Адам тіршілігінің табиғи-биологиялық алғышарты [ 10 бет ]



Сонымен, ғылыми философияның түсінуінде дүниедегі ең бағалы, асыл байлық - адам. Ол барлық әлеуметтік қозғалыстар мен қимыл-әрекеттердің негізі, өлшемі және мақсаты. Жер шарындағы небір ғаламат табыстардың қайнар көзі, ақыл-ой туындыларының құдіретті иесі.
Бүл арада адамның қоғамда алатын орны мен рөлінің сипаттамасын айтып отырмыз. Ал адам дегеніміз өзі кім? Күнделікті өмір көзімен қарағанда бұндай оңай сұрақ жоқ тәрізді. Әркімнің әкесі де, әйелі де, баласы да, өзі де адам, айнала жүргендердің бәрі — адам. "Адам деген кім?" деп сұрақ қойып, басты ауыртудың кажеті қанша, мұнда тұрған не қиындық бар? — деген сұрақгың ойға оралуы да мүмкін. Дегенмен, бұл сұраққа тереңірек үңіліп, адам ерекшелігінің табиғатын ғылыми тұрғыдан аныктауға тырыссақ, бірден-ақ үлкен қиындықка кездесеміз. Тарихшы-антрополог пен психологтың адамға беретін аныктамасы екі түрлі болуы мүмкін, биолог пен дәрігердің түсініктері бір-біріне ұқсамауы ыктимал. Өйткені, бұлардың әрқайсысы күрделі және біртұтас адам тұлғасының бір ғана кырын зерттейді және адамға негізінен өз замандасы тұрғысынан қарайды. Ондай сыңаржақты көзқарас көп қырлы тұтас тұлғаның өзекті мәнін толық аша алмайды. Тіпті бұл жекелеген ғылымдарға тән үғымдардын жай қисындысы да адамның тұтас бейнесін бере қоймайды. Бұл міндетті орындауға кабілеті жететін бір ғана білім саласы бар, ол — философия. Дүниені, оның құрамына кіретін бөлімдерін философия жекелеп, бөлшектеп емес, тұтас күйінде қарастыруға, сол әдіспен олардың бәрін камтитын жалпы заңдылықтарды ашуға тырысады. Сол сиякты адамның да әр түрлі құрамдас жақтары мен қырларын (биологиялық құрылысын, психологиясын, әлеуметтік сипатын, моральдық күйін, т.б.) жеке-жеке зерттеумен шұғылданбайды, ең маңыздысы адамды адам ететін сапалық қасиеттерін жалпылама байланыстыратын, тұтастығын қарастыру арқылы оның ерекше қоғамдық мәнін ашуды мақсат етеді.


      
      Адам тіршілігінің табиғи-биологиялық алғышарты.
Адамның әлеуметтік мәні
Сонымен, ғылыми философияның түсінуінде дүниедегі ең ... ... - ... Ол барлық әлеуметтік қозғалыстар мен қимыл-әрекеттердің
негізі, өлшемі және мақсаты. Жер шарындағы ... ... ... ... ... ... құдіретті иесі.
Бүл арада адамның қоғамда алатын орны мен ... ... ... Ал адам дегеніміз өзі кім? ... өмір ... ... оңай ... жоқ тәрізді. Әркімнің әкесі де, әйелі де, баласы да, өзі
де адам, айнала жүргендердің бәрі — ... ... ... кім?" деп ... басты ауыртудың кажеті қанша, мұнда тұрған не қиындық бар? — деген
сұрақгың ойға оралуы да ... ... бұл ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан аныктауға тырыссақ, бірден-ақ
үлкен қиындықка кездесеміз. Тарихшы-антрополог пен психологтың ... ... екі ... ... ... биолог пен дәрігердің
түсініктері бір-біріне ұқсамауы ыктимал. Өйткені, ... ... және ... адам ... бір ғана ... ... және адамға
негізінен өз замандасы тұрғысынан қарайды. Ондай ... ... ... ... ... өзекті мәнін толық аша алмайды. Тіпті бұл жекелеген
ғылымдарға тән үғымдардын жай қисындысы да ... ... ... ... Бұл ... ... кабілеті жететін бір ғана білім ... ол — ... ... оның ... ... бөлімдерін философия
жекелеп, бөлшектеп емес, тұтас ... ... сол ... олардың
бәрін камтитын жалпы заңдылықтарды ашуға тырысады. Сол сиякты адамның да әр
түрлі құрамдас жақтары мен ... ... ... ... ... ... ... т.б.) жеке-жеке ... ең ... ... адам ... ... қасиеттерін
жалпылама байланыстыратын, тұтастығын қарастыру арқылы оның ерекше қоғамдық
мәнін ... ... ... ... ... ... көп. ... анықтамасы
бойынша, адам — қоғамдық хайуан. Басқа ... ... ... ... ... тыс өмір сүре алмайды. Орта ғасырдағы католицизмнің ... Фома ... ... дене мен ... ... хайуан мен
періштенің аралығындағы нәрсе деп санаған. Жан оның ... ... ... ... болса, дене — ынтымақтық аренасы, жанның ұясы.
