Сәкен Сейфуллиннің өмірі мен шығармашылығы [ 16 бет ]


ЖОСПАР:

Кіріспе

1. Сәкен Сейфуллиннің өмірі мен шығармашылығы
1.1. Қазақ әдебиетінің негізін салушы.
1.2 Бейнесі әр адамның жүрегінде.

2. Сәкен Сейфуллиннің шығармаларындағы тарихи сөздер
2.1 Сәкен шығармалыры туралы қысқаша мағлұмат, сол шығармаларында кездесетін тарихи сөздер

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі

КІРІСПЕ.
ХХ ғасырдығы қазақтың жаңа әдебиеті негізін салушылардың бірі Сәкен Сейфуллин аз ғана ғұмырында өлшемейтін мол мәдени мұра қалдырды. Қазақ әдеибетінің барлық жанрында тамаша туынылар берген жаңашыл жазушы қаламынан туған шығармалар халық өмірінің ең көркем образдар арқылы, терең иделяар айтып, эстетикалық игіліктер жасады.
Ұлттық әдебиетке төңкерістік мазмұн жаңа нысан асқан идея әкелген жазушы туындылары халқымыздың рухани қазынасын қорландыра түсті.
Сәкен Сейфуллин кеңестік дәуірде туған қазақ әдебиетінің тұңғыш қаламгері болып, поэзия, проза, драматургия сияқты жанрлармен әдебиетіміздің басқа саласында да көрнекті қызметтер атқарды.
Сәкеннің ерлік күреске толы өмірі мен шығармашылық еңбектері біздің әдебиетіміздің идеялық қалыптасуы кезіндегі орасан қызметімен бірге, оның профессионалдық жағынан өсуіне, ер жетуіне зор үлес қосты. Ол қазақ әдебиетін барлық жанр жағынан ілгерілетіп, жаңа дәуір талаптары негізінде үлкен жаңалықтар жасады.
Мұның бәрі Сәкенді қазақ әдебиетінің негізін салушы деп айтуға дәлел.
Қазақ әдебиетінің негізін салушы, тамаша ақын және көрнекті қоғам қайраткері Сәкен Сейфуллиннің есімі халық арасына кең жайылған. Ол – қазақ ақындарының ішінде бірінші рет революцияны, сол арқылы тарихи кезеңдерді ашық бейнеледі.
Сәкен сол кездегі халықтың тұрмысын, хал – жағдайын жырлаушылардың бірі ретінде саналады.

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Сәкен Сейфуллин «Сол жылдарда». «Жазушы» баспасы, Алматы, 1974 жыл.
2. Т.Ақшолақов. «Қазақ әдебиетің оқыту». Алматы, Мектеп, 1985 жыл.
3. «Қазақстан мектебі» журналы, №4, 2002 жыл.
4. “Қазақ әдебиетiн оқыту методикасы”Қ.Бiтiбаева “Атамура” 2003 ж.

      
      ЖОСПАР:
|Кіріспе | ... ... ... ... мен ... | ... ... ... ... ... | ... ... әр адамның жүрегінде. | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... туралы қысқаша мағлұмат, сол шығармаларында| |
|кездесетін тарихи сөздер | |
| | |
| | ... | ... ... тізімі | |
| | ... ... ... жаңа ... ... ... бірі Сәкен
Сейфуллин аз ғана ғұмырында ... мол ... мұра ... Қазақ
әдеибетінің барлық жанрында тамаша туынылар берген жаңашыл жазушы қаламынан
туған шығармалар халық өмірінің ең көркем образдар ... ... ... эстетикалық игіліктер жасады.
Ұлттық әдебиетке төңкерістік мазмұн жаңа ... ... идея ... ... халқымыздың рухани қазынасын қорландыра түсті.
Сәкен Сейфуллин кеңестік дәуірде туған ... ... ... болып, поэзия, проза, драматургия ... ... ... ... да ... ... ... ерлік күреске толы өмірі мен шығармашылық еңбектері біздің
әдебиетіміздің идеялық қалыптасуы кезіндегі орасан қызметімен ... ... ... ... ер ... зор үлес қосты. Ол ... ... жанр ... ... жаңа ... ... негізінде
үлкен жаңалықтар жасады.
Мұның бәрі Сәкенді қазақ әдебиетінің негізін салушы деп айтуға дәлел.
Қазақ әдебиетінің негізін салушы, тамаша ақын және ... ... ... ... ... ... ... кең жайылған. Ол – қазақ
ақындарының ішінде ... рет ... сол ... ... кезеңдерді
ашық бейнеледі.
