Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама [ 32 бет ]


Жоспар:

Кіріспе………………………………………………………………………………….… 2

I. Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама.
1.1. 5 жастағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеу мен
жетілдірудің ерекшеліктері.............................................. 5
1.2. Күнделікті тұрмыста тәрбиелеу.................................. 12
1.3. Еңбекте тәрбиелеу...................................................... 18
1.4. Ойын кезінде тәрбиелеу............................................. 22

Қорытынды................................................................................ 28

Әдебиеттер тізімі....................................................................... 33

КІРІСПЕ

Педагогика рухани мәдениетті қалыптастыруды бала өмірінің алғашқы жылынан бастап моральдық сананы, адамгершілік сезімдер мен әдеттерді, адамгершілік мінез-құлықты қалыптастырудың мақсатқа бағытталған белсенді процессі ретінде қарастырады.
Балалар бақшасында бұл процесс мектепке дейінгі балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, рухани мәдениетті қалыптастыру принциптерінің рухында жүзеге асырылады. Рухани мәдениетті қалыптастыру нақты моральдық қасиеттер негіздерін қалыптастырудан көрінеді.
Адамның рухани мәдениет дамуында ұрпақтан ұрпаққа көшкен, дамыған, толықтырылған, адамдардың бірлесіп өмір сүру процесінде жасалған адамгершілік нормаларын игерудің елеулі маңызы бар.
Біздің адамгершілік ең саналы адамгершілік болып есептеледі, өйткені ол - эгоизмге қарама-қарсы, коллективизмді ұсынады және оны қолдайды. Коллективизм - коммунистік адамгершіліктің ең ерекше белгісі, ол адамның шындыққа қатынасының барлық жүйесін, оның бар мінез-құлқын анықтап береді.
Тәуелсіз мемлекетіміздің одан әрі гүлдене беруіне үлес қосу үшін әрбір адам адал еңбек етуге, тәртіпті болуға, халық байлығын сақтауға және арттыра беруге, мораль нормаларын бұзушылармен күресуге тиіс. Осындай позицияны қалыптастыру – рухани мәдениет тәрбие беру ісінің міндеті.
Осынау ортақ міндеттерге сәйкес мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеу жөніндегі жұмыстар да жетілдіріліп отырылуға тиіс. Мектепке дейінгі жаста қалыптасқан моральдық сана-сезім мен мінез-құлық барлық балалық іс-әрекеттер мен үлкендер арасындағы өзара қарым-қатынасы комплексіне шешуші ықпал жасайды.
Баланың өмірге белсенді көзқарасының бағыты үлкендер арқылы тәрбиеленеді. Тәрбиелеу білім беру жұмысының мазмұны мен формалары балалардың мүмкіндігін еске алу арқылы нақтыланады. Рухани мәдениетке, адамгершілікке, еңбекке тәрбиелеу күнделікті өмірде, үлкендерің қолынан келетін жұмысты ұйымдастыру процесінде, ойын және оқу ісінде жоспарлы түрде іске асады. Идеялық-саяси тәрбиенің ең бастапқы формалары педагогтың балалармен мазмұнды қатынасында, жан-жақты іс-әрекетінде, қоғамдық өмірдің құбылыстарымен танысу кезінде, балаларға арналған классикалық және қазіргі заман әдебиетінің озық шығармаларымен, суретшілер туындыларымен танысу негізінде іске асады.
Мұндай мақсатқа бағытталған педагогтық жұмыс еңбек сүйгіштікке, колективизм мен патриотизм бастамасына тәрбиелеуге, көп дүниені өз қолымен жасай алуды және жасалған дүниеге қуана білуді дамытуға, үлкендер еңбегінің нәтижесін бағалауға тәрбиелеуге мүмкіндік жасайды. Балаларда ортақ пайдалы жұмысты істеуге тырысу, бірге ойнау, бір нәрсемен шұғылдану, ортақ мақсат қою және оны жүзеге асыру ісіне өздері қатысуға талпыныс пайда болады.
Мұның бәрі де баланың жеке басының қоғамдық бағытын айқындайды, оның өмірге белсенді позициясын бірте-бірте қалыптастырады.
Әр баланың жеке басы - оның моралдық дамуы жөнінде қамқорлық жасау - бүгінгі күннің және алдағы күндердің талабы, оған педагогтың күнделікті көңіл бөлуі талап етіледі. Осыған орай баланың жеке басының қалыптасуы мен балалар коллективі міндеттері өзара ұштасып жатады.
Мектепке дейінгі мекемелер балалардың жан-жақты дамуын, олардың мектепке дайындығын қарастыратын «Балалар бақшасындағы тәрбие программасы» бойынша жұмыс істейді.
«Балалар бақшасындағы тәрбие программасын» жүзеге асыруда басты рол педагогта жатады. Оның тәртібі, іс-қимылы, балалар және үлкендермен қарым-қатынасы балалар үшін үлгі болған сайын, педагогтың ықпалы әсерлі болып, баланың жеке басы қалыптасады, оның ықпалы неғұрлым белсендірек болып, баланың сезімдерін жан-жақты қамтыған сайын, ал олардың ерік күшін жұмылдырып, санасына ықпал етеді.
Мектепке дейінгі жастағы баланың рухани мәдениетінің дамуы балалар бақшасы мен жанұя арасындағы қарым-қатынастың тығыздығы артқан сайын ойдағыдай жүзеге асады. Балалардың рухани мәдениетінің дамуының тамаша нәтижелерін көбіне ата-аналары «Балалар бақшасындағы тәрбие программасын» білетін, тәрбиешілердің ақыл-кеңестерін таңғылықты тыңдайтын жанұялардан байқауға болады, ол тәрбиешілер жанұя тәрбиесінің жақсы тәжірибесін, жанұя өмірі жағдайларын зерттеп біледі.
Балаларды рухани мәдениетке тәрбиелеудегі педагогикалық процестерді ұйымдастыру мен методикалық басшылық ету ерекшеліктерін түсіндірудің алдында мектепке дейінгі балалық шақтың әр сатысының негізгі міндетін саралап шығуға мүмкіндік беретін балалардың жас ерекшеліктері сипаты ескеріледі.
Мектепке дейінгі мекемелерде рухани мәдениет тәрбие комплексті түрде жүзеге асады, бірақ әрбір бала қандай да болмасын бір міндетті орындау үшін, өзіндік ерекше жағдайлар жасалады. Мәселен, ойында - ұнамды әдеттер, өзара қарым-қатынастар, адамгершілік сезімдер қалыптасады; еңбекте - еңбек сүйгіштік, үлкендер еңбегін құрметтеу, сондай-ақ ұйымшылдық, жауапкершілік, парыздық сезімі сияқты қасиеттер; сабақтарда идеялық бағытталудың бастамалары, қоғамдық өмірдегі құбылыстар, патриоттық сезімдер жайлы мағлұматтар.
