Салт-дәстүрлерді орнықтырудағы мұғалімдердің қызметі [ 16 бет ]

Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаев «Ауыл-бұл халық өмірінің бейнесі, мәдениеті мен дәстүрінің, салты мен рухани өмірінің қайнар көзі. Тек қана осы факторлар жиынтығы ғана бізден ауыл мәселелеріне, соның ішінде оның мектебіне өте сергек қарауымызды талап етеді» деп көрсетіп, әрқашан ауыл мектебіне ерекше көңіл аударады. [1]. Шындығында, ауылдағы ең қасиетті шаңырақ-мектеп. Оны жөнге келтірмей басқа мекемелерді түзей алмайсың. Ауыл мектебінің мәселесі-қазақтың елдігінің мәселесі. Бұл ұлттық, халықтық, мемлекеттік деңгейдегі ең басты мәселе екендігі әлемдік даму үрдісінен хабардар көзі ашық, көкірегі ояу азаматтарға аян нәрсе. Ал, мектептегі басты тұлға-мұғалім. Осы мұғалімдер әлеуеті жеке тұлғаны қалыптастырудағы практикалық іс әрекетті жүзеге асыратын ерекше әлеуметтік зиялылар тобы.
Адамның жеке басының қалыптасу заңдылықтары, біріншіден, өзіне, содан кейін халық тарихына, экономикасына, тілі мен мәдениетіне тікелей байланысты. Оқу-тәрбие үрдісінде өткен ғасырдың 70-90 жылдары қол жеткізген жақсылығымызды жауып тастамай жоғалтқан асылымызды түгендеудің маңызы ерекше. Өйткені, ұлттық сипаттағы халықтық тәрбиенің, яғни шәкірт бойына халқымыздың ғасырлар бойы қастер тұтып келген ар, намыс, ождан, атамекен, ата-ананы құрметтеу, кісілік, имандылық сияқты қасиеттерді дарыту ұрпақтан-ұрпаққа жетіп отыратын мол мұра болып табылады. Яғни, оқушыларды өз еліне, халқына, дәстүріне, тіліне, тарихына жақындату, ұлттық нәрмен сусындату қандай қоғамда да үздіксіз жүріп жататын процесс. Ол өткен, кеңес дәуірінде біршама қысылыс көргенімен мүлдем тоқтап қалмай басқаша түр мен мән ала отырып дами берді.
Халықтық дәстүр мен салт, өнеге мен тәлім негізінде жас ұрпақты тәрбиелеу мәселесі туралы және оның әдіс-тәсілдері жөнінде бұрынды-соңды аз айтылып, кем жазылған жоқ. Бұл адамзат баласының мәңгілік тақырыбы. Әр халық өзінің жас ұрпағы қайырымды, адал, үлкенді құрметтейтін, әділ, ізгі ниетті, ар-ожданы мол болып өскендігін қалайды және бұл мәселені өзінің тұрмыс-салтына байланысты шешіп отырады. Ол үшін ғасырлар бойы қолданылып, сұрыпталып, тұрмыс, өмір тәжірибесі сынынан өткен салт-дәстүрлерді педагогикалық әдіс-тәсіл ретінде қолданып келеді. Қай халықтың болсын ұрпақ тәрбиелеу тәжірибесіне үңілсек, осыны көреміз. Алайда, ұрпақ тәрбиесі қоғамнан тыс оқшау тұрған құбылыс емес. Өзінің өмір сүрген қоғамының бағыт-бағдарымен, оның заңдылықтарымен бірге жүріп отыратыны белгілі. Тіпті, жазу-сызуды білмеген, білім мен мәдениеттен мешеу тайпалық дәуірдің өзінде де өз ұрпақтарын өмірге бейімдеп тәрбиелеу, еңбекке, қолөнерге, аңшылыққа үйрету дәстүрі әрбір ұлт өмірінен өзекті орын алған.
Алайда, Кеңестік дәурен өмір сүріп отырған кезеңде, соның ішінде өзіміз қарастырып отырған 70-80-ші жылдары да Қазақстанның ауыл-село мектептеріндегі тәрбие жұмысының бағыты түбегейлі өзгеріске түсті. Кеңестік жүйе мектептердегі тәрбие жұмысын партиялық идеология
Пайдаланған әдебиеттер:

1. Ауыл мектебі. 2003. №4. 4-бет.
2. Джумалиева Л.Т. 1975-1995 жылдардағы қазақ мектептері (даму тарихы және тағылымы). Тар.ғыл.канд. Диссертациясы. Алматы. 1997. 159 б. (97-98).
3. Тұрлығұлов Т. Басты тақырып-халық педагогикасы. //Қазақстан мектебі. 1991. №8. 18-19 б.б.
4. Төлепбергенов Т. Мөлдір бастаулар.//Қазақстан мектебі.1993. №5.
45-46 б.б.
5. Мақсұтова Г.Халықтық қалып-дәстүрден. //Қазақстан мектебі. 1990. №8. 27 б.
6. Мәженова З. «Қызғалдық» - қыздар клубы. // Қазақстан мектебі.1991. №4. 42 б.
7. Кенжебаев Ғ. Наурыз тарихы. //Алматы ақшамы. 22 наурыз 2002 ж.
8. Қазақ ССР.Қысқаша энциклопедия. 1986...........
9. Ғабдуллина А.Ұлттық тәрбиеге ұмтылыс. //Қазақстан мектебі.1991. №4. 42 б.
10. Дүйісмағамбетов М. Біржанның інілері, Сараның сіңлілері. //Қазақстан мектебі. 1990. №3. 25-31 б.б.
11. Матажанов К. Рухани уыз. //Қазақстан мектебі.1990. №2. 25 б.
12. Ісләмжанұлы К. Қазақтың отбасы фольклоры. –Алматы: «Арыс» баспасы, 2007.-332 б.(83-116).
13. Төлепбергенов Т. Мөлдір бастаулар.//Қазақстан мектебі.1993. №5. 44-45 б.б.
14. Тұрлығұлов Т. Басты тақырып-халық педагогикасы. //Қазақстан мектебі. 1991. №8. 19 б.
15. Нағметуллаев С. Тәрбие ісіне – тың серпін. //Қазақстан мектебі.1993. №5. 25 б.
16. Жүсіпов Ө. Табыс тасқыны толастамайды. // Қазақстан мектебі.1991. №4. 25 б.
17. Кенжалин Ж. Ой тоғысында-отаншылдық қасиет. //Ақиқат. 2003. №11. 12 б.
18. Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында. Атамұра.,1999. 51-б.
19. Егемен Қазақстан. 1997. 21 мамыр.
20. Оңтүстік Қазақстан. 1989. 10 қаңтар.
21. Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік архиві. 355-қ., 2-т., 457-іс., 31-п.
22. ОҚ ОМА. 355-қ., 2-т., 575-іс., 289-п.

