Орталық жүйке жүйесі [ 13 бет ]

I. Кіріспе
1. Орталық жүйке жүйесі

II. Негізгі бөлім
1. Орталық жүйке жүйесінің қалыптасуы
2. Қозу мен тежелу
3. Нервтер мен нерв талшықтары
4. Ми мен жұлын

III. Қорытынды
Орталық жүйке жүйесі (systema nervosum centrale) – адам мен жануарлардың жүйке клеткалары (нейрондар) мен оның өсінділерінен тұратын жүйке жүйесінің ең негізгі бөлігі. Орталық жүйке жүйесі омыртқасыз жануарларда бір-бірімен тізбектеле орналасқан жүйке түйіндерінен (ганглийлерден), ал омыртқалы жануарларда жұлын мен мидан тұрады. Тірі организмді құрайтын түрлі органдар жүйелерінің қызметтерін үйлестіріп, реттеп отырады. Осы қызметтерді Орталық жүйке жүйесі жұлын жүйкелері (31 жұп) мен ми жүйкелері (12 жұп) арқылы атқарады. Бұл жүйкелер омыртқааралық және вегетативтік жүйке түйіндерімен бірге шеткі жүйке жүйесін құрады. Әр түрлі рецепторлардан тітіркену процесінде пайда болатын жүйке импульстары орталыққа тепкіш (афферентік) жүйке талшықтары арқылы Орталық жүйке жүйесіне келеді. Бұл жерде импульс мәліметтері өңделіп, Орталық жүйке жүйесінің орындаушы бөлімдері – орталықтан тепкіш (эфференттік) жүйке талшықтары арқылы “бұйрықты” тиісті орнына жеткізеді. Нәтижесінде Орталық жүйке жүйесінің ең негізгі қызметі – рефлекстің жүзеге асуын қамтамасыз етеді.
Орталық жүйке жүйесінің қалыптасуы – Орталық жүйке жүйесінің өз ішіндегі, сондай-ақ, оны организмнің барлық органдары және тіндерімен байланыстыратын өткізгіш жолдардың пайда болуына әкеледі. Орталық жүйке жүйесінде сомалық (анималдық) және вегетативтік жүйке жүйелерінің орталықтары орналасқан. Сомалық жүйке жүйесі сыртқы тітіркендіргіштерді қабылдайды және қаңқа бұлшық еттерінің қызметін басқарады, ол организмнің қимыл-қозғалысын, сыртқы ортада бір жерден екінші жерге жылжуын қамтамасыз етеді. Орталық ми қыртысында орналасқан – айқын шектелген шекарасы жоқ, ядро және шашыраған бөліктерден тұрады. Ми қыртысынан шыққан импульстер ми сабауы мен жұлындағы қозғалтқыш ядролар арқылы бұлшық еттерді қозғалысқа келтіреді. Вегетативтік жүйке жүйесі ішкі органдардың қызметін, зат алмасуды, өсіп-өну процестерін реттейді. Вегетативтік жүйке жүйесінің парасимпатикалық бөлігінің орта ми көпірінде, ортаңғы және сопақша мида, жұлынның сегізкөздік бунағында;
1. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. Оқулық,5-ші басылым. Алматы,2004.
2. Жарықбаев Қ. Психология. Пед. училищелерге арналған,2-ші басылым. Алматы,1982.
3. Психология адамзат ақыл ойының қазынасы. Алматы,2005.
4. Алдамұратов Ә. Қызықты психология. Алматы,1992.
5. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы,1993.
6. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы,1996.
7. Ткаченко Б.И «Қалыпты адам физиологиясы» 2005жыл
8. Сатпаева К « Адам физиологияясы»

Дисциплина: Психология
Тип работы: Реферат
Цена этой работы: 600 теңге



Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 600 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку

Урезанное содержание работы для ознакомления
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Еуразия гуманитарлық институты
Гуманитарлық факультеті
Тарих кафедрасы
Орталық жүйке жүйесі
Орындаған: ... ... ... ... ... Кіріспе
1. Орталық жүйке жүйесі
II. Негізгі бөлім
1. Орталық жүйке жүйесінің қалыптасуы
2. Қозу мен тежелу
3. Нервтер мен нерв ... Ми мен ... ... ... жүйесі (systema nervosum centrale) – адам мен
жануарлардың жүйке клеткалары (нейрондар) мен оның ... ... ... ең ... ... Орталық жүйке жүйесі омыртқасыз
жануарларда бір-бірімен тізбектеле ... ... ... ал ... ... жұлын мен мидан тұрады. Тірі
организмді құрайтын түрлі ... ... ... үйлестіріп,
реттеп отырады. Осы қызметтерді Орталық жүйке жүйесі жұлын жүйкелері (31
жұп) мен ми ... (12 жұп) ... ... Бұл ... омыртқааралық
және вегетативтік жүйке түйіндерімен бірге шеткі жүйке жүйесін ... ... ... ... ... пайда болатын жүйке импульстары
орталыққа тепкіш (афферентік) ... ... ... ... жүйке
жүйесіне келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бөлімдері – орталықтан тепкіш (эфференттік) жүйке
талшықтары арқылы ... ... ... ... ... Орталық
жүйке жүйесінің ең негізгі қызметі – рефлекстің жүзеге асуын қамтамасыз
етеді.
