін кешенді қамтамасыз ету үшін листингтік талаптар
мен ... ... мен ... ... ету ... Бұл ... ... асыру үшін құнды қағаздар нарығындағы тәуекелдерді сақтандыру
бойынша нормативтік қүқықтық актілерді сақтандыру керек.
4. Техникалық инфрақұрылымның дамуы.
Басты міндет ... ... ... ... ... азаматтары үшін қаржылық ұйым қызметтеріне толық қол жеткізуді
қамтамасыз ету болып табылады. Бұл үшін жақын ... ... ... ... - ... ... дамуын қамтамасыз етуді талап
етеді. Бұл желі толық көлемде жасалғаннан кейін мемлекеттің іс - әрекеттері
трансфер — агент арқылы ... ... ... жоғарлатуға
бағытталады.
Басты назар КАSЕ жүйесінің жөне. орталық
депозитаридің сенімділігін жоғарлатуға ... ... ... ... ... ... келтіру құнды
қағаздар нарығында даму көлемінде құнды қағаздар нарығындағы клирингтік
қызметті дамытуды ынталандыру керек және ... ... ашу ... ... мен ... ... ... кәсіби қызметтің осы бір түрін
жүзеге асыруын және лицензиялау тәртібін белгілейтін нормативтік - құқықтық
актілер жасау керек.
5 . ... ... ... ... екі ... ... дамыту
Құнды қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларының кәсіби қызметін
бақылаудың екі деңгейлі жүйесін дамыту.
Қаржылық секторды ... мен ... ... ... ... ... ... бастап Қазақсатанда барлық қадағалау және реттеу
функцияларын бір мамандандырылған органға ... ... ... ... ... реттеудің жаңа жүйесі ... екі ... ... ... ... заң ... ... жүзеге
асырылуда, екіншіден ҚР — ның Ұлттық Банктегі ... және ... ... ... ... ... жаңа жүйеге құнды қағаздар нарығының және жинақтаушы зейнетақы
қорларының субъектілерін реттеу қатынасындағы функциялар мен өкілеттіктер
біріктірілді.
Бұл жүйені құру үшін ... ... ... және ... ... қаржылық қызметтерді тұтынушылар мен пайдаланушылардың
мүдделері мен құқықтарын ... ... ... ... ету ... ... ... реттеу үшін Ұлттық Банкпен және ... ... ... ... ... процедураларын анықтау керек.
Біртұтас реттеуші орган Ұлттық экономиканың күшті қаржылық инфрақұрылымын
құруға және Ұлттық Қаржы жүйесіне сенімінің ... ... болу ... жылы ... ... ... ... және Отандық құнды
қағаздар нарығының ерекшелігімен негізгі параметрлерді қайта қарастыруға
болады. Сонымен бірге , оперативтік іс - ... ... ... ... ... ... асырғаннан кейін 2008 жылы қаржылық нарықты
жыл сайынғы алымдар арқылы реттеп отыруды қайта қарастыру.
Қорытынды
Қазақстан Республикасының ...... және ... ... ... ... кеңдігі, экономикалық өсімді қаржыландыру
механизмінің дамуын тек қана бюджеттік жүйеде емес, ... қоса ... ... етуі ... ... ... сәйкес қаржы саласы ақша-
несиелік секторға және де құнды қағаздар нарығына ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда құнды
қағаздар нарығының тиімді дамуы мен ... ... ... ... ... қағаздар нарығының өсу қарқынының ресейлік қор
биржасымен салыстырғанда төмен болуына қарамастан, Қазақстандағы ... ... ... ... және ... сипатта болып табылады.
Қазақстандағы қазіргі құнды қағаздар нарығы белсенді даму
сатысында, осында мемлекеттік құнды қағаздар секторының аясы кең ... ... ... ... ... ... негізінде болашақтағы
инвесторлар мен ірі үкіметтің жекешелендіру ... ... ... ... ... ... ... Құнды қағаздар нарығы, ондағы
қатысушылардың түрлеріне, мысалы жеке инвесторлар мен ... ... ... ... болуы керек. Осы нарықтағы
институционалдық және жеке инвнсторлардың ... ... ... келесідей себептері бар. Олар:
- институтционалдық инвесторлар үшін ... ... ... ... ... ... ... қор және брокерлік компаниялар ... ... ... ... және ... ... ... обьектілердің ... қор ... ... қызмет жасауы маңызды болып
табылады, себебі сол жағдайға байланысты ... ... ... ... бірқалыпты қызмет жүргізуіне тәуелді болады.
Қазіргі кезеңдегі заңнаманың жетілдіру үдерісі аяқталған жоқ, ... ... ... ... керектігіне және де қаржылық нарықтың
дамуына байланысты. ... ... осы ... қолдану әрқашан оң
нәтиже бермейді, себебі Қазақстан Республикасында ... ... ... деңгейі, инфрақұрылымның даму ... ... және ... ... өзгешелігіне байланысты.