Сондықтан адамдар өмір бойы сайтандар тұзағынан ... және ... ... ... ... антропологияның материалистік концепциясын ... ... ... ... өзі ғана өмір сүре алатын
адамның болуы мүмкін ... ... ... ... ...
"сенің" болуың, баскалардың болуы. Басқаша ... ... ... әлдеқайда жоғары ... ... оның тек ... өмір сүруінің нәтижесі. Себебі, қоғамдық болмыс тәрбиесін бойына
сіңіріп ... жас ... ... жеке өмір ... ... қабілеті
болмайды. Бұл жағынан, ол ... ... ... ... ... ... адамдардың қамқорлық, көмегінсіз ол адам болып
өсіп, жетіле алмайды. Кездейсоқ бір ... ... ... ... алып ... жылдар бойы өз ортасында тірі ... ... ... ... ... ... мәлім болған жағдайлардың
бәрінде де балалар адам ... ... ... Төрт аяқтап еңбектеп
жүгіріп, өзін асырап ... ... ... қимылдарына
еліктеуден баска ешбір ... ... ... олардың қолға
түскендерін адам бейнесіне ... ... екі ... тік ... ... талай белгілі ғалымдардың әрекеттері нәтиже бермеген.
Демек, адамның адамдық қасиеттерін қалыптастыратын — тек ... ... ... кім де болса туған күнінен бастап, сол ортадан қол үзіп кетпеуге тиіс.
Адамның жануарлар ... ... ... ... өмір сүру
ортасын өз еңбегімен өзгерту, қайта жасау ... ол үшін ... ... ең ... ... бастап, бірте-бірте жетілдіру жолын ... ... Тек ... процесінде ғана адамдар ... ... ... ... ... адам еңбегі бүкіл
материалдық және рухани мәдениет дүниесінің ... ... ... ... ... өмір ... ... материалдық заттар (тамақ,
киім, баспана) өндіру әдісінен ... еске ала ... адам ...... ... ... ... қатынастар жасайтын, өзара ... ... ... ... иесі деп ... беруге болады.
Бұдан адамі мәнінің тек қоғамдық, әлеуметтік жағы шамадан тыс ... оның ... ... ... маңызы төмендетіліп,
жоққа шығарылып отыр дегеи ой тумауға тиіс. Шынына келгенде, ... ... ... ... және әлеуметтік өлшемі бар Биологиялық
өлшем — адам организмнің түр-бейнесі мев құрылымын ... ... ... лық негізін, ми, жоғарғы жүйке жүйесін, т.б. камтиды.
Психология ұғымына ... ішкі ... оңда ... ... және санадан тыс құбылыстар мен процестер, адамның еркі мен ... т.б. ... ... алып ... бұл екі ... адам ... тұтас тұлға ретінде ашып бере ... ... ... оның ... қасиеттерін,
айталық, ойлау қабілетін оның ... ... ... ... ... ... оның барлық сезім жүйесін (құмарлығын, жек ... сүю, ... не ... ... не ... ... әлеуметтік
өмірінен ажыратып алып, тек ... ... ... ... бұл ... ... шықпайды. Адамның ... — өте ... ... ... ... ... ... түсіну тіпті де мүмкін емес.