Орталық ... ... ...... ... ... өз
ішіндегі, сондай-ақ, оны организмнің барлық ... және ... ... ... пайда болуына әкеледі. Орталық жүйке
жүйесінде сомалық ... және ... ... ... орналасқан. Сомалық жүйке жүйесі сыртқы тітіркендіргіштерді
қабылдайды және қаңқа бұлшық ... ... ... ол организмнің
қимыл-қозғалысын, сыртқы ортада бір ... ... ... ... ... Орталық ми қыртысында орналасқан – айқын шектелген шекарасы жоқ,
ядро және шашыраған бөліктерден тұрады. Ми ... ... ... ми
сабауы мен жұлындағы қозғалтқыш ядролар арқылы бұлшық еттерді қозғалысқа
келтіреді. ... ... ... ішкі ... ... зат
алмасуды, өсіп-өну процестерін ... ... ... ... ... орта ми ... ортаңғы және сопақша мида,
жұлынның сегізкөздік ... ... ... ... ... ... І – XІІ ... І – ІІ белдік бунағында орналасқан.
Аталған екі бөліктің де қызметін біріктіріп ... жоғ. ...... сұр затының құрамында болады. Адам мен жануарлардың ... ... және ... асты ... ... Орталық жүйке
жүйесінің жоғары дәрежелі жүйке қызметін іске ... ... ... ... ... оның ... мен ... ең күрделі
көріністері осы ми қыртысындағы шартты рефлекстер арқылы іске асады.
Жүйке орталығы деп - ... ... ... ... ... ... бір ... топталған нейрондар жиынтығын айтады. Әрбір
рефлекстің жүйке жүйесінде өз орталығы болады. Орталық ... ... ... ... ... ... тұрады. Орталық
жүйке жүйесінде қозу тек түйіспелер арқылы ... ... ... ... түйіспелердің физиологиялық қасиеттеріне байланысты.
Қозу әр түйіспеде 0,2-0,5 ме кідіріп, жүйке орталынғынан баяу өтеді.
Жүйке орталығын үздіксіз тітіркендіру арқылы оның ет және ... ... тез ... ... Бұл, ... ... ... екіншіден, нейтрон денесіндегі қуат
қорының азаюынан, үшіншіден, нейрондарға оттегі жетіспеуінен ... ... ... ... жүйке орталығында баяу өтсе, келесі
толқыны жылдамырақ өтеді. ... қозу ... ... ... ... орталығында із қалдырады, қысқасы, бастапқы қозу келесіге жол салады,
сөйтіп оның өтуін жеңілдетеді. Жүйке орталығында қозудың жиілігі мен ... ... мен ... тең бола бермейді. Жеке
тітіркендіргішке жауап ретінде жүйке орталығында көптеген қозу толқындары
пайда болады. Тітіркендіргіш әсеріне қарағанда оған қайырылатып жауап
(рефлекстік әсерленіс) ... ... ... ... ... ... ... орталығында қозу көпке дейін тоқтамайды.
Бұл үрдіс тітіркендіруден кейінгі әрекет деп аталады.
Дивергенция мен конвергенци. Қоздыру ерекшелігі осы екі
құбылысқа ... Бір ... ... ... ... да түйіспе құрады, яғни бір нейрон аксонының серпінісі бірдей
бірнеше нейронды қоздырады. ... ... ... ... ... ... ... құбылыс - конвергенция (түйістіріліс), яғни
бірнеше нейроннан кепіп түскен серпіністердің бір ... ... ... ... ... ... арнайы тежеуші нейрондары қозған кезде
басталатын. Жұлыннан Реншоу жасушасы табылды. Бұл жасуша жұлын
мотонейронының айналасында ... Оны ... ... ... ды. Тежелуші жасушалар мидың әр жерінен табылды. Тежеуші нейроның
аксонытның ұшыпан тежелу медиаторы (гаммааминмай қышқылы не глицин) ... да оның ... ... ... ... ... пайда болады.
Орталық жүйке жүйесінің негізгі кпметі - рефлекс (ferlescsus -латын
сөзі –тойтарыс беру) тітіркендіруге жауап беру деген мағынада. Рефлекс
сөзін тұңғыш рет ... ... ... Рене Декарт (1664 ж.), оған
ғылыми сипаттама берген чех ғалымы Прохаска (1817 ж.). Рефлекс туралы
ілімді одан әрі дамытып, ... ... ... орыс ... ... И.П. ... П.К. Анохин.