Сәкен сол кездегі халықтың тұрмысын, хал – жағдайын ... ... ... ... ... ӨМІРІ МЕН ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ
1. Қазақ әдебиетінің негізін салушы.
Сәкен Сейфуллин 1894 жылы бұрынғы Ақмола облысы, Ақмола уезі, ... ... ... ... ... ... Жаңа – арқа ... сағымды даласы, мөлдір сулары, толқыған ... ... ... алыстан көщ тартқан Аба, Өр тауларының бауыры – болашақ
ақынның балалық шағы өткен, жаз жайлау ... ... ... теуіп,
ақсүйек ойнаған, қыстың боранды ұзақ түндерінде қиял – ... ... толы ... ... ... мың ... ... адам жүрегін
елжіретін ән мен күй тыңдаған, айт пен тодың қзығын ... ... ... қызықтаған алтын айтыс пен бәйгені қызықтаған алтын бесік ыстық
ұясы.
Табиғаттан дарынды ... ... қара көз, ... ... ... ... ... мен Жамал азан айтып қойған ... ... ... ... ... атап ... ... домбырашыл, саясатшы, аңшы Сейфолланың көп істеріғ әрекет
қимылы, мінез қалыбы болашақ ақынның өр, қайсар, әділ ... ... ... ... ... ... ... жылауға жоқ тұрыштайдай бала
шешесі Жамалдың ертегілерін тыңдаудан жалықпайтын. Ауыл ... ... ... хат ... ...... өзі үйренемін деп ... ... ... үйренуге, орысша оқуға) жіберіледі. Қараңғылықтың
қаймағы бұзылмаған алыс ауылдан келген ... ... ... ... ... кейін Ақмоладағы бастауыш приход мектебінде, үш кластық қалалық
училищесінде, Омбыдағы мұғалімдер семинариясында оқыды.
Революцияның от – жалынына ... ... ... ... ... аймағында Совет Өкіметін орнату ісіне белсене араласты.
2. Бейнесі әр адамның жүрегінде.
Қазақ әдебиетінде ақын тұңғыш рет лирикаға, ... ... ... ... ... лиро – эпостық үлгілерімен байытты, ... ... сын мен ... тану ... ... да революцияшыл жаңа
шығрмалар тұғызды.
Сөйтіп, қазатың жаңа дәуіріндегі ... ... ... ... ... ... ... Сейфулиннің атағы шықты.
Ол өзінің өткірлігімен, шын өмірді айқын сипаттауымен (реализм) халық
жүрегін жаулап алып, ... ... алып ... болды. Ақынның
шығармашылық өсуі, ең алдымен оның поэзиясында анық ... ... ... ... тағдырына ойлана қарайды, надандық пен
ескі феодалдық әдет – ғұрып заңдары ... ... ... ... ... көрінісіне налиды, оның келешегі туралы ойлайды.
Бұл 1988 жылдың ақпанның 22-ші ... ... ... ... атындағы мемлекеттік мұражай:
2. СӘКЕН СЕЙФУЛЛИННІҢ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ ТАРИХИ СӨЗДЕР
2.1 Сәкен шығармалыры туралы қысқаша мағлұмат,
сол шығармаларында кездесетін тарихи сөздер
Поэзия саласындағы ... ... ... 1914 жылы ... ... атты өлеңдер жинағынан бастаған. «Кел, жігіттер», «Жас қазақ
марсельезасы», ... ... саяи ... ... ... ... ... ұластырып, атақты «Советстан» поэмасымен ... ... ... әбден айқындады.
Қазақ совет әдебиетінің идеялық – творчестволық ... ...... ... Бұл ... ... әдебиетке қосқан зор
үлесін еселей түсті. Жаңа заманды ... ... ... ... ... күрделі мәселелерді жасқанбай жырлап, «Кезеңнің қайшылық
– қиындықтарын» батыл айтып берген. «Қызыл ат» поэмасы қазақ поэзиясының 30-
жылдарындағы үлкен табысы ... ... ... ... қосқан үлесімен
бірге, оның қазақ прозасын өркендетуге қосқан үлесі де қомақты.
Ол 1917 жылы «Жұбату» атты ... ... «Тар жол, ... ... ... патшаның қазақ жастарынан соллдат алу ... ... ... – билердің параға құныққаның, онсыз да жүдеу елді ашық
танығанын айтады. Оның бұл ... ... ... ... кездеседі. Бұл
сөздер арқылы ақын сол жылдардағы, жалпылай алғанда сол кезеңнің ... ... ... осы ... ... бізге сол заманның
қиыншылықтарын, зомбылықтарын ашып көрсетеді.