Соңғы аталған екі ... ... ... ... ... бар. Оның мәні ... түйсік, елестету, зейін қою, ес
сияқты психологиялық құбылыстар — ... ... ... арқылы мида
қалыптасатын сыртқы дүние бейнелері. Бұлар адамның ... ... ... ... және соған тәуелді болады. Олар сондықтан да психологиялық
емес, психологиялық кұбылыстар деп аталады. Психологиялық дейтін — ... ... ... үстіндегі "кондырма" ретінде пайда
болатын феномендер, олар психикасы сау ... ... ой ... ... туады да жеке-дара адамның ... мен ... ... ... ... ... ретінде "елжандылық",
"баққүмарлық" сияқты ұғымдарды алуға болады. ... ... деп айта ... ... ... жүйесі кызметінің
белгілі қатысы болғанымен, ... ... ... әрине,
әлеуметтік ортаның, ... ... ... ... ... ... ... Адамды елжанды етіп те, баққұмар етіп ... - ... ... ... ... мәселе осы
аталған ұғымдарды қайда жатқызуға болады - ... ... ... әлде психологиялық ... ме? Бұл ... ... де ... ... бұл екі өлшем бір-бірімен астасып ... ... ... ... мен ... яғни ... еріктің араласкан түйіндеріі
арқылы ... ... ... ... ... ... ... бір-біріне қарама-қарсылықтар ретінде ... екі ... ... олар ... ... және ... Олар бір — ... ажыратып қарауға болмайтын тұтас тұлғалы
адамның кереғар екі ... ... ... ... мен ... ... ... арасындағы бірлік жайында болып отыр. Өз организмнің
құрылысы жағынан адам табиғат құбылыстарының жүйесіне кіреді де, ... ... ... ... Ал жеке басының адамдық
қалпы жағынан ол әлеуметгік ... ... ... ... ... ... сүңгіп кетеді де, "еңбек құралын жасаушы", "сөйлей
білетін", "есті" ... ... алып ... жеке ... ... ... оның өзі өмір сүретін
қоғамдық ортаның әсерімен қалыптасқан ... мен ... ... Бұларға адамның ... ... ... ... ... ... ... сиякты ерекшеліктері
жатпайды. Ал егер ол адам іскер не ұры болса, біз одані осы ... ... ... ... ... ... ... аңғарамыз, яғни әлеуметтік
өлшемнің сипаттамасын білеміз.
Жеке адамның тұтастық тұлғасында сөз болып ... екі ... ... орын ... Егер ... ... екі ... салып
керсек "дене" мені "рухтың" қайсысының салмағы ... ... ... ... ... ... жиі ... жүр. Әсіресе соңғы уақытта
адамның табиғатын тану ... ... ... ... көрсетуде.
Оларға биотехнология мен гендік инженерияның, ... ... ... ... ... күш ... Сол ... арқасында
кейбір хайуандардың мінез-кұлқына әсер етуге, тіпті олардың бірлі-жарымын
қолдан қалыптастыруға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... да ... патшалығының бір өкілі ретінде
биологиялық ғылымдар ... ... ... оның барлық сырын
ашуға әбден болады-мыс деген болжам айтылуда. ... ... ... тек ... негізінде "адам туралы жаңа ғылым" жасау ... ... ... Оның ... ... ... ... ілім, оның ішінде
тарих, философия ілімдері биологиялық ілімнің құрамындағы бөлімдер ғана
болып қарсылықтары, ... ... ... өкілдері адам
табиғатының әлеуметтік құрамдас бөліктерінің ерекше маңызьш баса ... ... оны ... ... қарсы қоюда, не болмаса, екеуінің
арасында меже тартып, бір-бірінен бөліп қарауды үлкен кате деп ... ... ... біз ... ... жеңіліске ұшыраған
халыққа жасайтын үстемдігіндей немесе табиғаттың ... ... ... ... ... ... ... біз, керісінше, жан-тәнімізбен,
канымызбен және ... ... ... ... ... Бірақ туған
күннен бастап адам бұрыннан қалыптасып қалған күрделі қоғамық ... орын ... ... ... өсіп ... ... алады, сол
жүйеде оның әлеуметтік орны, жағдайы анықталады. Оның ... ... ... ... ... ... ... моральдік
бейнесі іштен өзімен өмір сүру барысында қалыптасады. Және де бұлардың ... ... ... миы мен ... бес ... сезім мүшелері
мен қол-аяғының, т.б. мүшелерінің қызметінен тысқары бір бос қуыста емес,
сол қызметтің катысуымен ... өз ... ... дамиды.
