Жүгері [ 16 бет ]

І Кіріспе:
Дақылдың маңызы

ІІ Негізгі бөлім:

1) Морфологиялық ерекшеліктері
2) Биологиялық ерекшеліктері
3) Өсіру технологиясы
4) Өсіп-даму ерекшеліктері
5) Тыңайтқыштардың жүгері өнімділігіне әсері
6) Тыңайтқыштарды қолдану ерекшеліктері
ІІІ Қорытынды бөлім:
Елімізде жүгері өсіру Н. Хрущевтың 1958 жылы АҚШ-қа жасалған әйгілі сапарынан кейін қолға алына бастағаны белгілі. Ол жүгері өсіруді зорлап енгізгендей болғанын тарих парақтарынан білеміз. Бірақ кейіннен оның пайдасын да көрдік. Жүгері – басқа бидай, арпа, рапс, қызылша, картоп сынды дақылдарға қарағанда ең көп өнім беретін дақыл. Оны жақсылап күткен жағдайда әр гектарынан 12-14 тоннаға дейін таза дән, 30-40 тонна төңірегінде сүрлем алуға болады.
Жүгері- маңызды астықтық және мал азықтық өсімдік. Жүгерінің техникалық дақыл ретінде де маңызы зор. Жер шарында жүгері астығының 20% азыққа, 15-20 % техникалық мақсатқа жаратады. Бұл дақыл астығының аз бөлігіне жуығы мал азығына қолданылады.
Жүгері дәнінде 9-10% ақсыл, 4-8% май, 65-70% азотсыз экстрактивті заттар бар. Оны ұн, жарма, жүгері үлпегін алуға өңдейді. Жүгері астығынан алынған өнімдерден әр түрлі азық дайындалады: печенье, торт, шоколад, сусын және тағы басқалары.
Жүгерінің мал азықтық маңызы да зор. Жүгері астығының 1кг 1,34 а.ө. тең. Жүгері малдың барлық түріне бағалы азық болып табылады. Собығын сүттене балауызданып және балауызданып піскен кезеңінде жеке өзін және жапырағы мен сабағын қосып сүрлеуге болады. Осылай дайындалған сүрлемнің мал азықтық құндылығы өте жоғары болады. Мұндай сүрлемнің 100кг 21-28 а.ө. және 180 г дейін қорытылғыш протеин береді. Жүгерінің жасыл жапырағы мен сабағы мал азығына көк балауса күйінде де пайдаланылады. Оларда сүрлегенде алынатын азықтың ақсылдық теңгерімін жоғарылату үшін бұршақты шөптер немесе атбас бұршақты араластыру тиімді. Жүгерінің құрғақ жапырақтары мен сабақтарын үгітілген күйінде , әсіресе шырынды азықтармен қосып малға беруге болады.
Жүгеріні өнеркәсіптің әр түрлі салаларында кеңінен қолданады. Астығынан спирт, крахмал, патока, глюкоза, өсімдік майын алады, сабағынан, собық діңгегінен және орамынан линолеум, кинопленка, қағаз, төсем және тағы басқалар жасалады.
Отамалы дақыл ретінде жүгері өзінен кейін танапты борпылдақ және арамшөптен таза күйінде, органикалық заттарды тамыр және сабақ қалдықтары күйінде мол мөлшерде қалдырады. Сондықтан ол басқа дақылдар үшін жақсы алғы дақыл саналады.
Жүгері морфологиялық белгілері және биологиялық ерешеліктері бойынша қоңырбастар тұқымдасының басқа дақылдарынан әжептәуір өзгешеленеді.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Әрінов Қ.Қ., Можаев Н.И., Шестакова Н.А., Ысқақов М.Ә., Нұрғалиев А.Н., Рахымбеков Т.С., Иванников А.В. «Өсімдік шаруашылығы практикумы» Ақмола 1996 жыл; 156-163 б

2. Қ. Жаңабаев , С . Арыстанғұлов « Агрономия негіздері» Астана 2010жыл; 248-255б

3. С. Арыстанғұлов, А. Елшібаев, Б. Уызбеков, А. Күлдеев «Өсімдік шаруашылығы» Астана 2008; 24-26б

4. Қ. Әубәкіров, Т. Атақұлов, А. Ахмет « Мал азығын өндіру» Алматы 2011ж; 221-228б

5. Әрінов Қ.Қ., Можаев Н.И., Нұрғалиев А.Н. «Өсімдік шаруашылығы» Ақмола 1993жыл; 189-212б

6. Қ.Ш. Жанабаев «Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» Алматы 1994ж; 106-125б

7. Можаев Н.И. , Серікпаев Н.А., Стыбаев Ғ.Ж. «Агрономиядағы ғылыми зерттеу негіздері» Астана 2011ж;

8. Қ.Қ. Әрінов, А.К. Апушев, С.С. Арыстанғұлов « Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау» Астана 2001ж; 138-146

Дисциплина: Ауыл шаруашылығы
Тип работы: Реферат
Цена этой работы: 600 теңге



Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 600 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку

Урезанное содержание работы для ознакомления
Мазмұны:
І Кіріспе:
Дақылдың маңызы
ІІ Негізгі бөлім:
1) Морфологиялық ерекшеліктері
2) Биологиялық ерекшеліктері
3) Өсіру технологиясы
4) Өсіп-даму ... ... ... ... ... ... қолдану ерекшеліктері
ІІІ Қорытынды бөлім:
Елімізде жүгері өсіру Н. Хрущевтың 1958 жылы АҚШ-қа жасалған әйгілі
сапарынан ... ... ... ... ... Ол жүгері өсіруді зорлап
енгізгендей болғанын ... ... ... Бірақ кейіннен оның
пайдасын да көрдік. Жүгері – басқа бидай, арпа, ... ... ... сынды
дақылдарға қарағанда ең көп өнім ... ... Оны ... күткен
жағдайда әр гектарынан 12-14 тоннаға ... таза дән, 30-40 ... ... ... ... ... астықтық және мал азықтық өсімдік. Жүгерінің техникалық
дақыл ретінде де маңызы зор. Жер шарында ... ... 20% ... ... ... ... жаратады. Бұл дақыл астығының аз бөлігіне жуығы ... ... ... 9-10% ... 4-8% май, 65-70% азотсыз экстрактивті заттар
бар. Оны ұн, ... ... ... ... өңдейді. Жүгері астығынан алынған
өнімдерден әр түрлі азық дайындалады: ... ... ... ... және
тағы басқалары.
Жүгерінің мал азықтық маңызы да зор. Жүгері астығының 1кг 1,34 а.ө. тең.
Жүгері ... ... ... ... азық болып табылады. ... ... және ... ... кезеңінде жеке өзін және жапырағы мен
сабағын қосып сүрлеуге ... ... ... ... мал ... өте жоғары болады. Мұндай сүрлемнің 100кг 21-28 а.ө. және 180 ... ... ... ... Жүгерінің жасыл жапырағы мен сабағы мал
азығына көк балауса күйінде де пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... үшін бұршақты шөптер немесе атбас
бұршақты араластыру тиімді. Жүгерінің ... ... мен ... ... , ... шырынды азықтармен қосып малға беруге болады.
Жүгеріні өнеркәсіптің әр түрлі ... ... ... ... крахмал, патока, глюкоза, өсімдік майын ... ... ... және ... ... ... қағаз, төсем және тағы
басқалар жасалады.
Отамалы ... ... ... ... ... ... борпылдақ және арамшөптен
таза күйінде, органикалық заттарды тамыр және ... ... ... ... ... ... ол ... дақылдар үшін жақсы алғы дақыл
саналады.
Жүгері морфологиялық белгілері және биологиялық ... ... ... басқа дақылдарынан әжептәуір өзгешеленеді.
Жүгері дәні бір тамыршамен өнеді. Екі-үш жапырақ ... ... ... ... ... ... бес-алты жапырақ кезеңінде екіншісі,
сөйтіп әрі ... өте ... ... ... ... ... жүйесі
қалыптасады. Өнімнің деңгейі оның дамуына ... ... ... ... тамыры топыраққа 2-3 м бойлайды, ал жан-жағына 1-1,5 м
жайылады. Тамырдың негізгі массасы топырақтың 30-60 см ... ... ... ... ... тамырлар өсіп шығады. Топыраққа бойлай
тереңдеп олар өсімдіктің жатып ... ... ... ... жақсартады. Терең бойлайтын қуатты тамыр жүйесінің дамуы –
астықтың және көк балаусаның ... ... ... ... ... ... қуатты, биіктігі 60 см-ден 6м, жуандығы 1,5-7 см дейін,
тегіс, іші ... ... ... ... ... ірі, шеттері
кірпікшелі, жапырақ тақтасының ... жақ беті ... ... ... ... жоқ. ... саны 7-ден 45-ке ... болады. Гүлдеу
кезеңінің соңында бір өсімдіктің жапырақ ауданы 0,3-1,5 м2 ... бір ... ... қос ... өсімдік. Аталық гүл шоғыры-шашақ
сабақтың жоғарғы ұшында, аналығы- жапырақ қолтығындағы собық. Собық ... ... ... ... ... түр тармақтарының кпшілігінің дәні ірі. 1000 дәнінің ... ... ... ... 75-85% тең ... ... желмен тозаңданатын өсімдік . Өсу-даму кезеңі 70-180 тәулікке
жетеді. Өскін пайда болғаннан ... 3-4 жұма бойы ... баяу ... ... ... ... күту ... және уақытында арамшөпті жою қажет, себебі
өскіндерді арамшөптер басып кетеді, нәтижесінде жас ... ... ... ... ... бірге олардың одан әрі өсуіне және дамына кері
әсерін тигізеді. Жүгерінің қарқынды өсуі буынаралықтың ... ... ... ... ... ... ... дейін 10күн және
гүлдеуінен 20 күн өткенге дейін өсімдік ... ... ... – жылу ... ... Оның тұқымы 8-100С өне бастайды. Бірақ ... ... және ... ... алу үшін жеткілікті емес. Жүгеріні
аса жылымаған топыраққа сепсе тұқымның басым бөлігі ... ... ... ... өскіндер сирек және әлсіз болады. Өскіннің пайда болуы
үшін оңтайлы температура 16-200 С, ... өсуі және ... ... 120С дейін төмендесе өсімдіктің өсуі баяулайды, сарғаяды жіне
ауруға шалдығады. Температура 30С төмен болса жүгері өскіні өліп ... ... ... ... ... 1800-2100 0С, кеш пісетіндеріне
2500-30000С белсенді температура жиынтығы қажет.
Жүгері құрғақшылыққа төзімділігімен ерекшеленеді. Ол ... ... және бір ... ... зат ... ... ... салыстырғанда суды азырақ шығындайды. Оның транспирациялық