Сәкен драматургия ... да ... ... «Бақыт жолында» атты
пьесасында жарқын болашақты аңсаған қазақ жастарының ой – арманың, тілек –
мақсатын ... өз ... ... ... ... тұңғыш рет революциялық
рух кіргізді.
Оның өлең, поэмаларында өзі өмір ... ... ... ... ... жинағына кірген өлеңдер сол кездегі қазақ өмірінің әр
түрлі жақтарын сөз етеді. Мұнда жазушы жастық, ... ... жай ... ... әдет – ... ... қазақ байларының
кертартпа мінез – құлықтарын жазады, ел жастарын өнер – ... ... не ... – бәрі ... ... ... ... жайын
Жарлыларға, жетімге қараспайды,
Ұйқы көз, жуан қарын надан ойын, - деп ақын ауылдын надан байларының
мәдениеттің жолында тұрған кедергіл деп ... бұл өлең ... ... сөздер қорына өте бай. Бұл шумақта Сәкен
Сейфуллин бай мен жарлы халықтың ...... ... ... айқындайды. Яғни, байды бұл өлеңде ақын надан ретінде, ал
жарлыны – жетім ретінде қарастырып ... ... Ақын ... ...
жесірге қараспайтының, қатігез кейпін ашады. Оларға өнерлі адамдарды ... ... ... суреттейді.
Сәкеннің «Туған ел» деген өлеңі де ескі ауыл ... еске ... ... ... Ақын онда ... құлын – тайдай ойнап өскен жерін
өткен күндерін – мал күзетіп, сауық құрған, жастық шағын, ... ... ... ... ... кездерін, өзенге қармақ салып сауықтағаның еске алады.
«Түс» ... ... ақын ... ... бақша күйінде қазақ халқын
сол бақшадағы құраған ағаштар бейнесінде алады. Мұндай сүренсіздікті ол
халықтың қараңғылығынан, ел ... ... ... ... ... деп түсіндіреді.
Халықты болашаққа жеткізер жастар деп
Көк шыбықтар көбейсе тал боп ... ... ... ... ... ... жеткіз сорлы жастарды» – деп
Тіледім шыбықтардын үміт етіп – деп ұғады. Бұл ... сөз ... ... тұр. Ол Көк ... деп – ... ... үміт
күтетінің көрсетеді.
Жинаққа кірген тағы бір өлеңі – «Жетім». Мұнда Сәкен туғанынан айрылып
жасынан жетім ... ... ... ... бейнелейді. Әке – шешенің
қолында әлпештеп өскен балалар мен жетімнің ... ... ... ... ... жоқ ... жоқ ғаріпке,
Туғанынан айрылған, - деп ақын халық ішінен жетімге қол ұшын ... адам ... ... ... ... ... ... ғаріп деген сөздер
жатқызылады. Есіркеп деп ақын жалғыз, жетім қалған бала ... ... ... деп оның қал – ... ... ... «Ғаріп» сөзі қазіргі
кездегі шығармаларда да кең өріс алуда.
Сонымен, «Өткен күндер» жинағында Сәкен өзін ... ... ... жаны ... білетін елді мәдениетке, оқу - өнерге үндеген ағартушы,
демократ ақын ретінде танытты.
1915 жылы жазылған ... ... ... ... ... ... ... толқуды аңғартады. Жалпы қазақ ... мен ... ... ... лирикалық кейікерде іздену, жан-жаққа шарқ ұрып,
талдану бар. Оның көңілі «Мұратқа жетуді» тілейді. Ол сол жаңа ... ... ... ... ... ... көңіл,
Ұшады жеңіл
Мұратын іздеп табуға.
Сәкеннің табиғат туралы өлеңдері өз елін, оның табиғатын сүйген
ақынның шын ... ... Ол ... ел ... олардың
тіршілігімен, халыққа азаттық тілеген ... ... ... ... өленіңде:
Жапырақ гүлге оранып,
Ағашқа көрік, сән кірді
Сансыз жырлап, ерте – ... ... ән ... деп ... табиғат көркін ондағы жан ... ... ... ... жыл» ... ... менің, келдің жаз!
Құшағын жайып қарсыңа
Жас жүрек, міне, болды ма? – деп сағанған ... ... ... ... «Жаз шықты» дп қуанған балаларды, оңтүстіктен ескен жылы желді,
оның лебімен еріп, сай – ... ... ағып ... ... ... ... адамдар мен қарадан шығыпғ көкке ауызы тиген малды суреттейді.