Рефлекстерді келістіріп үйлестіруде орталық жүйке жүйесіндсгі
су бординация ... мен ... ... ... ... ... ... мен окклюзияның маңызы өте зор. Бұлармен қатар орталық жүйке
жүйесіндегі кездесетін бірнеше құбылыстар (принциптер) рефлекстерді
үйлестіру негізін құрады: қозу мен ... ... ... бір
жерге шоғырлануы (концентрациясы), үрдістердің индукциясы мен реципроктық
тежелу, доминаттық қозу, кері ... ... ... жол. ... ... ... бір үрдіс екінші қарама-қарсы үрдістін тууына себепкер болады.
Бұл индукция құбылысы. ... ... қозу ... тежелу қозуды
тудырады. Мәселен, жұлынның бір сегментін жартысында бұғу ... ... ... ... ... жазу орталығы қозыт, бұгу орталығы
тежеледі. Келесіде осы орталықтағы үрдістер ... ... ... ... болған тежелуді Ч. Шерингтон репрокцииялық
(жегілген немесе қосарланыс) тежелу деп атаған. Репрокциялық тежелудің
арқасында бір сәтте орталықта қарама-қарсы қозғалтатын қимыл рефлекстері
тумайды Бұл ... ... ... ... ... етеді.
Қозу физиологиясы. Тірі организмдер екі түрлі қалыпты
жағдайда болады: физиологиялық ... және ... ... ... деп организмнің көзін жұмып, тыныш, ештеңені
ойламай, тыңдамай, денесін босатып, демалып, ояу жатқан қалпын айтады. ... ... ... ... қажетті құрылымдары (жүрек-қан
тамырлар, тыныс алу, зәр шығару т.с.с) белгілі шамада қызмет атқарады ... ... ... ... ... зат ... жүріп жатады.
Осындай қалыпта жатқанда сыртқы ортаның қандай да болмасын бір жағдайлары
әсер ... ... ... ... физиологиялық белсенділікке
ауысады. Организмнің қандай да болмасын жеке мүшесі немесе мүшелер жүйесі,
тіпті бүкіл организмнің қызмет атқаратын ... ... ... ... ... зат ... артады, бірнеше мүшелер,
жүйелер қызметін күшейтеді. Мысалы, тамақ ішкеннен кейін ас қорыту мүшелері
қызмет атқаруына байланысты оларға қоса жұрек-қан тамырлар, тыныс, ... ... ... күшейеді. Мұндай жағдайда сыртқы ортаның әсері
денедегі ұлпаларды, клеткаларды тітіркендіреді.
Адам денесіндегі көпшілік тірі клеткалардың тітіркену ... ... және ішкі ... ... ... ... беру қабілетін тітіркену
деп айтады.
Ал олардың әсерлерінің өзін тітіркендіргіш деп атайды. Сыртқы және
ішкі орталардың әсерінен организм, оның жеке ... ... ... ... ... ... қарай төртке
бөледі: физикалық, химиялық, физико-химиялық және биологиялық
тітіркендіргіштер.
Физикалық тітіркендіргіштер деп түрлі механикалық (соққы, шаншу,
қысым т.б) және электрлік әсерлерді ... ... ... ... ... және
бейорганикалық заттар, дәрілер, улы заттар, сілтілер, қышқылдар, түздар
және олардың ертінділері тәрізді көптеген химиялық заттардың ... ... ... ... ... қысымы, осмостық қысымы, иондардың (аниондар мен катиондар) және
түрлі заттардың концентрация ... ... ... 5% және ... ... ... ... айырмашылығы) жатады.
Биологиялық тітіркендіргіштерге түрлі макро және микроорганизмдердің
әсерін жатқызуға болады.
Тітіркендіргіштердің әсерінен тітіркене алатын ұлпаларды тітіркенгіш
ұлпалар деп атайды. Оларға ... ет, без ... ... Олар
тітіркендіргіштің әсеріне қозумен жауап береді. Қ о з у ... ... ... Қозу ... бұл ... ... және ... өзгереді, ұлпалардың қызметі басталып, күшейеді. Сыртқы ортаның
кейбір тітіркендіргіштері әсер еткенде қозғыш ұлпалардың ... ... ... ... қалады. Мұны т е ж е л у деп атайды. Тежелу де қозу
іспетгі тірі ұлпалардың белсенді ... ... ... ... ... ... ... немесе организмде бұрын басталған қызмет баяулайды, я
болмаса мүлде тоқталады.