Дисциплина: Педагогика
Тип работы: Материал
Цена этой работы: 400 теңге



Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 400 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку

Урезанное содержание работы для ознакомления
Салт-дәстүрлерді орнықтырудағы мұғалімдердің қызметі
Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаев «Ауыл-бұл халық
өмірінің бейнесі, ... мен ... ... мен ... ... ... Тек қана осы ... жиынтығы ғана бізден ауыл мәселелеріне,
соның ішінде оның ... өте ... ... ... ... ... ... ауыл мектебіне ерекше көңіл аударады. [1]. ... ең ... ... Оны ... ... ... мекемелерді
түзей алмайсың. Ауыл мектебінің мәселесі-қазақтың елдігінің мәселесі. Бұл
ұлттық, халықтық, мемлекеттік деңгейдегі ең басты ... ... ... ... ... көзі ашық, көкірегі ояу азаматтарға аян нәрсе. Ал,
мектептегі басты тұлға-мұғалім. Осы ... ... жеке ... ... іс әрекетті жүзеге асыратын ерекше әлеуметтік
зиялылар тобы.
Адамның жеке басының қалыптасу заңдылықтары, біріншіден, өзіне, ... ... ... экономикасына, тілі мен мәдениетіне ... ... ... өткен ғасырдың 70-90 жылдары қол жеткізген
жақсылығымызды жауып тастамай жоғалтқан асылымызды түгендеудің маңызы
ерекше. ... ... ... ... ... яғни ... бойына
халқымыздың ғасырлар бойы қастер тұтып келген ар, намыс, ождан, атамекен,
ата-ананы құрметтеу, кісілік, имандылық сияқты қасиеттерді ... ... ... ... мол мұра ... ... Яғни, оқушыларды өз еліне,
халқына, дәстүріне, тіліне, тарихына жақындату, ұлттық нәрмен ... ... да ... ... ... процесс. Ол өткен, кеңес дәуірінде
біршама қысылыс көргенімен мүлдем ... ... ... түр мен мән ... дами ... ... мен салт, өнеге мен тәлім негізінде жас ұрпақты
тәрбиелеу мәселесі туралы және оның ... ... ... ... кем жазылған жоқ. Бұл адамзат ... ... ... ... өзінің жас ұрпағы қайырымды, адал, үлкенді құрметтейтін, әділ, ізгі
ниетті, ар-ожданы мол ... ... ... және бұл ... ... ... ... отырады. Ол үшін ғасырлар бойы ... ... өмір ... ... өткен салт-дәстүрлерді
педагогикалық әдіс-тәсіл ретінде қолданып келеді. Қай халықтың болсын ұрпақ
тәрбиелеу ... ... ... ... Алайда, ұрпақ тәрбиесі
қоғамнан тыс оқшау тұрған құбылыс емес. Өзінің өмір ... ... ... оның ... ... жүріп отыратыны белгілі. Тіпті, жазу-
сызуды білмеген, білім мен ... ... ... ... өзінде де өз
ұрпақтарын өмірге бейімдеп тәрбиелеу, еңбекке, қолөнерге, аңшылыққа ... ... ұлт ... өзекті орын алған.
Алайда, Кеңестік дәурен өмір сүріп отырған кезеңде, соның ішінде өзіміз
қарастырып отырған ... ... да ... ... тәрбие жұмысының бағыты түбегейлі өзгеріске түсті. Кеңестік
жүйе мектептердегі тәрбие жұмысын партиялық идеология ... ... ... ... ілім ... идеологиялық жұмыстардың
міндеттерін белгілей ... ... ... ... бой
ұсындырудың басты бағыттары мен түпкі ... ... ... ... көрсетсек, басты-басты мынадай бағыттар басымдылығы негізделді:
біріншіден, коммунизм жеңістеріне құлай сенген, сол үшін аянбай ... ... ... ... ... ... ... өмірге партиялық-таптық тұрғыдан қарауға дағдыланған, коммунизм
ісіне берілген адам ... ... ... ... ... ... ... көзқарас қалыптастыру;
үшіншіден, өскелең ұрпақты коммунистік мораль ... ... ... ... ... жеке ... психологияға,
тоғышарлық пен буржуазиялық идеологияға төзбеу;
төртіншіден, оқушыларға кең эстетикалық тәрбие беру, оны ... түрі ... ... ... ... ... т.б. ... бұл көрсетілген бағыттардың көпшілігі негізінен адамзаттық ... ... ... Мәселе, сол ізгі ниеттердің барлығының ... ... ... ... ... жүйеде жүзеге
асырылуында еді.
Міне, осындай жағдайда ата дәстүріміздің шашылғанын теріп, жоғалғанын
іздеудің өзі мүмкін болмай қалды. ... бойы ... ... ... ... ... қайнарының мөлдірін ылайлап, көзін бітеуге
небары жетпіс төрт жыл қажет болыпты. Өкінішке ... ... ... халықтың
рухани қазынасының кәусарына сусындамай шет қалды. Нәтижесінде, жас ... ... ... шыққан тегін қадағалау қаға ... ... ... ... рухани жағынан азғандауға да бой ұрғандығы байқалды.
Десек те, қазақ халқы тамыры тереңге кеткен алып ... ... ... ... ... ... ... мен жеңімпаздығын,
коммунистік партияның жасампаздығын әбден сіңіру болған кешегі өктем,
әміршіл-әкімшіл жүйенің ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор шаралар кеңінен жүргізілген
екен. Соның бірі - ұлттық салт-дәстүрді ... ... ... бойына жұғысты етуге жасалған әрекеттер еді. Мұны жүзеге асырудың
бағыт-бағдары мен ... ... де ... Енді осы ... ... мен оның ... тәжірибесіне тоқталайық.
Оқушыларға ұлттық тәрбие беру мәселесі тікелей сабақ процесінде жүзеге
асып отырды. Бұған республиканың әр түпкіріндегі ... ... озық ... ... отырып, көз жеткізуге болады. Ойымыз
шашыраңқы болмас үшін мұны тек ... ... ... ... ... Атырау) мектептері тәжірибесін талдай отырып қана көрсетейік.
Себебі, мұнда ... ... ... мәдениетті, салт-дәстүрлерді
үйретудің, оларды ... ... ... бірсыпыра оңды тәжірибелері
де жинақталған болатын. Облыстың Мақат ауданындағы ... ... ... ... ... М.Мұқашеваның «Қазақтың ұлттық әдет-
ғұрыптары мен салт-дәстүрлерін биология ... ... ... ... ... мәні зор ... Ол 9 сыныпта «Баланың өсуі мен
дамуы», «Емшектегі баланың гигиенасы» сабағында ... ... ... ... және ... ... ... береді. Көшіп-қонудың
ерекшелігін ескере отырып, сәби қамын ойлаған ата-аналар бесікті табады.
Оның құрамында терең ой мен ... ... ... бар. ... бала ... ... ... жаялық, қолбау –бәрі
ойластырылып, ақылмен жасалған. Сондықтан да бала денесі, заттары, киімдері
таза, ... ... ... ... өседі.