коэффиценті 170-406 , ... бір ... ... , ... ... ... ... едәуір жоғарырақ өнім қалыптастыратындықтан жүгеріге
молырақ су қажет. Өсу-даму кезеңінде бір гектар ... ... ... ... ... ... ... шыққанша жүгері ылғалды аз
пайдаланады, содан кейін оған деген талабы арта ... Оның суды ең ... ... ... 10 күн ... және ... 20 күн
өткен аралық . Осы кезеңде су тапшылығы өнімнің күрт төмендеуіне ... ... ... ... ... ... және ауа ... төзе алады. Мұны ылғалды мол пайдаланатын кезеңде жүгерінің жақсы
дамыған, ... ... ... ... қамтамасыз ететін тамыр жүйесі
болатынымен түсіндіріледі. Сонымен бірге жүгері ауадан су буын қосымша қор
ретінде ... ... ... ... ... ... ... мен шай жүгеріден кейін тұрады.
Топырақтың ең төмен сыйымдылығы 75-80% деңгейінде болғанда тамыр жайылатын
қабатта жүгері үшін ... ... ... ... ... ... ... күндік өсімдік. Күннің жарығы, әсіресе
өсімдіктің жастық ... оның ... және ... ... ықпал жасайды.
Егістіктің тым жиілігі, арамшөп басуы өсу процесіне тежегіш әсер ... ... ... қалыптасуы тежеледі, аталық және ... ... ... ... ... және ... өсімдіктердің саны
аса түседі. Жүгерінің агротехникалық ... ... мұны ... Ұзақ күн жүгерінің өсуін ұзартса, қысқы күн-қысқартады.
Жүгері топырақ құнарлығына зор талап қояды және тыңайтқышқа өте ... Ол ең мол ... ... топырақтарда агротехника деңгейі жоғары
болғанда береді.
Құрылымды қара топырақта және күңгірт қоңыр торырақта жүгері сәтті келеді,
сондай-ақ құнарлылығы ... және ауа ... ... ... ... да . Бұл ... ... өнімін топырақ ауасында
оттегінің мөлщері 18-20% кем болмағанда ... Ол үшін ... ... ... алады.
Жүгері өсірілетін топыраққа толығымен қажет мөлшерде органикалық және
минералды ... ... болу ... өңдеу қабаты терең, жақсы
құрылымды, қажетті ... ... қоры мен ... ... болғаны
дұрыс. Бұл дақыл үшін топырақ ерітіндісінің ... ... ... pH6,5-7,5 жақсы . Қышқыл, сортаң және батпақтануға бейім топырақтар
жүгеріні өсіруге ... ... ... ... жүгеріні ауыспалы егісте күздік және
жаздық астық дақылдарынан, дәнді бұршақ дақылдарынан, ... ... және т б ... ... ... ... ... құрғататын кұнбағыстан, қант қызылшасынан ,
судан шөбінен және коп ... ... ... ... ... ... , ... жүгерімен ұқсас зиянкестері –жүгері
көбелегі бар тарыдан ... ... ... ... ... ... енгізілгенде жүгеріні бір танапта өнімділігін кемітпей
бірнеше жыл бойы өсіруге болады. Жүгері ... ... үшін ... алғы
дақыл бола алады, ал көк балауса жемге өсіргенде күздік дақылдарға да.
Ферма маңындағы ауыспалы егісте жүгеріні ... ... ... ... кезектестіріп себеді. Ең дұрысы оны сүрлейтін жеріне ... ... ... ... жүгері –арпа енгізгенде, арпа үшін ... ... ... ... ... ұзақ ... дұрыс пайдаланып ,
арпаны маусымның 2-5 жұлдызында егіп, сондай-ақ арпа ... ... ... арамшөптермен ластануын күрт төмендетуге
болады.
Жел эррозиясына ұшыраған топырақтарда ... көп ... ... , ... ... Мехикалық құрамы жеңіл топырақтарда
жолақтардың енін 50 м ... ... жел ... ... ... үшін ... мұқият дайындайды. Өсіру жағдайына байланысты
топырақты аударып жыртады ... ... ... Қазақстанда өңдеу тәсілін алғы дақылға, танаптың ... ... ... ... ... ... сәттілігімен
және оларды мұқият араластыруға байланысты анықтайды.
Жүгеріні қоңырбастардан кейін орналастырғанда, ... жел ... ... ... ... ... тиімді, ал құрғақ
жылдары тілгішпен өңдеген дұрыс ... ... ... гербицидтерді, аурумен зиянкестермен күресу зат
тарын қолдануды , өсім ... ... ... ... ... , жоғары өнімді будандарды және қазіргі жоғары өнімді ... , ... ... ... ... ... жағдайда
атқарылуын қарастырады.
Топырақты егу алдында өңдеу ылғалды сақтауға , ... ... Ол ерте ... тырмалаудан, 2-3 рет культивациялаудан және
бірнеше тырмалаудан тұрады. ... ... ... 10-12 см ... құрғақ аудандарында себу алдында немесе сепкеннен кейін тығыздау
өте тиімді.
Ғылыми негізделген агротехникада жүгерінің өнімділігі өте жоғары. ... ... ол, ... ... ... қарағанда өте көп
қоректік заттарды шығындайды. 1 гектардан 5-6 тонна астық немесе ... көк ... ... ... ... 150-180 кг ... кг
фосфор және 160-190 кг калий сіңіреді. Бұлардың жартысынан ... ... ... жартысында тұтынады. Сондықтан жаздағы ... ... өте ... кең ... және ... себу ... кезеңінде тыңайтқыш енгізуге мүмкіндік береді.
Жүгері егістігіне тыңайтқыш жүйесін қолдану негізгі ... ... ... қоректендіруден тұрады. Негізгі тыңайтқышты сүдігер ... ... ... ... ... айтайық шамамен 5-10 кг
