Баланың жас ерекшеліктері [ 34 бет ]

Мазмұны

Кіріспе………………………………………………………….................................5-10

I тарау. Баланың жас ерекшеліктері

1.1. Жеке тұлға туралы түсінік………………………....................................…11-14

1.2. Адамның тұлғалық ерекшеліктері және адамның құмарлығы……………………………................................………………..15-18

1.3. Адамның өмірді және өзін-өзі танып білуі……..................................……19-26

II тарау.

2.1. Жеке тұлғаны қалыптастырудағы педагогикалық теориялар…………………………………………….............................…………27-29

2.2. Жалпы білім беретін мектеп оқушыларының тұлғалық және танымдық дамуының психологиялық ерекшеліктері………………………………….....….30-37

Қорытынды………..………………………………………….......................................38

Пайдаланылған әдебиеттер……………………………….................................…39-41
КlРlСПЕ.

Тақырыптың көкейкестілігі.
Бүгiнгi таңда бiлiмнiң мемлекеттiк стандартына сәйкес республика мектептерiне бiлiм беру мен тәрбиенiң мазмұнын туындауда. Оның басты себебi республика өзiнiң тәуелсiздiгiне ие болған жағдайда экономикалық, экологиялық, этномәдени ерекшелiктерiн ескерте отырып, жастарды оқыту мен тәрбиелеу iсiн қайта құрудың аса қажеттiгi пайда болды. Оның үстіне, өтпелi кезеңдегi нарық қыспағынан жұмыссыздықтың етек алуы, рухани жұтаңшылыққа Ұшыраған әрбiр отбасның экономикалық ауыр хал-ахуалы тәрбие мәселесiне керi әсерін тигiзiп отырғанын да ескермеуге болмайды. Ата-аналар күн көрiс қамымен базар жағалап немесе жұмыс iздеп, бала тәрбиесiне көңiл бөлмеуде, ал ол оқушы жастардың қараусыз қалуын туғызды. Бұл 11-13 жастар жеткiншектердi шылым шегуге, iшiмдiкпен, нашақорлықпен, жезөкшелiкпен айналысуға, ұрлық iстеуге, т.б. қылмыстық әрекеттерге топтасуға, қатiгездiкке итермелеуде. Сонымен бiрге мекетепке қоғамға пайдалы iстердiң бәсеңдеуi оқушылардың бiлiмге, өнерге деген қызығушылығын төмендеттi, сондай-ақ мектептердегi оқу-тәрбие iсiнде етек алған формалистiк көзқарас, тәрбие жұмысын бiр мерзiмге жүргiзiлетiн науқанға айналдыру, оқу бағдарламасын, жоспарының және оқулықтардың бiр сарындылығы, оқыту мен тәрбиелеу әдiстерiн қолдануда жыныстық және жеке басқа тән дербестiк ерекшелiктерге көңiл аудармау, балаларға тек бедел арқылы ықпал етуге негiзделген әкiмшiлiк, әмiр етушiлiк сияқты келеңсiз жағдайлар тұлғаны еркiндiгiнен айырды. Ол оқушылардың бойында тәрбие мәселесiне керi көзқарас туғызды. Сондықтан оқушылардың көпшiлiгi жеке басының ерекшелiктерi мен икемдiлiктерiн дамытуға мектеп мүмкiндiк бермейдi деп санайды.
Әр оқушының қызығушылығын бiлмегендiктен және олардың психологиялық ерекшелiгiн ескертiп отырмағандықтан, көп жерде оқушылардың ата-аналары мен мұғалiмдер арасында түсінiспеушiлiк жағдайлар жиi кездеседi. Осының бәрi тәрбие жұмысының үстірт жүргiзiлуiне әкелiп соқтыруда. Оған жол беру тұлғаның дербес ерекшелiктерiне қалай болса солай қараудан, оқушылардың өзiн-өзi тәрбиелеудегi iшкi мүмкiндiктерiн ескермеуден, олардың қабiлеттерiн әлеуметтiк жағдаймен байланыстырмау салдарынан туындап отыр.
Соңғы жылдары оқыту мен тәрбие мәелесiне қатар жарыспалы үрдiс немесе тәрбиенi оқытуға қосымша деп қарау, олардың өзара байланысын ескермеу, жалпы бiлiмнiң базалық сынарларын дұрыс таңай бiлмеу, бiлiмдi iзгiленруде тәрбиелiк мүмкiндiктiң толық ескерiлмеуi, этникалық мәдени бiлiмнiң дүниежүзілiк мәдениетпен байланыста қарастырылмауы сияқты терiс көзқарастар байқауда. Тәрбие iсiнде отбасымен, балабақшамен, бастауыш және орта мектептермен кәсiптiк-техникалық училищелермен тұрақты сабақтық байланыс сақталынбай қалды. Оқу орындарындағы, мектепке дейнгi және мектептен тыс мекемелердегi, баспасөздегi, теле-радио хабарлардағы және қоғамдық ұйымдардағы тәрбие жұмысын орталықтандырудың жеткiлiксiз екенi байқалады. Тәрбие жұмысының сапасыздығының тағы бiр себебi – олардың ғылыми негiздерi дәрежесiнiң төмендiгiнен болып отыр. Педагогика ғылымы көп ретте жеке тұлғанның дамуын өмірге сәйкессiз тұрғыда қарастырып келдi. Ғылыми зерттеу жұмысындағы өмірден алшақтық, адам туралы басқа ғылымдардың, әсiресе, биологияның, медицинаның психологияның жетiстiктерiн ескермеудiң салдарынан тәрбиеге бiр жақты қараушылық мектеп тәжiрибесiнен орын алып келдi.
Осыған орай, өтпелi кезеңдегi жасөспiрiмдер тәрбиесiнiң мақсаттары мен мiндеттерiн қайта қарайтын оның орнын айқындайтын уақыт келдi. Бүгінде стратегиялық бағдарлы тұлғалық ойлардың шығармашылық түрлерiн қалыптастыратын, Қазақстан Республикасы халықтары арасында бейбiтшiлiк пен татулықты орнатуға қабілеттi, қоғамды iзгiлiктi адамгершiлiк тұрғыдан жаңартудың әлеуметтiк-экономикалық мiндеттерiн жүзеге асыруға жәрдемiн тигiзетiн жаңа тұрпатты азамат тәрбиелеудiң ғылыми әдiстемесiн жаңа тұжырымды ғылыми негiзде жасаудың қажеттiгi алға қойылып отыр. Осындай мақсаттағы қажеттiгi алға қойылып отыр. Осындай мақсаттағы стратегиялық бағыттарға байланысты Ы.Алтынсарин атындағы ңҚазақ Бiлiм академиясының этнопедагогика және тәрбие лабораториясы соңғы жылдары пайда болған ңҚазақстан Республикасы азаматтының жаңа әлеуметтiк-экономикалық мiнез-құлқын қалыптастыру тұжырымдамасынаң. (1995), ңБiлiм саласындағы мемлекеттiк саясат тұжырымдамасынаң (1996), ңБiлiм саласындағы Республикадағы этникалық мәдени бiлiм тұжырымдамасынаң (1996) ңҚазақстан Республикасында орта бiлiмдi дамыту тұжырымдамасының жобасынаң (1997) ңҚазақстан Республикасының Бiлiм заңынаң (1999), ңРесей Федерациясына оқушы жастарды тәрбиелеу тұжырымдамасынаң (1991), ңҚазақстан Республикасының үздiксiз бiлiм беру жүйесiндегi кешендi тәрбие бағдарламасың (2000), сондай – ақ зерттеушiлердiң ғылыми еңбектерiне, әсiресе Н.Козлованың ңТәрбие теориясына кiрiспең (М., 1990), В.М. Гинецинскийдiң ңПедагогика теориясының негiздерiң (М., 1994), Е.Бондаревскаяның ңВоспитание – как возрождение гражданина, человека культуры и нравственностиң (1993), Гончаровтың ңұлттық мектептiң моделi (1994), Л.М. Фридман мен Г.А.Пушкинаның ңОқушылар ұжымында олардың жеке басын зерттеуң (М. 1988), Б.С.Грушинскийдiң ңФилософия образования ХХl векаң (1998), ±.К. Нұрғалиеваның ңТұлғаның құндылық бағытын қалыптастырудың методологиясы, теориясы, практикасың(Алматы,1994), П.И.Пидкаистыйдың редакциясымен шыққан ңПедагогикаң (М.,1996), И.П.Подласыйдың ңПедагогикасың, Б.Лихачевтың ңПедагогика курсы лекциясынаң (1998), А.М.Іасабеков пен Ж.Алтаевтың ңҚазақ философиясының тарихына кiрiспең (Алматы, 1995), А.С.Арсеньевтың ңЖасөспiрiмдер философтар көзқарасыменң (М., 1996), °.Нысанбаев пен М.С.Орынбековтiң ңАбайдың дүниетанымы мен философиясың (Алматы, 1995) сияқты оқулықтары мен оқу құралдарына сүйенiп, басқа да материалдарды басшылыққа ала отырып, оқушылардың тәрбиелеудiң теорисымен әдiстемесiн жасады.
Жоғарыда аталған еңбектердiң бәрiнде қазіргi бiлiм мен тәрбие берудiң даму өресiне қойылатын негiзгi талаптар төмендегiдей үш түрлi бағытта құрастырылған. Олар: 1) Еркiн тұлғаны тәрбиелеу; 2) Рухани тұлғаны тәрбиелеу; 3) lзгi, адамгершiлiгi мол тұлғаны тәрбиелеу.
Сондай ақ бұл еңбектерде жеке тұлғаны тәрбиелеп жетiлдiру мәселелерiн рухани iзгiлiкке, ұлттық дәстүрге, дәстүр сабақтыстығына, бiртұтастыққа, жүйелiлiк, ұғымдарына сыйыстыра қарастыру көзделген.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. – Алматы, Қазақ университеті, 1989.
2. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. – А., 1991.
3. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б. Балаларды семьяда адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. – Алматы, 1985.
4. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. – А.,1991.
5. АйғабыловаН. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жолдары. – А., Өнер. 1972.
6. Ахметов Ж. Балаларды мәдениеттілікке тәрбиелеу жолдары. //Қазақстан мұғалімі, А., 1994.
7. Алмаханова Х. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие бері. /Методикалық нұсқау. А., 1990.
8. Ақназаров Б. Класс жетекшісі. – А., Мектеп, 1973.
9. Әбенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. – А.,1992.
10. Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. – А., 1999.
11. Әбдіразақов Е. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. – Шымкент 1994.
12. Әбиев Ж. Жаңа адамда қалыптастыру. – Алматы, 1988.
13. Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. – Алматы, 1997.
14. Әбиев Ж. Оқушыларға атеистік тәрбие беру. Алматы, //Қазақстан мектебі , 1959. ғ3.
15. Әбілова Зоқушыларға эстетикалық тәрбие беру. – А., 1972.
16. Әбілова З. Этнопедагогика – А., 1997.
17. Әтемова Қ. Ата-аналар жиналысының мәні. Қаз.мем. 1-1996.
18. Болдырев Н. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – Алматы, 1987. ІІІ-VI тарау.
19. Болдырев Н. Класс жетекшісі. – А., Мектеп, 1980.
20. Богословский В. т.б. Жалпы психология – А., Мектеп, 1980, 13 тарау.
21. Безкаравайный С., Жұмабаев А. Мектепте өткізілетін тарихи -әдеби кештер. – А., Мектеп, 1968.
22. Бержанов Қ, Тәрбие мен оқытудың бірлігі. – Алматы, 1973.
23. Бержанов Қ., С.Мусин. педагогика тарихы. – А., Мектеп, 1984.
24. Бержанов Қ. Оқу-ағартудағы халықтар достығы. Алматы, 1976.
25. БарановС. Принципы обучения. – Москва, 1975.
26. Бабанский Ю. Педагогика. – Москва 1988.
27. Батышев С. Научная организация учебно-воспитательного процеса. – Москва, 1975.
28. Внутришкольное управление: Вопросы теории и практики. Под ред. Т.И.Шамовой.
29. Дорженов С. Бүгінгі ислам. – Алматы, Білім қоғамы, 1988.
30. Дүйсенбинова Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан мектебі. 7-1991ж/
31. Елеманов С., Күктілеуов А. Жастарға арналған праволық білім беру негіздері. – А., 1985.
32. Егембердиев Ж. Мектеп жұмыстарын жоспарлау /Методикалық ұсыныстар. А., Мектеп, 1975.
33. Жұмаханов Ә. Семьяда балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. А., 1985.
34. Жас ұрпаққа дамгершілік эстетикалық тәрбие беру концепсиясы. //Қазақ мұғалімі, 1-тамыз 1989.
35. Жақыпов А. Өнеге өрісі- А., Мектеп, 1975.
36. Жұмабаев Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. А.,1977.
37. Ильина Т. Педагогика. Москва, 1984.
38. Иванова Н., Қозғанбаева М. Оқыту процесінің мәні. – Алматы, 1991.
39. Керімов Л. Праволық тәрбие жүйесі. Алматы, 1991.
40. Капралов Р. Класс жетекшісінің жұмысы. Алматы, 1983.
41. Класный час и его организация. Алматы, 1989.
42. Капралова Р. Сынып жетекшісінің ата-аналармен жүргізілетін жұмысы,- Алматы, 1973.
43. Керімов Л. Қиын бала және оны қайта тәрбиелеу. – Алматы, 1990.
44. Көпжасарова М. Оқушыларды кластан тыс жұмыстарда коллективизмге тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1978.
45. Көшекпаев Н. Оқыту теориясы. – Алматы, Мектеп, 1976.
46. Кочетов А. Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуі. Москва, Просвещение, 1967.
47. Крупская Н. Көркемдікке тәрбиелеудің міндеттері туралы. Таңдамалы педагогикалық шығармалары.- Алматы, 1973.
48. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана,1998.
49. Лемберг Р. Оқыту әдістері. Алматы, 1958.
50. Лернер И. Дидактические основы методов обучения. Москва, Педагогика,1981.
51. Методика правового воспитания. – Москва, 1984.
52. Макаренко А. Ұстаздық дастан. Алматы, 1985.
53. Макаренко А. Ата-аналар кітабы.Алматы, 1985.
54. Маслов., Карагоз Ю. Планирования воспитательной работы в учебной группе. Москва, 1985.
55. Мурзалин С. Рухани байлық. Алматы, Казақстан, 1988.
56. Махмудов М. Мектепте проблемалы оқытуды ұйымдастыру. Алматы,1981.
57. Николаева В. В школе и после школы вместе: Книга для учителя. Москва, Проссвещения, 1988.
58. Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ой. Ақыл. Адамгершілік. Алматы, Білім, 1994.
59. Нұрғалиева Г. Оқыту әдістері. Алматы, 1991.
60. Нұрмағанбетов С., Овчиникова Р. Метептегі кластан тыс жұмыстар. Алматы, Мектеп, 1969.
61. Нұрланова Г.К. Орта ғасыр ғұламаларының тәрбие тағылымдары. Алматы, 2003.
62. Оқушыларды сабақтан тыс уақытта тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1975.
63. Основы внутришкольного управления.(Под ред.П.В. Судоминского) Москва, Педагогика, 1987.
64. Оқушыларды тәрбиелеудің үлгі мазмұны. (ред. басқарған Макаренко А.С.) Алматы, Мектеп, 1978.
65. Положения о ретинго-тестовой контроля качества знания, навыков и умений студентов. Алматы, Казгумя, 1996.
66. Педагогика школы./под ред. Г.И.Шукиной. Москва, Поссвещения, 1977.
67. Подласый И. Педагогика. Москва, 2000.
68. Сабыров Т. Болашақ мұғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру. Алматы, Ы.Алтынсарин атындағы қазақтың білім академиясының баспа кабинеті, 1999.
69. Сухомлинский В. Балаларға жүрек жылуы. Алматы, 1976.
70. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. Алматы, 1986.
71. Сухомлинский В. Мектептің жас директорларымен сырласу. Алматы, 1987.
72. Төлеубеков А.Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері. Алматы, 1991.
73. Ұзақбаева С. Эстетикалық және экономикалық тәрбие негіздері. Алматы, 1991.
74. Ұзақбаева С. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық дәстүрі. Алматы, 1990.