Сондай-ақ, 10 сыныпта «Қолдан сұрыптау, өсімдіктер сорттарының, ... көп ... ... себебі» деген тақырыпты өткенде мал
өсіру қазақтың ұлттық дәстүрі, шаруашылығы болғанына, әркім өз күн ... ... ... мол өнім ... ... ... сұлы,
бидай), жануарлардың сүтті, етті тұқымдарын (түйе, ... қой) ... ... ... ... қазақтың бірқатар дертті ... ... ... ... ... Ембі ауданындағы №3 орта мектептің география ... ... ... ... ... пайдалануға бағытталған
ізденістерін ерекше атауға болады. Кезектегі сабақтың мазмұнына байланысты
жер, су атауларының шығу ... сол ... өмір ... белгілі адамдардың
өмірімен, халықтың ... ... ... ... осы ... ... ... тәрбиелейді. «Халықтық
болжау» үйірмесіне қатыстыру арқылы оқушыларды халықтық болжау ... ... ... ... ... ... ... Ал, Исатай ауданы
Амангелді атындағы орта мектептің мұғалімі З.Қарабалин химия пәнінің ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс-тіршілігінде, халықтық емдеу ісінде ежелден пайдалана
білгенін оқушыларға нақты мысалдармен қызықты баяндайды. Мысалы, оқушыларға
халқымыздың өте ертеден таза ... ... ... ... ... маймен қосып, онымен адамның және малдың терісіне шыққан
қышыма жараларды, кейбір асқазан ... ... ... тұрмыста
мүсәтірді дәнекерлеуде, халықтық емдерде, кайрақ тасты металдан істелген
бұйымдарды өңдеудің ... ... ... ... бала ... салт-дәстүрін, әдет-ғұрыптарын,
мұраларын оқу процесінде ... ... озық ... сөз ... басқа да аймақтарында жүріп жатты. Соның нәтижесінде, ұлттық
салт-дәстүр мен ... ... ... мен ... ... тәрбие берудің тың жолдары мен бағыттары анықталды. Бұлар
негізінен оқу ... тыс ... ... ... ... ... ... жүргізілді.
Қазақ халқы қыз баланы ерекше қастерлеп, жанұяда дүниеге келген қызды
«ырыс» деп бағалаған. «Қыз өссе ... ... деп ... ... ... жандарын жаманшылықтан алыс ұстап өсірген. Оның себебі, қыздар
болашақ ана, жар, жанұя ... ... ... Осы ... облыстық №4 мектеп-интернатында өткізілген «Алтын күз» ... ... ... болды. Мұнда қазақ қызының ұлттық тағамды бабымен
пісіріп, ақ дастархан жаюы, ... ... жылы ... ... ... Осы ... әсерінен кейін «Ал, қәне, ... ... ... ... Онда ... киім ... сый ... тарту рәсімі жасалды. [5].
Инабаттылығымен өз ортасына әдептілік нұрын себетін қыздар тәрбиесіне
назар аудару ... ... ... ... ... орта мектебінде де жақсы
жолға қойылды. Қыздар бойындағы адамгершілік, нәзіктік, ақылдылық ана
сүтімен ... ... ... ... ... ... осы мектепте
«Қызғалдақ» клубы құрылды. Клуб секторларының жұмысында эстетикалық тәрбие
берудің жан-жақты жолдары қарастырылды. Би ... ... ... ... қатысқандар үңілсе, ... ... ... ... ... үйді таза ... онда гүл өсіру және
өзінің жеке басының мәдениетін қалыптастыруға ... ... ... ... әрі жанашыры әрі жалғастырушылары
болса, «Шебер қолдар», «Аспаздық өнер сыры», «Кітапқұмарлар» секторларының
да өздерінің атына сай ... жүгі мен ... мол ... ... жанды істері жайында ай сайын шығатын «Қызғалдақ»
қабырға газеті қызықты материалдар беріп отырды. ... өзі клуб ... ... әрі ... ... есеп беру ... еді. [6].
Қызылорда облысындағы Ғ.Мұратбаев атындағы №171 орта ... ... ... жұмыс істеді. Онда қазақтың ата салтынан әңгімелер,
ақсақалдармен кездесулер өткізіліп, домбыра үйірмесі, айтыс, терме айтуды
үйрету, ... ... киім ... тоқу, зергерлік бұйымдар ... ... ... Клубқа кең зал бөлініп, оған қазақтың ұлттық ою-
өрнектері, қараша үй, зергерлік бұйымдар, киім-кешек, қазақтың ... ... ... 200-ге жуық экспонат қойылды. ... №7 ... ... ... ... ... ... баулыды. Оны еңбек пәнінің
мұғалімі Қазақстан суретшілер ... ... ... ... ... үйірмесінде жасалған 300-ге жуық небір сәнді ... ... ... ... ... Мұғалім сабақта тек
еңбекке қана үйретіп қоймай, сонымен ... ... ... эстетикалық тәрбие берді.
Көктем мерекесі Наурызды тойлау жер шарының көптеген халықтарының
тұрмыс-салтында ... ... бері орын ... ... ... ... ... көшпелілердің дүниетанымдық түсінігі мен көзқарасы Наурыз
тойының қалыптасуына әсер етсе керек. Өйткені, бұл мейрамды ежелгі ... ... да ... атаулармен тойлаған.
Көне деректердің көпшілігі ежелгі Русьте христиан дінін қабылдағанға
дейін Жаңа жылды 1-наурызда қарсы алу ... ... ... ... ... дейінгі ағылшындардың жаңа жылды 26-наурызда тойлағандығы
жөнінен де хабарлар бар.
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... дініне кіруден
бұрын-ақ тойлаған. VIII ғасырдан бастап Қазақстанның оңтүстігіне
шапқыншылық ... ... ... ... ... әрекеттер
жасады. Халқымыз араб шапқыншылығы тұсында бір ... жуық ... ... ... ... той ретінде тойлай алмай қалды. Бірақ, осындай
қысымға да ... бұл ... ... болып қала берді. Халықтың көне
салт-дәстүрден, мәдени мұрадан бас тартпай оны ... ... ... біршама өзгеруіне әкелді. Енді олар Наурыз мейрамына ислам
дінінің кейбір ... ... ... ... ... осы ұлттық
мейрам арқылы жаңа дінді қазақ даласында кеңінен тарату еді. Алайда, бұл да
күткен нәтиже бермеді. ... күні ... ... бұл ... ... салт-
дәстүрден тыс ислам дініне қатысты ешқандай шаралар атап өтілмейді.
Ендігі тыйым салу Кеңес дәуірінде орын алды. ... өз ... ... ... ... да ... тәсілдерімен бірге 1920жылдан бастап
Наурыз мейрамын тойлатуды кең насихаттап, көпшіліктің көңілінен ... ... ... ... ... ... ... тұсында Ұлыстың
ұлы күнін тойлауға қарсы идеологиялық күрес майданы қайта ... 1926 ... ... оны тойлауға тыйым салынып, асыра
сілтеушілік үстем болды. [7].
Осы бұқаралық мейрамның бір ... ғана ... ... ... емес,
жалпыхалықтық той қуанышы екені ұзақ уақыт ескерілмеді. Наурыз ... ... ... ... заң ... да ... жердегі
белсенділер өте қырағылықпен жұмыс жүргізгендігін байқалады. ... ... ... ... ... ... жарыққа шыққан еңбектердің өзінде
Наурыз тойына дұрыс түсініктеме берілді. ... ... ... тойы
ежелгі түркі тайпалары мен көптеген шығыс халықтарының мезгіл есебі ... ... ... наурыз айының бірінші күні өткізілетін Жаңа жыл немесе
көктем мерекесі. Наурыз тойында молшылыққа ... ... ... көже
беріледі. Наурыз тойында кәрі-жас құшақтасып көрісіп, бір-біріне оң ниетін,
арман-тілегін, жыр тақпақпен айтатын болған». [8].