Тірі ұлпалардың электрлік қасиетін биоэлектрлік құбылыс дейді. Көп
клеткалы организмдерде ... және ішкі ... ... ... талдап, бір жерден екінші жерге жеткізу, қажетіне қарай қайтадан
жаңғырту тарихи даму барысында қалыптасқан электр сигналдары арқылы ... ... ... ... ... ... ішкі және ... орналасқан оң (+) зарядты натрий, калий, кальцийдің катиондары мен
түрлі теріс зарядты (-) ... ... ... ... ... ... ... тартқышы) деп аталатын арнайы
молекулалық құрылымның қызметіне негізделген. Энергия көзі саналатын иондық
тартқыш - аденозинүшфосфор қышқылы (АТФ) ферменттердің әсерінен ... ... ... энергияны (яғни зат алмасуынан пайда болатын
энергияны) жұмсайды.
Тьшыштықтағы клетка мембранасының сырты мен ішіндегі потенциал
айырмашылықтарын мембрананың потенциалы ... ... тоғы деп ... ... ... ... мен ... клетка
мембранасының потенциал айырмашылығын әрекет потенциалы дейді.
Тыныштық потенциалы 50-90 ... ... ... ... құрылысы мен қызметі
Жүйке жүйесінің құрылысы мен функциялық негізі -нерв клеткасы немесе
н е й р о н. Орталық жүйке жүйесінде ... ... ... ... Нейрондар мен глиялар нерв ұлпасын құрайды. Глиялар нерв
клеткаларының тірегі болып, оны қоректендіреді және электр изоляторы
қызметін атқарады. Жаңа туған нәрестенің нейрондарының саны ... көп ... 20-30 ... олардың саны бір-бірімен теңеседі де
кейін адамның жасы ұлғайған сайын нейрондардың үлесі азайып, глиялардың
үлесі көбейеді.
Нейрофибрилдер ұзын ... ... ... ... ұзақ ... олар ... та кетуі мүмкін. Нейронның денесін с о м а деп
атайды. Оның пішіні әртүрлі: сопақша, ұршық тәрізді, дөңгелек, ... ... төрт ... ... тәрізді, т.б. Денесінен ұзынды-қысқалы
өсінділері - нерв талшықтары шығады. Ұзын талшығын а к с о н ... ... ... ... мағынада), қысқа талшықтарын д е н д р и т деп атайды
(дендрон - ... ... ... ... м и е л и н ... бар. ... ... май тәрізді (липид) заттан түзілген. Ол әрбір 1,5-2 см ... ... ... ... ... арқылы нерв клеткасының денесінен басқа
нейрондарға, жұмысшы мүшеге нерв импульстері тасылады. Мүшелерге келген
аксонның ұшы тармақталып нерв ұштарына айналады. Нерв ... ... екі ... болып келеді: сезгіш үштар -рецепторлар және қозғаушы
ұштар -эффекторлар. Рецепторлар сыртқы және ішкі ... ... да ... ... нерв ... - қ о з у ғ а ... ... орталық жүйке жүйесінен келген қозуды жұмысшы мүшеге жеткізеді.
Нейрондардың бір-бірімен байланысы с и н а п с деп ... ... ... арқылы іске асады.
Дендриттер - тармақталған қысқа өсінділер. ... ... сәл ... Бұл - ... ... ... ... ауданын
үлкейтеді. Нерв клеткаларының аксоны көбіне біреу-ақ болады. ... ғана екі ... ... Олар ұзын болады: бірнеше сантиметрден
1-1,5 метрге дейін. Дендриттер көп болады. Олар - нейронның кірер ... ... - ... ... Дендриттердің бүртіктері бала туғаннан кейін көбейе
түседі.
Синапстың құрылысы мен қызметі. Синапс 3 бөлімнен тұрады:
пресинапстық (синапстың алдындағы), синапс саңлауы және ... ... ... ... бөлімнің пресинапстық
мембранасы бар. Пресинапстық мембрана неиронның аксонының жуандаған ұшы -
синапс түймешесінің қабығы. Синапс түймешесінің іші синапстық көбікке толы
болады.
Бұл көбік ... деп ... ... ... ... тұрады (лат.
медиатор - делдал, арада жүруші). Қабылдаушы нейронның пресинапстық
бөлімімен ... ... ... ... ... деп ... және ... мембраналардың арасында синапс с а ң л а ... ... Ол - ... ... ... толы кеңістік.
Әрбір нейронның денесіндегі синапстардың саны 100, тіпті бірнеше
мыңға дейін болуы мүмкін. Ал әрбір нерв талшығы 10 мыңға ... ... ... ... ... мен мидың түрлі бөлімдерінде 2 түрлі синапстар
бар екені анықталды: қоздырушы және тежеуші синапстар. Орталық жүйке
жүйесіндегі тежеуші нейрондардың ... ... ... ... да, ол ... нейронға тежеп әсер етеді. Ми сыңарларының
қыртысындағы нейрондарда амин май қышқылы (ГАМК) тежеуші медиатор ролін
атқарады.
Әрбір нерв ... ... ... және ... ... Бұл нерв әрекеттерінің бір-бірімен байланысты қызмет атқаруын
қамтамасыз етеді.