әсер етуші затын дән ұясынан 4-5 см қашықтықта және 2-3 см ... оның ... ... ... ... 20-30 кг әсер етуші
затын енгізгендей болатынын зерттеулер дәлелдеп берді.
Тұқымның танаптық өнгіштігінің ... ... үшін ... тыңайтқышты ұядан ... ... және ... араластыру керек. Мұндайда астықтың өнімі гектарына 5ц
артады.
Тыңайтқыш мөлшерін топырақтың сапасына, алғы ... , ... ... ... ... ... химиялық құрамына
және жоспарланған өнімділігіне байланысты анықтайды.
Шаруашылықтар ... ... ... зауыттардын, егуге толығымен дайын
күйінде алады. Тұқымның өнгіштігі 95% кем болмау керек. Олардың өнгіштігін
жоғарылату үшін ... ... 3-5 ... жылы ... ... ... ... сақтаудың маңызы зор. Тұқымды тым ерте ,жылынбаған
топыраққа ... ... ... ... баяулайды, ал тұқымдар көбінесе
ауруға шалдығады. Тым кеш егу ... ... ... әкеледі, ол
өнімнің төмендеуіне себеп болады. ... ... ... ... сіңіру
қабатында 10-120С жылынғанда еге бастайды. Жеңіл ... ... ... ауыр ... ... ертерек бастайды.
Сонымен себу мерзімін реттей отырып, өсімдіктің қажет ... ... және де ... ... ... ... ... арамшөппен ластану деңгейіне байланысты егуге дейін арамшөптермен
тиімді күресу шараларын іске асыруға болады.
Жүгеріні сүрлемге нүктелеп немесе кең ... ... ал ... жай
қатарлап та себуге болады. Гектардағы өсімдік жиілігі артқан сайын ... ... ... ... өнімі арта түседі.
Жүгеріні шаршы-ұялап егу үшін қатар аралықтары 70см СКНК-8, СКНК-6 нүктелеп
СУПН-8,СУПН-6, СКПГ-4, СБК-4 тұқым сепкіштерін ... ... ... жүгері отамалы дақыл ретінде кең қатарлап
себу ... ... ... Және мұндайда қатар аралығын кішірейту көк
балауса өнімділігінің артуына себеп болады. ... ... ... сепкіштерінің орнына жүгеріні СЗС-2.1, СЗС-2.1Л ... ... ... , ... ... ... сапалы дайындағанда және СЗС-
2.1 тұқым ... ... ... көк балауса өнімділігінің кемуі
байқалмаған.
Жүгерінің сүрлемге себу мөлшері ... бір ... ... ... ... өнімділігін анықтайды. Сабақ жиілігі топырақ-климат жағдайына
байланысты: ылғалмен қамтамасыз ... ... ... бір ... жердегі
өсімдік жиілігі де жоғары болады. Қазақстанда жүгері өнімінің төмендігі
көбінесе өсімдіктің ... ... ... ... байланысты .
Қазақстанның жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 290мм аспайтын ... ... ... ... сабақ жиілігі болып 60-70мың , ал
топырақтағы ылғал қоры жақсы ... 70-80, ал ... ... ... ... ... көк балаусаның ең жоғарғы өнімін 90-100мың
сабақ жиілігінде алуға болады. ... ... 350мм ... ... жиілігі болып 100-180мың өсімдік саналады. Бірінші кезекте жиналатын
танаптарда, тіпті жауын-шашыны 280-300мм аудандарда , ... ... ... ... ... ... Қажетті сабақ жиілігін
алу үшін себу мөлшерін анықтаған кезде танаптық өнгіштікке, өсімдіктің
өміршеңдігіне қажетті негізгі ... ... ... ... ... ... ... тек тұқымның себу мөлшерін
арттырып қана ... ... да, ... ... көңіл қоймайды.
Жүгері тұқымының шығынын себу мерзімін , сіңіру тереңдігін ... ... , ... дәрілеумен, себу кезінде тұқымның зақымдануын төмендетумен,
егістікті баптап- күту кезіндегі өсімдіктің шығынын кемітумен, ... ... ... ... тырмалағанда, кемітумен, әсіресе өскін пайда
болғаннан кейін тырмалағанда, кемітуге болады.
Топырақтың қалыпты ылғалдылығында жүгері тұқымын 6-8 см ... ал ... себу ... 10-12 см ... ауыр ... 4-5 см
дейін кемітеді. Өскіндердің бірден және біркелкі пайда болуы үшін ... ... ... және ... ... тығыздайды. Ауыр топырақтан,
әсіресе дымқыл ауа райында, басқаларын.
Жүгері танаптың арамшөптермен ластануына өте сезімтал келеді, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... баптап-күту
шаралар жүйесінде негізгілері-егін көгі пайда болғанша және пайда болғаннан
кейін ... ... ... ... ... ... көмегімен күресу. Егуден 3-5 тәулік өткеннен кейін-ақ бірінші
тырмалауды жүргізу керек.
Тырма типін топырақтың күйіне ... ... ... ... пайда болғаннан кейін жеңіл З-ОР-0,7 және орташа тырмаларды БЗСС-1,0
өскін пайда болғанша орташа БЗСС-1,0 немесе БИГ-3 қолданады. ... ... ... болғанша тырмалауды агрегаттың жылдамдығы сағатына 6-7 км етіп
жүргізеді. Өскінді тырмалағанда ең ... ... ... және орташа
тырмалармен төменгі жылдамдықта 4-5 км , ... ... ... ... және ... ... ... жетуге болады.
Өндірісте, өскінді қаншалықты мұқият, баяу ... ... ... ... болдырмаудың жолы жоқ, сондықтан бұл