Міне, ... ... ... шара ... ... ... мұндай шынайы
дұрыс түсінік берілмеген болар еді. Осы ... 80-ші ... ... қоғамдық өмірдің қайта құрылу процесі Ұлыстың ұлы күнімен
халықтың қайта қауышуын жақындата түсті.
Кейбір жерлерде ел ... шыға ... ... тойы ел ... ... еді. 1988 жылдан бастап 22-Наурызды көктем мерекесі, Жыл
басы ретінде тойлау дәстүрі қайта жанданды. Бұл ... ... ... ... де, ... ... да ... тыйым салып, жойып жіберудің
мүлде мүмкін еместігін ... ... ... бұл ... Ол ... ... санасынан терең орын алып, ... ... ... ... ... басы ретінде саналып, үнемі күн
астынан қайта ... ... ... шашқан дәстүріміздегі жол-
жоралғы салт-дәстүрдің бәйшешегі. Осы бәйшешегімізді аялай ұстап, ұрпақ
сабақтастығын ... оны одан әрі ... ... ... ... ... міндеті.
Халқымыздың тамаша дәстүрі-Наурыз мейрамын өткізуде оқушылардың
шешендігі, ... ... ... тәрбиеге нәр құйғандай болады.
Мысалы, Семей ... ... ... ... Абай ... ... орта мектебінің мұғалімі Д.Мұздыбаеваның бірінші
сыныпта өткізген Наурыз мерекесі бар бояуымен, ... ... ... ... ... соң ... мектептегі орта және жоғары сыныптарды жалғасын
тапты. Шәкірттер халық ауыз әдебиетінің бір-бір ... ... ... ... ішіндегі озығы Н.Шәріпқанова жетекшілік ететін 9-шы
сынып оқушыларының ... ... ... ... мерекесінде көрсетіліп,
мектеп ұжымының мақтанышына айналды. [9].
Сондай-ақ, 80-ші жылдары балаларға ұлттық тәрбие беруде теңдесіз құрал
болып табылатын ... ... ... ... көне ... ... ... ұмытылып кете жаздап қайта жанданған, тұла бойына қайтадан ... ... ... ... ... ... ... қатары жыл сайын
жаңа талант, жас күштермен толыға түсті. Мектептерде ересектер айтысына
еліктеп балалар ... мен ... ... ... ... ... әсіресе айтыс өнеріне деген құлшынысы ... ... ... жас ... ... ... ... деп жүрген айтыс өнерінің өміршеңдігін дәлелдеді. 1989 жылы өткен
қазақ тілі мен әдебиетінің ... ... ... ... ... осы бір ... ... лайықты мұрагерлері бар екендігін
дәлелдеп берді. Осы олимпиада ... ақын - ... ... ... ойлы ... шымкенттік Айгүл Асанованы танытқан еді. Ал,
келесі жылы ... ... ... екінші олимпиадада сөз сайысына түскен
Шымкет облысы Алғабас ауданы С.Ерубаев атындағы орта ... ... ... ... ... облысы Арал ауданы №57 орта мектептің 9-
сынып оқушысы Гүлдәурен Нәренова, ... ... ... ... ... ... ... Қасымбековалар жас та болса қас
шеберлердей өнер көрсете ... ... ... ... ел ... қастерлеп
сақтап, үкідей үлпілдетіп, сол шырайлы қалпында халқына ... ... ... ... ... ... ... қуатты жас
өрен өсіп келе жатқандығын ... ... өте келе ... ... көпшілігінің еліміздегі айтыс өнерінің майталман шеберлеріне
айналғандығына куәміз. ... ... ... 70-80 ... ... ауыл-село
мектептерінде жүргізілген тәрбие жұмысы барысында оқушылар ... ... мен ... ... ... тәжірибесі
жинақталған екен. Сол дәуірдегі ... ... ... мен ... ... бой ... берген ұлттық дәстүр өзінің өміршеңдігін
көрсетте алды. Оны белгілі бір қаулы-қарарлармен тоқтату немесе тиым салу
мүмкін ... ... ол, сан ... бойы ... ... қиын ... ... ұрпақтан-ұрпаққа жеткен рухани байлығымыздың көзі болатын.
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы қазақ халқының қоғамдық пікіріне сілкініс
жасаған ... сәт ... ... аян. ... ... бүкіл елдегі
демократия мен жариялылыққа бағыт ұстау саясаты ұлттық дәстүр мен салттың ... мен ... ... ... мол ... ... Осы орайда, тарих
тылсымына тереңдей бойлап, халық зердесіне байыптай үнілсек, ұрпақ тәрбиесі
қай ... қай ... ... толғақты мәселесі болып келгеніне көз
жеткізу қиын емес.
Ежелгі ... ... ... қыш кітаптарында, Сократтың
жазбаларында, орта ғасырлық пергаменттерде, әл-Фараби еңбектерінде «жастар
қолдан шығып барады, үлкенге құрмет, ... ... ... ... ... ... дәстүрді силамайды» деген сары уайым ... ... ... отырғаны соның дәлеліндей. [11].
Бұл көкейтесті мәселе қай ... ... тек ... ... ... ғана сәтті шешімін тауып отырған. Ал халықтың
тәрбие ... бай ... ... ... деп ... ... құрайды. Ол халықтың кәсібімен, салт-дәстүрімен, дінімен, тарихымен,
өнерімен біте қайнасып, тарихи кезеңдер ерекшелігіне, ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отыратын қастерлі мұра.
Халықтық педагогиканы оқу-тәрбие жұмысына енгізудегі басты мақсат-
оқушыларды биік ... ... ... ... ... халқын, Отанын қастерлеп, оған ... ... ... ... білімге ынтасы мен қызығушылығын көтеру, алған білімін
табиғат, тұрмыс, өмір заңдылықтарымен ... ... ... ... ... ... мен тіл ... ... ... ... ... ... пен әсемдікке, алғырлық пен
ептілікке, ерлікке, тұрмыс қажеттерін өздері өндіретіндей кәсіптің түрін
таңдай білуге, ... пен ... ... ... ... даму ... ... наным-сенімдері
қаншалықты ала-құла болса, бала тәрбиелеу дәстүрлері де соншалықты сан
алуан.
Мысалы, кезінде эскимостардың ... ... ... ... ... олардың өз балаларын соншалықты еркін, бетінен қақпай
өсіретіндіктеріне таң ... ... ... ... мұз қабаттар
үстінде қатерлі ойындар ойнауы олар үшін үйреншікті жай болған.
Ал ... ... ... жан ... ... жазалайтын
көрінеді, мысалы, бастарын жанып жатқан оттың түтініне қақтаған. Оған
керісінше, әлі алғашқы қоғамдық ... ... ... ... ... ... және Отты Жер тұрғындары балаларын мүлде жазаламайды
екен. Мұндай қызғылықты фактілерді, әрине жалғастыра беруге ... ... ... ... ... ... ғұмыр бойы жинақтаған
тәжірибесінің қортындысы екендігі. Оның күрделі ... әр ... ... сананы, діни сенім-нанымдардың айшықты ізінің
жататындығы. Оның көп қабатты қыртысынан уақыт озып, ... ... ... дәстүрдің қай-қайсысының болсын екшеліп, жаңарып, кәдімгі ... еске ... ұзақ ... жолынан өтетіндігі көрінеді.