Адамның биологиялық және әлеуметтік өлшемдерінің ... ... ... тәуелділігін сөз еткенде еске алатын тағы бір ... ... ... жаңа ғана ... шыға ... ... адамның
табиғи биологиялық-физиологиялық қажеттерін қанағатгандыру ... тағы ... ... көп ... Кейінен он және жүз мыңдаған
жылдар ішінде адам ... ... ... ... баса ... ... ... Сонымен бірге адамның өзі де хайуандық
қалдықтарынан ... ... ... ... процесіне
юреді. Маркстің мынадай сөзі бар: "Аштық қашанда аштық, бірақ пышақ ... ... ... ет жеуі ... жоюға болатын аштық бір бөлек
те, қолдың, тырнақтың, тістің көмегімен ... шикі ет ... ... бір ... ... ашқандық сезімінен құтылудың екі әдісі екі түрлі
тарихи замандарды сипаттайды. Сол тәрізді ұзақ даму ... ... ... жыныс қатынасы, бала туу сияқгы көптеген табиғи қажеттерін
қанағаттандыру тәсілінің ... ... ... ... ... түрлері орнықты. Бұл сапалы тарихи өзгерістер қоғам әміріндегі
"болды", "болмайды", "ұят", "ар" ... ... ... мен
нормалардың калыптасуы жолымен тығыз байланысты болды.
Енді ... ... ... жеке адам, ... ... ... ... ... ... ... көрелік. Қазақ тілінде "индивид", "индивидуальность",
"личность" ... ... ... ... ... ... индивид (латын
сөзі) — бөлінбейтін, тұтас, өзіндік деген мағына береді екен. Осы ... бұл ... ... ... күйі ... ... ... адам" деп аударған
дүрыс сияқты. Дара адам ...... ... ... ... ... дара. Көптің бірі болу үшін оған жалпы ... ... мен ... ие болса болғаны.: Оның санасы жоғары ма, жоқ па,
елмен сөйлесе ала ма, әлде ... ... ма, ... оған ... ... ... миллиард адам бар, соның әрқайсысы — жеке-дара ... адам ... Ол - ... тек ... ... ... білімі, бет пішіні, түр-сипаты, азаматтық ... бар ... ... адам — сол ... ... феномен. Ол
дүниеге бір-ақ рет келеді, әркімнің орны бөлек. Сондықтан бір заманда қағаз-
құжаттарға бармақты басу мөр орнына жүрген. Сол ... ... адам болу ... мінезі бар ма, жоқ па, көзі көк пе, әлде қара ма, бойы ұзын ба, жоқ па
— бұлардың еш ... жоқ, ал ... ... ... бәрі ... ... әл-Фараби айткан адамдағы үш қасиет те ... ... ... ... ... бейімділік бар. Ол да сонда ерекшелік.
Кісі, ... ... ... ... адам ... Жас нәресте
де, бала да — адам. Олардың нақты ерекшеліктері бар. Бірақ олар кісі болған
жоқ, ... ... Кісі деп ер ... ... қатқан, акылы толған,
өз ісіне өзі жауап бере ... ... ... Ондай адамның дүниеге
көзқарасы бар. Әрине, ондай адам әр түрлі: азамат, төрбиелі, ... адам ... де, ... де, ел ... да болады. Әр кісінің тарихта алар
орны әрқилы.
Кісі дегеніміз - жана сапалы, ... ... ... ... тумаған,
белгілі тарихи-мәдени ортада өтетін өмір барысында қалыптасатын әлеуметгік-
психологиялық және моральдық қасиеттер қосындыларының иесі, ... ... және ... ... жасампаз әрекет субъектісі.
Басқаша айтқанда, ол — қоғамның өмір тәрбиесін бойына сіңіріп, ... ... ... адам ... ... ... ... мынау кісіліктен жұрдай екен, бар болғаны сүйек пен ... ... ... деп ... ... ... келгенде "кісі", "кісілік"
деген түсініктер "личность" деген ұғымға бір табан ... ... ... ... мол, ... ... ... көпшіліктің көңілінен
шыққан, ардақты да, ақылды да адамдарды халқымыздың "маңдайға біткен" ... ... ... Жана ... ... нәресте, дара адамды индивид
деп атауға болады, бірақ ол әлі кісілікке, тұлғалық сипатқа ие болған ... кісі ... ... ... та, ... та, тіпті
әлеуметтік те алғышарттарының ... бар. ... ... ... жемістерінің игеру тәжірибесі ол үшін әлі алда.
Кісілік ... ... ... ... тұрақты бекіту үшін сол керек.