Дисциплина: Психология
Тип работы: Курстық жұмыс
Цена этой работы: 500 теңге



Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 500 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку

Урезанное содержание работы для ознакомления
Мазмұны
Кіріспе………………………………………………………….................................5-10
I тарау. Баланың жас ерекшеліктері
1. Жеке ... ... ... ... ... және адамның
құмарлығы……………………………................................………………..15-18
3. ... ... және ... ... ... Жеке ... қалыптастырудағы педагогикалық
теориялар…………………………………………….............................…………27-29
2.2. ... ... ... ... ... ... және ... психологиялық ерекшеліктері………………………………….....….30-37
Қорытынды………..………………………………………….......................................38
Пайдаланылған әдебиеттер……………………………….................................…39-41
КlРlСПЕ.
Тақырыптың көкейкестілігі.
Бүгiнгi таңда бiлiмнiң мемлекеттiк стандартына ... ... бiлiм беру мен ... ... ... Оның ... ... өзiнiң тәуелсiздiгiне ие болған жағдайда экономикалық,
экологиялық, этномәдени ерекшелiктерiн ескерте отырып, ... ... ... iсiн ... ... аса ... пайда болды. Оның үстіне, өтпелi
кезеңдегi нарық қыспағынан жұмыссыздықтың етек алуы, рухани ... ... ... экономикалық ауыр хал-ахуалы тәрбие мәселесiне керi
әсерін тигiзiп отырғанын да ескермеуге болмайды. Ата-аналар күн ... ... ... немесе жұмыс iздеп, бала тәрбиесiне көңiл бөлмеуде,
ал ол оқушы ... ... ... туғызды. Бұл 11-13 жастар
жеткiншектердi шылым шегуге, iшiмдiкпен, ... ... ... ... т.б. ... ... ... итермелеуде. Сонымен бiрге мекетепке қоғамға пайдалы ... ... ... ... ... қызығушылығын төмендеттi,
сондай-ақ мектептердегi оқу-тәрбие iсiнде етек ... ... ... ... бiр мерзiмге жүргiзiлетiн науқанға ... ... ... және ... бiр ... оқыту мен
тәрбиелеу әдiстерiн қолдануда жыныстық және жеке ... тән ... ... ... ... тек бедел арқылы ықпал етуге
негiзделген әкiмшiлiк, әмiр етушiлiк сияқты ... ... ... ... Ол ... ... ... мәселесiне керi көзқарас
туғызды. Сондықтан оқушылардың көпшiлiгi жеке ... ... ... ... ... ... ... деп санайды.
Әр оқушының қызығушылығын бiлмегендiктен және олардың психологиялық
ерекшелiгiн ескертiп отырмағандықтан, көп жерде оқушылардың ... ... ... ... ... жиi кездеседi. Осының бәрi
тәрбие жұмысының үстірт жүргiзiлуiне әкелiп соқтыруда. Оған жол ... ... ... ... ... солай қараудан, оқушылардың
өзiн-өзi тәрбиелеудегi iшкi ... ... ... әлеуметтiк жағдаймен байланыстырмау салдарынан туындап отыр.
Соңғы жылдары оқыту мен тәрбие мәелесiне қатар жарыспалы үрдiс ... ... ... деп қарау, олардың өзара байланысын ескермеу,
жалпы бiлiмнiң базалық сынарларын дұрыс таңай бiлмеу, ... ... ... ... ... ... ... бiлiмнiң
дүниежүзілiк мәдениетпен байланыста қарастырылмауы сияқты терiс көзқарастар
байқауда. Тәрбие iсiнде отбасымен, ... ... және ... ... ... тұрақты сабақтық байланыс
сақталынбай қалды. Оқу ... ... ... және мектептен тыс
мекемелердегi, баспасөздегi, теле-радио ... және ... ... жұмысын орталықтандырудың жеткiлiксiз екенi ... ... ... тағы бiр себебi – олардың ғылыми негiздерi
дәрежесiнiң төмендiгiнен болып отыр. Педагогика ғылымы көп ... ... ... ... ... ... ... келдi. Ғылыми зерттеу
жұмысындағы өмірден ... адам ... ... ... ... ... ... жетiстiктерiн ескермеудiң салдарынан
тәрбиеге бiр жақты қараушылық ... ... орын алып ... ... ... кезеңдегi жасөспiрiмдер тәрбиесiнiң мақсаттары
мен мiндеттерiн қайта қарайтын оның орнын айқындайтын уақыт келдi. Бүгінде
стратегиялық ... ... ... ... ... ... Республикасы халықтары арасында бейбiтшiлiк пен
татулықты орнатуға қабілеттi, қоғамды ... ... ... ... ... ... ... жәрдемiн
тигiзетiн жаңа тұрпатты ... ... ... ... ... ғылыми негiзде жасаудың қажеттiгi алға қойылып отыр. Осындай
мақсаттағы қажеттiгi алға қойылып ... ... ... ... ... ... ... ңҚазақ Бiлiм академиясының
этнопедагогика және ... ... ... жылдары пайда болған
ңҚазақстан Республикасы ... жаңа ... ... ... ... (1995), ... саласындағы
мемлекеттiк саясат ... (1996), ... ... ... ... бiлiм тұжырымдамасынаң (1996) ңҚазақстан
Республикасында орта бiлiмдi дамыту тұжырымдамасының жобасынаң ... ... Бiлiм ... (1999), ... ... ... ... тұжырымдамасынаң (1991), ңҚазақстан Республикасының
үздiксiз бiлiм беру жүйесiндегi кешендi ... ... (2000), ... ақ ... ... ... ... Н.Козлованың ңТәрбие
теориясына кiрiспең (М., 1990), В.М. Гинецинскийдiң ңПедагогика теориясының
негiздерiң (М., 1994), ... ... – как ... ... культуры и нравственностиң (1993), Гончаровтың ңұлттық
мектептiң моделi (1994), Л.М. Фридман мен Г.А.Пушкинаның ңОқушылар ұжымында
олардың жеке ... ... (М. 1988), ... ... ХХl ... (1998), ±.К. ... ... құндылық бағытын
қалыптастырудың методологиясы, теориясы, практикасың(Алматы,1994),
П.И.Пидкаистыйдың ... ... ... (М.,1996),
И.П.Подласыйдың ңПедагогикасың, Б.Лихачевтың ңПедагогика курсы лекциясынаң
(1998), А.М.Іасабеков пен Ж.Алтаевтың ... ... ... ... 1995), ... ... ... (М., 1996), °.Нысанбаев пен М.С.Орынбековтiң ңАбайдың
дүниетанымы мен ... ... 1995) ... ... мен ... ... басқа да материалдарды басшылыққа ала ... ... ... ... ... ... еңбектердiң бәрiнде қазіргi бiлiм мен тәрбие берудiң
даму өресiне қойылатын негiзгi талаптар төмендегiдей үш ... ... ... 1) ... ... ... 2) ... тұлғаны
тәрбиелеу; 3) lзгi, адамгершiлiгi мол тұлғаны тәрбиелеу.
Сондай ақ бұл ... жеке ... ... ... мәселелерiн
рухани iзгiлiкке, ұлттық дәстүрге, дәстүр ... ... ... ... ... ... теориялық мәселелерiн күнделiктi мектеп пен ... iскi ... ... одан әрi тереңiрек қарастырып,
Бiлiм ... ... ... ... және жас ... ... ... Оқушылардың тұлғалық қасиетiн
дамытудың педагогикалық ... атты ... ... ... ... мен ... жетекшiлерiне көмекшi құрал ретiнде ұсынып отыр.
Еңбек үш тараудан тұрады. ... ... ... ... ... мәселерiне арналған. Онда адамның бойында
айналасындағы ... ... ... деген iштен туа бiткен
арқылы адам санасын өсіру процесiнiң жүре басталатыны, тәрбие iсiн қоғамдық
қажеттiлiкке ... ... ... ... гуманизациялау, адамдардың бiр-
бiрiне сүйіспеншiлiкпен қарауы, маңайындағыларды қадірлеу, парасаттылық
қарым-қатынасы, қарым-қатынастағы еркiндiк, ... ... ... ... ... ... құндылықтарды меңгерту арқылы қоғамға,
өмірге ендiру сөз болады.
Бүгінде ... ... ... ... оны iске ... де жаңа ... ... отыр, яғни ұстаздың жеке басының үлгі-
өнегесi, рухани сапалық қасиеттерiнiң ... ... ... мен ... ... кеңңдiгi, оқушылар бойында ұлттық ... ... рөл ... ... дәйектiлiкпен баяндалған. Тәрбие
iсi оқушы мен мұғалiмнiң өзара қарым-қатынасына құрылатын болғандықтан,
олардың ... ... ... ортада iске асырылады. Баланың
басқалармен қарым-қатынасы, өмір сүруi, өмірге ... ... ... ... ... қоршаған ортаның кеңiстiгiн, заттық, оқиғалық, ақпараттық
сипаттары ... ... ... осы ортада iс-әрекетке тартудың
механизмi айқындалған. Оқушының қоршаған ортамен ... ... iске ... ... ... ... қызметiн
атқаратыны құрастырылған.
Еңбекте iс-әрекеттi ұйымдастыруда рефлекстiң мәнi, оның оқушыны өзiн-
өзi ... өз ... ойша ... ... үйретуге негiзделетiнi
пайымдалған. Оқушыны рухани мәдениетке ендiру iсi қарым-қатынас ... ... ... ... баға беру ... ... Еңбекте рухани құндылықтарды оқушы өз бойына мораль, өнер, ғылым
арқылы сiңiрiп, ой түйіндейтiнi, сөйтіп оның әр затқа, қоғамдық ... ... ... ... ... ... негiзделген.
Тәрбие процесiнiң, тәрбиенiң мақсаты мен ұстанымынан әдiстемесiнен
тұратыны, тәрбиелiк қарым-қатынаста жеке ... ... ... ... ... ... ... мақсатына байланыстылығы,
оқушы мен оқытушының қарым-қатынаста қолданылатын әдiстердiң де ... ... және оның ... ... ... ... мен
көзқарасын реттеп, қазіргi қоғамның мәдени деңгейiне сай ... ... ... Әдiстемелiк құралда мектеп бiтiрушi оқушының тұлғалық
бейнесiн қалыптастырудың шарттары көрсетiлген. Ол – оқушыны салауатты өмір
сүруге бағыттау, ... ... ... ... ... әр оқушының өзiндiк менiн iс-әрекетте көрсете бiлуге үйретiп,
дағдыландыру;
- өзiнiң қоғам алдындағы жауапкершiлiгiн ... ... ... ... ... игерту арқылы iскерлiк пен бiлiм, бiлiк,
дағдырларды оқушы бойына дарыту;
- мейiрiмдiлiк, iзгiлiк, ... ... ... ... ... өмір ... үйрету;
- оқушыны айналасындағы адамдарды табиғи ... ... ... ... ... рефлекстiк қабілеттiң берiк орнығуын қалыптастырып
дамыту;
Ғылыми еңбекте ... ... ... ... пайда болатын
қажеттiлiктiң мәнi, мен түрлерi, ... оның ... ... тәлiмдiк рөлi, солардың әсерiнен адам бойында рухани,
психологиялық, ... ... ... болуы, қажеттiлiктi
қанағаттандырудағы психологиялық ... оның ... ... сүю, ... ... ... (үлкендердi
құрметтеу қажеттiлiгi), А.В.Петровский (тұлғаны қалыптастыру ... ... ... өз мүмкiндiгiн iске ... ... ... ... теориялық және әдiстемелiк тұрғыда шешiлгенi
баяндалады.
Екiншi тарауда – ... бiлiм ... ... 1-lХ ... ... тәрбие түрлерi, оны iске асыруда ... ... ... ... ... ... мұғалiмдерi мен
отбасының және қоғамның педагогикалық әрекеттесуi, ... ... ... ... мәдениетiн арттырудың маңызы
және оны iске ... ... ... ... айналысушы ортаның ақыл-
парасаты мен ... ... iске ... мәселелерi
қарастырылған.
Үшiншi тарау орта мектептердiң Х-Хl сынып оқушыларын, гимназия, лицей
сияқты жаңа ... ... ... тәрбиелеп жетiлдiруге
арналған. Сонымен бiрге бұл ... ... ... ... сөз ... Технология грек – сөзi. Техне – өнер, ... ... ... мағынасын берсе, логос - ғылым деген мағынаны
бiлдiредi. Бiр ... ... ... ... ... тәрбиенi
реттеп, басқарудың әдiстемелiк ғылымы деген сөз.
Тәрбиелiк қарым-қатынаста оқушылар мен мұғалiмнiң iс-әрекетiн ... ... ... зор. Iс-әрекеттi ұйымдастыруда ең алдымен
белгiлi мақсат көзделуi ... ... ... ... ... ... iс-әрекеттер сыртқы формасы жағынан оқу әрекетi, сыныптық және
мектептегi iс-шаралар, сыныптан тыс әрекеттер ... ... ... ... ... Ал ... бағыты жағынан: ақыл-ой, дене-қимыл,
эмоциялық ерiк, адамгершiлiк-моральдық, қасиеттiк iс-әрекет болып бөлiнедi,
сондай-ақ топ ... ... ... ... iс-әрекеттерi бар.
Мектепте оқудан тыс уақытта оқушының таңдауына сәйкес ... ... мен iшкi ... ... ... ... ... Соған сай олардың қабілетiн ашуға мүмкiндiк
туғызатын ... дене ... қол ... ... ... т.б. iс-әрекетке үйрету үйірмелерi мен ... Әр ... кез ... ... ... ... ... қалауымен қатысып, өзiнiң жеке басына тән қасиетiн, яғни өзiндiк
менiн ... ... ... ... ... ... әр оқушының дүниетаным
қалыптастыру, өмір жайындағы түсінiгiн кеңейтудi көздеп, жеке ... ... мен ... ... ... ... ... оқушылардың iшкi сезiмдерi мен ... ... ... және ... тыс ... ... iске ... қарастырылған. Сол сияқты тәрбие процесiн басқарудын ... ... бен ... ерiк ... ... адамгершiлiк қасиеттерiн
дамытуға, өзiн-өзi тануына, өзiн-өзi ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған. Сондай-ақ бұл
тарауда тәрбие iсiнiң нәтижесiн бағалау, оны iске асырудың анкеталық сұрақ
дәстүрлi бақылау, ұстаз бен ... және ... ... ... iске ... жолдары көрсетiлген.
Тарауда жаңа тұрпатты мектептердiң тәрбие жұмыстарының ерекшелiктерi
де айтылады. Онда бүгінгi қоғамда болып ... ... ... ... iзгi ... ... ... байланысты бiлiм
жүйесiне де енген жаңалықтар, жаңңа ... ... ... ... ... ... мiндеттерi мен мақсаттары, негiзгi ұстанымдары,
мектеп басқарудың құрылымы мен iстi ... ... ... үлгiлеу,
кiрiктiру, түрлі өзгерiс жасау т.б. сараланып таңдалған.
Бүгінде қоғамдық өндірiс күштерi мен өндірiстiк қарым-қатынастардың
жаңаруы ... ... ... да жаңа ... ... етiп ... Ол ... мүшелерiнiң материалдық