«Іс-әрекетке тәрбиелеу» принципін қолдану - мектепке дейінгілерді рухани мәдениет жақтан дамытуда сөз және сөз жүзіндегі методтардың рөлін авторлар тарапынан бағаламау дегенді білдірмейді, бұл топтағы методтарды пайдалану - балаларға моралдық праволарды түсінуге мүмкіндік жасайды.
Рухани мәдениет жақтан дамыту методтары көбінесе балалардың рухани мәдениеттің, адагершіліктің шығар көзін түсінуіне негізделіп, оның сезімі мен еркіне бір уақытта әсер ету жағын қарастырады. Рухани

Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. «Мектептегі психология», Айджанова З. 2006 ж №1. Б 4-5
2. «Адамгершілік қасиет – ата-бабамыздан қалған мұра» мақала, «Отбасы және балабақша». 2006ж - №5
3. «Адамгершілік негізі қайда?» мақала, «Отбасы және балабақша». 2008 ж - №2
4. «Балабақшада рухани мәдениетке тәрбиелеу», Нечаева В.Г. 1981ж
5. «Рухани мәдениет тәрбие әліппесі». 1978 ж
6. «Рухани мәдениет тәрбиесін қалыптастыру мәселесі» мақала, «Ұлт тағылымы». 2006 ж - №2
7. «Тәрбиеге жетекші», 2004ж. Б.И.Иманбекова
8. «Методика воспитателей работы», 2005ж. В.С.Кукушин.
9. «Бақытқа жету әліппесі», 2003ж. Имам Ғазали.
10. «Кто напутал? (Кім шатыстырды?)», 1983ж. Н.Ходза.
11. «Рухани мәдениет: психология негіздері», мақала -2006ж, №2.
12. «Отбасында баланың рухани мәдениет тәрбиесін дамытудағы ата-ананың рөлі», мақала -2006ж, №11-12. Кошкимбаева Р.
13. «Рухани мәдениет тәрбиесі», мақала -2009ж, №3. Б.Иманбекова.

      
      Жоспар:
Кіріспе………………………………………………………………………………….… 2
I. Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама.
1. 5 жастағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеу мен
жетілдірудің
ерекшеліктері.............................................. 5
2. Күнделікті ... ... ... Ойын ... ... ... ... ... ... қалыптастыруды бала өмірінің алғашқы
жылынан ... ... ... ... ... мен әдеттерді,
адамгершілік мінез-құлықты қалыптастырудың мақсатқа бағытталған ... ... ... бақшасында бұл процесс мектепке дейінгі балалардың жас
ерекшеліктерін ... ... ... мәдениетті қалыптастыру принциптерінің
рухында жүзеге асырылады. Рухани мәдениетті ... ... ... ... ... ... ... мәдениет дамуында ұрпақтан ұрпаққа көшкен, дамыған,
толықтырылған, ... ... өмір сүру ... ... ... ... елеулі маңызы бар.
Біздің адамгершілік ең саналы адамгершілік болып есептеледі, өйткені
ол - эгоизмге қарама-қарсы, ... ... және оны ... - ... ... ең ... ... ол адамның
шындыққа қатынасының барлық жүйесін, оның бар мінез-құлқын анықтап береді.
Тәуелсіз мемлекетіміздің одан әрі гүлдене ... үлес қосу үшін ... адал ... ... тәртіпті болуға, халық байлығын сақтауға ... ... ... ... бұзушылармен күресуге тиіс. Осындай
позицияны қалыптастыру – рухани мәдениет тәрбие беру ісінің міндеті.
Осынау ортақ міндеттерге сәйкес ... ... ... ... ... да ... ... тиіс. Мектепке дейінгі жаста
қалыптасқан моральдық ... мен ... ... ... ... мен ... арасындағы өзара қарым-қатынасы комплексіне шешуші
ықпал жасайды.
Баланың өмірге белсенді көзқарасының ... ... ... ... білім беру жұмысының мазмұны мен ... ... еске алу ... ... ... ... еңбекке тәрбиелеу күнделікті өмірде, үлкендерің қолынан
келетін жұмысты ... ... ойын және оқу ... ... ... ... Идеялық-саяси тәрбиенің ең бастапқы формалары педагогтың
балалармен ... ... ... ... ... ... ... кезінде, балаларға арналған классикалық және қазіргі
заман әдебиетінің озық шығармаларымен, суретшілер туындыларымен ... іске ... ... ... ... ... ... сүйгіштікке,
колективизм мен патриотизм бастамасына тәрбиелеуге, көп ... өз ... ... және ... дүниеге қуана білуді дамытуға, үлкендер еңбегінің
нәтижесін бағалауға тәрбиелеуге мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... ... бірге ойнау, бір нәрсемен шұғылдану, ортақ мақсат
қою және оны ... ... ... ... ... ... ... болады.
Мұның бәрі де баланың жеке басының қоғамдық бағытын айқындайды, ... ... ... бірте-бірте қалыптастырады.
Әр баланың жеке басы - оның моралдық дамуы жөнінде қамқорлық жасау -
бүгінгі ... және ... ... ... оған педагогтың күнделікті
көңіл бөлуі ... ... ... орай баланың жеке басының қалыптасуы мен
балалар ... ... ... ұштасып жатады.
Мектепке дейінгі мекемелер балалардың ... ... ... ... ... «Балалар бақшасындағы тәрбие программасы»
бойынша жұмыс істейді.
«Балалар бақшасындағы тәрбие программасын» жүзеге асыруда басты рол
педагогта ... Оның ... ... ... және ... ... ... үшін үлгі болған сайын, педагогтың ықпалы әсерлі болып,
баланың жеке басы ... оның ... ... белсендірек болып,
баланың сезімдерін жан-жақты қамтыған сайын, ал ... ерік ... ... ... ... ... жастағы баланың рухани мәдениетінің дамуы балалар
бақшасы мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Балалардың рухани мәдениетінің дамуының тамаша
нәтижелерін көбіне ата-аналары «Балалар бақшасындағы ... ... ... ақыл-кеңестерін таңғылықты тыңдайтын жанұялардан
байқауға болады, ол тәрбиешілер жанұя тәрбиесінің жақсы тәжірибесін, жанұя
өмірі ... ... ... ... мәдениетке тәрбиелеудегі педагогикалық процестерді
ұйымдастыру мен методикалық басшылық ету ерекшеліктерін ... ... ... балалық шақтың әр сатысының негізгі міндетін
саралап шығуға ... ... ... жас ерекшеліктері сипаты
ескеріледі.