Сәкеннің революцияны жырлауы 1917 жылы ... ... ... ... деген өлеңінен басталады. Ақын мұнда ақпан революциясының жеңісін
патшаның тақтан ... ... ... істің мұнымен бітпейтінің айтады.
Асау тұлпарына мініп, «бостандықты қарсы алуға аттанады» , «Сарыарқаға ... ... ... жолға шығады.
Таңды қарсы алдық
Тұлпарды таптық біз,
Алдарына кызыл шоқ,
Үкілеп сүзіп таптық біз,
… Күнге жайып ... бері ... ел – ... тез ... ... ақын көптеген тарихи сөздерді ұсынады. Олардың әрқайсысының
мағынасы бірдей: Ұлы Қазан революциясын Күн бейнесінде ала ... ...... ... ... пен жаңа өмір ... күн деп ... Осы
күш шығар алдында «Түнерген зұлмат бұлты» серпіліп, таң атады. Ақын танды
тез аттырып, күнді қарсы ... ... ел – ... қуантпақ болады.
«Кел, жігіттер» деген өлеңінде ол :
Залымдық пен
Әділдіктің
Алысқанын айтайық,
Жер жүзінде
Бай мен кедей
Шабысқаның айтайық
Кедей сүйер,
Байлар күйер, ауыздан от ... ... ... топ жасайық – деп жар салады. Бұл өлеңде ақын
қайтадан жарлы мен байларды теңеп, жарлылардың бір ... ... ... ... ... ... атты ... ақын надан адамдардың халық мүддесі үшін
күреске шыққан ерлерге тас атқанына кемиді. ... ... ... ... ... ... олардың
Езілгенді айыру екенін түсіндіреді.
«Сағындым» деген өлеңінде «Көкірегін кек кернеген» ақынның ... елін ... ел ... еске ... ... ... Ол ... елін, өрісті шалқар көлің» сағынады, ауыдын есіне алады. Ғазиз анасы
мен сүйген ... ... ... елі мен ... елдің ерлерін ойлайды.
Cәкен шығармаларындағы тарихи ... ... ... ... оның «Сол ... атты кітабын қарастырдым.
Сәкен Сейфулиннің «Сол жылдарда» атты еңбегінде келесідей ... ... ... ... «Герман соғысына жәрдем жинаушы», «пристоп»,
«көне ... ... ... ... ... ... ... дуана»,
«барымта, ұрлыққа», «үкіленген», «Ақтабан шұбырынды», «жаугершілік заманы»
тағы сондай сияқты сөздерді ... ... Осы ... ... орны ... Олар сол ... дүр – сілкінісін суреттеп, барлық іс-
қимылдарды осы сөздер арқылы көру ... ... ... атты өлеңінде тарихи сөздердің мәні өте зор. Осы ... ақын ... сол ... қайғылы көрінісін көз алдымызға елестету
мүмкіндігін береді.
ҚАМАУДАН
Тас үйдегі тұтқынды
Аяған адам жоқ болды.
Аяды бірақ табиғат
Қөңлім соған тоқ ... сөз: тас ... ... ... қеп ән ... ... тас ... жар салды.
Тарихи сөз: ызғарлы қамау.
Даладан қөгал жас исін,
Жіберді ... ... ... ... елменен.
Болса да алыс қызыл күн,
Шұғыласын шашты алтындап.
Ғашығым менің бостандық
Келді алдыма жарқылдап.
Тарихи сөз: қызыл түн, бостандық.
Терезеден өлшеусіз
Көрсетті қыр, ... ... мен ... теңдігін.
Тарихи сөз: патша мен тұтқын теңдігі.
Демін салып майда жел
Құшақтап ... ... ... ... ... ... — қамауда
Дұшпаннан тәнім жеңілді.
Жеңе алмас бірақ еш пенде
Асау — еркін көңілді.
Тарихи сөз: күзет – қамау, дұшпаннан тәнім жеңілді.
1918 жыл, июнь, ... ... ... ... та ... ... сөз ретіндегі
маңызы зор екені сөзсіз деуге әбден болады. Бұл еңбегінде Сәкен Сейфуллин
қамауда тұтқын ... ... адам ... береді, ол адамның сыр-күйін,
мақсаты мен болмысын, оның арманың ашып ... қай ... алып ... да, оның ... ... тіл
қорының байлығы сезініп тұрады.
Өз шығармаларымен Сәкен Сейфуллин жас ... ... ... ... ... ... бостандығы, азаты үшін
күрескен сәттерді бейнелеп, жастарымызды тәуелсіздікке үндейді.