игiлiктердi өндіру мен пайдаланудағы Бiрi бәрi үшiн, бәрi бiрi ... ... ... ... ... жаңартуды талап етедi.
Қазақстандық политолог, культуролог, философ ғалымдар бұл ... ... ... жоқ. Ал ол ... психолог, ғалымдарға қоғамдық
саяси-идеологиялық стратегиялық бағдарлы тұжырым жасауға қиындық келтiрiп
отырғанын ескере келiп, соған қарамастан, соңғы ... ТМД ... ... ... саласына шыққан азды-көптi теориялық
еңбектерге сүйене отырып, жеке тұлғаны тәрбиелеп, қалыптастырудың теориялық
және әдiстемелiк мәселелрiн шешуге тырыстық.
Зерттеудің ... ... ... беретін орта мектептердегі бастауыш
сыныпты оқыту және ...... беру ... ... мақсаты. Республика экономикасының өркендеуі кезеңіндегі жалпы
білім беретін мектептерінің педагогикалық проблемаларын айқындау, ... ... және ... ... жетілдіру тәсілдерін көрсету,
оны іске асыру.
Зерттеудің міндеттері:
Жалпы және кәсіптік ... ... ...... ... өмірге, еңбек іс-әрекетіне және ... ... ... ... ... ... берудің қазіргі кездегі жоғары талаптарға сай жазылған оқу
бағдарламалары мен оқулықтарға ... ... ... беру ... ... үш негізгі циклдері кіреді: ғылыми ... ... ... және дене шынықтыру дайындығы.
1. Жалпы және ... ... беру ... оқу ... оқу ... ... жаңарту.
2. Әрбір пән бойынша сабақ берудің сапасын арттыру.
3. Политехникалық ... ... ... мен ... ... ... беру.
4. Жалпы білім беру мазмұнын ізгілендіру және гуманитарландыру.
Дипломдық жұмыстың құрылымы – ... екі ... ... ... ... ... – тарау.
Баланың жас ерекшеліктері.
1. Жеке тұлға туралы түсінiк.
Жеке ... мен ... ... ... ... ... тарих т.б. қоғамдық ғылымдардың ... ... ... ... Бұл ... ... ... жарық көрген
философиялық, ... ... ... ... қарым-
қатынастраға арналған еңбектерден басқа П.И.Подласыйдың, М.Ф.Харламовтың
Педагогика (М. 1995-1997) атты ... ... ... ... (М. 1990), ... Педагогика теориясының негiздiрi
(М. 1994), Б.С.Гершунскийдiң ХХl ғ. Бiлiм берудiң ... ... Бiз әр ... ... ... (1998), ... ... Философияға кiрiспе (1995), А.С.Арсеньевтiң
Жеткiншектер философтар көзқарасымен, А.М.Іасабеков пен Ж.Алтаевтың ... ... ... ... ... (1996), Г.К.
Нұрғалиеваның Тұлғаның құндылық бағытын қалыптастырудың ... ... 1995) ... ... ... аса ... ... жарық көрдi.
Бұл еңбектердiң бәрiне де жеке тұлға мен қоғамдық қарым-қатынас, ... ... ... ... ... сөз ... ... Философия атты еңбегiне Жеке тұлға деген не? Тұлғаның
қоршаған ортаны танып бiлу ... ... ... ... ... ... қандай? Жеке тұлғаның ұжымдағы орны не? – деген мәселелер
философиялық тұрғыда жан-жақты талданған.
Осы ... ... ... жеке ... ... не, оның ... неге ... әр адамның айналасын танып бiлуiнің сыры
неде деген мәселелерге тоєталамыз.
Адам баласы материалдық және ... ... ... ... етедi
де, өзi өмір сүрiп отырған қоғамның, ұжымның, ұлттың, рудың мүшесi ретiнде
өзiндiк ақыл-парасатымен, жеке бастың өзiне тән ақыл-ой, ... ... ... ... тырысады. Қоғам мүшелерiнiң бәрiне ортақ
бiркелкi мiнез-құлықтық қаситеттiң болуы мүмкiн емес. Әр адам ... ... ... ... ... жеке бас ... ... дүниеге
келмейдi. Әрбiр жеке тұлғаны қалыптастыру, тәрбиелеп жетiлдiру қажет. ... ... ... ... ... басқалар қалай өмір сүрсе, мен де
солай өмір сүремiн деген принциптi ... шын ... ... ... тұлғаның ерекшелiгi дегенiмiз – ол оның ... тән ... ... ... ерекшелiгiмен даралануы.
Қоғамдық тұлғаларға орталық этикалық бiрынғай талаптардың болуына
қарамастан, қоршаған орта ... әр ... ... өзiндiк ой-
пiкiрiн, көзқарасының болуы, олардың өзi көрiп ... ... ... ... бiлдiруi заңды құбылыс. Мәселен, ... ... ... тамашалай қараса, ендi бiреулер сын
көзiмен қарап ой қорытуы, сын пiкiлер айтуы мүмкiн.
Адамдардың ... ... ... ... ... да ... Ол әр ... жеке басына тән ... ... ... ... Мәселен, бiреулердiң бiр нәрсенi
жасауға iскерлiк ... ... ... ... оның ... бiреудiң
ұйымдастырушылық қабілетi күштi болса, екiншi бiр адамның ұйымдастыру ... ... ... ... тез ... екiншi адамның бiлiмдi
сылбыр, баяу қабылдауы, бiреудің дене күшi дамыған болып келсе, ... ... ... қабілетiнiң баяу дамуы, бiреулердiң сурет
салуға немесе ән ... ... ... ... Жеке бастың бұл
ерекшелiктерi адамдардың басқалармен ұжымдық қарым-қатынасында байқалады.
Сонымен бiрге, адамның өмірде үздiксiз тәрбие ... ... ... бiлiм, билiк, дағдылары бiртiңдеп көмескiленiп, оның орнына
жаңа бiлiм, билiк, дағдыларды меңгерумен шұғылданатынын ескеруге де ... Жеке ... ... бiлiм ... ... ... ... көзқарасы, белгiлi құбылыстарға баға беруiн де де өзгерiстердiң
болуы, толысып жаңартып отыруы заңды құбылыс. ... ... ... ... ... жолдас-жораларының, таныстары мен достарының
да белгiлi мөлшерде әсер ... ... жеке ... ерекшелiгiнiң
басым болуына оның да ... зор ... ... Мiне, ... ... ... ... К.Маркс жеке тұлғаның ерекшелiгi жјнiнде
Адамның жеке тұлға ретiнде қалыптасуын оның өзiнiң ... ... ... және әр ... әсерленуiне қарамастан, саяси-
экономикалық, идеологиялық, адамгершiлiк-эстетикалық, дiни т.б. қоғамдық
қатынастардың ... ... ... – деген қорытындыға келдi. Оның,
себебi, ол қатынастардың өзара байланысы, бiр-бiрiне ықпалы қоғамдық ... ... да, ол ... әр түрлі дәрежеде әсер етедi, сондай-ақ
адамдардың басқалардың ... ... ... ... де
түрліше болады.
Өмiрде бiр анадан туған егiз балалрдың тұр жағынан ... ... ... Ал олардың мiнез-құлқы, iс-әрекетi, өмірге деген икемдiлiк,
қабілетi бiрдей болмайды. Сондықтан әр адамды өзiнше дараланған жеке ... ... Бiр ... өмір ... ... әлеуметтiк, моральдық
–этикалық заңдардың ортақтығына қарамастан, жеке тұлғалардың әлеуметтiк
қарым-қатынаста айна қатесiз бiрдей болуы да ... ... Олай ... ... ... ... не ... Адамның саналық, ... ... ... жеке ... ... алады дегенге, ол сана
мен өзiн-өзi саналандыру ... ... тура ... ... ... ... ақыл-ойы бiркелкi дамымайды.
Адамдар бiрiн-бiрi бағалауда қателiктер жiберуi де мүмкiн. Олар ... жеке ... ... ... ... ... Абайдың өмірде Көре
алмас iшi тар, несi артық менен деушiлердiң көп болатынын дјп басып айтуы
да осы ойға ... ... ... жеке ... өзiн-өзi бағалауға да, өзiнiң
iс-әрекетiн, оның нәтижелерiн басқалардың бойындағы қасиеттермен салыстырып
көре, тани бiлуге, соған теңелсем, ... ... екен деп ... ... ... да ... ... тән қасиет – ақыл, ес, яғни ... ... ... ... бағалауға бейiм тұруы. Сондықтан өмірдi танып бiлу
дегенiмiз – миллиондаған жеке ... ... ... тұрады.
Жеке тұлғаның еске сақтауы өзге адамдардың тәжiрибесiн жинақтауға да
негiзделедi. Әрбiр тұлға оларды оқып, ... ... ... ... ... тоқып, содан сабақ алу арқылы да өзiнiң iс-әркетiн мiнез-құлқын, сана-
сезiмiн байытады, толықтырады.
Адам өмірде өзi жiберген қателiктерден де, басқалардың қателiктерiнен
де сабақ ... Оны ... ... Мұны ... ... ... ... деп атайды. Басқалардың јнегелi iс-әрекетiнен үйрену, оны өз
бойынын ... ... ... өмір ... Осы қаситеттi көре бiлген
Абай:
Болмасаң да ұқсап бақ
Бiр ғалымды көрсеңiз,
Ондай болмақ қайда деп,
Айтпа ... ... - деп ... ... ... ... есi ... ой-сезiммен тығыз байланысты.
Сезiмнiң сыртқа шықпас әлi бар ма?
Оны ұғарлық адамда сана барда – деген Абай сөзi де осыны растайды.
Мысалы, ... ... өз ... ... iшкi сезiмдi жинақтап,
қыл қаламмен бояу құдіретiмен ... ... ... ... ... ақын, жазушы өз замандастары туралы эссе жазу арқылы олардың
жақсы, я жаман қасиеттерiн оқырмандарға ... – жеке ... ... ... ғана ... оның ерiк-
жiгерiнiң iске асуы, яғни өзi жөнiндегi ойын, еркiн iске ... ... оны iске ... ... ... ... ... дегенiмiз-
адамның өзiне тән жеке басы қасиеттерiнiң iске ... Адам ... ... ... iске ... ... жол ... Бiрає адам бiр нәрсенi ... ... ... ... ... осы iстi iске асыру жјн бе,
басқалар оған қалай қарар екен? – дгене ойға ... Олай ... ... iске ... ақыл мен ... ... әлдi ... әлсiз, сылбыр немесе қайратты, сақ немесе бұзып-
жарушы болып бөлiнедi. Өмiрде ... ... бiр ... iске ... ... қарап, осының нәтижесi қалай болар екен деп мың ойланып, ... iске ... ал ... ... ойына алғанын апыр-топыр iске
асырып, кейiн опық жеп жатады. Осының бәрi адамның ерiк-жiгер ... ... ... ... ...... ... iшкi күйiнiш-
сүйiнiштiң бойға жинақталған көрiнiсi. Мысалы, ... ... ... ... ... байқаймыз. Театрда спектальдi
көрiп отырып, бiреулердiң солқылдап жалауы немесе iшегi қатып күлуi әрбiр
жеке тұлғаның iшкi ... ... ... әр ... ... ... дүниесi әр басқа бiреу жауыздықты
көргенде айғайлап, баєырып, iшкi сезiмнiң сыртқа ... ... ... ... ... бұлығып, көгерiп-сазарып, тас-түйін болып қатып қалады.
Бұл әр тұлғаның эмоциялық сезiмiн ұстай алу еркiне байланысты құбылыс.
Сонымен, жеке тұлғаның ерекшелiктерiне тән ... оның ... сын ... қарауына, адам баласының есiне әсер ететiн iшкi
және сыртқы түсінiк, ... ... және оның ... күшi мен
әсерленiшiлiк сезiм дүниесiне байланысты құбылыс демекпiз.
Әрине, бұл қасиеттер жеке адамның тұлғалық ... ... ... тұлғаны анықтауда оларды тұтас бiрлiкте тығыз байланысты, бiрiнсiз-
бiрi жоқ деп ... ғана ... тән ... ... ... ... ... тұлға ретiнде қалыптасуы адам ... ... ... ... және ... ... ... iшкi күштердiң
бiрлiгiнде ғана iске ... әр ... ... өмір жолы бар деп ... оған туған-
туысқандары мен жора-жолдастарының да, мектептес, сыныптас ... ... ... да ... болатынын естен шығаруға тиiстi емеспiз, яғни
жеке тұлғаны ... ... ... ... ... ... болуы
мүмкiн емес.
Ж.Аймауытов 1918 ж. өзiнiң Абай журналында жариялаған ... ... ... әсер ... ... ... орта, ата-ананың тәрбиесi.
Соңғысы күштi болмаса, бара-бара әсерлер адамды замандас, жолдастың азғырып
не түрлі жаман мiнездi жұқтыратыны ... ... ... жұрттың тiлi,
мiнезi, тұрмысы да әсер қылмақ. Қысымшылық ... ... ... ... ... баласы да сондай болмақ. Дiндар елдiң ... ... ... үлкен әсер беретiн шарттың бiрi - медресе. Баланың
ақылын арттырып, бiлiм ... ... ... ... ... ... азық беретiн жақсы медресе болу керек – дейдi.
Ұлы ойшыл Абайдың әркiмдi заман өсіредi. Кiмде –кiм жаман болса, оның
замандастарының бәрi ... деуi де адам ... ... ... ... ... Адамның тұлғалық ерекшеліктері және адамның құмарлығы.
Адамның бiлмегендi бiлуге құмарлығы. Адам ... тән ... ... ... бiрге оның түпсiз құмарлығы да болып ... ... өте кең: ол ... пен ... басталып, аспандағы
және жер бетiндегiлердiң бәрiне, мәңгiлiк және дiни ырымдарға деген
құштарлықты қамтиды. ... ... ... ... ... ... философиялық және дiни трактаттар, публикациялық эсселер бар.
Адам жанына көсемдiк, үстемдiк пен ... көре ... ... ... ... пен ... т.б. ... бәрi тән.
Тiршiлiк аталуы бүкіл әлемдiк құмарлыққа ... ... адам ... ... ... ... ... ауқымды, күйреткiш немесе әлсiз, ... ... ... ол ... ... қабілеттi, оның бүкіл өмір
жолын ... әкеп ... ... ... басқаларға ерекше әсер
етiп, өлгенiн тiрiлiп, өшкенiн жандыруы ... ... ... ... ... өмір ... ... пен қызғаншақтық, жақсылық пен
жамандық өмірде егiз жүредi. Мысалы, ... ... ... ... ... тыныуы осы асқан құмарлықтыңң, ғашықтықтың әсерi. Немесе ңҚыз
Жiбекң- деген ... ... ... нәтижесi. Әсiресе,
құмарлық жақсылыққа да, жауыздыққа да апарып соқтыруы ... ... ... ... құмар. Бiлiмге құмарлық ... ... ... ... бiлiп тынғанша жай таптырмайды.
Әсiресе ... ... ... ... ... ... Л.Толстойдың
Сырыңды жасырам десең, жарыңа айтып көр, жарты әлем ... мен ... ... ... да ... ... ... күштi болады. Ес бiлмейтiн
баланың қолына ұстағанның бәрiн аузына салып, ... ... ... ... iшiн ашып көруге құмартуы, бала бойындағы iштен туа
бiткен құпияны бiлуге ... ... ... ... ... ... ... бiлуге құмартып тұрады. Егер балаға бiрдеменi iстеме, бүлдiрме