Мектепке дейінгі мекемелерде рухани мәдениет тәрбие комплексті түрде
жүзеге асады, бірақ ... бала ... да ... бір міндетті орындау
үшін, өзіндік ерекше жағдайлар жасалады. Мәселен, ойында - ұнамды ... ... ... ... қалыптасады; еңбекте - еңбек
сүйгіштік, үлкендер еңбегін құрметтеу, сондай-ақ ұйымшылдық, жауапкершілік,
парыздық ... ... ... ... идеялық бағытталудың
бастамалары, қоғамдық өмірдегі құбылыстар, патриоттық сезімдер ... ... ... қолдану - мектепке дейінгілерді
рухани мәдениет жақтан дамытуда сөз және сөз ... ... ... тарапынан бағаламау дегенді білдірмейді, бұл топтағы методтарды
пайдалану - балаларға моралдық праволарды түсінуге мүмкіндік жасайды.
Рухани мәдениет жақтан ... ... ... ... ... ... шығар көзін түсінуіне негізделіп, оның сезімі
мен еркіне бір ... әсер ету ... ... ... ... ... ... методтарын қолдана отырып, ойын мен еңбектің, ойын
мен оқудың, еңбек пен ... ... ... көре білу ... пәні: Мектеп жасына дейінгі педагогика.
Зерттеу обьектісі – Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеу.
Зерттеу мақсаты – Мектепке дейінгі кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... ... жасау және оның тиімділігін
анықтау.
Зерттеу болжамы – Рухани мәдениетке тәрбиелеу барысында жүргізілген
әдістемесі оңтайлы жасалса, онда мектепке дейінгі естияр топтағы балаларды
рухани мәденитке ... ... ... ... бірге басқалармен
қарым-қатынасқа түсуге, рухани мәдениетті толық меңгеруге үмкіндік береді.
Зерттеу міндеттері: - Мектеп жасына дейінгі естияр топ балаларына ... ... ... рухани мәдениетке тәрбиелеу жұмыстық көлемін,
мазмұнын, мақсатын, жүйесін анықтау.
- сабақ кезеңінде рухани ... ... ... ... ... ... ... жасап, оны тәжірибеде қолдану.
Зерттеудің әдіснамалық негіздері: Ұлы философтар мен педагог, психолог
ғалымдрдың рухани мәдениет туралы және оның ... рөлі ... ... ... ... ... ... озат тәжірибені
қолдану.
Зерттеу құрылымы: Кіріспеден, 1 бөлімнен, қорытынды және әдебиеттер тізімін
қамтиды.
I. Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама.
1. 5 ... ... ... ... ... ... ... естияр жастағы балаларды ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерінің үш-төрт
жастағы балдырғандарға қарағанда анағұрлым көп ... ... ... ... бақшасына барған балалар төрт жасында белгілі бір тәжірибе
жинақтайды, онымен педагогтың санасқаны жөн. Ең алдымен ол: ... ... ... балаларға ортақ нормалы педагогтық талапты
орындау тәжірибесі. Бұл бірлескен толқулар тәжірибесі, ортақ ... ... ал ... әр ... ... ... ... Бұл балалардан қимылдарын келісе білуді, бір-біріне көмектесуді
(топ бөлмесін, учаскені тазалау, огородтағы мәдени дақылдарды ... ... ... еңбектік іс-әрекет тәжірибесі. Төрт жасар бала бірге
ойнауды, бір-бірінің ойындағы ... ойын ... ... ... ... жасар баланың дамуы, салыстырмалы түрде ширақтығы, ептілігі және
қимылының сенімділігі көптеген бірлескен іс-әрекетті жетілдіріп, олардың
өзара ... алғы шарт ... ... жаңа ғана толған баланың салыстырмалы түрдегі ширақтығы,
ептілігі және ... ... ... бірлескен іс-әрекетті
жетілдіріп, олардың өзара түсінуіне алғы шарт жасайды.
Бес жасқа жаңа толған баланың салыстыралы түрдегі өз ... ... ... педагогикалық басшылық сипатын өзгертуді, кейбір топ
балаларына олардың ... ... өз ... ... ... ... сене ... балаладың бұл мүмкіндіктерін,
олрдың алғашқы жарты жылдағы өздерін өздері ұйымдастыру табыстары әлі ... және де ... ... ... тарапынан үнемі зейін
қоюды талап етеді, ойындар ойнауға материал ... даму шегі мен ... ... жөн. Бұл ... ... және көру ... өзінің іс-әрекетін бағындыра отырып, оларға тез
жауап қайтарып (тоқтау, қимылды қайталау, сөзбен жауап қайтару т.б.) бірте-
бірте өзінің ... ... ... педагог пен құрбыларын
ұстамдылықпен тыңдауға бірте-бірте үйренеді. Бұл - ұстамдылыққа, ... ... ... үшін алғы шарт ... ... ... ... фонетикалық дыбыс ырғағын дұрыс меңгеріп,
дауыс ырғағы грамматикалық және синтаксистік ... ... ... бұл ... өзар жеңіл, еркін түсінісіп, ойынның түпкі мазмұны туралы
келісіп, өз ... ... ... дәлеледейді.
Осы жастағы балалардың мінез-құлқы өте қарама-қайшы. Бұл ... ... және ... ... өз ... істеуге
тырысуынан, қиқарлық көрсетуінен, сонымен бірге тәрбиелік ... ... ... мен ... ... ... үлкендермен бірге жасаған іс-әрекеттен өз бетімен істейтін іс-
әрекетке көшудің әсерінен деп есептейді.
Балалардың ... ... ... қарым-қатынасынан жағымды
қасиеттері аңғарылады, олар тұрақты бола ... ... ... ... және ... ... ... болуына кедергі келтірудің (өзгелермен санаспау, санасқысы
келмеу, жолдастарын өзіне бағындыру) негізін жасайды.
Тұрақты моральдық ... ... және ... ... ... ... ... алғы шарты - балалар бақшасы ... ... ... тұрақтылығы, үлкендердің тұрақты жақсы
үлгісінің әсері болып табылады. ... ... тән жеке дара ... ... ... ол арқылы өз құрбыларымен тез қарым-қатынас жасайды,
олармен бірге ойнағанда ... ... ... дамытады, үлкендердің
еңбектегі тапсырмаларын орындайды. Жағымды өзара қарым-қатынасты дамыту
үшін көп әрі ... ... күн ... еңбектенуге, сабаққа ынтамен
қатысуға, балаларға әр ... ... өзін ... ... беру өте ... Атап ... ... іс-әрекет мұнда
балалардың біріне-бірінің кешірімді болуына ... ... ... үнемі келісуіне болады. Коллективтік өзара қарым-қатынастың
алғашқы тәжірибесін, баланың моральдық көрінісінің негізін, қалыптастырады.