Нерв талшығы арқылы келген қозу синапстық көбіктегі медиатордың
пресинапстық мембранасынан өтіп, синапс ... ... ... ... медиатор синапс аралығындағы клеткаралық сұйықта диффузды түрде ... ... ... ... ... ... қайтадан қозуға айналады.
Адамның миы нәтижелі еңбек еткен сайын оның синапстары көп болады.
Сондықтан жаңа туған нәрестелерде синапстар аз болып, ер ... ... ... ... ... өте көп ... мен нерв талшықтары. Сырты қабықпен қапталған нерв
клеткасының өсінділерін нерв т а л ш ы қ т а р ьі деп ... ... 2 ... ... ... және ... Миелинді нерв
талшығының сыртын миелин қабығы қоршаған, ал миелинсіз талшықтың ... ... ... ... ... ... болмайды.
Егер нерв талшығының миелині болмаса, оның бойымен қозу үздіксіз
жүреді. Бір жерде пайда болған әрекет потенциалы көрші жердің әрекет
потенциалын ... ... ... ... ... клеткалық
мембрананың бойында натрий мен калий иондарының мөлшерінің өзгеруіне
байланысты пайда болады. Бірақ клеткалық мембрананың бойымен ештеңе
қозғалмайды. Тек қана оның бір жерінен ... ... ... ... өзгеруінен болады. Сонда нерв талшығының бойымен әрекет потенциалы
ғана тарайды. Әрекет потенциалы, нерв импульстері, қозу ... ... ... бірдей. Мысалы, нерв талшығының белгілі бір жерінен 1
секундта 100 әрекет потенциалы, ... 100 нерв ... ... 100
қозу толқыны өтті деуге болады.
Миелинді нерв талшығы арқылы нерв импульстері үздіксіз өте алмайды.
Мұндай жағдайда бір ... ... ... ... нерв ... өтіп, қозудың қозғалысы жылдамданады. Нерв талшығы арқылы қозудың
өтуі талшықтың диаметріне де байланысты: диаметрі жуандаған сайын қозудың
өту жылдамдығы ... Нерв ... ... ... ... ... ... А, В, С талшықтары. А талшықтарының диаметрі 22 мк, оларда
миелин қабығы болады. Бұл талшықтар арқылы қозудың өту жылдамдығы секундына
120 м. В ... нерв ... да ... ... ... ... 3 мк-ға дейін, қозуды өткізу жылдамдығы секундына 5 м. С тобының
талшықтарының диаметрі өте жіңішке: І ... ... ... ... ... ... өткізу жылдамдығы секундына 2 м. Балалардың денесінде С
тобының ... ... ... Бірақ бала өскен сайын нерв талшықтары
жуандап, орталық ... ... де, ... ... жүйесінде де қозуды өткізу
жылдамдығы артады.
Қозуды орталыққа өткізетін нервтерді орталыққа тепкіш немесе
афференттік нервтер деп ... ал ... ... ... ... таситын
нервтерді орталықтан тепкіш немесе эфференттік нерв дейді. Жүйкенің
көпшілігі аралас ... ... Оның ... ... ... ... болады.
Жүйке жүйесінің маңызы. Адамның жүйке жүйесінің маңызын оның
қызметіне қарай былай анықтауға болады:
- мүшелерді ... ... ... бір ... іске
асырады;
- денедегі барлық мүшелердің және мүшелер жұйелерінің қызметтерін реттейді;
- организмді сыртқы ортамен байланыстырады;
- сыртқы ортаның өзгермелі жағдайларына организмді ... ... ... ... ... мүшелердің, бүкіл организмнің
тірлігін қамтамасыз етеді.
Орталық жүйке жүйесі ми мен жұлыннан тұрады. Жұлын - ... ... ... ... ... ... ... жуық, салмағы 37-
38 г. жұлынның жоғарғы жағы сопақша мимен жалғасады да төмеңгі ұшы
шашақтанып омыртқа ... ... ... ... ... кеткен симметриялы
оң және сол жақ екі жарты ... ... ... жұлыны 31-33
сегменттен (лат. сегментум -бөлік, кесінді) тұрады: 8 мойын, 12 кеуде, 5
бел, 5 сегізкөз және 1-3 құйымшақ бөлімдері. Әрбір бөлімнен ... нерв ... екі ... ... ... (орталыққа тебетін
немесе сезгіш және орталықтан тебетін немесе қозғаушы нервтер). Жұлын
омыртқа жотасынан қысқалау болғандықтан ... ... ... ... ... Жұлын нервтері жұлын өзегінен шығып (І-жұптан
басқасы) дененің терісін, аяқ-қолдарын, дене тұлғасының еттерін нервпен
қамтамасыз етеді. Әрбір бөлім дененің өзіне тән ... ... 10 ... ... екі есе ... Оның өсуі ... жылы ... болады да, 2-3 жасқа келген баланың жұлыны 14 г болады (жаңа туған
нәрестеде не бары 2,8 - 2,9 г), 4-6 ... ... ... дамуы аяқталуға
жақын деуге болады. Дегенмен оның толық ... 20 ... ... Осы ... ... 8 есе ... Жұлын жұйке жұйесінің маңызды
бөлімдерінің бірі - түрлі нерв әрекеттерінің бағытталуы мен реттелуі жұлын
арқылы іске асады. Себебі жұлын өткізгіштік қызмет ... да, ... ... ... жерінен миға нерв импульстері тасылады, ал мидан
бүкіл дененің еттерін козғайтын нерв импульстері ... ... ... ... ... ... жұлында адамның қарапайым рефлекстерінің
орталықтары орналасқан (айталық, тізе рефлексі). Адам өмірі үшін маңызды
зәр шығару, жыныс мүшесінің эрекциясы, эякуляция (шәуһет шығару) т.с.с.