десең, ол әдейi ... ... ... ... ... ... ... тән құмарлық – бiлмегендi бiлуге, табиғи жасырын сырдың құпиясын
ашуға деген ынталық адам физиологиясының iшкi сырына тән ... ... ... ... адманың бойындағы қарама-қайшы сырларды ашуға
кiлт болып ... Ол ... ... ... ... ... iшкi фактор. Әр адамға өзiндiк жасырын сырға толы жұмбақ
тұлға деп қарасақ, ... ... ... жұмбақ,
iшкi сырын бiлуге деген құмарлық та әр тұлғада әр ... ... ... өз ... бiр жасырын сырдың шетiн естiп сезсе-ақ. ... ... ... құмартады. Ал екiншi бiреу өзi айтпаса, оған ерекше
назар аудармайды.
Ендi адамның өмір сүруiнiң ... неде ... ... ол ... құмарлығын қандыруды мiсе тұтпайтын, өзi өмір сүруге ... ... ... ... мүмкiндiктерiнен арғы нәрсенi де ... жан иесi. ... 4-5 ... баланың аспандағы айды, күндi,
жұлдызды көрiп: ол қалай тұр? Бiрде көрiнiп, бiрде неге жоқ ... ... неге ... ...... ... ... сұрақты қойып, құпия
сырды бiлгiсi келетiнi осыған айғақ. Бiз бұдан жеке ... ... ... аса кеңдiгiн байқаймыз.
Адам өзiнiң өмір сүру жолмен талпаныс ... ... ол ... бар ... осы өмірдегi тiршiлiк иесi екенiн басқаларға ... ... ... өмірде өзiн-өзi нығайтудың, өз мүмкiндiгiн iске
асырудың жолдары алуан түрлі: ол сурет салудан, кесте немесе ... ... ... ... ... пен ... саяст пен
ғылымның алуан тұрлерiмен айналысу, түрлі қызмет ... ... ... ... адам ... ... ... қабілетiн iске асыруда
басқаларға Ұєсамайтын өзiндiк қолтаңбасымен ерекшеленуге тырысады. Мысалы,
шебер Ұсталар соєқан ... ... ... ... ... ... ... қарап отырып, оның кiмдiкi екенiң бiрден айыруға болады.
Адам, өмірде де бiр-бiрiне Ұєсамайтын ... ... ... ... де өз қолтаңбасымен дараланады. МҰны адамдардың өмірде өз
бойындағы қабілетi мен ... ... ... ... ... өздерiнiң бұл өмірде бар ... ... ... ... ... ... Ал басқа адам да сол сияқты ... ... ... ... мен ... ... тырысады.
Сөйтіп, әр адамның өмірдегi қабілетi мен iскерлiгi адамдар арасындағы қарым
–қатынаста ашылып, белгiлi бола ... ... ... Л.Фейрбах (1804-
1872) адамзат қоғамындағы ... мен мен ... ... ... ... оны ... ... дәрежесi деп атайды,
яғни әр адамның қоғамдық ортада өзiндiк ерекшiлiгiн көрсетуге тырысуы оның
iшкi инстинкттiк физиологиялық ... деп ... ... ... өзi өмір ... отырған ортадан ары шығуға талпынуы, өзiнiң iс-
әрекетiн өзiнен жоғары, үлкен өмірге қатыстыру арқылы iске ... өз ... ... мен ... ... ... iске асыратын болса, өзiне мҰрат тұтатын, үлгі-јнеге алатын озыє
ойлы ... ... ... асыл ... иесi кемеңгер ғалымдарға
табыну, немесе Ұйымдастыру қабілетiмен, ерекше iскерлiгiмен көзге тұскен
халыққа асқан ... тұту ... ... келедi. Жастырдың мектепте оқып
жүргенде атаєты батырлардың немесе актерлердiң, суретшi. Футболшылардың
өнерiн кјгiлдiр ... ... олар ... ... ... ... армандауы осындай мҰрат тұтудың, табынудың нәтижесi, яғни әр ... ... ... ... ... соларға Ұєсап бағу, солардың жолын
єууды армандау да адам ... тән ... ... МҰны ... ... өмірге деген ынта, ықыласының саналы түрде iске асуы деп қарайды.
°р адам өзiнiң менiң саналы түрде ... ... ... оны ... ... ... деп есептейдi. Немiс философы ... ... ... өмір сүруiн тұрмыстық ұйi деп қараған.
Адам өмірi жоғарыда айтқандай, материалдық және рухани болып екiге
бөлiнедi. ... ... ... өтеудегi адамзат қоғамының ең жоғарғы
құндылықтары - шығармашылық, сүйіспеншiлiк, ... ... пен ... мен ... ... ... тұрады. Осылардың нәтижесiнде қол
жеткен табыстарды бiз рухани құныдылықтар деймiз.
Жоғарыда аталып јткен рухани құндылықтардың әрқайсының адам өмірiнде
атқаратын өзiндiк ... ... бар және ... ... ... ... бiр қызметiн көрсетедi. Мысалы, ... ... ол ... iшкi ... ... ... және әр тұлғаның
өзiн қоршайтын ортаның бейнесiн өзгертуге өз ... ... ... Ол iшкi ... адам ... ... сыртқа шығуы.
Шығармашылық еңбек нәтижесi адамғаєуныш та, ренiш те әкелуi мүмкiн. Мысалы,
суретшi немесе жазушы сәттi шыққан ... өзiн ... ... ... ... ... кеңеледi, ал ол сынға алынып ... ... ... ... баласның өмір сүруiндегi аса зор жоғары құндылық єуанышты немесе
қайғылы уаєиғаларды тҰғызатын махаббат болып саналады. ... ... ... ... ... яғни ол ... ... өмірден баєыт табуға Ұмтылушылықты, өмірге деген құштарлықты
тҰызады. Адам ... мен ... ... ... жер мен ... мен жын-шайтанның арасында өмір сүретiн тiршiлiк иесi. Шынайы
сүйіспеншiлiк арқылы адам жан мен ... ... жеке ... ... жетуiн мақсат етедi. Сондықтан ол кейде адамды баєытсыздыққа
Үшыоатып, жан азабын ... ... ең ... ...... Бостандықты аңсамайтын адам
жоқ. Бостандық дегенiмiз не? Адам баласы қандай бостандықты аңсайды? Барлық
адам бiрдей бостандық алуға тұра ма ... ... ол ... ... ... ... тура ... Философ Н.А.Бердяевтiң пiкiрiнше, адам
баласы әрi өлшеусiз күш иесi, әрi әлсiз, ол бiрде өмірге құл, ... ... ол ... өмір ... Еркiндiк дегенiмiз – әрбiр тiрi организмнiң
дамуына, јсiп-јркендеуiне қажеттi шарт. Адам ... ... де ... бiлуi ... ... өзi iстеген iс-әрекеттi
еркiмен iстегендiктен ешкiмге жауапкершiлiктi арта алмайды. Еркiндiкте адам
өмірмен ... ... Адам ... тiршiлiк ете алмайды.
Сондықтан ол бiреулеуге бағынып, ендi ... өзi ... ... ... ... ол бiреулерге бағынып, ендi бiреулердi өзi
бағындырып ... ... ... әр адам өз ... жоспарлап тiршiлiк
етедi, iс-әрекет жасайды. Сонымен бiрге, ол жай ғана өмір ... ... өмір ... ... ... ... жағдайды iзжестiруге, соған сай iс-
әрекет жасацға ерiктiлiктi аңсайды, яғни адам өмір ... ... ... Ол ... ... ... ... үш түрлі болады:
эстетикалық, этикалық, дiни.
Эстетикалық өмір сүру дегенiмiз – ... ... ... өмір ... ... ләззат алу. Адам құндылықты сол сәтте
шапшаң сезiнiп, дәл осы минутта сезiм құшағына бөленiп, ... ... ... өмір ләзатты сол сәттегi јткiншi сезiмге құрылатындықтан, ол
тез өтедi, оның бойында тұра ... Адам ... ... ... єуа ... депрессияға Ұшырап, кұйiнiшке, тiптi қайғыға душар болуы мүмкiн.
Адам өмірiнен тұраєты орын алатын-этикалық жол. Оның негiзiне адамның
қоғам ... ... ... ... Адам этикалық өмірiнде оны
орындаудан рахат ... ... да, ... ие болады, яғни
қоғам мүшелерiнiң бәрiне ортақ ... ... ... ... ... ... деп санайды.
Эстетикалық, этикалық өмір сүру ... ... ... ... ... заң ... есептеледi. Адам өмірiңдегi сәсiздiктер мен
басқа тұскен қиыншылықтар ... ... ... Бұл ... ... өмірдiң јлiммен ... ... ... болатының бiлгiсi келедi, себепсiз ... ... ... ... ойлап-бiлетiн адам сәтсiздiктердiң себебiн
ойша iздестiредi. Осы жерде ... дiн ... ... пен ... пен ... бiр Алла ... тҰр. Ол ... жер бетiндегi, бұл
өмірдегi күнәларыңды есiңе тұсiрiп, тәубана келтiру үшiн ... ... Одан ... үшiн ... дүниесiн ойлау керек. ІҰдайға құлшылық
етiп, күнәларымды кешiре көр – деп ... ... Егер ... ... Алла ... кешiрiп, жамандықты аластатып, жақсылыққа
қолынды жеткiзедi деп уағыз айтады. Адам бойында пайда болған қорєыныш пен
үйрейдi ... о ... ... ... күштейдi. Адам өмірден кұдер
ұзгенде сенiмнен айырылады, онда сенiмсiздiк, ұмiтсiздiк, ... ... ... болады. Ал өмірден кұдер ұзу ерiксiз адамның өмір үшiн кұресiн
тоєтады.
Екiншi ... ... ... ... ... ... австриялық психолог В.Франкл лагерьдегi адамдардың мiнез-құлқына
бақылау сағанда, өмірден кұдер ... тез јлiп ... ... ... қайтсем тiрi қалам, өмір сүрем ... ... ... ... ... адам ... өмір үшiн кұресуге
деген iшкi ... ... зор үшiн ... ... ... ... зор екенiң алап јткен.
Бүгінгi адамдардың єасiретi-уақытша басқа тұскен нарық ... ... ... ... анаша шегуi, бара-бара өмірден кұдер ұзiп,
өзiн-өзi өлтiруге дейiн єадам жасауы өмір үшiн кұресте ерiк-жiгерiн ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеуде.
Адам басына қиындық тұскенде: Не үшiн өмір сүремiн? ґмiр сүрудегi
мақсат не? – ... ... ... Еркi ... ... қорєыныш пен ұрейдi
ақыл-санаға, ерiк-жiгерге жеңгiзiп, қиыншылық атаулыға шыдап бағады. Бұл
жағдайда өмір сүрудiң кјкжиегi ... ... ... ... жеңе
бiлуге ұнемi баулып, оның ерiк-жiгерiн ... ... ... Ерiктi
шыңдау өмір сүру үшiн кұресе бiлудiң алғышарты болып ... Оған ... ... ... ... ... ... µлы Отан соғысы кезiнде екi
аяє, бiр қолынан айырылып шјрке ... ... КСРО ... ... ... өз ... ... арєасында орта мектептi, иснтитутты
сырттай оқып бiтiрiп, 35 жыл ... ... ... орта мектептiң директоры
қызметтерiн атєарды, ... ... ... ... ... ... жастайынан аяєтарының жансыз болып қалуына қарамастан,
орта мектептi алтын медальмен бiтiрiп, университеттi сырттай ... ... ... ... ... авторы болып жүртєа танылуы өз ерiк-жiгерiн
шындаудың нәтижесi.
1.3. Адамның өмірдi және ... ... ... ... И.Кант (1724-1804) өмірдi танып бiлу процесiн зерттей
отырып, оның аса күрделi және көп ... ... ... ... ... Ол
адам ойынын қателiгi сонда,ол өзiнiң ... ... ... ... ... ... сол сарайдың iргетасы берiк пе, ... ... ... ... ... ма, жоқ па дегендi ойластырады дейдi.
ґмiрдi танып бiлудiң iргетасы неге байланысты адамның өмірдi танып
бiлуi неден ... ... ... ... бiлу ...
негiзiнен талдау танып бiлу объектiсiн ойша бјшектеп ... әр ... ... онан ... нәтиженi жинақтауға байланысты. Іорытыныдылау
кезiнде басты ... ... ... оның ... ... баса ... ... тура келедi. °р заттың адам еркiнен тысєары өмір
сүруiнiң аєиқатын да естен шығармау ... ... бiр ... пен екiншi
құбылыстың арасында себеп-салдарлық байланыстың болу заңдылығын Ұмытпау
абзал. Себепсiз ... ... ... ... салдар деп єаруға
тура келетiндiктен, оны заттан бөлек єарстырады. Ол ... бiр ... ... ... оның ... қасиеттерiне қарама-қайшы єоюға әкеп
соқтыратыны, мҰның өзi қателiкке Ұшыратынына, ... ... ... ... ашыє ... ... адам ұй мен жаңа жауған
єарды бақылау арқылы заттарға жеке-жеке ат єояды. Бұл ... ... ... ... я ... жасалғаны ажыраталмай, жалпы ұй деген Ұғымды
бiлдiредi. Сол сияқты єар таза ма, кiр ме, єиыршыє па, ... ма, ол ... , ... єар ... ... ... Бiз әуелi әр затєа ... ... ... алып, оларды топтастыру арқылы бiр заттан екiншi
заттың айырмашылығын ажыратамыз. ... ... тұсi, ... еруi т.б. ... ... ұй мен єар ... де ає ... бiрiнiң ерiмейтiн зат екенiн, екiншiсiнiң ергiш, сүйыєтық
қасиетiне ... ұй мен ... ... ... затты екiншiсiнен
ажыратуда неге олай, неге бұлай – деген сияқты сұрақтар қойылады да, ... ... ... ... қасиетiмен салыстыра талдау арқылы
ажырматамыз, яғни сұрақ-жауап, әңгiмелесу арқылы ... ... ... ... ... жетемiз.
Философияда танымның екi дәрежесi: сезiм арқылы (жабайы эмпирикалық)
және Ұғымды түрде танып бiлу қарастырылған.
Сезiм арқылы танып бiлу ... ... (көз, ... тiл, терi
сезiмдерi) қызметi арқылы заттың қасиеттерiн ажыратуға бағытталады. Адамның
сезiп бiлуi өмір тәжiрибесiне ... ... жас бала ... ... ... да, ... шоєтың ыстық екенiн, қолының кұйгенiн сезе
бастайды. Олай болса, сезiп, бiлуi өмір тәжiрибесiмен Үштасады екен. ... бiлу бес ... ... ... ... iске асырылады. Мәселен,
заттың ыстық-суыєтығын сиапап, терi сезiмi арқылы ... ... ... тату ... ... ... Сезiм арқылы танып бiлудiң
негiзi элементi қабылдау, ... көз ... ... ... iске асырылады.
Ал Ұғымдық таным дегенiмiз ол танымдық ... ең ... ... табылады, ол ойлау арқылы бнлгiлi бiлiм қорын жинаудың негiзi болып
есептеледi. ґмiрдi саналы ... ... ... ... формасы ойлаудың
түсінiк, пайымдау және ой қорыту деген бөлiмдерiнен тұрады. Ол ... ... ... ... бiлiм беру ... ... ... жүйелi бiлiм қорына қарай ойысады. Адам ... бiр ... ... ... түсінiк берiк орнап, түсінiк
сезiну, қабылдау арқылы пайда болады.
Сезiну дегенiмiз (жоғарыда айтылған ... ... бес ... – адам ... сол зат ... алғаш пайда болған түсінiк.
Адамды қоршаған өмір оның сезiм ... ... ... сол заттың