Осы жастағы ... ... да ... ... ... іс-әрекеттер
(бірге ойын ойнау, бірге жалпы сабақтар оқу, ... ... ... ... ... балалардың мейірімді өзара қарым-қатынастарын
қалыптастыратын басты шарт. Іс-әрекет жағымды эмоциялық ... ... ... ... ... дамуына негіз салады және ... ... ... ... мен ... ... пайда
болуына мүмкіндік жасайды. Балалардың іс-әрекетіне басшылық ете ... ... ... ... ... күш ... талап ететін белгілі
бір тапсырма қою керек.
Балалардың дұрыс өзара қарым-қатынастарын табысты түрде қалыптастыру
көптеген себептереге: ... ... ... олардан алған
жағымды және жағымсыз ... ... ... қолайлы немесе қолайсыз
жағдайларынан тәрбиешінің әр баланың даму ерекшеліктерін көре, оның жағымды
қасиеттеріне сүйене білуге байланысты.
Балалардың бір-біріне әсерін ескерудің де ... зор. ... ... ... немесе еңбектенуден пайда болатын шағын ғана ... ... ... ... асады. Тәрбиеші балалардың ... ... өз ... ... де шешімді, іс-әрекет жасауына мүмкіндік
береді.
Кішкентай балалардың қолдауа бейімділігін ... ... ... ... ... ... жан-жақты мадақтау, жаман қылықтарға жирене ... ... ... ... ... келе ... ... тәрбиешінің белсенділік бет алысы қажет-ақ. Алғашқы бірге ойнаудан-ақ
тұрақты достық ниеттің қалыптасуына, тәрбиелік тұрғыдан бағалы ... қол ... ... ... ... өмірі олардың бірге ойнауына, оқу
мен еңбектік іс-әрекет ... ... ... туғызады және бірлесе отырып,
күш жұмсаудың арқасында алға қойған мақсаттарға жетуге талаптану мен ... ... ... ... ... ... ... әуендері сол іс-әрекеттің өзін және оның нәтижесін жоғарырақ
дәрежеге көтереді. Осы әуендерге сай ... ете ... ... ... ... еңбектенеді, бір-біріне көмектеседі, туындаған міндеттерді
табысты шешеді.
Тәрбиеші әр баланың өз қалауына, ықыласына, бейімділігіне қарай ... ... ... пен ... ... жөнінде қамқорлық жасауы
маңызды, мақсатқа бағытталған тәрбиеде бала үш жастың өзінде-ақ белгілі бір
ойындар мен ... мән ... ... өзі оның ... ... мәліметтер береді.
Төрт жастағы балаларда құрбылармен ... ... ... ... бала ... ... жасайтын жолдастарды іздейді, ол тек бірге
ойнаған ойындардың өзінен ғана емес, жолдастарымен араласудан да ... ... ... қарым-қатынасты бір-біріне деген мейрімділіктің
көмек көрсете білудің ... ойын ... ... ... ... топтағы тәртіптің сақталуын қадағалаудың
дәрежесіне қарай беки түседі.
Балалардың өз құрбыларымен араласуына қойылатын талаптарды түсінуі,
бұл ... ... ... ... ... тек өз ... істеуді
дамытуды ғана қамтамасыз етеді. Құрбыларымен бірге ойнағысы келу ықыласымен
қатар ол өзінің білетінін өзгеге ... ... ... ... әсерлері
жөнінде жолдастарымен пікірлесуі араласуға себеп болады.
Балалардың ... келе ... өз ... ... олардың үлкендермен
арадағы қарым-қатынас сипатына да қатысы бар: балаларды киіндіру, шешіндіру
т.б. жөнінде өтініштерді сирек айтады, бірігіп ... ... ... ... өзін ... танымдық нәрселер туралы, тәрбиешіге сұрақ
қояды, мұның жеке баста қалыптастыруда маңызды шарт екені белгілі. ... ... ... жасындағы балалардың танымдық ынталарының өсуі -
олардың рухани мәдениет жақтан дамуының жетекші жүйесіне айналады.
Бес жасқа ... ... ... ... өзара қарым-қатынасының
бастамасы педагогтың балалар белсенділігі мен өз бетімен істеуін ... ... ... ғана ... жас сатысында балалар өз жеке басының және өз ... ... та ... ... алады. Дұрыс және ... ... ... ... тек қана ... ... ... қуыршақты орын-орнына қоюға көңіл аударып қана қоймайды, сондай-ақ
бір-біріне көмек көрсетуге ... да ... ... ... ... ... осы жаста тым орнықсыз екенін ескеріп, ... ... ... ... қолданылып отырылуын естен шығармау қажет.
Көпке ортақ ережелерді балалардың ... ... ... ... ... ... ойын ... құрбыларымен келісіп алуы,
ойыншықтарды бөлісуі, ... ... ... ... білуі -
осының бәрі коллективтік өзара қарым-қатынастың бастапқы ... ... ... ... ... ... маңызды.
«Балалар бақшасындағы тәрбие программасында» анықталған ережелер
балалардың өзара қарым-қатынасына жағымды ... ... ... ... ... ... балалар оларға өздерінің іс-
әрекеттері мен құрбыларының арасындағы ... ... ... сүйене бастайды.
Мінез-құлық нормаларын меңгеру - баланың еркінің ... ... ... ... ... ... өзінің қылығы мен қимылын,
ережелерін белгіленген обьективтік ... ... ... ... үйренетін ережелерінің зор рөлі бар.
Балалар ойын барысында сол ереженің талаптарын орындауды бірте-бірте
меңгеруді үйренеді, оларды ойынға қызықтыруға ... ... жас ... қимылды ойындардың ерекше маңызы бар. Бес жастағы
бала ... ... ... ... негізгі барлық қимылдарды
жеңіл меңгереді. Сондықтан олар үшін ережелереді ... ... ... ... ойындарды тыңдап алу керек: бұл ойындар бес жасар
балаға қиынға соғады, ... онда ... ... қозу процесі әлі де
әлдеқайда басым болады.