Сондықтан да ... ... ... ... сатысына да ортақ.
Өмірлік жалпы заңдылықтар ... ... қол ... ... мен асыл ... тәжірибелік тұжырымдарға бай. Халықтың дәстүрлі
тәрбие ісі адамзат ойына әрқашан нәр беріп, байытып ... осы ... ... да ... ... бола ... Оның үстіне халық
педагогикасы- тамашалауды ғана қажет ететін көне дәуір ескерткіші емес, ел
тұрмысында, адамдар ... мен ... ... әлі де белсенді
қызмет ететін тірі, жанды ... ... да ол ... ғылымының
негізгі нысанасы болуы тиіс еді. Бірақ, өкінішке орай, кеңестік педагогика
ғылымында халық педагогикасының жалпы даму заңдылықтары мен әр ... ... ... ... ... ... ... мен тозығын саралау
тәжірибесі кешендеп қалды. [12].
Тек 80-ші жылдардың ... ... ғана ... ... мен салттың,
өнеге мен тәлімнің дамуына мүмкіндіктер жасалынып, халықтың ғасырлар бойы
жасаған мәдениеті мен ... ... ... ... Осыған орай, халық
педагогикасының нәрімен суарылып, өзінің тәрбиелік нәрін күні бүгінге ... келе ... ... ... көзін ашудың маңызы зор болды.
Ұлттық салт-дәстүр мен әдет-ғұрыптың, халықтық ... мен ... ... ... ... жолдары мен бағыттарын анықтауда
Гурьев облысының Махамбет, Ембі ... ... ... ... Бұл аудандардың әдістемелік ... ... ... ... ... ата-бабаның салт-дәстүрін насихаттау,
адамгершілік-имандылық ... ... ... ... ... оқу
жылының басында оқу-тәрбие жұмысын халықтық педагогика дәстүріне негіздеп
жүргізудің бірнеше баптан тұратын ... ... оны ... ұсыныстар түрінде аудан мектептеріне таратқан. Онда «Атамекен»,
«Елім-ай» бағдарламалары, ежелгі ел ... ... ... фолклоры
басшылыққа алынып, оларды оқу-тәрбие жұмысына енгізудің ... ... ... ... ықпал ету аясын кеңейту
мақсатында мектеп пен селоның бірлескен халықтық тәрбие орталығын және оның
бөлімшелерін құру, халықтық ... ... ... ... ... ... байланысты Алға, Фурманов, Қызылүй, Еспол ... ... ... ... тәрбие – «Атамекен»
орталықтары құрылып, оның түрлі салалары – Аталар алқасы, Әжелер ... мен ... ... жас ... ... жұмыс жасады. Бұл салалар
өздерінің жұмыс ... ... ... мен ынталық клубтарға,
факультативтерге жетекшілік жасап, оқушыларды халықтық салт-дәстүрлерге
тәрбиелеуге, ... ... ... араласты. [13].
Халықтық педагогика негіздерін мектептерде пән ... ... ... ... салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары
негізінде ... ... асыл ... ... бойына
сіңіріп өсіруге мүмкіндік ашатын еді. Халқымыздың көне заманнан ... ... ... ... ... үшін
сарқылмас қайнар бұлақ десек, бұл ... ... да ... содан
сусындату, оның қадір-қасиетін түсінуге, жан азығы етіп сіңіруге, әдеп-
дағдыларын күнделікті өмірде, тұрмыста орынды ... ... өз ... ... ... ... ... тәрбиелеу болды.
90-шы жылдарға қарай өткізілген республикалық педагогикалық оқулардың
да негізгі тақырыптарының бірі осы халықтық педагогика мәселесіне ... 1991 жылы ... ... ... ... ... ... оқулардың басты тақырыптарының бірі де осы халық педагогикасы
болды. Бұл оқуларда 14 секция ... ... ... 9-ы ... 5-і
проблемалар бойынша құрылған секциялар еді. Секцияларда 130-дан ... ... ... аса ... шолу жасалды.
Осы педоқулардағы ... ... ... ... ... халық педагогикасының, қазақ халқының балаларды, жастарды
тәрбиелеудегі жақсы мұраларын, ... ... ... ... ... ... ... халықтық педагогиканы
пайдалану тек осы мәселеге арналған «Халық ... және ... ... ғана ... ... ... ... да
жеткілікті әңгіме болды. Мысалы, Целиноград облысының Қорғалжын ... ... ... ... ... ... халық
педагогикасы» тақырыбына жазылған баяндамасында осы мектеп ... ... мен ... ... ... ... насихаттау, оның игі
дәстүрін оқу-тәрбие жұмысында пайдалану тәжірибесі сөз болды.
Осы ... ... ... ... «Ұлы Абай тәрбие
туралы», «Бүгінгі өмір шындығы және халықтық тәрбие», «Халқымыз қыз ... ... ... «Қазақ халық ертегілерін, аңыздарын ... ... ... ... ... ... Сабақтан
тыс тәрбие жұмыстарында соңғы жылдары ұмыт бола ... ... ... ... ... ... тартыс», «Аударыспақ», «Қолтұзақ»,
«Ақ сандық пен көк сандық» т.б. ... ... Бұл ... ... пен ептілікке, шапшаңдыққа, алғырлыққа баулитын еді. [14].
Халық педагогикасын мектептерде кең түрде пайдалануда Қызылорда облысы
мектептерінің де ... мол ... Осы ... №7 орта ... ... ... ... баулынды. Оны еңбек пәнінің мұғалімі,
Қазақстан суретшілер одағының мүшесі, мүсінші ... ... ... ... ... ... бастап жүргізіліп, онда ... ... ... үйірмесінде жасалған 300-ге жуық
небір ... ағаш ... ... ... ... қойылды.
Мұғалім сабақта тек еңбекке қана үйретіп қоймай, сонымен бірге ... ... ойды ... ... үйретті әрі эстетикалық
тәрбие де бере ... ... ... ... ... А.С.Пушкин атындағы №6 қазақ орта
мектебінде де халықтық ... ... ... әртүрлі салаларына
енгізіп, оның тәлімдік аясын кеңейтуде ... ... ... ... ... әдеби-фольклорлық «Мұрагер» клубы (жетекшісі
Т.Мәуленов), «Отау» ұлттық өнер ... ... ... ... (жетекшісі Г.Биімбетова), үй жиһаздарын тігу, ағаштан ... ... ... ... ұрпақты ата дәстүрінде тәрбиелеуде
айтарлықтай ... қол ... Осы ... ... ... ... термешілер теледидарында өнер
көрсетсе, М.Қалыбаева мен ... ... ... ... облыстық жарысқа жолдама алды.
Баланы әсемдікке тәрбиелеуге, олардың талғамын дамытуға ғылыми негіз
беру мақсатында ... ... ... ... ... екі ... ... шарт жасалды. Мұндағы басты нысана –
ауыл балаларынан келешек өнер мамандарын мектеп қабырғасынан бастап баулу,
тәрбиелеу болды. [16].