тәсілді қолданбау жағдайын қарастырған жөн.
Сегіз ... ... ... ... ... ... ... КРН-
5,6 культиватор ымен , алты қатарлы сепкіштің ... ... ... қосалқы мүшелерін іліп жүргізеді. Мұндайда
қорғағыш аймағы 10-12 см ... ... ... мүшелері жоспарлас іздерін
жабуы үшін агрегаттың алдынғы жағына екі 270 см ... ... ... культивация әдетте 7-8 см, ауыр ... 8-10 см ... ... культивацияны, бірінші культивацияда пайдаланған ... ... ... ... ... ... жүргізеді.
Қайталап өңдегенде қорғағыш аймағын ұлғайтады, культиваторларға ... ... ... ... ... инелі дискісін, шабықтағыш
тырма тіркестіріп және арамшөптердеі топырақпен көмеді. ... үшін ... және егін көгі ... ... кейін жүгері
егістігінде гербицидтер, оның ішінде кең тараған 2,4Д тобінікі, кеңінен
қолданылады. Өскін ... ... 1-3 ... бұрын бүркудің мөлшері амин
тұзы бойынша 1,5 кг/га, ал бутил ... ... ... Бір жылдық қос
жарнақты және қоңырбастар тұқымдасының арамшөптеріне қарсы агеллонның 2-3
кг әсер ... ... ... -3-4 кг, симазиннің 5-6 кг жүгері көгі
пайда болғанша бүркеді.
Соңғы ... ... жаңа ... ... жоғары тиімділігі
анықталынды, оны жүгеріні себерден 5-6 тәулік бұрын ... ... ... ... ... ... ... сүрленетін массадағы қоректік заттардың
мөлшерін және оның ылғалдылығын ескерген жөн. ... ... ... және ... ... ... жинаған тиімді.
Өсімдікте осы кезеңде 60-65% су, жеткілікті ... қант ... ... балауса жақсы сүрленеді. Аталған кезеңдерге жете алмайтын аудандарда
жүгеріні үсік түскенше жинайды. Жүгеріні 8-10 см биіктікте ... ... және ... ... комбайндар өсімдікті ұсақтайды және көліктерге
тиейді. Жүгеріні көк балаусаға шаруашылыққа тиімді өнім деңгейіне ... ... ... желінгіштігі шашақбасының гүлдегенінен кейін
төмендейді.
Солтүстік ... ... ... ... дақыл болып табылады
,Республиканың оңтүстік аудандарында жемазықтық дақыл ретінде ... ... 100кг ... дәнінде 120-130 азықтық өлшем, 100кг көк балаусасында
өсіп-өну кезеңіне байланысты 12-ден 26 азықтық ... 100кг ... ... өлшем және 1,2-1,4кг сіңімді протеин бар.
Жүгері- ең маңызды және барынша өнімді ... ... ... Соңғы
жылдардағы орташа астық өнімі ... ... ... ... өндірісін ұлғайту жолдарының бірі – жүгері
дәні пісетін аймақтардағы егістік құрылымын ... және оның ... қоса ... ... ... ерте пісетін будандарын
орналастырған дұрыс.Астыққа өсірілетін жүгері егістігінің жалпы ... 120 мың ... ... мөлшері өсіп-өну кезеңдері мен жинау мерзіміне байланысты
және 8-ден 27% дейін өзгереді, осыған сәйкес 100кг көк ... мен ... ... ... пісу кезеңіне байланысты 12-16 астық өлшем
(собық түзілгенше) және 17-26 ... ... ... ... болғаннан кейін)
болады.
Өсімдік табиғатында мынадай заңдылық бар: ең ... сорт ... ... ... ... ал ерте ... өнімділігі төмен өсімдіктер.
Жүгерінің көп ... мен ... бір ... өлшемнің протеинмен
қамтамасыз етілуі 60-70г аспайды, ал зоотехникалық норма ... , ... да ... азығына жүгері Қазақстан Республикасында 2,2млн. га шамасында ... мал ... ... ... ... 19,0%. ... алты ... мал азығына жүгері 1,5млн.га жерге ... мал ... ... 25,1%) ... жылдардағы көк балауса
өнімдері 172-ден (Солтүстік Қазақстан облысы ) 97ц/га ... ... ) ... ... ... өте ... потенциялды мүмкіндіктермен ерекшеленеді.
Сүрлемге өсіргенде ол ... және ... ... ... 150-300, ал ... ... 600-850 ц/га ... өнім береді.
Жүгерінің тамыр жүйесі, басқа астық тұқымдастар сияқты, шашақты , топырақта
2-3 м тереңдікке дейін ... ... ... ... ... ... кезеңде қарқынды дамиды да, үшінші жапырақ пайда болғанда 30-50 см
тереңдікке жетеді. Жүгеріде бес тамыр ... ... ... ... және ... ... төрт ... құрады. Ұрықтық
тамырлар егін көктегеннен кейін алғашқы 20-30 күнде өсімдіктерді су ... ... ... ... ... рөл ... ... олардың
рөлі шашақтануға дейін сақталады. Жүгерінің түйін тамырлары 3-4 ... ... ... түзіле бастайды.
Топырақтың 0-20 см қабатында тамырдың 55-60% шоғырланады, ... кең ... ... ... ... ... тереңірек
бойлайды, мұның өзі ең әуелі топырақтың су режімі ... Бұл ... ... тереңдеп өсуімен жер үсті бөлігінің
биіктеп өсуі ... ... 2:1 ... ... ... 10-11
жапырақтар түзілгенде өсімдіктің орташа биіктігі 60-70 см ... ... 1 м аса ... ... Егер мұндай жүгеріні суармаса, онда
шашақтану кезеңінде тамырлар 2 м ... ал ...... ... олар 2,5 м және одан ... ... ... Егер суаруды ерте
жүргіссе, онда тамырлардың ... ... да ... 0-70, ... қабатта шоғырланады.