рефлекстер ... ... ... ... ... ... ... сақтайтын организм үшін
аса маңызды рефлекстер де осы жұлындағы орталықтардың қатысуына байланысты.
Жұлынның қозғаушы орталықтарынан үнемі келіп тұратын нерв ... адам ... ... орын алып ... ... Ішкі мүшелердің
вегетативтік рефлекстері де жұлын арқылы орындалады (жүрек-қан ... ... зәр ... т.б. ... миы орталық жүйке жүйесінің ең негізгі маңызды бөлігі. Одан 12 ... ... миды ... ішкі мүшелермен, беттің, мойынның еттерімен,
тілмен, көзбен байланыстырады және ... ... ... ... Бұларға I иіс, II көру, III көз ... IV ... ... VI ... VII бет, VIII ... IX тіл-жұтқыншақ, X кезеген, XI
қосымша, XII тіласты нервтері жатады.
Адамның миы ми сауытында орналасқан. Ми ... ми, ... ... ми, ... ми және екі ми ... ... ... мидың арт
жағында мишық орналасқан. Мишық 3 бөлімнен тұрады: мишықтың құрты деп
аталатын ортаңғы бөлім және ... екі ... ... ... жарты
шарларының үстіңгі сыртқы қабаты сұр затты мишықтың қыртысынан тұрады, оның
қалыңдығы 1-2,5 мм. ... ... 3 ... ... ... ... клеткаларынан) құралған: І-сыртқы, молекулярлық; П-ортаңғы,
ганлиялық; III -ішкі, түйіршік баттары. Мишықтың ... ... ... ақ заттан құралған. Ақ затында сұр заттың түйірлері - тісті, тығын
пішінді және шар ... ... ... ... ... сұр заттан
құралған екі ядро бар.
Сопақша ми - жұлынның үстіңгі жағында ... Оның ... ... см, ... 7 г. Ол екі ... ... ... рефлекторлық және
өткізгіштік. Сопақша мида тыныс, қан айналыс, сору, шайнау, жұтыну, жөтелу,
түшкіру, сілекей шығару, қарын және ... ... ... ... ... және ІХ-ХІІ ми нервтерінің ядролары орналасқан.
Вароли көпірі-сопақша мидың үстінде орналасқан. Оның ... ... Ол ... ... ортаңғы мимен, бүйір жақтарында мишықпен шектеседі.
Сопақша ми мен вароли көпірін артқы ми деп те ... ... ... ... ми ... рефлекторлық және өткізгіштік қызметтерін атқарады.
Көпірден V, VI ми нервтері шығады және көпір мен сопақша мидың арасынан
VII, VIII ми нервтері шығады. Жаңа ... ... ... миы ... ... ... 8 г. 7 ... келгенде артқы мидын дамуы аяқталуға
жақындайды.
Ересек адамның мишығының салмағы 150 г, оның негізгі ... ... бір ... қатысатын бұлшық еттердің жиырылуынын жылдамдығын
үйлестіру арқылы барлық қозғалыстарды реттеу, яғни қозғалыстар кезінде
бұлшық еттердің тонусын сақтау. ... ... ... - ... ... ... ... болып есептеледі. Бұған қоса,
мишық тыныс алуды, жүректің соғуын қимылдың түріне байланысты ... ми ... ... үстіңгі жағында орналасқан. Мұндағы сұр
заттар 4 төмпешік түрінде шоғырланған: көзді қозғаушы және шығыршық
нервтерінің, қызыл және қара ... ... бар. 4 ... алғашқы көру орталығы, артқы төмпешіктерінде алғашқы дыбыс
орталықтары орналасқан. Олардың қызметіне қарай бағдарлау реакциялары
орындалады. Қара субстанция үйлестірілген жұтыну, шайнау, ... ... ... ... ... ... еттің тонустары реттеледі.