Десек те, ... ... ... ... ... ... мектептерінде дамытуда кездескен қиыншылықтар мен
орын алған олқылықтардың да болғандығы шындық. Атап айтқанда, ұлттық ... ... ... ... ... ... байқатып отырған
халықтық педагогикадағы көкейтесті мәселелердің бірі-оны ғылыми негізінде
жүйелі оқытудың қажеттігі еді. Бұл үшін ... ... ... ... ... таспалардың мұғалімдерде болмауы
үлкен қиыншылық ... Ауыл ... ... ... беттерінде жарияланып жүрген материалдар мен жалпы халық дәстүрі
мен тұрмыстық салтына байланысты ... ... ... ... ... бағдарламалары, кейбір тәжірибелерді ғана пайдалана
алды. Олардың өзі де белгілі бір жүйеге келтірілмеді.
Халықтық ... ... зор ... бар ... еңбек
бағытындағы, үйелмендік, эстетикалық, патриоттық тәрбие бағытындағы
идеялары баяу дамып, ... жая ... ... ... ... ... сай биік ... имандылыққа тәрбиелеуде барлық жерде
бірдей толық мақсатқа қол жетті деп айтуға болмайтын. Мектептерде ... ... ... ... ... ... келмеді.
Шәкірттерді білім нәрімен сусындатуда мектептегі оқу процесін
ұйымдастырып, оның ... ... ... ... жұмысының да
атқаратын маңызы зор. ... ... ... сана-сезімін көтеруге
негізделген тәрбие жұмыстарының түрлері мен бағыты да сан-алуан ... ... ... ... ... ... ... берілген
түрлері: оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, патриоттық,
эстетикалық, еңбек және дене ... тағы ... ... ... талай дүбірлі, дүрмекті кезеңді бастан өткізген. Сол
замандарда уақыттың ... ... сай елі ... ... ... Ал олардың ауыз әдебиетіндегі сомдалған ... ... жас ... ... ... ... туған жерді сыртқы
басқыншылардын қорғауға тәрбиелеуде айырықша маңызды ... ... ... ... ... ерлік, дәстүрді дәріптеген
туындылардың өзі жайдан-жай дүниеге келмеген. Оның қоғамдық ой сана ... ... ... ... ... ... ... жыр-жолдары
көкірек көзі ояу азаматтың бойында Отан-Анаға, ... ... ... ... қалыптастыратын құралға айналған.
Көне тарихтың әргі-бергі оқиғаларын сараптап қарағанымызда, халқымыздың
басындағы небір тағдырлы жылдардың өз сыпатына сай ... ... ... ... ... ... ... Алқакөл-сұлама»
заманының, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерлісінің тағдыр-талайын өнбойына
сіңірген төл тума жырларының рухани ... орны ... ... ... соғысының отты жылдарында қазақстандықтарды өшпес ерлікке жетелеген
де, даңққа бөлеген де халқымыздың осы бір ... ... еді. Оны ... күні ... ... ... ... 1986 жылғы Желтоқсан
оқиғасының сыры мен мұңына бөккен заманхаттар ұлттық ... ... өмір ... ... ... қиын-қыстау кезеңде ерекше көрініс береді. Өйткені,
патриотизм ұғымы дерексіз, психологиялық сезім ... ... ... ауысқанда, ол әр адамға түсінікті әрі ... ... адам ... жаны ... жетістігіне қуана алады. «Жатжұрттық басқыншылармен
болған соғыстарда ауыр қырғынға ұшыраған, 30-шы жылдардағы ... ... ... ... тоталитарлы ғасырды бастан кешсе де
мойымаған ата-бабаларымыз іс жүзінде ... ... ... ... ... құру ... ғасырлар бойы дайындады». [18].
Қазақстандық патриотизм азаматтарды отаншылдыққа, елжандылыққа баулу
ұғымын білдіреді. Сондықтан ол сырттан әкеліп таңатын ... ... ... шын мәніндегі жүрек тебіренісін бейнелейтін сезім болуға
тиіс. Патриотизмнің қазіргі тұрпатына сипаттама ... ... оның ... үрдістен ада табиғатына ерекше назар аударамыз.
Өйткені, қазір патриоттық тәрбие беру барлық қоғамдық саяси ... ... ... ... ... және ішкі ... ... мәселелерін шешуде
осы патриотизмге сүйенеді. Осыған сәйкес, соңғы ... ... ... ... ... ... роліне айырықша назар
аударыла бастады.
Шын мәнінде өткен ... көз ... ... ұғымы бүкіл кеңестік
идеологияның түп қазығы саналды да ол ... асып ... ... алғаны жасырын емес. Ал, осы идеологиялық құралдың үлкен ... ... ... ... бүтіндей билік иелерінің құзырына еніп,
дауыртпашылдық, көзбояушылдық дертке шалдыққаны мәлім. Қоғамның сырқатын
дәл ... ашып ... ... ... ... бұрмалап, боямалай көрсету,
әсірелеп жазу сол жылдар басылымдарына тән болды.
Осы орайда, республика ауыл-село мектептеріндегі ... ... ... де ... ... бар. ... ... қоғамға тән
болған, жоғарыда өзіміз көрсеткен келеңсіз жәйттердің сыртында жас ұрпақты
патриотизмге тәрбиелеудегі оңды ... де мол ... ... ... өз еліне деген патриоттық сезімді қалыптастыру тәрбие
жұмысының түрлі бағыттарының ішіндегі ең ... ... ... ... ... ... қоғамда да маңыздылығын жоймаса керек. Өйткені кез-
келген мемлекеттің болашағы өскелең ұрпақтың өз ... ... ... ... ... ... Осы ... 70-90-шы жылдардағы
оқушылармен жүргізілген ... ... ... ... ... бай тарихи оқиғалар мен құбылыстар ... ... ... ... ... ... күн ... алғанымызбен, тәуелсіз Қазақстан Республикасының негізін қалап, оны
шыңдап жатқан қазіргі ұрпақ 70-90-ші жылдары білім бұлағымен сусындауымен
қатар, ... ... ... ... де өз ... сол ... ... болатын. Сондықтан өткен тарихқа, тәжірибелер ... ... ... ... ... да ... ... сияқты.
Біз қарастырып щтырған кезеңдегі республиканың ауыл-село мектептерінің
бәріне тән ... ... ... осы бағытындағы ортақ нәрсе ... ... ... беру жұмыстарын үйлестіру үшін оқушылардың
арнайы кеңесі құрылды. Ол Ұлы Отан соғысы ардагерлерімен ... ... мен ... ... ... газеттерін
шығарды. Мектептің қабырға газеттерінде соғысқа ... ... ... ... басқа да материалдар жарияланды.
Мектеп музейіне жергілікті соғыс ... ... ... ... ... ... ... жақын маңдағы әскери құрамалармен ... ... ... ... ... ... және саяси дайындық
үздіктерімен кездесулер өткізді. ... ... ... ... жете ... ... әскери қызметіне дайындау жұмысына игілікті
әсер етті.