Ойынның ережелерін меңгере отырып, бала өз қимылдарын басқа балалардың
қимылдарымен ... ... ... мен ... ... ... ... осы ережелер мен нормаларды бұзған өз меңгерген балалар ... мен ... ... өз ... ... тәрбиешіге жиі шағым
жасайтындығы байқалады. Мұндай шағымдардың ... ... ... ... есте ... ... Педагогқа тәртіптің бұзылғандығы туралы белгі
бере отырып, бала өзінің ережені меңгерудегі білімін дәлеледейді. ... ... жиі ... ... - ... өзара қарым-қатынаста тату
еместікке әкеліп соғуы мүмкін екендігін ... ... ... ... ... ... бала өзінің өзгеден артық екендігі жөнінде шағым
жасаған бала өзінің өзгеден артық ... ... ... болады. Ал
үстінен арыз ... да ... ... ... кектенеді. Тәрбиеші
балалардың бір-біріне мінез-құлық ... ... ... йтпай, әуелі өздері түсінісуіне әдеттендіріп, үйретеді. Мишаның
құтыдағы гүл тұрған терезеге ойнағанын көріп, оған шағым ... ... ... ... ... ... терезеден столға қойып,
столда ойнаған ыңғайлы болады», - деп ескертеді.
Жыл ортасында естияр жас тобындағы балалар ... тыс ... ... ... шағым айтады. Ойыннан соң ... ... ... ... жууды ұмытқан балаға, қасықты орнына
қоймаған кезекшіге, балалардың өздері ... ... ... ... ... ... бас тартқанда ғана педагогқа айтады.
Жолдасқа ережелерді еске салу, қиын ... ... ... балалардың қарым-қатынасын нығайтады, кейбір балалардың көзге
түсуге тырысуы өзін басқаға қарсы ... ... ... ... ... болмайды. Олар өздерінің шағымының педагогтан қолдау таппайтынын
біле ... ... ... ... ... ... маңызы ерекше. Осы жас
басқышында баланың өз мінез-құлқын сапалы басқаруына арқа сүйеуге болмайды,
өйткені ол көп ... ... ... дұрыс үлгісін айыра
алмайды, үлкендердің қойған талаптарының ішінен біреулерін ұмытады, енді
біреулерін өзі үшін ... деп ... де оған ... ... ... ... талаптар әділ болуға тиіс, ал міндеттер ... ... ... ... ... ... бір балаларға реніш әкеледі, жасқаншақ
болып, ұялады, ал ... - ... ... ... ... ... жасайды.
Балаға бір нәрсеге рұқсат бергенде, немесе тыйым салғанда, ... ... және ... ... алатындығына назар салған жөн.
Үнемі балаларға бір ... ... ... ... ... салушы тәрбиешілерде тәртіп бұзушылар көп кездеседі. Неге? ... аса ... ... ... да ... ... ... келе жатқан жас ерекшеліктері ескерілмейді. Мұнан басқа осы шектеудің
артында кішкене балалардың жас ... ... ... ... ... ... ... өздерін шұғылдандырудан аулақ
ұстауды бәрінен де жиі кездестіруге болады. Сонымен ... ... ... ... ... Ол - баланың дұрыс дамуына ... ... ... ... осыдан барып, әсіресе өзімшіл, нәзік сезімді балалар қатты
ренжиді.
Талапты қоя ... ... ... бір ... ... ... салған жөн, жай міндеттердің бастапқы өте күрделі де қиын ... ... ... бір күш ... тура келеді.
Балаларда мәдени мінез-құлық дағдылары мен әдеттерін құрбыларымен
өзара дұрыс ... ... ... ... бірі ... талап қоюдың жоқтығы. Тәрбиеші бүгін балалардың бір-бірімен өзара
мәдениетті сөйлесуіне барынша күш ... ... ... ... сөз ... ... балалардың қасынан үндемей өтеді, бүгін балаларға
құстарды күту жөнінде ... ... ... ... ... ұсынса, ал екінші ретте соның бәрін өзі ... ... ... ... ... ... ... дағдыларды қалыптастырудың алғы шартын жасайды,
педагогтың қосымша ... мен ... ... көп ... ... ... ... болады.
Балаға қойылған талаптарды әрқашан оның не істеу керектігі ... ... ... ... ... ... ... кйін
қолды жуу. Осындай жағдайда талапты орындаудың қажеттілігіне ... ... ... ... ... баланың пәрменді көзқарасын оятады.
Тағы да бір маңызды жағдайды ескерген жөн: талаптар мейірімділік үнмен
және балалардың оны орындай алатындығына нық сенім ... ... ... ... тырысуын міндетті түрде қолдау керек.
Естияр жас тобындағы балалардың осы ... сай ... мен ... ... даму ... ескергенде адамгершілікке
тәрбиелеудің қандай басты міндеттері ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу ең басты міндет,
бірақ бес жасар баланың ... ... ... ... мен ... ... қуанып, бірге ренжиді, көмекке келуге талпынып,
басқаларға жақсылық жасауға ұмтылады.
Мәдени мінез-құлық шеберлігін, дағдылары мен ... ... ... ол - ... ... ойын ... ... санаса білуінен, орын беруінен, ортақ
ойыншықтарымен бірге ... ... ... ... тапсырылған
істі өз бетімен орындауынан, таңертеңгілікке, ... ... стол ... ... ... ... мен мекендеушілерді тиянақты күте
білуінен көрінеді. Балаларға автобуста, метрода, қоғамдық орындарда, мәдени
мінез-құлық ... ... ... үйрету қажет.
Балалар қашанда шындықты айтуға тәрбиеленуі тиіс.
Осы жас ... ... ең ... ерекше мәні бар міндет
үлкендермен, құрбыларымен арадағы қарым-қатынасты қалыптастыру: үлкендерге
сыпайы, зейінді қарау, балалармен тату ... білу ... ... жолдастарға көмектесу, кішкентайларды қамқорлыққа алу.
Заттарға ұқыпты қарау мінез-құлық нормасына ... ... оның ... жөндеуге, түзеуге, тәртіпке ... әзір ... ... ... өзі ... ... бстапқы дамуына әсер етеді.
Балалардың іс-әрекетте тұрақтылығы мен мақсатқа тырысушылығын дамыту
қажет: өз ... ... ... ... ... ықыласымен орындау,
тырысушылықты таныту, кездесетін қиындықтарды өз бетімен жеңуге тырысу,
сабақтарға, еңбекке ... ... ... ... ... еңбегіне ықыласын дамыту, оларға көмек көрсетуге дайын тұру кейбір
еңбек процестерінің ойын кезінде бейнеленуін мадақтау қажет.