қасиеттерi жайында миға хабар бередi. Мидағы ... сол ... ... ... ... ... талдау жасайды да, содан ол заттың
өзiне тән ... ... ... ой ... МҰны ... ... жјнiндегi ойды жинақтау, бейнелеу деп атайды, яғни ... ... ... ... заттың қасиеттерiн қабылдау процессi
жүре бастайды да, сол заттың бейнесiн ойда ... көз ... ... ... ... ... °р ... қасиетiн анықтап алғаннан кейiн,
оның қасиеттерiн есте ... ... ... ... ми ... iске ... Адам ... мимен тiкелей байланысты екенiн
төмендегi фактiден көруге болады. Мысалы, адамның желкесiне ... ... ... ... нәрселерiн тани алмайтын болады. Самайына зақым ... ... ... естiгенде тұсене алмайды. Бұдан бiз адамның есi ... ... ... ... есi ... үлкен жарты шарлары
єыртысының iс-әрекетiнен екенiн бiлемiз. Ес-өте ... жан ... ... ... ойда ... есте қалдыру үшiн қайта жаңғырту, тану және есте
сақтау деген бөлiктерi қызмет ... ... ... ... ... ... маңызы зор. Бiр рет қабылдап қайталаған нәрсенi бiр
дегеннен адам есте ... ... Ол үшiн ... ... ... ... тәсiлдермен жаттығып отыру керек. Егер есте ... ... ... ... ... ... ... есте қалдырудың нәтижесi тұраєты болады.
Есте қалдырудың механикалық және ... ... бар. ... ... ... ... ... түрде есте қалдыруға жол ашамыз
немесе жүргiзушi дол белгiлерiн көру және есте ... ... ... ... ... ... себеп-салдарлық байланыстыру,
ойша салыстыру арқылы қол жететiн нәтиже.
Логикалық есте қалдырудың шарттары: есте қалған материалды түсіну,
оны ой елегiнен ... ... ... ... ... ... байланысын айыру, ой єазығын, желiсiн таба бiлу, даттау ... ... ... ... ... ... еске тұсiру iсi екi жолмен iске
асырылады. Ол ерiктi және ерiксiз болып екiге ... ... еске ... кiсi ... ... ... да, бұрынғы бейненiң адамның есiне
өз –өзiнен ... ... ... ... еске ... ... ... орын алады. Ерiктi еске тұсiруде адам ... ... ... ... ... мақсат қойып, ерiк-жiгерiн жҰмсап еске
тұсiредi.
Адам, есiнiң дамуы мамандығына да байланысты. Мысалы, ... ... ... музыканттың есту сезiмi арқылы ән ... ... ... ... ... адамды даусынан тануы) тани бiлуi,
сонлай-ає ... ... ... ... ажыратуы,
аспазшылардың әр тағамның дәмiн тату арқылы танып бiлуi т.б. дамыған.
Адамның рухани байлықты ... ... мен ... және ... аса зор. ... өмірде адамдар сөйлегенде ңМен бiлемiн…, ңМенiң
ойымша осылай…деген сөздердi жиi қолданады. Бұл ... ... ... ... ... басына) ерекше мән ... ... яғни ... рухани мүмкiндiктерiне тыңдаушының көзiн жеткiзу, сенiмiн
арттыру үшiн ... ґз ... баса ... өз ... мен ... кұә ету бiр ... шартты түрде алынса, екiншiден айтушының яки
iстi орындаушының жауакершiлiгiн ... ңБұл ... ... сырым. Маған
сеңсендер, осы пiкiрдi ... деп ... деп ... ... ... өзi қиын ... Адам ... бiлiмiне еркiн сенiп,
соған арєа сүйеп пiкiр айтса, ол пiкiр ғылыми дәлелдi болса, оған сенбейтiн
адам болмайды.
Бiлiм арқылы адам ... ... ... ... ... ... ... күнделiктi қолдана бiлмесе, ол ештемеге жарамсыз бос
дүние болып шығады. Нағыз шынайы бiлiм әр ... ... ... ... ... Ал ... пайдасы күнделiктi өмірде қолданылып,
iске асырылғанда ғана оның иесi де, айналасындағы ... ... ... де, ... ... және ... өміршеңдiгi тәжiрибеде
сыналып, өмірде iске асқанда ғана оның пайдалылығына өзгелердiң көзi жетiп,
кјңiлi толатын болады.
ғылы, бiлiмнiң ұнемi јсуi, ... адам ... де ... ... ... ... ... тұрленiп дамып отыруын талап етедi.
Педагогика ... ... ... ... тәрбиелеу деген терминдердiң
мәнi осы талапєа байланысты туған.
Бiлiм мен сенiм егiз. Бiлiмi таяз кiсiнiң сөзiне ... де ... ... толықтығы мен тереңдiгi тыңдаушыға ерекше әсер ... ... ... ... ... ... дау ... өзi арсыздық.
Бiлiмдi адамның сөзi тыңдаушысының ... тез ... оған ... ... ... артуына адамның әсерленушiлiк iкi сезiмi де қатар қызмет
етедi. Сезiм мен бойдағы бiлiмдi тыңдаушыға жүрек тебiренте ... ... ... мұғалiмдi тыңдаушылар Ұйып тыңдайды. Кейбiр адамның бiлiмi
мол болғаны мен оны ... ... етiп ... бере ... Сондықтан
ондай адамның бiлiмi тыңдаушының жүрегiне жетпей, бос сөз болып ... ... ... ... бiлiм мен ... оны ... ... пен жеткiзе
бiлетiн шешендiк шеберлiк керек.
Іоғам деген не? Жеке тұлғаның қоғамдағы рөлi ... ... ... ... ... шығады. Шын мәнiсiнде адамдар қоғамдасу арқылы
өзiне тән ... ие ... жеке ... ... ... Адам өмірде
белгiлi бiр әлеуметтiк ортаға тән болып өзiндiк тұлғасын қалыптастырады
және өзiне тән ... ... ашып ... ... ... өз бойындағы табиғи қабілетiнiң ашылуына және осның дамуына ... ... ... ... етуi өмір ... ... бiрлестiктi
(көзқарас, санасезiм, кәсiптiк т.б.) туғызады. Сөйтіп, әр бiр жеке ... ... ... ... арқылы әлеуметтiк, ... ... ... бiр жеке ... ... ... ... кјлiкте, жиындарда
жұмыста немесе оқу орындарында, ... ... ... жана ... ... ... байланысєа тұсетiнiң ескерсек мҰның бәрi
ерiксiз қоғамдасып пiкiрлесудi туғызатының ... Ал ... жеке ... рухани јсуiнiң және өзiндiк ңМенiңң көрсетудiң
жолы. Мұның бәрi жеке тұлғаның қоғамнан тыс өмір сүре ... оның ... ... ... ... мен өтетiнiне, айналасындағы
адамдармен үздiксiз қарым-қатынасєа құрылатынына дәлел бұл алады.
Мәдениет деген не? ... пен ... ... байланысы
қандай? ґркениеттi қоғам қалай пайда болады және қалай дамиды? ґркениеттi
қоғам байлықтарын жасауға Ұлттар мен ... және жеке ... ... ... ... ... қарастырайыє.
Бiрiншiсiне ұй, өндірiс, киiм-кешек т.б. ал екiншiсiне – ауыз
әдебиетi мен ... ... ... ... дын ғылымы Ұғымда жатады.
Мәдениет – адам јркениетiнiң, саналы қызметiнiң көрiнiсi. Олай болса ... ... ... де ... дәрежесiн паш етедi. Адамның
тiршiлiгi үшiн еңбек ... ... ... құралдарының жабайы түрі єас,
құла дәуiрiндегi тас балға, балтадан басталып ... ... ... ... одан бұл, ... ... кјшкенге дейiнгi
аралықты қамтиды. Техникалық прогрестiң нәтижесi ... де ... ...... ... ... әкелдi. МҰның бәрi материалдық
байлықты кјбейту үшiн, еселеп јнiм шығару үшiн ... ... ... ... болды. Материалдық байлықтың нәтижесi рухани ... ... ... тығыз байланысты. Еңбек неғҰрлым күрделенген сайын,
мәдениет те жаңа сипат алып, ... ... ... јсу ... байқалады. Мәселен, садає пен жебе бiр кезде адамның табиғатпен
байланысындағы тјңкерiстiң кұәсi болса, бүгінгi ... ... де, ... жаңа ... мен ... да материалдық
мәдениеттегi тјңкерiстердi бiлдiредi.
Мәдениет адамсыз жасалмайды. Адамның дамуы ... ... Жеке Ұлы ... ... ... бiр ... ... жасап, ғылымды дамытса, екiншiден сол арқылы қоғамда ғылыми-
техникалық тјңкерiс жасалып, материалдық игiлiктердi молайтады. Олай ... ... ... жеке Ұлы ... ... ... үшiн ... дәуiрдi бiлу, сол қоғамдағы өндірiстiк
қатынастардың қандай ... ... өмір ... ... ... ... ... ажырата бiлу қажет. Олай болса, мәдениеттi
адамның iс-әрекетiнен, оның қоғамдағы қызметiнен бөлiп алып ... ... пен ... деген екi Ұғым бiр-бiрiне өте ... бiр ... ... ... ... үш ... ... қолданылады.
Оны кең кјлемде алғанда алғашєы єауымдастық құрылыстан таптық қоғамға кјшу,
одан тарлау мағынада – бiр қоғамдық формациядан ... ... ... тар мағынада – әрбiр јркениетi, ұндi јркениетi, Вавилон јркениетi
т.б. Алғашєы қоғамға қарағанда құлдық ... көп ... ... ... таптық мемлекет пайда болды, жазу-сызу мәдениетi, қоғамдық ел билеу
тәртiбi орнатылды. Сондықтан мҰны ... ... ... кјшуi
деймiз. Бiрає бұл дамудың шегi ... ... одан әрi дами ... ... ... ... жоғары бола бермек. Іол құралының (қайла, балта
т.б.) бу машиналарына алмасуы, одан электр, атом ... ... ... ... ... ... дамудың объективтi жағын көрсетсе јркениеттiлiк – сол
объектiнiң адамға тиiмдiлiгi, игiлiгi. ... ... ... машина да,
өнер, бiлiм де мәдениет жетiстiктерi, ал оларды ...... ... ... ... пайдаланудың прогресивтiк те, реакциялық ... бар. ... ... ... ... соғыс құралы ретiнде пайдалану
– жауыздылық. Ал оны адам еңбегiн жеңiлдетуге, бейбiт өмірге ... Олай ... ... ... ... ... ... керек, ол iзгiлiкке, әдiлеттiкке прогреске қызмет етуi ... ... ... iзгiлiктi ел болуға Ұмтылуымыз да сондықтан.
ґркениеттi ойлар жер бетiнде мыңдаған жылдар салтанат құрып, бүкіл
адамзат қоғамдағы барлық таптар мен ... ... ... мен ... ... ... ... Мәселен, ертеле өмір Платон, Аристотель,
Конфуций, Будда, Мухаммед, Сократ, °л-Фараби т.б. Ұлы ойшыл ғҰламалардың ой-
пiкiрлерi – ... ... да ой ... ... ... жарата алатын
єазына. Тарихта мәдени байлықтарды қиратып, адамдарды єырып жоюмен аты
қалған Александр Македонский, ... ... ... ... т.б.
ұстемдiгi уақытша болған да, ал ақыл-парасат иелерiнiң ой-пiкiрлерi ... ... Оның ... бiрiншiлерi – бүкіл адамзатєа ортақ ... бiлiм ... өнер ... ... ... Олар ... ... нәселiне
қарамай, барша халыққа ортақ мҰра қалдырды, ал екiншiлерi- жер бетiне јлiм
рухын сеуiп, ұстемдiк жүргiзудi, басқаларды ... ... ... ... јсiп ... Л.Н.Гумилевтiң пайымдауы бойынша
қоғамдық, мәдени-экономикалық жағдайларға байланысты бiркелкi дамымайды. Ол
бiрде шапшаң, бiрде баяу, єисыє доға iспеттi ... ... ... ... ... мыңдаған жылдар бұрын Египет, Іытай елдерi әлемдегi
јркениеттi елдер болған. Сол сияқты кјне ... сає ... де ... ... ... ... ... батысєа ауысып, Хl-Х
ғ.ғ. Батыс Еуропа елдерi жаңа јрлеу дәуiрiн бастан ... ... ... ... ... Батыс Еуропа мемлекеттерi алдыңғы қатарлы
јркениеттi елдер қатарына шыєты. Екiншi дүниежүзілiк соғыстан кейiн ... ең ... ... јркениеттi дамыған болып отыр.
Этностар мәдениетiн анықтауда археологиялық єазба ескерткiштердi
тарихи салыстыру ... ... ... ... тура келедi. Бүгінгi
бiзге жеткен мәдениет Үшығы сол кјне ... ... ... ... бола алмайды. Себебi олар кјне ... ... ... ... ... ағаш пен ... ... қойғанда, єиыршыє құм, тас
сияқты құрылыс материалдарының өзi желдiң, жаңбырдың әсерiнен ... жоқ ... ... шығаруға күштердiң әсерiнен, мәдентеттiң жоқ
болатының естен шығаруға болмайды. Сондай-ає жер сiлкiнiс, су тасєыны ... ... ... ... жоқ ... ... жер-су астында
қалуы мүмкiн. Олай болса, адамзат қолымен жасалған ... ... ... ... ... ... этностар мәдениетiнiң јткенiн
дұрыс анықтауға мүмкiндiк бермей, ғалымдарды қателiктерге ... ... ... ... ... ... ... философ-
тарихшылар этностарды тарихи емес тағы этностар да бар деп қателiктерге
Ұшырады. Бұл ... ХХ ғ. ... ... ... да ... ... ... кеңестiк дәуiрде) Щығыс, тұркi
халықтарын мәдениеттен мешеу тағылар деп қателесiп келгенiн айтпай ... ... ... ... ... ... орыстан басқа
халықтарға мҰрын шүйіре менсiнбей қарап келдi. Этностар мәдениетi жјнiндегi
мҰндай терiс көзқарас кеңестiк әкiмшiл-әмiршiл ... ... јрiс ... халық, кiшi халық деген теорияны шығарды. Олар Адамның ... ... ... ... ... ... да ... аз, я көптiгiмен өлшенбейдi. ґткендегi тарихи мҰрасымен, адамзат
игiлiгiне єосқан ... ... ... ... ... ескермедi.
Кјне мәдениеттiң жүрнағы жер бетiнде аз да болса қалады. °р ... ... өз ... ұлес ... Осы ... академик
М.°уезов °лемдiк мәдениетке әр халық өзiнше ұлес ... ... ... кесiн өнерiмен, итальяндар әсем ... ... ... ... ... єытайлар фарфор бҰйымдарымен ... ... ... бай ауз ... ұлес ... ... Ұлағатты ой-
пiкiрiн еске ала кету орынды демекпiз.
°лемдiк јркениетке әл ... ... ... сөз ... ... ерен ... айтпай кетуге болмайды. Мәселен, Аристотель,
Платон, Галилей, ... ... ... ... ... Ломоносов,
Лобачевский, декарт, демокрит, Абай, Науаи, Луи Пастер, С.П.Боткин и т.б.
ғылым мен өнердiң ... ... ... Ұлы мҰра ... iрi ... ... мен ... асыл мҰралары барлық адам баласына бiрдей ортақ.
Олардың Ұлты мен шыққан тегi, ... ... ... түрлі. Олай болса, әлемдiк
мәдениеттiң алтын қорына әр Ұлт јкiлi өз ... єоса ... ... мен ... бiр ... ... ... еңбек етiп өмір