Жүгерінің сабағы тік тұрады, биіктігі 0,5-2,5 м , мұның өзі ылғалдану
жағдайы мен ... ... ... ... ... немесе
суармалы жерлерде өсімдіктердің биіктігі 13-14 жапырақтың ... ... ... ... 40-50%, 17-18 жапырақта 60-65% және шашақтану
басталғанда 82-85% шамасында ... ... ... борпылдақ, кеуекті,
жас кезінде 5% дейін қант болады. Сабақтың жуандығы 1,5-2,5 см, ал ... ... 3,0-3,5 см ... ... Сабақ түйіндерден тұрады, олардың
саны сорттарына байланысты 8-ден 30-ға дейін жетеді. Соңғы 3-4 ... ... ұзын ... ... өсімдіктің жалпы биіктіктігінің 1/3
жетеді. Сабақта орта ... ... ... ... ... ... өсімдіктеріне әдетте 1-2 сабақ түзіледі, кейде көп
сабақты өсімдіктер де ... ... ... ... ... ... бұталары өсіп
шығады, әдетте олар жақсы қоректену ... ... ... ... байланысты.
Жүгерінің жапырағы кең сызықты.Өсіп-өну кезеңін ... ... ... ... де ажыратылады:ерте пісетін сорттардың
жапырақтары мен түйін саны аз ... ... ерте ... сорттардың өсімдіктерінде 8-10, ал кеш пісетін
сорттарында 23-25 ... ... ... Қазақстанда 12-16 жапырақ
түзетін орташа мерзімде пісетін және 17-19 жапырақ түзетін ортадан ... ... ... ц/га көк ... ... қалыптастыру үшін әр гектардағы жапырақ бетінің
ауданы 40-50 мың м2 болу ... деп ... ... ... дәреже суармалы
жағдайда жапырақ бетінің ауданы 85-90 мың м2 га жетті , әр ... саны ... ... да 850 ц/га көк ... өнімін берді. Табиғи
ылғалдану жағдайында жапырақ бетінің ауданы 20-40 мың м2/га ... ... ... ... бітіктігінің жиілігі , будандардың пісу ... ... ... тәжірибелерімізде табиғи ылғалдану жағдайында ортадан ... ... ... әр ... ... ... м2, ал ерте ... 12-16 мың м2 жапырақ бетінің ауданын қалыптастырады, көк балауса
өнімі тиісінше 280-300 және 180-220 ц/га ... ... ... дейін сорттар мен будандардың пісу мерзіміне
байланысты белсенді ... ... ... . ... ... кері ... тәуелділікте , будан неғұрлым кеш пісетін
болса, соғұрлым ол өнімдірек және көбірек ... ... ... кең тараған будандардан ерте пісетін топқа Молдавский
216СВ, Молдавский 257 СВ, Днепровский 141Т және олар ... ... ... ұсынылған : орташа мерзімде пісетін будан тобына
Одесский 80МВ, Одесский 86МВ,Днепровский 247МВ, ... 86МВ ... кеш ... ... ... ... 5 ТВ кіреді.
Солтүстік Қазақстан жағдайында жүгері мамырдың екінші онкүндігінде себіліп
және тамыздың үшінші онкүндігі кезеңіндежиналғанда орта есеппен ... ... ... ... ... ортасында жиналғанда ғана
қосымша 250-3000 жылу немесе 1950-21000 жиынтық температура алады, ... ... ... ... кеш- ... ІІ-ІІІ онкүндігінде түскен
жылдары ғана ... ... ... ... ... болған және күзгі
бозқырау кеш түскен ... ... ... және ... ерте ... будандары сүттене-балауыздана пісу кезеңіне ... және ... ... егін ... ... (20-25 ... кезеңнің
ұзақтығы 120-125 күн.
Жүгерінің ең ерте және ерте ... ... ... ... үсіксіз кезеңіне ойдағыдай келеді, алайда олар собық түзе
отырып, көк балаусадан аз өнім ... ... ... әсері
Әртүрлі дақылдардан алынған белгілі өнім ... ... ... ... ... ... ... саласының қоятын
талаптары тұрғысынан бағаланады. Мұның өзі астық сапасын ... ... ... ... ... Ондай әдістердің көмегімен кез-
келген дәнді дақылдардың тамақтық, мал азығындық және техникалық ... ... ... Өнім сапасы жөніндегі көрсеткіштер мемлекеттік
стандарттарда қаралған.
Тыңайтқыштарды қолдану ... ... ... ... мол өнім ... оның ... қауырт өсуіне себеп ... ... ... ... ... ... Олар ... мынадай үш топқа бөлінеді:
а) физикалық көрсеткіштер: дәннің көлемдік салмағы —1000 ... ... өсу ... ... ... ... 1 ... собықтың
саны, ылғалдылығы.
б) химиялық көрсеткіштер: белок, крахмал, майлар, ... мал ... ... ... және нандық қасиеттері.
Аталған көрсеткіштер бір-бірімен ... ... ... егістігінің
сапасы жөніндегі көрсеткіштер шаруашылықтар экономикасында маңызды роль
атқарады. Астық қабылдау пункттері астық сапасының бір ғана ... ... ... сәйкес келмесе, қосымша баға төлемейді.
Жүгері егістігі, басқа да тірі организмдер ... ... ... ... ... даму кезеңдерінен өтеді. Мәдени өсімдіктер өнімінің
басты көрсеткіштерінің бірі — өсімдіктер вегетациясы кезінде ... ... ... ... Мұның өзі өсімдіктерде болатын әртүрлі
физиологиялық процестерге ... ... ... ... белоктар-дың алмасуы) байланысты болады. Өсімдіктердің жеке өніп өсу
сатылары ... ... ... ... ... ... ... көп ғалымдардың зерттеулерінен белгілі.
Тыңайтқыштарды қолдану кезінде өсімдіктердегі құрғақ заттар салмағының