«Жас қазақ марсельезасы» атты ... оның ... ... ... ... ... ... ҚАЗАҚ МАРСЕЛЬЕЗАСЫ
Азамат, жүнжіме, жүрме бос,
Қол ұстас, бірігіп тізе қос.
Ту ұстап дұспанға ... ... ... батырған залымнан
Күн туды біз тендік алайық.
Азамат, сестеніп көзіңді аш, жүрме ... сал, алға бас, ... тізе ... ту ... ... ... қос, тізе қос, тізе ... әділдік жоқ еді,
Ұлықтар парақор — тоқ еді.
Бұқара халықты кем тұтқан.
Жеқ көрген, итімен тең тұтқан,
Қоспаған санына ... ... ... ... сезімнен кем халық,
Алдаушы қуларға жем халық.
Қор едің көп әкім қорыстан.
Парақор би ... ... мен ... ... ... мен ... болысқан.
Азамат, сестеніп...
Қайырсыз байларың көп еді,
Жауыздың мейірімі жоқ еді,
Жауыздық тамырын қияйык,
Қулардың аранын тияйық,
Ақ ниет азамат ерлерді
Бір тудың ... ... ... ... ... жұрт ... ... жол ашық сезілсін,
Әділдік, жаңа заң түзелсін.
Патшалар, ұлықтар жасаған
Бұрынғы қу тәртіп бұзылсын.
…Жойылсын құлшылық, кемшілік,
Жасасын әділдік, теңшілік.
Бұрынғы қу қыспақ жол қалсын,
Өз ... ... ... ... үстін шат қылып көркейтіп,
Қызыл ту желбіреп орналсын.
Азамат, сестеніп көзіңді аш, жүрме бос.
Ұран сал, алға бас, бірігіп тізе ... ту ... ... ... қос, тізе қос, тізе ... жыл, ... “Арқа”
Бұл өлеңінде жазушы тарихи сөздерді кеңінен қолданып келген. Олардың
қазіргі кезде отандық ақын-жазушылармен жиі пайдалануын ... ... бұл ... ... мәні мен ... өте зор. Менің ойымша, осы
сөздер арқылы кез-келген жағдай, қимылдарды, ... ... ... ... ... ... отаншылдықты көрсетуге
болады.
Bottom of Form 0
ҚОРЫТЫНДЫ
Сейфуллин – қазақ советі ... туын ... ... ... ... жағынан берік қалыптауына көп еңбек сіңірген ... ... ... әрі ... ... «Қызыл ат», «Көкшетау» поэмалары – болмыс, бітімі
мүлдем бөлек, революциялық ... тлы, ... биік ... ... ... «Біздің тұрмыс», «Сол жылдарда» повестері
қазақ прозасының ірге тасына әрқайсысы бір – бір ... ... ... «Тар жол, тайғақ кешу» атты тарихи – мемуарлық романының орны тіпті
бөлек екенін ұмытпаған жөн.
Сейфулинді қазақ ... ... ... қалаушылардың бірі
ретінде де қарастырады. Оның ... ... ... қуған Хамит»,
«Маузер» және басқа да қызғылықты шығармалары әркімге таныс.
Сандалып келе ... ... ... ... анда – ... әлін ... ... ботакөзі,
Атты екен қандай мерген көзі қиып.
Ботакөз сахарада қына терген,
Кім екен жапан түзде сені көрген?
Аяныш сезімі жоқ бір ...... ... ... ... мерген!
Бір залымның дәл көздеп атқан оғы дөп тиіп қапсыраған адамның
баласында көзі ... ... ... киік – ақ маңдай, жез ... нақ өзі екен ... ... ... ... Сейфуллин «Сол жылдарда». «Жазушы» баспасы, Алматы, 1974 жыл.
2. Т.Ақшолақов. «Қазақ әдебиетің оқыту». Алматы, Мектеп, 1985 жыл.
3. «Қазақстан мектебі» ... №4, 2002 ... ... ... ... ... “Атамура” 2003 ж.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аққулар3 бет
Сәкен Сейфуллиннің «Көкшетау» поэмасының танудың технологиясы. мектепте дастан оқыту мәселесі10 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
І. Жансүгіровтың шығармашылығы11 бет
І. жансүгіровтың өмірі мен шығармашылығы13 бет
А. Байтұрсыновтың шығармашылығы19 бет
А. Байтұрсыновтың өмірі14 бет
А. Байтұрсыновтың өмірі мен қызметі 6 бет
А. Жұбановтың шығармашылығы16 бет
А. С. Макаренконың өмірі мен педагогикалық қызметі14 бет