Балалардың ... ... мен ... ... ... ... ... да жөн. Балалар бақшасында балалардың тату-тәтті
жүретіндігін, ... ... ... ... ... кішкентайлар жөнінде қамқорлық жасап,
үлкендерді сыйлайтындығын, айтқанын ... ... ... тиіс.
Балалар дүние-мүлікті жасауға кеткен адамның еңбегін, еңбектің жемісін
ұқыпты пайдаланып сақтау ... ... ... алуы ... ... ... ең басты идеяны біздің елімізде барлық ... өмір ... үшін ... ... ... ... ... Отанымыз туралы бастапқы түсініктерден
құралады. Бұл жас баспалдағында В.И.Ленин туралы білімдердің ерекше ... Бұл ... ... әңгімелесу, сөйлеу, суреттерді көру кезінде
алады. Қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... оятатын тәрбиешінің әңгімелері, өлеңдерді
жаттау, әңгімелесу, суреттерді қарау - нақтылы образдар жасайды.
Рухани мәдениетке тәрбиелеу барлық педагогикалық процесс арқылы жүзеге
асады. ... ... ... ... ... балаларға нақтылы іс-
әрекет ... іске ... ... бере ... ... күнделікті
тұрмыстық іс-әрекетте ең алдымен мәдени мінез-құлық дағдылары ... ... ... ... құрметтеуге, тіл алғыштыққа
заттарды ... ... ... ... ... оларға өз әлінше көмек
көрсетуге тәрбиеленеді.
Ойындарға барлық ... ... ... дамып, оларға
мейірімділік рух ... ... ... мен ... ... дамиды, кейбір моральдық түсініктер анықталады.
Еңбектегі іс-әрекетте, сондай-ақ балалар арасындағы өзара қарым-
қатынас ... ... ... ... ... сүйгіштіктің,
ұйымшыл мінез-қылықтың, жауапкершілікті сезінудің, пайдалы істі тек ... ғана ... ... үшін ... ... мен оған деген ықыласының
болуының ... ... ... ... ... ... ... құбылыстары мен
моральдық нормалар ... ... ... үшін ... ... ... ... және құрбыларының жетістіктерін әділ
бағалауға, шыдамдылыққа, жинақылыққа, табандыққа ... ... ... ... өте ... ... педагогикалық
жұмыста бір міндет сабақтарда да тұрмыстық іс-әрекетте де ... ... де ... ... бір ... ... ... Күнделікті тұрмыста тәрбиелеу.
Күн баланың балалар бақшасына ... және ... ... ... ... ... ... басты мәселе - мәдени мінез-құлыққа тәрбиелеу,
ол балалардың ережелерді меңгеруінен көрінеді. ... ... ... ... бірақ оларды балалар айтқан болып есептеледі. ... ... ... ... ... балалардың ережелерді
меңгеруі әсіресе маңызды. Олар балаларға өмір нормаларымен таныстырып,
олардың өмірінің ... да ... ... ... ережелер балалардың бірлесіп ойнау кезінде, сабақтарда,
өзара қарым-қатынаста аса қажетіне айналады.
Балалардың ... ... ... ... әсер ету мәнері
өзгереді де елеусіздеу болады, әр түрлі жанама өзгерістердің мәні көбірек
бола ... ... ... ... ... ... өздерін-өздері жақсы ұстауға баулудың ерекше мәні
бар. Өз тырысушылығын танытқан баланың ... ... ... ... ... ... атау оның ... мінез-құлқын
тұрақтандыруға жәрдемдеседі.
Рухани мәдениетке тәрбиелеу міндетін табысты шешу ... ... ... ... ... бақшасындағы сергек көңіл-күй,
жағымды әуен, талап қоюшылықтыңбалаға көмекке ... әзір ... ... ... ... зерек ойластыруды қажет етеді.
Балалар күнделікті өмірінде көптеген ережелер мен әдеттерді меңгереді.
Мұндайда педагог ең алдымен дұрыс қимыл тәсілін балаларға ... ... ... ... ... ... түрде қалыптасса, дағдының пайда болуы
қиынға соғады.
Балалардың мінез-құлқын тәрбиелеуде, ... ... ... ... ... ... меңгеруде ең жауапты кезең күзде,
балалар жаңа топқа жиналған кездегі педгогикалық процестің бастапқы ... ... Дәл осы ... олар жалпы талап мөлшеріне сай өзара
қалыптасатын қарым-қатынас негізінде жеке бастың ... ... Бала ... рет ... келген кезеңде оларды қарапайым ережелермен
таныстырудың мәні ... екі ... ... ... ... жақсы
меңгеруге жетелейді. Дәл осы кезде балалар бақшасында және жанұяда
балаларға ... бір ... шығу ... ... ... ... ... зор.
Алғашқы екі айда алдыңғы топтарда алған дағдылар мен ... ... ... өз ... ... және ... тамақ ішу,
қол жуғыштағы, киім ілгіштегі тәртіпті сақтау т.б.
Педагог адамдарға мейірімді қарау үлгісін көрсете отырып, ... ... ... ... Тәрбиешінің балаларға байсалды,
біркелкі қарауы серуен кезінде, ... ... ... ... ... ... т.б. көмек көрсетуге әзір болуы балалардың
өз күшіне ... ... ... ... жеңуге жәрдемдеседі, бір-
біріне қол ұшын беруге баулиды.
Балалар өзі меңгерген ережелерді тиянақтауға ... ... ... ... ... келтіреміз:
Сарсен бөлмеде келе жатып аюдың қонжығын аяғынан ұстап ап, ... ... ... ... Оған ... «Бұлай сүйретуге болмайды, сен
оның аяғын ... ... ... соң ... ... аяқсыз қалады, сен оны
қайта жалғай алмайсың», - дейді.
Шыңғыс киініп жатып, өзінің көйлегін еденге ... ... ... ... «Өз ... жерге тастауға бола ма? Еденді басып жүреміз
ғой», - дейді.
Естияр жас тобындағы балалардың меңгеруге тиісті ... ... ... ... ... келетін нәрсені - өзің істе», - деу.
Оны балалардың ... ... ... ... асырады. Бұл тәжірибе
тұрақсыз балалар бір нәрсені істей алады, ал енді ... ... ... ... ... ... көмектесуі
қажет.