сүре отырып, материалдық және рухани байлықтарды да ... ... ... тiршiлiк етiп жатқан жүзден астам Ұлттар мен Ұлыс јкiлдерiнiң
достық өмірi, бiрлескен еңбегi, Қазақстанды ... ... деп ... ... ... ... ... жа жеңiске жеткiзедi. Оған мысал –
кешегi кеңес халєы бiрлiктiң арєасында немiс-фашист ... ... ... тың ... ... ... мен жүздеген фабрика,
зауыттарды, салып, iске єосуда да Ұлттар ... ... ... еңбек
жеңiстiң тұтєасы болды. Соғыс жылдарында єуғынға Ұшырап, Қазақстанға жер
ауып келген ... ... ... ... ... татарлары сияқты елiнен,
жерiнен ауған халықтарды єазаєтар ... ... жая ... алды. Адамның
кұгi адаммен дегендi олар Ұмытуға тиiстi емес. Сол себептi де кез ... ... ... ... ... ... достық сезiммен жауап
берiп, ынтымає – ырыс көзi, құт – ... ... – деп ... ... Бұл ... ... афоризм сөздерде, мақал-мәтелдерде ежелден ой
өзегi болған.
Шын мәнiнде, қоғамдық ойдың шапшаң дамуына жеке тұлғаның ... ... ... ... мол кјсемдерiн сабырлық сабасына
келтiруге ықпал ететiн жоққа шығаруға болмайды. Олай ... ... ... жеке ... рөлiнiң зор екенiң ... ... Өмір ... ... ... ал атає ... үшiн кұрес талантта
танытады деген К.А.Гельвейцийдiң, µлы тұлғалар аспанда жарып шығып, жарє
еткен нажағай ... ол ... ... ... ... деген
Т.Карлейльдiң немесе Бiлгеннiң сөзi – јнеге, јнегелiнiң соңынан еру де
ерлiк деген Ахмет Иүгінекидiң, Ұлы аєын ...... елi ... ... ... ... јңкей нјл? –
деген тұжырымдары Ұлы тұлғалардың тарихтың кјшбасшысы бола бiлетiнiн
дәлелдей тұскендей.
Табиғаттың тылсым ... ... оны ... күнделiктi қажетiне
жаратушы, айға Үшып, аспан әлемiндегi, кеңiстiктегi тiршiлiктiң сырын ашушы
жеке Ұлы тұлғалар көрнектi ғылымдар. Олай ... ... жеке ... ... ... ... болады.
Ендi әлемдiк јркениет пен Ұлт мәдениеттiң ... ... ... ... ... ... оның озыє үлгілерiмен
толығып отыруы тарихи заңды ... ... ... ... ... ... жердегi (әр мемлекеттегi) Ұлттық мәдениеттi кiрiктiре
пайдаланудың қажеттiгiн өмірдiң өзi ... етiп ... ... байланысты
Ұлттық сана және Ұлттың өзiн-өзi ... ... ... ... келедi. µлттық сана мен Ұлттардың өзн-өзiнiң саналандыруы ... ... ... бiр ... ... ... ... бұл түсінiк
бiрыңғай Ұєсас болғанымен, тепе-тең емес. ... ... ... – Ұлттық сананың шынайы мазмұны. Ұлттың өзiн-өзi саналандыруына
әр этнос јкiлдерiнiң өз тарихы мен оның ... және ... ... ... ... қатынасы жатады. Сонымен бiрге, басқа этнос
јкiлдерiмен қарым-қатынасын да қамтиды. Оған сол Ұлт ... өз ... ... ... мен iшкi ... де ... ... саналандыруы – Ұлттық сананын эмоциялық сезiмiн
бiлдiретiн ядро болып есептеледi, яғни оның өз ... ... ... сезiмнiң iргетасы болып саналады. Ол Ұлттық-этникалық қарым-
қатынастан көрiнiс ... Әр Ұлт ... өз ... ... ... өмірiне деген қатынасын бiлдiредi. Солай болғпндықтан, әр
Ұлт јкiлiнiң өз Ұлтының мәдениетiн ... ... ... ... ... көрсетуiн талап етедi.
Ал саяси тұрғыда Ұлттың өзiн-өзi саналандыруы екi жақты көрiнiске ие
болады. Бiрiншiден, ол ... ... ... ... оны ... еркiн сiңiрген болуы керек. Екiншiден, өз Ұлтының мәдениетiн жақсы
меңгерген, жанындай сүйген патриот болуы керек. ґз Ұлтының ... ... ... оны сүйе ... азамат әлемдiк мәдениеттiң озыє
ұогерiнен де шынайы ләззат ала алмайды. Бұл жерде патриотизм мен ... ... ... ... адамзаттың жасаған рухани байлығын
еркiн меңгерген азамат болуын талап етедi. Гуманизм идеясы оның ... орын ... яғни ... ... ... ... ... Ұлтжандылық қасиет пен гуманистiк қасиет бiрге келiп, адамзаттың
бәрiн бауыр санау, дос ... ... ... жоқ, ... ... халыққа ортақ
деп қарау сезiмi мыєтап орнайды. Мiне, осындай көзқарас әр Ұлт јкiлдерiнiң
санасында тұраєты орын ... ғана ... сана ... сананың бөлiнбес
бiр бөлшегiне, егiздiң сыңарына айналады. Ол Ұлттардың өзара қарым-қатынасы
нығайында, Ұлттық түсінушiлiк, бiр Ұлттың екiншi ... тең ... ... деп ... күнделiктi өмірден тұраєты және берiк орын алғанда ғана
iске ... Бұл идея ... ... ...... да, 1998 ж. ... ... зиялы єауым јкiлдерiмен
кездескенде сөйлеген ... де ... орын ...... Жеке ... ... педагогикалық теориялар.
Педагогика ғылымында тәрбие терминiне әрєашан ерекше мән берiлген
болатын. ... ... ... ... дамуын басқару деген анықтама
берiлiп келдi. Педагогика деген сөздiң мәнi, ... ... ... ... ... ... ... деген мағынаға ие болды, яғни ол
баланы ... ... оның ... және ... жағынан јсiп-
жетiлуiн басқарып, бағыттау деген сөз. Сонымен, бүгінгi педагогика ғылымына
ең єысєа және дәл ... беру ... ... оны адам ... ... деп атаған болар едiк. Бұл жерде тәрбие сөзi кең мағынада балаға әрi
бiлiм берiу, әрi ... ... әрi ... ... ... ... ... педагог-практиктердi кәсiптiк бiлiммен єаруландыра
отырып, әр жастағы топтардағы балаларды оқытып, тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ала ... және
оны жоспарлап, iске асыруға мүмкiндiк туғызады, тәрбиенiң ... ... ... ... ... қарастырады. Тәрбие мәселесiн
ғылыми тұрғыдан анықтауда педагогика оны жалпы тұрғыда ... ... даму ... ... ... ... мен мiндеттерiн
айқындай отырып, оның сол қоғамның ... сай ... ... Бұл жағынан алғанда педагогика iргелi ғылым болып саналады,
сондай-ає ... ... ... ... оқу-тәрбие жүйесiн құрудың
жолдарын, оны iске ... ... сөз ... ... ... ролiн атқарады. Педагогика ғылымы теориялық жағынан iргелiк
сипатта болса, тәрбие мен оқытудың теориясын iске ... ... ... ... ... компоненттерi үш бөлiктен тұрады. ... ... ... ... ... ... екiншiден, адамзаттық
јркениетi тұлғаның бойына бiртiндеп сiңiру; үшiншiден, жеке тұлғаны iс-
әрекетке ендiру ... ... ... ... ... ... жетiлдiруде осы үш компонент тығыз бiрлiкте қызмет етедi.
°леуметтiк көзқарас тұрғысынан қарағанда, ... ... ... ... енгiзетiн, жастарды мемлекеттiк және қоғамдық құрылымдар арқылы
басқарып бағыттайтын, қоғамның қазірг.i және болашає өмірiне мақсаттылықпен
даярлау iсi деп ... ... iсi ... ... ... ... және
оның санасында қалыптастыруды мақсат ... ... ол ... процесс.
Тәрбие адамдарға тән әлеуметтiк категорияға жатады және тұлғаны
дамытуда шешушi рөл атқарады. Тұлғаны ... ... ... ... түрде демеп отырған жағдайда ғана ... ... ... жеке
басындағы әлеуметтiк-психологиялық өзгерiстер оның өзiнiң белсендiлiгiн
арттыру ... iске ... Кез ... ... ... ... арқылы шешiледi. Мәселен, дененiң дамуы дене шыныєтыру ... ал ... ... ... ... ... ... арқылы iске асырылады. тәрбие iсi екi жақты байланыс арқылы жүзеге
асады.
Тәрбиенiң екi жақты байланысы. Тәрбие жүйесiне ... мен ... екiә ... ... арқылы iске асырылады. Бiрiншiден, тәрбиешiден
тәрбиелiнушiге дейiн тiкелей байланыс арқылы iске ... ... ... ... тәрбиеленушiнiң жауабы, iс-әрекетi арқылы
тәрбиешi Ұстазға келiп жететiн ақпараттар, бiлiм, бiлiк ... МҰны ... деп ... Тәрбиешi –Ұстаздың қолында керi байланыс арқылы
жинақталған хабарлар неғҰрлым көп ... ... ... солғҰрлым
мақсаттылықпен iске аырылғанына айғає болады. Сондықтан, оқу-тәрбие
жүйесiндегi мұғалiм мен ... ... ... ... ... бiлуiн қажет етедi. Тәрбие жүйесiндегi iстiң ... ... ... үстіндегi белсендiлiгi мен оның мiнез-құлық, iс-әрекетiндегi
көрiнiсiнен байқалады.
Тәрбиелiк ... ... ... ... ... ... сапасы да соғҰрлым жоғары болады. Бұл үшiн тәрбиешi өз шәкiртiн
жақсы ... және ... жеке ... ... ... ... ... еркiндiк берiдiң және шығармашылық көзқарастың маңызы.
Тәрбие үрдiсiне iзгiлiк маңызды рөл атқарады. ... жеке ... еркi ... ... ... идеяларын, жеке басына дамыту
идеясын, өзара ынтымаєтастық иидеяны жүзеге ... ... ... ... iсi ... ... болса, онда балада да, мұғалiмде
де адалдық ... ... ... ... ... толық
сақталуына нҰєсан келуi мүмкiн. Бала өз ойын Ұстазына iркiлмей толық ... ... үшiн оған ... беру керек. Бала мұғалiм ... ... ... ... ойын ... ашыє айта ... ... Тәрбиешi
баланың бiлiмге қызығушылығына, ой-єиялына азаматтық борыш сезiмiне, өз
бетiнше әрекет ... ... ... ... жағдайда ғана
тәрбиеленушiнiң еркiндiгi көрiнiс табады. Бұл зандылыққа ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасєа өзiндiк ңменiңң саналы
түрде көрсетуiне мүмкiндiк бередi. Бала ... ... ой ... өзiне-өзiнiң баға беруiне, iс-әрекетiне сый көзiмен ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу мұғалiм тарапынан қатан бҮйрыєсыз, сапайы
қарым-қатынастың болун қажет етедi. Сол ... ... пен ... ... ... ... ... өзара түсінушiлiк тең ... ... ... ... мен ... байланысының үлгілерiн оқу-тәрбие жүйесiне
енгiзуге мүмкiндiк туғызып, бiр-бiрiн жаєындастырына тұседi.
Тәрбиенiң Ұжымдық бағыттылығы. Бұл зандылық әзiрге мектеп өмір ... ... ... мәндiлiгiн жоғалтпайды. Мектептiң ... ... ... ... ... мен ... жүргiзiлетiн жекелей, топтық, сонымен қатар Ұжымдық iс-әрекет
сол қалпында сақталуға тиiс. °рбiр адам Ұжымда қолайлы ... ие ... және ... қабілетi мен iскерлiгiн, күш-єуатын, неге ... үшiн ... ... ... ... Адам ... ... икемдiлiк Ұжымдық қарым-қатынаста еркiн ашыла тұседi.
µжымдық қарым-қатынасты орнатудың тиiмдiлiгi, ... ... ... ... ... кјңiл-кұйiне ықпал ететiн
түрлі факторларға байланысты. Ондай факторларға мыналар жатады: оқушының
өзiнiң ... ... ... көпшiлдiгi немесе
өзiмшiлдiгi, јжет немесе Ұяндығы, ... ... ... ... оның адамгершiлiк бейнесiн сипаттайтын белгiлерi (күшi,
көркi, еркi, батылдығы, ептiлiгi). ... өмір ... ... ... ... өмір жолын (мамандық, еңбекке қатысу т.б.) таңдау
кезiнде бәсекелестiк көп ... ... ... ... ... ... алған бiлiм мен дағдырлардың дәрежесiне, ойдың
шығармашылық ... кез ... ... ... ... қабылдаған
шешiмнiң дұрыстығына байланысты.
Тұлғанын қалыптасуы мен дамуына ... ... және ... ... ... ... ... қажет. °р жеке тұлға
өзiн өмірде сирек кездесетiн тұтас бiр ... жан ... ... Бұл ... ... мұғалiмдерiнiң, отбасының және қоғамның
педагогикалық күш-жiгерiнiң ... мен ... ... асыруды күнi
бұрын белгiлейдi.
Тәрбиелiк үрдiстiң күрделiлiлгi, оның төтенше және дер кезiнде тұзету
ендiру қажетсiнетiн кјшедегi терiс ықпалдарының етек ... ... ... ... ... ... жастардың әдепсiздiк, дјрекелiк
iс-әрекеттермен жиi айналасуына, бҰзыєтық жолға тұсуiне мүмкiндiк ... да ... ... Олай ... ... ... заң
орындарымен, әкiмшiлiк, ұй басқаларымен, баспасөз мекемелерiнiң бiрлесе
отырып, пәрмендi тәрбие жұмысын ... ... ... ... Бұл жағдай тұлғаны тұтастай қалыптсатыру идеясына бағындырылған
тәрбие үрдiсiнiң мақсатын, мiндетiн, мазмұнын, түрі мен ... ... ... ... ... ... әр жеке ... қабілетi
мен ынта-ықыласын ескере отырып, мектепте, тұрған ауданда Ұйымдасқан ... ... (оны, ... ... технологиясы деп жүр.
С.І. ) жан-жақты теориялық және ... ... ... ... ... Бiлiм академиясыныңң Тәрбие теориясы,
этнопедагогика және жас ... ... ... жасаған мектептегi тәрбие жұмысының теориясы мен әдiстемесi
атты ғылыми көмекшi ... ... ... ... Онда ... ... кешендi түрде қалыптастыру және оған педагогикалық ықпал етудiң
жолдары сөз болған.
Осы еңбекке негiздей отырып, ... ... ... ... ...... ... тоєталмаєпыз.
2.2. Жалпы бiлiм беретiн мектеп оқушылардың тұлғалық және танымдық
дамуының психологиялық ерекшелiктерi.
Мектеп жасындағы балалар проблемасы ... ... ... ... ... ... бұл жас кезеңi адамның этногенетикалық дамуында
маңызды орын ... және осы ... ... ... ... жаңа
құрылымдар мектеп жасының ерекшелiктерiн айқындап тұрады. Осы ... ... ... ... ... ... болып қалыптасады.
Психологияда жеке тұлғаның қалыптасу механизмдерiн жетiк түсінуге мүмкiндiк
беретiн категориялар жете ... ... ... мына Ұғымдар
жатады: дамудың әлеуметтiк жағдайы, жетекшi ... әр жас ... ... ... ... ... ... жылдары базалық шає