Құнды қағаздар нарығының құқықтық – нормативтік базасының ұйымдасқан,
яғни оның технологиялық дәрежесіне сәйкес дамуын қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... ... ... қажет. Осында
маңызды мәселелердің бірі болып ... қор ... ... ... ... ... сауда есептілік жүесін құру
маңызды мәселелердің бірі болып ... Осы ... шешу ... мүмкіндіктер аясын ашады:
- Қазақстанның әрбір аймақтарынан қатысушылардың осы жүеге қосылу
мүмкіндігі болады ;
- ... ... ... ... Қор нарығының жоғары дәрежедегі «анықтығын» қамтамасыз етеді.
Қор нарығының келешекте дамуы үшін екі жағдай жасау қажет:
1. ... қор ... ... ... ... тіркеу үшін
қолданбауы керек. Осы мақсатта тікелей баға ... ... ... арқылы жүргізілген мәмілелердің үлесін қысқарту керек.
2. Биржалық тұғырнамаға мемлекеттік және бастапқы ... ... ... ... қор нарығының, әлемдік қаржылық жүйеге бірігуінің оң және ... бар. Бір ... ... ... ... ... ... ал екінші жағынан шетел капитал ағынының жылдам кету қаупі бар.
Резидент емес тұлғалардың қаражаттарын қор ... ... ... ... ... дәрежеле болуы керек. Отандық нарықтың шетелдік
инвесторларға тәуелділігі – бұл барлық дамушы ... ... ... ... ... ішкі ... нарық құрылмайынша жалғасады. Нарықтың
реттеуші органдары ішкі инвесторларды ... ... ... ... ... ... ... саясатқа қарсылық көрсетуі керек.
Осындай мақсатпен ұлттық қаржылық нарықтың ашықтығы, ... ... ... ... ... ... болу қажет.
2006 жылы қор нарығының эволюциялық дамуы байқалды. Осында «Құнды
қағаздар нарығы туралы» заңның әсерінен ... ... ... акцияларды сату-сатып алу мәмілелері кеңейе түсті. Ал биржадан
тыс нарықта акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... акционерлік
қоғамдардың, заңмен бекітілген жеке меншік капитал көлемі 50 000 айлық есеп
көрсеткішінен ... ... онда ... ... ... жабу ... ... өту қажет мәселе – трансфер-агенттік қызметті жүзеге асыру
мақсатында бірінші лицензиялар беріледі, сонымен қоса ... ... ... яғни ... депозитарий қызметіне өзгертулер
кіргізіледі.
Отандық қор нарығының құрамдас бөліктерінің дамуы, ... ... ... ... ... ... ... нарықтың
қатысушылары, Қазақстан Республикасының қаржылық ұйымдарды реттеуші,
қадағалаушы (АФН) органға осы сұрақты шешуде өз ... ... ... ... ... ... ... нормативтік базаны құруға тәжірибелі
мамандар тартылуы қажет.
Жалпы 2007 жылы институционалдық инвесторлар ... ... ... ... ... ... инвестициялық
портфельдерді диверсификациялау жүзеге асырылады.
Сонымен Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығы аз уақыт ішінде
көптеген жетістіктерге жетті ... де ... Ал оның ары ... ... ... елдердің тәжірибесіне сүйене отырып, оны қазақстандық жағдайларға
сәйкес ... ... ... ... ... банк ... ҚР Заңы, 30 наурыз 1995 ж.
2. «Банктер және банк қызметі туралы» ҚР Заңы, 31 ... ... ... ... ... туралы» ҚР Заңы 1997жыл 5 мамыр.
4. «Құнды қағаздармен мәмілелерді тіркеу туралы» ҚР Заңы 1997жыл 5 ... Ж.Б. ... ... ... на ... ... ... Казахстан» Алматы, 1998ж.
6. С.Б. Байзаков , Т.В. Ермакова, К.М. Татибаев «Рынок ... ... 1997 ... ... ... ... советники на рынке ценных
бумаг Республики Казахстан» Алматы, 2004 жыл.
8. «Рынок ценных бумаг» под ред, В.А.Галаова, А.И. ... ... ... Г.С. ... А.А. ... ... ... и фондовый рынок»
Алматы, 1998 жыл.
10. ІО.А.Б. Фельдман ... ... ... ... ... ... 1996
жыл.
11. П.В.В.Ковалев «Управление финансами» Москва, 1998жыл. 12.А.Г. Каратуев
«Ценные бумаги: виды и разновидности» ... ... ... Депозитарийдің құнды қағаздар ... ... есеп ... ... ... 2006ж. ... қағаздар нарығының жағдайы туралы Ұлттық
Банктің есеп беруі.
14. Фондовый рынок: ... ... ... инвестиций //РЦБ
Казахстана № 5,2002г. Стр 38-42 ... ... ... ... //РЦБ ... ... Стр 30-41. ... Ә.
Құнды қағаздар: қалыптасу кезеңі және ... ... // ... – 1996 – 10 ...


 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.3164

^