Балаларды топта тәртіп сақтауды үйрету, кемшіліктерді байқап, оларды
жоюға немесе ол ... ... ... ... ... балалар ұшы
сынған қарындашты көреді де, тәрбиеші ... үшін ... жеке ... ... ... ... ... балаларға үйрету керек. Бұл
үшін тәрбиеші сабақ алдында серуенге шығарда: ... де ... ма?» - ... ... ... педагог балаларға және бүкіл топқа қояды. Сонымен
қатар ол балалардың ішінен ... ... ... белсене қатысқанын,
кімнің қатыспағанын атап айтады. Тағы да ... ... өз ... ... ... ... ... көруді ұсынады. Кейде кейбір балаларға арнайы
тапсырманы орындауды жүктейді.
Тазалық сақтауға тырысқан ... ... ... тарапынан қолдау
табуға тиіс.
Аурухана ойынын ойнап болған соң Мерей мен ... ... ... ... үстіне қоя салды. Мұны Мақсат ... ... ... ... ... ілген жоқ», - деп хабарлады.
Тәрбиеші кеңес беріп. «Сен оны ... және ... ... ... ... ... қыздарды шақырып. «Міне, қараңдар, халатты қалай ілу ... ... ... ... ... сонан кейін косынканы ұқыпты бүктеді
де қалтасына салды және халатты ... ... ... ... ме?» - деді.
Мерей қостағандай басын изеп, «иә», - деді.
Мақсат көңілденіп ойынға кірісіп кетті.
Жарты жылдан кейін барлық балалар: «Әр зат өз ... ... ... ... ... Бұл ережеде заттарға ... ... ... өз ... ... сияқты қасиеттердің жиынтығы бар.
Бұл ережені бекіту үшін әңгіме ... ... ... ... ... мазмұн. Заттардың, ойыншықтардың, киімдердің қайда
сақталатынын білу, ... өзі ... ... ... өзі жинастыру, «әр зат
орнында» деген ережені сақтау.
Әңгіме барысы.
Тәрбиеші. ... ... ... ... ... ... ... арқалығына.
Майра. Кішкентай орындыққа.
Тәрбиеші. Киімдеріңді неге кіщкентай орындыққа қоясыңдар?
Жанна. Заттарды шашпау үшін.
Жалғас. Лас болмау үшін.
Айнұр. Бүктелмеу үшін.
Тәрбиеші. Дұрыс, балалар, бірақ тек сол үшін ғана ... ... ... білу үшін де орындыққа қоюға болады. Ал олай ... ... ... ... ... Л. Воронкованың «Ұмытшақ» атты әңгімесін оқып, ... ... деп ... ... деп ... ... ол бәрін ұмытады.
Аслан. Өйткені Маша киімдерін орындықтың арқалығына қойған жоқ.
Тәрбиеші. ... ... ... үшін не ... ... Барлық киімін орындыққа қою керек.
Тәрбиеші. Дұрыс тек киімін ғана емес, жеңіл әрі тез табу үшін ... да бір ... ... қою ... ... ... ... қандай жақсы.
Бәрі де таза. Барлық зттар мен ойыншықтар өз орнында, біз кез келген қажет
нәрсені тез ... Егер ... ... ... ... онда мен оны қайдан таба
аламын?
Асель. Арнаулы кітап сөресінен. Оған барлық кітап қойылған.
Тәрбиеші. Ал егер маған столда ... ... ойын ... ... ... оны ... аламын?
Банура. Шкафтан, онда қарындаштар мен пластилиндер де жатыр.
Тәрбиеші. Ал, енді ... ... ... үшін жем ... (Роллан жемді
әкеледі) Сен оны қалай тез таптың?
Роллан. Өйткені өз орнында екен.
Тәрбиеші. Мақсат, ... ... ... бір ... ... ... әкеледі) Сен оны қалай тез таптың?
Мақсат. Өйткені, біз, оны орнына қойғанбыз.
Тәрбиеші. ... ... ... ... ез ... өйткені олардың
барлығы да өз орнында жатты. Бүгін біз әр заттың өз орны ... ... ... ... ... ... жетті. Енді, ойыншықтарды, киімді,
кітаптарды, столда ойнайтын ойыншықтарды да өздеріңнен ... ... ... ... ... ... әрқашанда тәртіп сақталады, а біз керек
затты іздеп уақыт алмаймыз.
Бес жасар бала ... ... ... Оған ... ... жолы ... ... орындау болып табылады. ... ... ... ... толық атау, әдептілікпен өтініш
жасау, көрсеткен қызметіне рахмет айту, олардың ... ... ... ... ... ... сұрау т.б.
Әдептілік ержелерін орындаудың қажеттілігімен бала үнемі ұшырасып
қалады, соның нәтижесінде өзіне ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқы басты шарттың бірі болып
табылады. Мысалы, киіну кезінде балалар тәрбиешінің ... ... ... ... ... қана ... ... берсін» деген ізгі ілтипат
танытуға тиіс. Бұл сыпайылықпен ілтипат ... ... ... Егер сәби ескертусіз-ақ әдептілік байқатса, онда оны басқа
балалардың көзінше мақтау қажет.
Алайда бала салыстырмалы ... өте ... ... ... да ... тәрбиешінің өтініші бойынша ол меңгерушінің, медициналық сестраның
бөлмесіне барып, бір нәрсе сұрауы тиіс. Соған орай ол ... ... ... Осы жағдайға байланысты мінез-құлықтың нормаларымен
балаларды таныстыру үшін алдын ала әңгіме ... ... бала ... ... егер есік ... болса, қағады, кіруге рұқсат сұрайды,
амандасады, әдеппен сұрақ ... ... ... ... айтады, бөлмеден
шығып бара жатып қоштасады.
Одан әрі балаға бір нәрсені сұрап келуді тапсыра отырып, оған ... ... ... есіне салу қажет.
Бес жастағы балаға үлкендерге көмектесуді үйретеді. Бастапқыда бала
оны тәрбиешінің өтінішімен жүзеге ... л ол әр жолы ... ... ... Кейіннен, балалармен жүйелі жұмыс жүргізудің барысында,
олар мұндай көмекті өзінің инициативасымен жасайтын болады, мысалы, ... ... ... ... ... ... зейін қоюға, сыйлауға тәрбиелегенде педагог сөз жүзіндегі
өсиеттермен шектелмейді, керісінше, белгілі бір ... ... ... ... ... оятады. Бұл мақсатқа орай балалардың мінез-
құлқы - олардың зейін қоюы мен қамқорлық ету ... ... ... ... ... ... бірінші сменада істейтін тәрбиеші ... ... ... ... серуен кезінде гүл шоғын жинап, оны столға
қою туралы ... ... ... ... ... ... жаттаған
өлеңдерін айтып береді, немесе демалысқа шыққан қызметкерге сәт ... ... ... және ... ... тәрбиелеу тұрмыстық ережелерді орындау кезінде де
жүзеге асырылады; мысалы, үйге кіргенде алашаға ... ... ... ... ... ... байсалды түрде киіну, ұқыпты жуыну.