мәдениетiнде болып жатқан өзгерiстерден, екiншiден, отбасы және мектеп
жағадайында ... ... ... Ұлттық мәдени ерекшелiктердiң
зерттеудiң жоқ болуынан туындап отыр. Этникалық мәдениеттiң адам ... етуi ... ... ... ... ... ал бiздiң
елде көптеген жылдар бойы халықтар психологиясындағы Ұлттық ерекшелiктердi
мойындаушыларға нәсiлшiлдiк және ... ... ... ... ... ... ... кезеңдегi психологияның мәлiметтерiне
сүйенсек, психологиялық сферада белгiлi бiр этномәдени ерекшелiктердiң
орын алатынын байқаймыз, ал бұл ... ... ... ... ... терiс Ұғымда қарастыруға мүлдем болмайды.
°р халықтың өзiне тән Ұлттық ... бар. Ол әр Ұлт ... ... және рухани өмірiнiң ерекше қалыптасқан жағдайлармен,
тарихи даму жолының ... ... және ... ... мiнез-құлық, сезiм, темперамент, қажеттiлiк,
талғам сияқты ... да ... ... ... ... дәстүрлер арқылы мәдени өмірiнен орын алып Ұрпаєтан Ұрпаєєа
берiлiп отырады.
µлттық ... шын ... ... ... ... ... өзiндiк ерекше құрылым бар. Бұлардың қатарына Ұлттық
мiнез, сезiмдер, салт-дәстүрлер жатады және бұлар жеке тұлғаға үлкен ... ... ... ... ... Ұлттық наным-сенiм
жатады. Ол отбасындағы тәрбие процесiнiң түрлі ... ... ... ... бала психологиясына жастайынан әсер етушi құралға ... ... ... дiни ... ... өмірде
көрiп јскен бала ерiксiз соған елiктейтiн, үлкендер не iстесе соны ... ... жеке ... ... ... зор. Отбасы
тәрбиесi жеке тұлғанын рухани өмірiне, сана-сезiмiне Ұлттық ... ... мен ... бiрi ... есептеледi. Ұлттық
салт-дәстүрлердiң деңгейiн, олардың сан ... әр ... аз ... ... жеке тұлғаны қалыптастыру ... ... ... ... ... ... айқындауға болады.Ұлттық мiнез-
құлықтағы этникалық белгiлер ... ... ... және мәдени идеологиялық отрамен Ұзає ... ... ... психологиясында қалыптасатын тұраєты өзiне тән белгiлер
мен қасиеттердiң жиынтығы . ... ... ... ... ... дегенiмiз- этникалық бiрлiк ерешелiктердiң оған ... ... ... ... ... ... ... бiлiм
берудiң мемлекеттiк стандарттары оны этномәдени компонеттермен ... ... ... ... ... бағытталған өзгерiстерге
берiлген талдауларға сүйенсек, қазіргi кезенде ... көп ... ... ... ... ... көбіне идеалды концепция
түрінде болып келедi; мектептерде болып жатқан өзгерiстерге ... ... ... ... ... ... ... мҰндай ұзiк-
ұзiк, әрi кездейсоє тұзетулер ... ... ... ... ... ... қалыптсатыру дегенiмiз оны мәдениетке үйрету, бiлiм,
қарым-қатынас ережелерiн, ... ... ... Ұлттық
көркемөнермен, әдебиетпен, ғылыммен айналыстыру, адамгершiлiк құндылықтар
жүйесiн Ұғына бiлуге, сөйтіп жеке ... ... ... ... себiн тигiзу. Мәдениетке араласу, сайып келгенде, адамның
шығармашылық дамуы ... ... ... жас ... ... ... өте ... бай
қайнар бұлағы. Оның ғасырлар бойғы тарихы, адам өмірiнде ... ... жеке ... даму ерекшелiктерiн айқындайтын Ұлттық салт-
дәстүрлерi, оның ғылымы, шығармашылығы мен өнерi, ғажайып бай тiлi ... ... ... ... ... ал ол қасиеттер
јнегелi, творчестволық жағынан дамыған жеке тұлғаны қалыптастыруға үлкен
себiн тигiзедi. ... ... ... ... ... да, ... де ... толық iске асырылғанда ғана жетуге болады. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... айтарлықтай
икемдi және белсендi әдiс-тәсiлдердi үлкен роль атқарады.
Жеке тұлғаның белгiлi бiр мәдени ... ... оның ... ... ... ... әсерiн тигiзедi. Осыған байланысты, жеке тұлғаның
белгiлi бiр мәдениеттiң субъектiсi ретiнде дамуына ... ... ... ... бар. Оның ... – сол ... ... ерекшелiктерi
болса, екiншiсi – сол ерекшелiктердi түсінiп меңгеруге ... ... ... ... ... ... темпераментiн, мiнез-құлқын
саналы түрде танып ажырата бiлу.
Қазақтардың этнопсихологиялық ерекшелiктерiне адалдық, аєниеттiлiк,
жаужүректiлiк, шыдамдылық, қарапайымдылық, ... ... ... ... қалыптасқан қасиеттердi жатқызуға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ерекшелiктердi байқау эспериментiн єазає
мектептерде ғана емес, сонымен ... ... тiлдi ... орыс ... ... ... де жүргiзудi ескеру қажет. Себебi тек
көпҰлтты мектептерде әр Ұлт ... ... ... ... ... ... мазмұндық және формалық ерекшелiктерiн
ескертуге тура келедi.
Мәлениаралық (немесе кроссмәдениеттiк) зерттеулер ... орын ... ... емес ... ... этномәдени ортада түрлі
психологиялық көрсеткiштердi салыстыру идеясы ... ... ... ... бұрыннан да көптеген ... ... ... ... зерттеулердiң ролi мен
маңызын бағалауда да әр түрлі көзқарастар бар. Іазiргi кезенде бiраз шетел
авторлары бұл ... ... ... маңызды парадигмаларының бiрi
деп есептейдi.
Бұрынғы одаєтың кезiнде психология ... ... ... ... әлденеше рет талқыланды және ардайым ... ... ... ... ... шығып отырды. Дегенмен, мәдени
еоекшелiктер мен психикалық құбылыстарды байланыстыра қарастырған наєтылы
зерттеулердiң өте аз ... ... тура ... ... ... ... ... Эриксонның жеке тұлға
дамуының эпигенетикалық концепциясын атап көрсетуге ... Оның ... ... ... ... әлеуметтiк Ұйымдасуына байланысты.
Эриксон екi ұндi ... ... ... этнографиялық
зерттеулер жүргiздi және оларды АІШ ... ... ... ... ... байқағаны, әрбiр мәдениет ошағында
өзiндiк ерекше аналық стиль болады және әр ана тек соны ғана ... ... деп ... ... ... ... ... әлеуметтiк топ,
тайпа, класс немесе каста балаларының ... ... ұмiт ... екен. Бiздiң ойымызша, бұл тәжiрибенi басқа да этникалық ортада
баланы тәрбиелеп дамытуда қолдануға болады. Шындығында, әр халықтың ... мен ... өмір ... ... сол ... ... мүшесiнiң белгiлi бiр iс-әрекеттерiне әсер етедi.
Бұл бағыттың ең көрнектi јкiлi ... ... ... тезисiн мәдениаралық тексеруден јикiздi және Ж.Пиаженiң жабайы
адамның белгiлi бiр деңгейдегi ойлау қабілетiн ... ... ... ... ... пiкiр ... ... дұрыс жағы – олар алғаш рет жеке ... ... және ... ... ... ... көтередi. Бiрає бұл
зерттеулер аяғына дейiн толықтырылмады.
Салыстырмалы зерттеулерге арналған жұмыстардын 2 бағытты iрiктеп
алуға тура ... ... ... салад мәдениеттер араындағы
айырмашылықтарды көрсете, екiншiсi, керсiнше, ... ... ... ... тырысады. Бiрiншi тенденцияға Леви-Брюльдiң жергiлiктi
халықтың празологиялық ойлауы мен еуропалықтардың логикалық ... ... ... ... ... тұжырымдамасы, Сэпир-Уордтың
лингвистикалық салыстырмалы гипотизасы және т.б. ... ... ... ... ... ... К.Леви-Стростың алғашєы єауымда
ойлаудың логикалық күшi мен қазіргi еуропалық јркениет ... ... ... ... ... еңбегi; Леви-Брюльдiң
тұжырымдамасын терiске шығарған; М.М.Мұқановтың зерттеулерi. Бұлармен қатар
америка ... ... ... ... ... ... ... еңбектерi шыєты. Дегенмен, бҰд зерттеулердiң өз
кемшiлiктерi те болды. Олардың ... ... ... ... ... ғана ... қалды.
Кеңес дәуiрiнiң психологиясына салыстырылмалымәдени зерттеулердi
алғаш жүргiзгендер Л.В.Выготский, А.Р.Лурия т.б. ... ... тiптi ... ... оның ... адам ... ... тұрғыдан қарастырды.
Осы мәдени-тарихи тұжырымдаманың негiзiнде – жылдардың ... ... бiр топ ... Орта Азияның кейбiр
єышлаєтарында әлеуметтiк өзгерiстерден ... ... ... ... ... категориялау процесiнiң универсалды
ерекшелiктерiнiң анықтайтын арнайы зерттеу жұмыстарын жүргiздi.
Осы ғ,асырдың екiншi ... ... ... ... және iшкi ... ... ... заңды байланыстары
айқындауға бағытталған еңбектер пайда болды. М.Мұқанов тарихи-этникалық
аспектiде негiзiнен ... ... ... ... ... айтыс,
сияқты єазаєтың Ұлттық творчествосын зерттедi. Ол, ең ... ... ... ... Т.Тәжiбаев јткен ғасырдағы
антропологтардың, этнографтардың сол ... ... ... ... ... ... зерттеген түрлі мақалаларын келтiредi. ... ... ... ... ... атап ... ойы негiзiнен төмендегiдей тұжырымдалған: єазаєтар ... ... ... ... әрi олар ... биiмдi, әсiресе оларға азиаттық
баяндау тәсiлi түсінiктi, олардың арасында ақыл-ой қабілетi жоғары адамдар
жиi кездеседi, сонымен қатар ... ... ... ... ... тез тiл ... және ... өте жоғары
деңгейде қабылдау атап көрсетiледi.
Этнопсихологиялық ... ... ... және т.б. ... ... қала тұрғындарының
мiнез-құлықтарының этникалық ерекшелiктерiң зерттедi. Оның пiкiрiнше, қала
халєының мiнез-құлық стереотиптерi қала ... тән ... ... ... ... ... жағынан мәдени
дәстүрлер араласқан ортада көпҰлтты қала ... ... ... зерттеулерiмiздiң методологиялық негiзi ретiнде психиканың
мәдени-тарихи дамуында оның ... ... ... болып саналатын адамның
жоғарғы психикалық функциясының мазмұны ғана ... ... ... оның iшкi
құрылымы мен әлеуметтiк себептену жағ,дайы алынып ... ... ... єазає мектебi оқушылары өзiн-өзi
бағалауына олардың тәртiбi, iс-әрекетi єазає ... тән тiл ... ... ... ... ... мектеп жасындағы єазає
оқушыларының өзiн-өзi бағалауының этнопсихологиялық ерекшелiктерi єазає
тiлiн бiлу деңгейiне ... ... ... тiлiн алуы, өзiн-өзi
дұрыс бағалауы ... ... ... ... негiзгi мақсаты єазає және орыс этносы јкiлдерiнiң
арасында жеке ... ... ... айырылмашылықтарды
анықтау.
ґзiн-өзi даралау, яғни актуализациялау жеке ... ең ... ... ... ... көп ... психологиялық құрылым болып
саналады. Жеке тұлғаның өзiн-өзi ... ... бiз ... ... ... ... ... қарым-қатынас барысында себеп-
салдарлық бағыт, интервальды єадағалау локусы, уақытты жетiк бiлу, ... ... ... яғни ... ... бағдарлар, өзiн-
өзi құрметтеу, адамдар мен қоршаған әлемдi ... ... ... тез тiл ... ... ... ... және т.б.
сонымен бiрге, жеке тұлғаның даралануының психологиялық ... Олар – ... тән жеке ... ... жеке ... себеп-салдарлық жетiлдiру.
Зерттеу мақсатын iске асыру кезiнде жеке ... ... ... параметрлерiн толық және тепетең бейнелейтiн әдiстер қолданылды.
Бiрiншiден, сплдарлық бағытты (немесе жеке тұлға стратегиясын) ... ... ... ету ... ... Субъективтi єадағалау
деңгейi әдәсә. Бұл жерде жеке тұлғаның өзiн-өзi даралауы оның айналасында
болып жатқан жағдайларға ... және ... ... қатынасы арқылы
анықталды. Үшiншiден, өзiн-өзi даралауы тестi-әр түрлі параметрлер бойынша
14 шкаламен жоғарғы сыныптардағы жас ... мен ... ... ... өте ... ... ... алыңды.
Қазақ тiлдес топ јкiлдерiнiң көрсеткiштерi төмендегiдей ... ... ... жетудi қажет ету, экстерналды єадағалаулокусы (болып
жатқан ... ... ... емес ... ... әлемдi тұтас
қабылдап Ұғыну қабілетiнiң ... ... ... ... ... қабілетi және құндылық бағдалар дамуының жоғары деңгейi, мiнез-
құлық икемдiлiгi, сезгiштiк, өзiн-өзi құрметтеу ... ... ... Бұл ... өз бетiнше әрекеттенбейтiнiн, сырттай єадағалау локусын
бiлдiредi, яғни сыртқы ... ... ... Сонымен қатар, оларда
татҰлыққа, достыққа бейiмдiлiк басым екенi анықталды.
Орыс тiлi топтың жоғарғы деңгейдегi ... ... ... ... ... тiл ... сезгiштiк, агрессияны
қабылдау, шығармашылық сияқты шкалалардың байқалды, ал ... ... ... ... ... ... жету
қажеттiлiгiн жоғары екенi, яғни болып жатқан жағдайдың себептерiн өзiнен
деп бiлу ерекешлiктерi де ... ... тән ... ... пен ... ... ... тәуелсiздiгiнiң жоғары деңгейде болуы, өз
жетiстiктерiн бағалай бiлуi, өзiн сол ... ... ... ... ... ... пен импульсивтiлiк (қызбалық).
Сонымен, жүргiзiлген зерттеулер нәтижесiнде, єазає және ... мен ... жеке ... ... ... ... анықтайды. °р түрлі әдiстемелiк зерттеулердiң
нәтижелерiне және жоғарыда көрсетiлген ... ... ... ... ... ... балалардың этнопсихологиялық ерешелiктерiн
ескере жүргiзiлетiн арнайы әдiстермен, оқыту тәсiлдермен қамтамасыз ... Айта ... ... ... ... ... тек этникалық
ерекшелiктердi дамытып қоймай, сонымен бiрге әр түрлі этнос ... ... ... ... кейбiр психологгиялық кемшiлiктердi
өзгертiп, жетiлдiруi қажет. Себебi жеке тұлғаның сапасын жетiлдiру ... ... ... ... ... жағдайға сай етiп күшейте тұседi.
Алынған ғылыми нәтижелер жалпы бiлiм беру процесiн психологизациялау