Ортаңғы ми мен ми сыңарларының арасында аралық ми ... Ол ... және ... асты ... ... ... ... ал
төмпешік асты аймағын гипоталамус деп атайды. Таламус арқылы мидың барлық
сезгіш жолдары өтеді. ... ... ... ... вегетативтік
орталығы болып саналады. Мұнда зат алмасуын, дененің температурасын, аштық
және шөл сезімдерін, барлық ішкі мүшелердің қызметін ... ... ... ... ... ол ... ... безінде
белсендіріледі. Сондықтан Гипоталамус пен гипофиз зат алмасуын реттейтін
біріккен орталық болып есептеледі. Гипоталамуста барлық ішкі секрециялық
бездердің қызметін реттеуге қатысатын орталық бар. ... ... ол ... және ... ... ... ... дамуы 13-15 жаста аяқталады. Ми бағанасының ортаңғы
бөлігін ретикулярлық формация ( торлы құрылым ) деп ... Ол ... және ... ... шырмалып жатқан нейрондардан тұрады.
Микроскоппен қарағанда торға ұқсас болғандықтан оны торлы құрылым деп те
атайды. Торлы құрылым негізінен ... ... ... 3 бөліміне әсер
етеді: жұлын, мишық және үлкен ми ... Ол ... ... ... ... ... ... құрылымның әсерінен жұлынның байланыс
жолдары жеңілденіп, әлсіз тітіркендіргіштің өзіне жұлын рефлекстері
толығынан және жақсы пайда болады. Ал тежеп әсер еткенде ... ... ... тітіркендіргіштің күшті әсерін қажет етеді. Ми
сыңарларына белсенділендіріп әсер етуіне байланысты оның қозғыштығы
төмендеп, адам ұйқыға кетеді. Торлы құрылымның ... ... ... ... ... ми ... талданып, дұрыс
ұғым пайда болады. Ми сыңарлары мен торлы құрылым бір-бірімен байланысты
қызмет атқарады. Тек қана ... ... ми ... ... ... ми ... қыртыстары да торлы құрылымға белгілі
шамада әсер етеді.
Қыртысасты ядролар. Ми сыңарларының ақ заттарының ішінде қыртыс асты
ядроларының сұр заттары болады. Ол ... ... ең ... -
бозарған, қауызды және құйрықты ядролар.
Бозарған ядро қозғалу кезінде көмекші ... ... ... ... МИД ағы қызыл ядроны тежейді. Бұл ядроның қызметі күшейгенде
қосымша қимылдар көбейіп, бұлшық еттің тонусы төмендеп ... ... ... қажетсіз еріксіз тырбаңдаған қимылдары пайда болады, беті
тыржияды т.с.с. қимылдар туады. Ондай ... ... ... ... ... адамдарда байқалады.
Бозарған ядроның қызметі нашарлағанда бүлшық еттің хонусы күшейіп, көмекші
қимылдар ... ... ... ... беті ... тәрізді болып,
қимылдары икемсіз, бір-біріне сәйкестелмейді.
Қ ұ й р ы қ т ы ядро мен қ а у ы з д ы ядро ... ... ... Сондықтан бүлардың қызметі күшейгенде бозарған ядроның
қызметі темендейді, ал қызыл ядроның қызметі күшейеді. Мүндайда ... ... ... ... Ал оның ... нашарла-ғанда
хореяға үқсас кемшіліктер пайда болады. 2-3 жаста қыртыс асты ядроларының
мөлшері ересек адамның мөлшерінің 40%-ындай ... Оның ... ... әлі де ... ... ... белгілі бір қызмет
атқаруға бейімделуі) үлгермейді, аксондарының көпшілігінде миелин қабығы
жетілмеген, сондықтан балалардың қимылдары әлі де болса ыңғайсыз-дау, дүрыс
бағытталмаған.
4-6 жаста қыртыс асты ... ... ... ... ... ... оның ... толық миелинденіп, ересектердің ядроларына
жуықтайды.
Үлкен ми сыңарлары (ми жарты шарлары). Үлкен ми сыңарлары мидың ең
үлкен, ең ... ... Адам ... ... ... 80%-ын ми ... жатыр. Онда 17 миллиардтай нерв клеткалары бар, яғни ... ... тең ... осы ми ... ... Ми сыңарлары
қызметін жоғары жүйке әрекетіне жатқызады. Ол өзінен төмен орналасқан
орталық жүйке ... ... ... ... ... отырады. Бүған
қоса, біздің санамыз, ойлау қабілетіміз осы ми сыңарларының қызметіне
негізделген.