Мектептегі жауынгерлік даңқ музейлері мен ... ... ... ... ... Жалпы алғанда республика мектептеріндегі
осындай музейлер патриоттық ... ... ... ... ... ... ... мұғалімдердің ұйымдастыруымен
оқушылар әскери бөлімшелердің жауынгерлік ... ... ... ... ... арнайы сабақтар өтіп, соғыс ардагерлерімен ұйымдастырылған
кездесулерге ... ... ... ... ... ... ... көзқарастар
қаншалықты қарама-қайшылықты болып жатса да, бір нәрсе ... ол ... ... өз ... адал атқарған жауынгерлер. Сондықтан, осы
соғыста бастарын ... ... ... ... ... ... жат ... болған боздақтар ерлігіне тағзым ету ұрпақ ... ... осы ... ... ... ... қаза ... мәңгілікке есте сақтау үшін көптеген шаралар ... ... ... кейбір заттары, әскери жазған хаттары, аттестаттары ... және тағы ... ... ... оқыған мектептерге қойылып,
арнайы жасалған бұрыштама немесе мұражайларда ... ... ... ... Сайрам ауданындағы №82 орталау мектебіне ауған соғысында
қаза болған жауынгер Бахадыр Нәметовтың есімі берілді. [19]. ... ... ... қаза болған боздақтардың қарулас достары, туысқандары ... ... ... ас беріп, спорттық ... ... ... ... ... ... ... гүл шоқтарын
қойып отырды.
Оңтүстік Қазақстан облысы Қазығұрт ауданына қарасты Шарбұлақ ... ... ... аман ... ... ... ... қанды көйлек достары ақ сұр мәрмәр тастан жасалған ескерткіш белгі
қойды. Ескерткішке Әбдірахманның суреті ойып ... ... ... Әдбірахман Қалдыбекұлы 16.ХІ.1964 - 22.ХІІ.1984. ... ... ... ұрыс ... алып шығу кезінде қаза тапты.
Қарулас достарынан» ... ... ... Бұл ... ... ... Киров атындағы орта мектепке қойылды. [20].
Көптеген мектептерде “Қазақстанның еңбек даңқы” оқу-әдістемелік ... Бұл ... ... ... мұнда өнеркәсіп кәсіпорындарының,
республиканың тарихын, Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... ... мұндай музейлерде
өткізілген сабақтардың патриоттық сезім ... ғана ... ... ... ... да көп септігін тигізгендігі түсінікті.
Республика ауыл-село мектептерінде патриоттық ... ... ... жұмыстарына да ерекше көңіл ... ... ... аса ұлт пен ... ... өмір сүріп,
интернационалистік орта қалыптасқан еді. Интернационалдық рухта оқушыларды
тәрбиелеу мақсатында ұстаздардың ... ... ...... ... ... жасап, ынтымақтастық ерулерін, шетелдік
оқушылармен, ... ... ... ... ... мен плакаттар
конкурстарын өткізді. Интернационалдық достық клубтарында шетелдік кітап
көрмелерін ұйымдастыру, шетелдік оқушылармен байланыстар орнату ... ... ... ... жүргізілген интернационалдық тәрбие
жұмыстары, өкінішке орай біржақты, қатаң жүйеленген сипат алды. Бұл шаралар
көбіне шетелдік оқушылармен ... ... ... шараларымен шектеліп,
негізінен социалистік тұрмыстың табыстарын асыра мадақтаумен, ... ... Жас ... ... ... мен ... ... ескерілмеді.
Қатаң идеологияланған қоғам жағдайында, оқушылар ... ... ... ... ... ... ... етіп
Батыстық эстетика, мәдени қасиеттерге жасанды түрде тосқауылдар ... өзі ... ... ... ... тарылуына, тіпті өркениетті
мәдениет жетістіктерінен хабарсыз болып қалуына алып келді. Бұл ... ... ... сәуірінен басталған қайта құру процесінен кейін басталған оңды
өзгерістер, өзара ... ... ... ... соң ғана түзеле
бастады.
Өкінішке орай, қарастырылып отырған кезеңде тәрбие ... ... ... ... ... ... жүйенің бірегейлігі мен
жеңімпаздығын, коммунистік партияның жасампаздығын әбден сіңіру болды. ... ... ... ... ... ... ... жоғары органдар
алдында есеп беру үшін ұйымдастырды.
Кешегі әкімшілдік-әміршілдік жүйе кемеліне келіп тұрған ... ... ... жаңа салт-дәстүрлерді орнықтыруға аударылды. Ғасырлар
сынынан өтіп, кейінгі ұрпаққа ... ... тиіс көне ... ... ... белсенділердің шолақ ойының құрбаны болып кете
барды. Керісінше кеңес қоғамы тұсында пайда ... ... ... жаңа
салттар діни, бисаяси мазмұнда болмауын тиісті құрылымдар жіті қадағалап
отырды. Онда ... ... ... қоғамға деген қатынасы ресми
идеология шеңберінен шықпауы қамтамасыз етілді. ... түр ... 1 ... ... ... ... ... күндеріне байланысты көпшілік-
азаматтық дәстүрлер туды. Адамдар ... ... реңі де ... Айталық, қайтыс болған адамды жерлегенде құрметті қарауылға ... ... ... ... тиісті мекемелерде
тіркеуден өткізу т.б.
Өмірде орын тепкен жаңа салттар ... ... бар мәні ... әлеуметтік-шаруашылық қатынастарын, адамгершілік түсініктерін
идеялық-дүниетанымдық және ... ... ... ... түрде бейнеледі. Міне, осы кеңес ... ... ... ... келген жаңа салттарды насихаттау мен орнықтыру
ісінің басы-қасында ауыл-село ... ... ... Шымкент облысының
Сайрам аудандық атқару комитеті 1972 ... 26 ... ... ... ... мен ... ... жөніндегі Манкент және Қарабұлақ селолық
Кеңестерінің жұмысын қарады. ... ... осы ... мен жаңа туған жас нәрестелерді тіркеу, Кеңес армиясы қатарына
шақырылған жастарды шығарып салу тәрізді ... ... ... ... тындырылғандығы атап өтілді. [21].
Сайрам ауданында Азаматтық неке қию ... ... ... ... ... еді. Мысалы, 1974 жылғы ... ... ... ... және ... селолық кеңестері
жеңімпаздар ретінде танылса, Свердлов, Қаратөбе ауылдары жақсы қырынан атап
өтілді. [22].
Осылардың ішінен Сайрам селолық ... ... жаңа ... мен ... ... қызметіне тоқталайық. Мұнда құрылған жаңа салт-
дәстүрлерді енгізу және тарату жөніндегі Кеңес ... ауыл ... ... ... ... ... мүшелері жастарды әскер қатарына және
еңбек ардагерлерін құрметті демалысқа ... ... ... ... ... ... кітапханалар мен клубтарда кеңестік салт-
дәстүрді насихаттайтын кітап көрмелерін ұйымдастыру сияқты ... ... ... ... ... да болып жататын. Мысалы, халық
арасында ораза ұстаудың зияны туралы насихат жұмыстары және ... ... ... ... ... ... ... шектен тыс бақылып,
дін иелерінің неке қиюына жол бермей, кісі ... ... ... ... ... ... ... барлық аймақтарында жүргізілгендігіне
күмән жоқ. Айталық, 1978 жылы ... ... неке қию мен туу ... тапсырудың 50-60 пайызы салтанатты жағдайда өткен екен. [24].