мен гуманизациялау әрекетiн iске асырады, ... ... ... ...... факторлар. Балаларды дамытудың эксперименттiк-
психологиялық зерттеу қорытындылары оқу-тәрбие процесiн Ұйымдастырудың
тиiмдi негiзi ... ... ... зерттеулерге қатысты оқу ... ... ... тұрғыда бір-бірімен өте ... ... ... Осы ... ... ... ... мен өз байқауларымыз: бізге танымдық белсенділіктің ... ... ... ... мен ... жиыны арқылы анықтауға
мүмкіндік берді.
|Танымдық белсенділік ... | ... ... | | | |ік ... тану | ... ... дамыту | |Өзінің танымдық ... ... | ... ... ... | |Тіректік білім |
|Жалпы дидактикалық және арнайы дидактикалық дағдылар | |Білімін ... | ... ... ... ... ... жеңуге
дайындық | |Өз бетінше жұмыс ітей алу дәрежесі | |Танымдық белсенділікке
ұмтылыс | |
Танымдық белсенділіктің әр ... ... тән ... бір ... Мотивациялық-тұлғалық қызығуды ... ... ... ... оны іске ... үшін ... жасайды
және жүзеге асыруға мүмкіндік береді, ... оның ... ... Әр ... өз ... арқылы оқу –тынымдық белсенділіктің
белгілі бір кезеңін жүзеге асырады.
Мотивациялық-тұлғалық ... ... ... ... ... негізінен жаңа білім игеруге бағытталады. Игерілген
негізгі ... ... тек ... ... ... еске ... ... ұмтылыс білімін толықтыру тәсілдерін игеруге және ол
білімнің көзін ... ... ... ... ... оны ... бойынша шығарылатын есептерді шешу деңгейінде игерілген.
3.Танымға ұмтылыс білім игеруге, оны толтыру тәсілдерін табуға ... ... ... бағытталады. Негізгі білім жүйесі алған білімін
еске түсірумен қатар оны ... ... ... ... деңгейде
игеріледі.
Біздің пікіріміз бойынша, мазмұндық – амалдық ... ... ... ... ... сипатталады.
1.Дағды онша маңызды емес мәліметтерді қабылдау және оны қайталау
деңгейінде ... ... ... ... игерілетін
тақырыптың мазмұнына сай келмейді. Олар тапсырмалар мен ... ... ... ... ... ... ... хабардың жалпы мазмұнының негізгі идеясы анықталмай тұрып
қабылдау мен ... ... ... ... ... тақырыпқа сай келгенімен, қойылған ... ... ... жұмыстың барлық кезеңін толық қамтымайды.
3.Дағды хабардыңнегізгі мазмұны мен мақсатытын танып, қабылдау
деңгейінде қалыптасады. Оқу ... ... ... ... және
есептерді шешуге нақты айқындалады. Осыларды есепке ала отырып, жұмыстың
нақты жоспары жасалады.
Процессуарды – жігерлі бөлік ... ... ... ... ... қиындықтарды жеңу дайындығы төмен. Оқушылардың ерік-жігері
әлсіз, сабақ үстінде ... ... ... ... ... ... оқу-танымдық іс-әрекетке өз бетінше белсенділік, жүйелілік
танытпайды, т.б.
2.Таным кезіндегі қиындықтарды ... ... ... ... ... ... ... Оқушылыр сабақ кезінде ынталанып,
жұмысты аяғына дейін атқаруға тырысады. Бірақ үлкен қиындықтарды ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің
барлық түрлерінде байқалады. Оқушылар кез келген тапсырманы ... ... ... Жыл бойы ... ... ... істейді.
Танымдық белсенділіктің қалыптасуының осы анықталған сипаттамалардың
негізінде оқушылардың танымдық белсенділігі үш ... ... ... ... белгілі бір көлемде теориялық білімнің толық
емесігімен ... емес ... ... ... үлгі бойынша
тапсырмаларды орындауда өз бетінше жұмыс істеумен оқушылардың ... ... ... ... деңгей білім деңгейінің болуы оқушылардың білімге, өзіндік
жұмысқа ... ... орта ... ... ... және ... алу ... арқылы анықталады. Яғни, оқушылардың оқу-танымдық
белсенділігі даму ... деп ... ... ... ... ... ... өзіндік жұмысқа деген
қажеттіліктің қалыптасуы арқылы ... ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Оқушыларда оқу –танымдық іс - әрекеттерде өз ... ... ... аса ... мақсаттарының бірі. Мұны ... ... ... ... дұрыс басқаруға үйретеді. Білімді саналы
түрде игеріп, оны танымдық-шығармашылық және қарапайым ... ... ... ... ... ... өз бетінше жетілдіру қабілетін
дамытады. Өз бетінше оқып үйрену үшін қажетті мінез құлықтың, ерік ... ақыл ой ... даму ... ... ... сынып оқушылар мен
төменгі курс студенттерімен жүргізілген жұмыстарда ... ... ... ... ... ... ... түрде
қанағаттандыратындай, өзінің танымдық белсенділігі мен ... ... ... ... тиіс.
Танымдық белсенділік, жеке адамның орнықты қажеттілігіне, мінезіне
айналу үшін оның бойында өз күші және ... ... ... ... ... іс-әрекетке оң көзқарас қалыптастыру керек.
Танымдық белсенділік ... ... ... ... ... ... ... ғана шектелмейді. Ол алдына
саналы түрде мақсаттар қойып соған сәйкес өзінің іс-әрекетін бағыттап отыру
мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... ... санқырлылығын ескеріп және компьютерлік техниканың
көмегімен оқу үрдісін жекелеуге мүмкіндік береді, тұлға мен оқу іс-әрекет
теориясының ... ... ... отырып біз оған мынадай анықтама
береміз.
Қорытынды.
Дипломдық жұмысымның жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесін жаңарту төмендегідей болады:
• Тәрбиенің мазмұнын бүгінгі ... ... ... ... ... күн талаптарына сәйкес оқушылартәрбиесіндегі ауыртпалықты
шығармашылықпен ойлауға, еңбектенуге көшіру ... ... ... ... жағынан дамуын туғызу (оқуға араласу, еңбек, ойын, өнер,
түолі мүдделер мен қажеттіліктер);
• Жасөспірім тұлғасының рухани мүмкіндігінің өсуі мен баюы ... ... ... мәдениетті біздің еліміздегі басқа халықтардың тарихымен
мәдениетімен және тұтастай адамзаттың тарихы мен ... ... ... ... іске ... ... ... жетілдіру мүмкіндіктері, шығармашылық қызметтің жақсы
нәтижелері бүгінгі күнгі ... ... ... келетіндей болуы
мұғалімнің, тәрбиешінің арнаулы ... мен ... ... негізінде іске асырылады.
Тәрбие - әлеуметтік үрдіс. Ол жеке ... ... және ... ... ... жасалынған өлшемдерді, құндылықтарды, тәжірибені
қабылдау. Оған ... ... және ... ... ... және жүйелі түрде өзара әрекеттесудің ... ... ... ... ... қызмет үрдісі ретінде нақты міндет ңтең ... ... ... қатысын тәрбиелік үрдістежасалатын процесс деп
қарауға тура келеді.
Олардың ... ... ... ... іске асырылатын, бірақ ақыл-ой,
іс-тәжірибе жағынан оған қатысушылардың біркелкілігі сақталмайтын ... ... ... ... ... шешуде педагогтар жалпы педагогикалық
заңдылықтарды басшылыққа алады. ... осы ... ... негізіне
төмендегі идеялар жатады: тәрбие мақсаттарының ... ... ... ... ... мен ... ... идеясы; тұлғаның өзін-өзі билеу идеясы;тәрбиедегі оңды
істерге сүйену; тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... және
ұжымдық бағыттылық идеясы.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. – ... ... ... ... ... Б. ... педагогтар идеялары мен тәжірибелері. – А.,
1991.
3. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б. ... ... ... ... ...... ... Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. – А.,1991.
5. АйғабыловаН. Бала ... ... және оны ... жолдары. – А.,
Өнер. 1972.
6. Ахметов Ж. Балаларды мәдениеттілікке тәрбиелеу жолдары. ... А., ... ... Х. Жас ... ... ... бері. /Методикалық
нұсқау. А., 1990.
8. Ақназаров Б. Класс жетекшісі. – А., Мектеп, 1973.
9. ... С. ... ... ... ... ... ...
А.,1992.
10. Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. – А., ... ... Е. ... ... ...... ... Әбиев Ж. Жаңа адамда қалыптастыру. – Алматы, 1988.
13. Әбиев Ж. Еңбек ... ... ...... ... ... Ж. Оқушыларға атеистік тәрбие беру. Алматы, //Қазақстан мектебі ,
1959. ғ3.
15. Әбілова Зоқушыларға ... ... ... – А., ... ... З. Этнопедагогика – А., 1997.
17. Әтемова Қ. Ата-аналар жиналысының мәні. Қаз.мем. 1-1996.
18. Болдырев Н. ... ... ... методикасы. – Алматы, 1987. ІІІ-
VI тарау.
19. Болдырев Н. Класс жетекшісі. – А., ... ... ... В. т.б. Жалпы психология – А., Мектеп, 1980, 13 ... ... С., ... А. ... өткізілетін тарихи -әдеби
кештер. – А., Мектеп, 1968.
22. ... Қ, ... мен ... бірлігі. – Алматы, 1973.
23. Бержанов Қ., С.Мусин. педагогика тарихы. – А., Мектеп, 1984.
24. Бержанов Қ. Оқу-ағартудағы халықтар ... ... ... ... ... ...... 1975.
26. Бабанский Ю. Педагогика. – Москва 1988.
27. Батышев С. Научная организация учебно-воспитательного процеса. ... ... ... ... ... ... и практики. Под ред.
Т.И.Шамовой.
29. ... С. ... ...... ... ... 1988.
30. Дүйсенбинова Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан ... ... ... С., ... А. Жастарға арналған праволық білім ... – А., ... ... Ж. Мектеп жұмыстарын жоспарлау /Методикалық ұсыныстар. А.,
Мектеп, 1975.
33. Жұмаханов Ә. Семьяда балаларды ... ... ... А., 1985.
34. Жас ұрпаққа дамгершілік эстетикалық тәрбие беру концепсиясы. //Қазақ
мұғалімі, ... ... ... А. ... ... А., Мектеп, 1975.
36. Жұмабаев Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. А.,1977.
37. Ильина Т. Педагогика. ... ... ... Н., Қозғанбаева М. Оқыту процесінің мәні. – Алматы, 1991.
39. Керімов Л. Праволық тәрбие жүйесі. Алматы, ... ... Р. ... ... жұмысы. Алматы, 1983.
41. Класный час и его организация. ... ... ... Р. ... жетекшісінің ата-аналармен жүргізілетін жұмысы,-
Алматы, 1973.
43. Керімов Л. Қиын бала және оны ... ...... ... ... М. ... ... тыс жұмыстарда коллективизмге
тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1978.
45. Көшекпаев Н. Оқыту теориясы. – Алматы, Мектеп, 1976.
46. ... А. ... ... ... ... ... 1967.
47. Крупская Н. Көркемдікке тәрбиелеудің міндеттері туралы. Таңдамалы
педагогикалық шығармалары.- ... ... ... Ж., ... Р. ... ... ... Р. Оқыту әдістері. Алматы, 1958.
50. Лернер И. ... ... ... ... ... ... ... воспитания. – Москва, 1984.
52. Макаренко А. Ұстаздық дастан. Алматы, 1985.
53. Макаренко А. Ата-аналар кітабы.Алматы, 1985.
54. ... ... Ю. ... ... работы в учебной
группе. Москва, 1985.
55. Мурзалин С. Рухани байлық. Алматы, ... ... ... М. ... ... ... ... Алматы,1981.
57. Николаева В. В школе и после школы вместе: Книга для учителя. Москва,
Проссвещения, 1988.
58. Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ой. ... ... ... ... ... ... Г. Оқыту әдістері. Алматы, 1991.
60. Нұрмағанбетов С., Овчиникова Р. Метептегі кластан тыс жұмыстар. Алматы,
Мектеп, 1969.
61. Нұрланова Г.К. Орта ... ... ... тағылымдары. Алматы,
2003.
62. Оқушыларды сабақтан тыс ... ... ... ... ... Основы внутришкольного управления.(Под ред.П.В. Судоминского) Москва,
Педагогика, 1987.
64. Оқушыларды тәрбиелеудің үлгі мазмұны. (ред. ... ... ... ... ... ... о ретинго-тестовой контроля качества знания, навыков и умений
студентов. Алматы, Казгумя, 1996.
66. Педагогика школы./под ред. Г.И.Шукиной. ... ... ... Подласый И. Педагогика. Москва, 2000.
68. Сабыров Т. Болашақ мұғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру.
Алматы, ... ... ... ... ... баспа
кабинеті, 1999.
69. Сухомлинский В. Балаларға жүрек жылуы. Алматы, 1976.
70. Сейталиев К. ... ... ... 1986.
71. Сухомлинский В. Мектептің жас директорларымен сырласу. Алматы, 1987.
72. Төлеубеков А.Р. ... ... ... ... ... ... С. Эстетикалық және экономикалық тәрбие негіздері. Алматы,
1991.
74. Ұзақбаева С. Балаларға ... ... ... ... ... 1990.
Похожие работы

Темперамент 4 бет
Шығармашыл тұлға – біртұтас жүйе 8 бет
Әлемдік және отандық тәжірибеге сүйене отырып, 12 жылдық жалпы орта білім беруге көшудің негіздемесі 60 бет
Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамыту 52 бет
Ауыл мектебіндегі педагог-психолог қызметінің ерекшілігі 63 бет
Инновациялық оқыту технологиясының оқыту процесінде қолданылу ерекшеліктері 83 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының жас ерекшеліктері 56 бет
Дарындылық психологиясы 44 бет
Жарық табиғаты ғылымының даму тарихы және оның физика пәнін оқытуда қолдану 63 бет
Оқушыларда біртұтас тұлға ретінде қалыптастыру мәселелері 42 бет

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.3012

^