Ми сыңарларының үстіңгі беті қатпарланған ... ... Олар ... ... ... ... және ... сайларды орталық немесе
Роланд қатпары бөліп тұрады. Алдыңғы орталық сай ортаңғы қатпардың артында,
ал артқы орталық сай ортаңғы қатпардың алдында орналасқан. Ортаңғы ... ... ... ... және ... ... ... бар. Олар
өздері аттас қатпарлармен бөлінген. Орталық сайдың артында төбе сайлары
орналасқан. Адамның желкесінде қатпарлармен бөлінген бірнеше сайлар ... ... 3 ... бар: ... ... және төменгі. Адамның самай
бөлігің маңдай бөлігінен бөліп тұратын терең қатпарды Сильвий қатпары
немесе мидың бүйір жақ саңлауы дейді. Бүл ... ... ... ... басқа бірнешеуі бар. Олардың әрқайсысының өз аты болады.
Ми сыңарларының сыртында нейрондардың денесінен тұратын қалыңдығы 2-4
мм сұр затты ми ... ... ... ... м и ... деп ... Ми
жарты шарларының қалған аумағы миелин қабығымен қап-талған нерв
клеткаларының аксондарынан түрады.
Ми жарты шарлары мөлшерлері мен ... ... ... Ми ... ... 14 ... болады. Ми қыртысының қүрамында
нейроглиялар да болады. Олар нейрондардың тірегі қызметін атқарады және
оларды ... ... саны ... 10 есе ... ... ... ... 7 қабат нейрондардан тұрады:
1. Молекулярлық қабат ми қыртысының ең үстіңгі жағында орналасқан үсақ
нейрондардан қүрылған;
2. ... ... ... дән, ... және көп ... ... түрады;
3. Сыртқы пирамидалы қабат пирамида пішінді мөлшері ... ... Ішкі ... қабат тығыз
орналасқан әртүрлі пішінді ұсақ нейрондар;
5. Терең орналасқан пирамида қабаты Бец клеткаларының жиынтығы;
6. Көп пішінді клеткалар
қабаты үш ... ... ... көп ... және жұлдыз пішінді
клеткалардай тұрады;
7. Бұл қабат жіп тәрізді өте ұзын ... ... ... 1-ші ... ... өтіп
кетеді.
Ми қыртысында белгілі бір қызмет атқаратын бөлімдер сезім,
қозғалыс, байланыс және лимбика.
Орталык жүйке жүйесінің жоғары бөлімі ретінде ми жар-шарлары бір-
бірімен ... екі ... ... атқарады: .
1. Организмнің сыртқы ортамен баиланысын қамтамасыз етеді, яғни адамның
мінез-құлқы, ойлау қабілеті, санасы ақыл-ойы - бұлардың бәрі жоғары
жүйке әрекеттері;
2. Организмнің ... ... ... ішкі ... ... жағдайға қалыптас-тыру, келтіру, яғни үйлестіру.
Бұлар төменгі дәрежелі жүйке ... бір ... ... ми ... шарларының бірдей еместігі, әсіресе
олардың қызметінің арасындағы айырма-шылығы анықталған болатын. Мидың ... ... ... ... адам сөйлей алмай қалатынын Брок
дәлелдеген. Осы ... ... бір ... ... ... ... ... сөздің мағынасын түсіну қабілетінің бүзылғанын ... Сол ... ... мидың сол жақ жарты шарының ойлауға
қаты-сы барлығы байқалды. ... оң жақ ... шары ... ... ... жақ ... шары сөйлеу, ойлау қызметтерін атқаратыны туралы
мәліметті ... ... Бұл ... ... ... ... ... ғылыми деректер жиналды. Сөйтіп адамның миының жарты шарларына тән
негізгі қызметтер анықталды. Р. ... ... ... ... арқылы
мидың екі жарты шары екі ми іспетті қызмет атқаратынын байқады.
Жүйке жүйесіндегі қозу мен ... ... ... ... ... ... ... екі нерв қызметіне - нейрондағы қозу мен тежелуге
негізделген. Қозу мен тежелу ... де ... ... қызмет
қабілеті. Тек қозу кезінде ғана нейрондардың қызметі пайда болады, ал ... ... ... ... ... кезінде, керісінше, нейронның қозуы
төмендеп, сосын мүлде тоқтап қалады да, оның ... ... Қозу ... ... болуы нейрондарда жүріп жататын зат алмасуының өзгеруіне
байланысты. Екеуінде де энергия жұмсалып, нейронның ... ... ... кезде қозу мен тежелудің барлық жағы ... ... ... ... ... ... түсіну үшін қозу мен
тежелудің пайда болуына байланысты ... ... ... немесе
күшейіп және нашарлап, не тоқталатынын білсек жеткілікті.
Пайдаланылған ... ... ... Қ. ... психология. Оқулық,5-ші басылым. Алматы,2004.
2. Жарықбаев Қ. Психология. Пед. училищелерге ... ... ... адамзат ақыл ойының қазынасы. Алматы,2005.
4. Алдамұратов Ә. Қызықты психология. Алматы,1992.
5. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы,1993.
6. Алдамұратов Ә. ... ... ... ... Б.И ... адам физиологиясы» 2005жыл
8. Сатпаева К « Адам физиологияясы»


 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2859

^