Осылайша ауыл-село мұғалімдері өздері ... ... ... ... ... бел ортасында жүрді. ... ... ... жартысында салауатты өмір салтын орнықтыру қозғалысы
өрістеп, маскүнемдікке қарсы күрес науқаны ... ... да осы ... ... ... Олар ішімдікке қарсы насихат жүргізетін
арнаулы үгіт бригадаларының ... ... ... ... ... ... лекциялар оқыды, ішімдіксіз үйлену тойларын, ... ... ... ... ... ... Мысалы, Алматы облысы
Кеген ауданында маскүнемдікке қарсы күрестің алғашқы 4 жылы ... ... ... ... ... өткізілген екен. [25].
Міне, осындай кеңестік жаңа дәстүр мен салттарды насихаттауға және
орнықтыруға ... ... ... ... ... әрі
олар тікелей араласқан істері жөніндегі мәліметтерді көптеп келтіруге
болады. Алайда, ... жаңа ... ... ... ... көптеп кездесті. Сондықтан бұлардың көпшілігі мұғалімдерді
қызықтырмай, олардың ... ... ... ... ... ... жасамады. Ал, бұл жерде оқушылардың рухани баюы, қоғамдық-
саяси ... ... ... ... өзі артық еді. Жақсы мүддеге
бағытталған тәрбие жұмысының бағыт-жоспарлары көп жағдайда ... ... ... шынайы мақсатына жете бермеді. Сөйтіп, ауыл-село
мектептерінде оқу-тәрбие жұмыстарын жүргізуде кешегі өктем, әміршіл-әкімшіл
жүйенің ... ... ... мезгілінде-ақ тәлімдік маңызы зор шаралар мол
болған ... Тек соны ... ... ... ... ... таза ұстауға сол кезде өмір сүріп тұрған қоғам дәрменсіз болып
шықты.
Сонымен, Қазақстан ауыл-село мектептері салт-дәстүрлерді орнықтыруда
оңды ... ... ... ... ... ендігі міндетіміз осыдан сабақ
алып, оның барлық бағалыларын сақтауымыз керек. Өткен ... ... ... лақтырып тастап, шектен шығушылыққа ұрынуға болмайды.
Керісінше, оның барлық жетістігі мен қайшылығын ... ... ... ... ... бай ... ... керек. Тек сонда
ғана аға ұрпақ тарихы мен ... ... ... ... ... ... артып, тағылым-тәрбиесі мен маңызы мейілінше тереңдей түседі. Келер
ұрпақ аға ... осы ... ... ... жігерін, Отанға деген
сүйіспеншілік пен адал қызмет етуін үйренеді. Ал, ... өзі ХХІ ... ... ... ... мәдениетті танитын, төл мәдениетін
құрметтей білетін, рухани дүниесі бай, интеллектуалдық ... кең, ... ... сай ... ... тәрбиелеудегі құнды олжа болып табылады.
Демек, сан тараулы тәрбие жолының тоғысар тұсы - ... ... ... ... дәстүрінде екенін мықтап ұғынғанымыз жөн, сол қалыпты
ендігі ... ... ... ... аманаты ретінде болашаққа жалғауымыз
керек. Өткендегі тарихи мұра әрқашанда жаңаға ... ... Олай ... ... бойы ... туғызған тәлім тәрбиесін, асыл мұрасын,
ой-пікірлерін жинап зерттеу, оның ең демократиялық ... ... ... ұсыну өмір талабы. Осы орайда, 1999 жылғы 7 маусымда
қабылданған ... ... ... ... Заңында білім беру
жүйесінің басым міндеттерінің бірі «әлемдік және ... ... ... ... ... мен ... басқа да халықтарының
тарихын, әдет-ғұрпы мен дәстүрлерін ... деп атап ... ... мұны ... ... ... ... ізденуді, тың серпінді талап
етеді. Яғни, тарих қойнауына үңілер ... ... ... ... әлі талай асыл мұраларымызды осы өмірге жалғастырып, ұрпағымыздың
бойына жұғысты етіп іргелі ел ... өмір ... ... ... ... Ауыл ... 2003. №4. ... Джумалиева Л.Т. 1975-1995 жылдардағы қазақ мектептері (даму тарихы
және тағылымы). Тар.ғыл.канд. Диссертациясы. Алматы. 1997. 159 б. ... ... Т. ... ... педагогикасы. //Қазақстан мектебі.
1991. №8. 18-19 б.б.
4. Төлепбергенов Т. Мөлдір бастаулар.//Қазақстан мектебі.1993. №5.
45-46 б.б.
5. Мақсұтова ... ... ... мектебі. 1990. №8.
27 б.
6. Мәженова З. «Қызғалдық» - қыздар клубы. // Қазақстан ... 42 ... ... Ғ. ... ... ... ... 22 наурыз 2002 ж.
8. Қазақ ССР.Қысқаша энциклопедия. 1986...........
9. Ғабдуллина А.Ұлттық тәрбиеге ... ... ... ... ... ... М. ... інілері, Сараның сіңлілері.
//Қазақстан мектебі. 1990. №3. 25-31 б.б.
11. Матажанов К. ... уыз. ... ... №2. 25 ... ... К. ... отбасы фольклоры. –Алматы: «Арыс» баспасы,
2007.-332 б.(83-116).
13. Төлепбергенов Т. Мөлдір бастаулар.//Қазақстан мектебі.1993. №5. 44-
45 б.б.
14. Тұрлығұлов Т. ... ... ... ... 1991. №8. 19 б.
15. Нағметуллаев С. Тәрбие ісіне – тың ... ... №5. 25 ... ... Ө. Табыс тасқыны толастамайды. // Қазақстан ... 25 ... ... Ж. Ой ... қасиет. //Ақиқат. 2003. №11. 12
б.
18. Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында. Атамұра.,1999. 51-б.
19. Егемен Қазақстан. 1997. 21 ... ... ... 1989. 10 ... Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік архиві. 355-қ., 2-т., 457-
іс., 31-п.
22. ОҚ ОМА. 355-қ., 2-т., 575-іс., ... ОҚ ОМА. 355-қ., 2-т., ... ... Жамбыл облыстық мемлекеттік архиві. 399-қ., 5-т., 844-іс., 104-п.
25. Құдайбергенов Ә.Н. Дәулетке сәулет сай болсын. Алматы. 1989.
189 б. (77-78).
26.Қазақстан ... ... ... ... Заң ... ... 2006. -196 б. (8).
Похожие работы

Салт-дәстүрлеу туралы тәлімгерлік сағаттар 29 бет
Адамның тарихи дамуындағы биологиялық және әлеуметтік факторлар 11 бет
9 сынып химия пәні бойынша аймақтық компоненттердің мазмұнын анықтау 16 бет
Ауыл-село мұғалімдерінің өсу жолдары, олардың құрамындағы сандық және сапалық өзгерістер 13 бет
Ұлттық тәрбиенің отбасындағы маңызы 6 бет
Мемлекеттік тіл 28 бет
Педагогика пәні жайлы ұғым 11 бет
Қазақ тіліндегі -дай, -дей, -тай, -тей тұлғалы теңеу мәнді тілдік бірліктердің этнотанымдық сипаты 22 бет
Шығармашыл тұлға – біртұтас жүйе 8 бет
Айтыс өнері 31 бет

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2766

^