артуы жүгерінің ... ... пісу ... ... ... Ашық
қара қоңыр топырақта егілген жүгері өзінің шашашақтануы сатысына келгенде,
тыңайтылмаған алқаптағы бір ... ... зат ... 93,9 ... әр ... 60 кг ... ... қолданғанда 114 граммға
өскен. Нормалары әрқилы азотты тыңайтқыштарды осы фосфорлы ... ... ... ... ... 151,9 ... ... заттардың ең көп өсуі — әр гектарға 30 тонна көң беріп, оған азот
пен ... ... ... — 171,1 ... ... ... аз алқаптарда қолданылған фосфорлы тыңайтқыштардан құрғақ заттардың
массасы өспеді.
Сонымен, тыңайтқыштарды қолдану ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл жалпы өнімге де әсер етеді.
Өсімдік түсімінің сыртқы белгісіне және оның ... ... ... I ... собықтың, дәннің саны және бір собықтағы дәннің, 1000
дәннің ... I ... ... процент есебіндегі үлес ... ... бәрі ... биологиялық өнімін құрайды. Жалпы өнім ... ... ... ... ... бар. Суармалы жерлердегі ашық
қара қоңыр топырақта егілген дәндік ... ... өсуі — ... ... ... мен 1000 дәннің массасының өсуіне байланысты болады. 30 тонна көң
мен минералды тыңайтқыштарды араластырып қолданғанда әрбір 100 ... ... ал ... ... 98 ... шығарды. 60 кг супер-
фосфат қолданғанда жүгері собығындағы дән санының ... әсер ... ... жүгері собығынан 120 дана дән, бір собықтағы дәннің
массасы 38,1 грамм ... ... Ал ... тыңайтқыштардың әртүрлі
нормаларын 60 және 90 кг ... ... ... бір ... ... ... данаға, массасын 213,3—229 грамға, I өсімдіктегі
дәннің массасын 51,1—78,8 грамға арттыруға ... ... 1000 ... ең көп өсуі — N120 Р90 N150 Р60 — 30 ... ... қолданғанда
алынды. Бұл екі варианттағы алынған 1000 дәннің массасы 288,9 және ... ... ... ... 1000 ... массасы 233,3 грамм яғни,
жоғарыдағы тыңайтылмаған алқаптармен салыстырғандағы 1000 ... 24—26% ... ... — орташа және жоғары ... ... ... ... ... ... роль ... көрсетті. Ал
қолданған калийлі тыңайтқыштар жүгері егістігінің ... ... ... ... жүгерінің өсу кездеріндегі құрғақ заттар мен
сыртқы белгілеріне әсерлерін қадағалау — бізге керекті ... ... ... ... жүгеріге қалай, қанша қблдануға болатынына негіз
жасайды. Әртүрлі топырақтардағы жүгері ... ... мен ... әсері — шаруашылықтағы егіншілік мәдениетіне топырақтың
құнарлылығына, дақылдардың сорттарына байланысты болады. Сондықтан да ... ауыл ... ... ... ... нормасын,
тәсілдерін анықтау үшін, белгілі топырақ-климат ... ... ... ... ... ... ... Тыңайтқыштардың
топырақтың құнарлылығына, ылғалдылығын сақтауға, көп өсімдіктердің ... ... ... олардың тамырлары мен жапырақтарының ұлғайып
өсуіне және тез пісуіне әсер ететіндігі анықталды.
Жүгері ... ... ... мен ... кейбір ерекшеліктері
Қазірде ғылымның белсенді ықпал етуі, жоғары өнімді жүгерінің сорттары
мен ... ... ... ... мен ... ... көп ... топырақ өңдеудің озық тәсілдері, комплексті
және өнімділігі жоғары машиналардың пайдаланылуы, еңбекті ұйымдастырудың
тиімді ... ... ...... ... жаңа ... ... бұл дақылды өсірудің жайына талдау жасау—дәнге, сондай-ақ сүрлемге
арналып ... ... ... ... бізде әлі де ойдағыдай болмай
отырғанын оның биологиялық ... мен ... ... көрсетуде. Оның үстіне бұл дақылды өсіруге қол еңбегін көп
жұмсауға әлі де жол ... ... ... ... қол жеткізген шығымдылықтары дәрежесінде өзара ... бар, ... өзі ... ... ... келе ... Көп уақытқа дейін, жүгері егістігінің топырағы жай технологияны
қолданғанда 10—12 рет әртүрлі механикалық өңдеуден өтетін. Бұл ... ... ... ... ... жиналып болған соң топырақ
қандырылып суарылады. Одан соң ... үшін ... ... бульдозермен
жабылады. Фосфорлы, калийлі және органикалық тыңайтқыштар және азотты
тыңайтқыштардың қолданылатын ... ... ... ... Егістік
жер себер алдында өңделіп, айдалады. Тырмаланады, ... соң, ... ... ... ... 4—6 және 8—9 ... ... жеткенде азотты тыңайтқыштармен үстеп ... өсу ... ... гербицидтер қолдану үшін 2—3 ... ... ... ... ... үшін ... ... жұмсалады. Оның үстінде, егістіктерді суару жұмыстарын жүргізуге
байланысты арықтар тартылады. Осы жұмыстардың барлығы тракторлар мен ... ... ... ... ... ... талай
реттік тынымсыз қозғалысы топырақты тығыздайды, құрылысын бұзады. Мұның
өзі топырақ ... тым ... әкеп ... жел және ... оңай ұшыратады, әрі топырақ құнарлылығын кемітеді. Оның үстіне,
жүгері егістігіне жоғарыда қолданылған агротехникалық ... ... ... мен ... ... ... (жұмысшы күші, жанармай,