Кісінің қалыптасуы оның ... және ... ... ... ... ... Бұл ... индивидтің әлеуметтену
процесі деп атауға ... ... ... ... ... жай емес,
керісінше, оның белсенді ... ... ... мен мінез-
кұлқын қоғам талабына ... ... ... ... ... ... арқылы іске асады. Соның арқасында адамда өз ... ... ... ... ... ... ... бағалау,
сөйтіп, өзінің кім екенін түсіну, философия тілімен айканда, ... ... ... Осы ... көңіл бөлінетін бір нәрсе - адамның қоғам
мүшесі ... ... ер ... ... ... ... ... ұғымы мен оны тәрбиелеу деген бір-бірімен түгелдей сәйкес
келмейді. ...... ... ... ... ылғи ... мазмұны зор, тек қажетті қасиеттер калыптаса бермейді. Әйтпесе,
тәрбиелеудің ... ... еді. Олай ... ... ... ... ... мәні, құрылымы кандай? Ең әуелі
адам мен қоғамның жалпы байланысын ... ... ... адам
өмір сүріп, ... ... ... қоғамның мәні, даму
деңгейі, сипаты қандай? Бұл ... ... жас ... ... рөл атқарады. Ғылымда оны шартты түрде ... деп ... ... — микроорта. Оған ... ... ... тікелей
байланыста болатын бөлігі, яғни отбасы, ұжым, қоғамдық ұйымдар және адамның
еңбек ету, оқу уақытынан тыс өзі пікірлесетін, араласып ... ... ... ... білім және тәрбие беру
процесі. Төртіншіден, ... ... Осы ... ... мән-
мағынасы, өзара байланысы, тұтастығы мен бірлігі адамның кісілік болмысын
анықтайды.
Қоғамдық болмыстың әсерінен ... ... ой ... ... кісілік қасиеттерінің ішіндегі аса ... - ... Кез ... ... алып қарасақ, оның дүниетанымы ... де ... те, ... жат та т.б. ... ... Егер оның ... көзқарасының әлеуметтік ... ... ... қоғамдық топтарға, қозғалыстарға қызмет ететінін, қандай
топтар мен ... ... ... интернационалист не ұлтшыл,
революционер не кертартпа екенін аңғаратын боламыз.
Дүниеге көзқараспен ... ... ішкі ... ... ...... әлеуметтік орта тәрбие жасайтын ыкпалымен
пайда ... ... ... ... ... ... ... айналған тәртіп. Мұндай сипат жетілген шақта "адамдық"
мәнін көрсете алады, қоғамдағы ... тиіс ... ... ... ие ... ... ешқашан жетілу шегіне жетіп, тоқырап қалмайды. Ондай шек
жоқ, өйткені, оған болмыстың өзі ... ... ... ... ... Адам канша өмір сүрсе, сонша уақыт оның әлеуметтік-психологиялық
сипаты да өзгеру, толысу не кему үстінде болады. Себебі, ... ... орта ... де ... толы мазмұнының идеалдық бейнесі
кескінделеді.
Дүниеге көзқарастың әлеуметтік-психологиялық сипаттың ең ... ... ... да, егер олар ... күш ... ... ... іске бастаушы ерік-жігермен қосылмаса, жансыз, пайдасыз бейне
болып қала береді. Психикалық қызметін саналы және ең ... ... ... ... ... жігер — адамның алдына қойылған мақсатпен
тығыз байланысты және оған жетуді ... ... ... ... күш. Бұл ... ... әрекетке, іс-кимылға ауысып отыратын терең
сезім идеясы десек те болады. Психикалық әрекеттің басқа да ... ... де ... орта мен ... ... ... ... оны
ақылдың күшімен белгіленген арнаға салып отыруға болады.
Психологтар адамдарды жігерлілер, жігерсіздер деп екі ... ... адам ... ... ... қалпын сақтайды, өз алдына
емін-еркін қызмет жасайды, ... ... ... шешімінен
кайтпауға тырысады. Ал жігерсіз адамның әдетте ... ... ... өте ... қабілеті мол, ... ... ... ... бай ... мүмкіндіктері қолайлы жағдайлар болып тұрған
күннің өзінде де іске асыра ... ... ... жиі ... ... ... мәселе жігердің күштілігінде немесе әлсіздігінде емес.
Мұның ... де ... ... әр ... ... қоғамдық тәртібін,
жұртшылық алдындағы, өзінің ар-ожданы мен ... ... ... ... ... ... болады. Тек кімнің болса ... ... ... ... ... қарсы келетін іске
емес, адам игілігіне арналған ... ... ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық мәселелердің түсінігі7 бет
Адам экологиясы5 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
Курорттық іс пәні бойынша дәріс кешені76 бет
Экология ( лекциялар )100 бет
Экологиялық туризм51 бет
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 2004-2015 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТҰЖЫРЫМДАМАСЫ101 бет
Қазақстан Республикасының көлік саласында табиғи монополия құрылымдарын мемлекеттік реттеу77 бет
Ішімдік ол биологиялық у6 бет