дақылдардың өзіндік құнын) ... тыс ... ... Міне, мұның өзі
егіншілікті дұрыс жүргізудің экономикалық сапалы, ... ... ... ... Жүгері егістігінде индустриялық технологияны қолданудың мәні —
топырақ тиімділігін арттыру, ... ... мен ... ... тұқымды, техниканы комплексті түрде, үйлесімді пайдалану
болып табылады. Жерді көктемде жыртудан ... ... ... тығыз
егістіктің беті маламен тегістеледі, борпылдақ топырақтарда жерге бұл
операцияның қажеті жоқ. Фосфорлы, ... және ... ... мен
азотты тыңайтқыштардың кейбір бөлімдері осы ... ... ... ... дәстүрлі тәсілдерінің бірі— жүгері жер бетіне
өніп шыққанша және шыққаннан кейінгі тырмалау, ол топырақтың ... ... ... ... жою үшін қолданылады. Көктемде жер жақсы суарылып,
ол ылғалды жақсы сіңіретін болса, өсімдік 6—7 жапырақ ... ... ... ... ... су — шашақ шашардың алдында, үшінші су — ... ... ... ... ... болу ... ... су — дән қамырланған
кезде беріледі. Өсіп-жетілу кезіндегі суарудың жиілігі мен ... ... ... жер ... және басқа факторларға қарап
белгілеу қажет. Егер топырақтың ... ... ауыр ... ... ... 4—5 рет ... жеткілікті, ал ұсақ тас жер бетіне жақын, боз
топырақты жерлерде ... 9—12 рет, ... аз ... ... ... ... енгізілген алғашқы жылы едәуір қиындық кездесті.
Өйткені, бұл технология суарылмайтын жердің жағдайында қолайлы ... ... ... ... суармалы жердің жағдайына онша оңтайлы болмайды.
Сол себепті, мамандар бірлесіп, осы технологияның негізгі ... ... ... ... құрамын өзгертіп, олардың жұмыс органдарын қайтадан жабдықтады.
Индустриалды технологияны енгізгенге ... ... ауыр ... агретатпен өнделіп, топырақты тегістеуге мала екінші агрегатта
қолданылатын еді. Ал ... ... ... ... ... жырту,
тыңайтқыштарды қолдану, тырмалау, малалау жұмыстарын бір ғана агрегат ... ... Тек ... аяқ жағы ... ... ... ... және мал азықтық өсімдік. Жүгерінің техникалық
дақыл ретінде де маңызы зор. Жер шарында жүгері астығының 20% ... ... ... ... ... Бұл ... астығының аз бөлігіне жуығы мал
азығына қолданылады.
Жүгері дәнінде 9-10% ақсыл, 4-8% май, 65-70% азотсыз ... ... Оны ұн, ... жүгері үлпегін алуға өңдейді. Жүгері астығынан алынған
өнімдерден әр түрлі азық ... ... ... шоколад, сусын және
тағы басқалары.
Жүгері желмен тозаңданатын өсімдік . ... ... 70-180 ... ... ... болғаннан кейін 3-4 жұма бойы жүгері баяу өседі. ... ... ... күту қажет және уақытында арамшөпті жою қажет.
Тыңайтқыштарды қолдану ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл жалпы өнімге де әсер етеді. Өсімдік
түсімінің сыртқы ... және оның ... ... ... жатады:
I есімдіктегі собықтың, дәннің саны және бір собықтағы дәннің, 1000 ... I ... ... ... ... үлес салмағы. Осы
аталғандардың бәрі жүгерінің биологиялық өнімін ... ... өнім ... ... ... үлкен маңызы бар. Суармалы жерлердегі ашық
қара қоңыр топырақта егілген дәндік жүгері өнімінің өсуі — собықтағы дәннің
көп ... мен 1000 ... ... өсуіне байланысты болады. 30 тонна көң
мен минералды ... ... ... ... 100 өсімдік
102—107 собық, ал тыңайтылмаған алқаптарда 98 собық ... 60 кг ... ... ... ... дән ... өсуіне әсер етті.
Тыңайтылмаған алқаптағы жүгері собығынан 120 дана дән, бір собықтағы дәннің
массасы 38,1 ... ... ... Ал ... ... ... 60 және 90 кг ... араластырып қолданғанда, бір собықтағы
дәннің санын 815—865 данаға, ... ... ... I ... массасын 51,1—78,8 грамға арттыруға болады екен. 1000 ... ең көп өсуі — N120 Р90 N150 Р60 — 30 ... ... қолданғанда
алынды.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Әрінов Қ.Қ., Можаев Н.И., Шестакова Н.А., ... М.Ә., ... ... Т.С., ... А.В. ... шаруашылығы практикумы»
Ақмола 1996 жыл; 156-163 б
2. Қ. Жаңабаев , С . Арыстанғұлов « ... ... ... ... С. ... А. ... Б. Уызбеков, А. Күлдеев «Өсімдік
шаруашылығы» Астана 2008; 24-26б
4. Қ. Әубәкіров, Т. Атақұлов, А. Ахмет « Мал азығын ... 2011ж; ... ... Қ.Қ., ... Н.И., ... А.Н. «Өсімдік шаруашылығы» Ақмола
1993жыл; 189-212б
6. Қ.Ш. Жанабаев «Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы»
Алматы 1994ж; 106-125б
7. Можаев Н.И. , ... Н.А., ... Ғ.Ж. ... ... негіздері» Астана 2011ж;
8. Қ.Қ. Әрінов, А.К. Апушев, С.С. ... « ... ... ... ... ... және стандарттау» Астана 2001ж; 138-
146
-----------------------
Тыңайтқыштардың жүгері өніміне әсері


 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2931

^