Тұрмыстық ережелермен балаларды таныстыра отырып, тәрбиеші сол
ереженің өзін ... ... оны ... ... көрсетеді және
балаға оның адамгершілік мәнін ашады. Мысалы, «балалар бақшасына кірерде
аяғыңды кілемшеге сүртіп кіру ... ... ... орындалуы үйдегі
тазалықты сақтауға көмектесетінін, сонымен қатар осы ... ... ... ... ... ... куәсі. «Киіну кезінде киім
шешетін бөлмеде тыныштық сақтау керек» деген ереже айналадағылармен санасу,
оларға бөгет жасамау ... ... ... мен ... ... сіңіруге тәрбиелеудің
басқа да әдістерімен қоса, педагогтар әр ... ... ... ... ... ... сонымен қатар әдеби
шығармаларды оқуға немесе әңгімелеп беруге де болады.
Әңгімені оқыған соң балалармен пікірлесуге болады.
Н.Ходзаның «Кім ... ... ... атты ... бес жасар
баланы қатты қызықтырады. Өмірде кездестіретін жайлардағы «сәлеметсіз бе»,
«рақмет», «жайлы жатып, жақсы тұрыңыз», ... ... ... ... ... ал кішкентай Таняға оның өзі белгілі бір қиындықтар туғызады.
Төрт жасар балаға өзін үлкендерше ... мәні зор ... ... ... ... ... Әңгіме оқылып болған соң, балалардан таныс
адамға кездескенде, таңертеңгі, түскі, кешкі тамақтан соң не деу ... ... ... мен папасына қайырлы кешті тілей ме - осылар жөніне
балалардан сұрау керек.
Кім шатыстырды?
Мамасы Таняны ... ... ... ... ... ... күт, қызым. Мен нан дүкеніне барып келейін», - деп айтты да кетіп
қалды.
Қасынан көршісі Варя апай ... Неге сен ... ... - деп сұрайды Варя апай.
- Сен енді екі жастасың ғой. Шынымен сен не айтуды білмейсің бе?
- Білмеймін, - ... Таня ... ... бе, - деп айту ... ... бе! - деп ... ... Міне, ақылдылық, үнемі осылай айт!!!
Мамасы нан дүкенін келіп, олар таңертеңгі ... ... ... ... соң, ... ұшып ... Ал ... «Не айту керек, қызым», -
деді.
- Сәлеметсіз бе, - деу ... Сен, бір ... ... ... ... - деп ... - деп мамасы түзетті.
Кешке мамасы кетіп, Таня әкесімен екеуі қалды. Олар ... ... ... ... ... ... «Е, біреудің ұйықтауы керек,
оның көзі ... ... - ... тіл ... қыз еді. ... ... ... өз кереуітіне
барғанда, папасы тоқтатып:
- Ұйықтауға кетіп бара жатқанда, не деу керек, - деп сұрады.
- «Рақмет», - деп айту ... Жоқ, деп ... ... де: ... ... ... жатып, жақсы
тұрыңыз», - деу керек.
- Жоқ, «рақмет» деп айтады, мені мамам солай үйретті.
- Рақмет емес, ... ... ... ... - ... ... ... Таня мұны айтқан Варя апайы ма, ... ма, ... ма, ... ... сендер қалай ойлайсыңдар, балалар?
Өйткені балалар бақшасындағы тұрмыстық іс-әрекет режимінің уақытын
алатындықтан, балалардың пайдалы ... ... бас ... бөлу ... ... ... ... таңертеңгі астан кейінгі ... ... және ... ... ... - ұйқыдан соң - балалар
өміріндегі әрбір жайлар туралы әңгіме өткізуі тиіс, ... ... ... ... ... ... ... желімдеуі, сабаққа
қыл қаламмен, қарындашты дайындауы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... олардың арасында кім беріле
көмектеседі, кім қалыс қалады, соны ... олар үшін ... ... айналуына баса зейін қояды.
Егер тұрмыстық іс-әрекеттер қатаң түрде ... ... ... күн ... ... ... ... ескерілсе, балалар
бақшасында, жанұясында меңгеретін мінез-құлықтың нормалары мен ... ... ... ... ... ... тығыз байланыс
жасаған тәрбиешілер жақсы нәтижеге жетеді.
1.3. Еңбекте тәрбиелеу.
Естияр топтағы педагогтың ең ... ... бірі - ... ... қалыптастырудың негізі болып саналатын - балалардың
еңбекке ықыласының және қабілетінің болуына - ... ... ... сүюге және өз бетімен еңбек сүйгіштікке тәрбиелеуде мектепке
дейінгі ... ... ойын мен ... ... қалыптасқан байланысты
ескеру қажет. Жақсы нәтижелерге творчествалық ... ... ... жиі қол ... балалар тұрмыста кір жуу ... жиі ... ... ол ... істеледі, кейіннен шртты іс нақтыға айналады - ... ... ... ... кереуеттерінің төсек-орын жуады.
Сөйтіп, мерекелі күндер қарсаңында, топтың букіл шаруашылығы тәртіпке
келтірілген кезде «Көп кір жуу» ойлап ... ... оған ... ... ... бәрін өте ұқыпты істеуге үйреткен маңызды. Киімнің
кірін кетіріп жууды, жақсылап ... ... ... ... ... ... Бастапқыда бұл еңбек сүю сабақтары ауық-ауық болады да,
бірақ балалар естияр топтың ... ... ... ... ... ... ... өздеріне ала алады.
Бес жасар балалар тәрбиешіге шкафты тазалауға, бөлмедегі өсімдіктерді
сүртуге, ауыл шаруашылық мүліктерін ... ... бұл ... ... ... әзір ... Бұл ... балаларда жақсы
естеліктер қалдыратынын болғаны маңызды. Балалардың ... ... ... тату болып, бірлесіп күш жұмсап, нәтижеге жетуді
мадақтаудың үлкен маңызы бар. Балалар ортақ ... бір ... ... ... ... қуанады. Осындай жағдайларда балаларды
оптимистік көңіл күй пайда болып, мұнан да ... ... ... ... Бес ... бала ... нәрселерді жууға қатыса алады (алжапқыш,
носкилерді, інісінің ... ... ... және ... ... ... және практикалық іспен көмектесе ... ... ... ... тәрбиешінің кеңестері де маңызды.
Жақын адамдардың - ата-ананың және басқа да егде жанұя ... ... ... - ... бұл ... ... зейінін
аударуға тиіс. Естияр топтың өзінде балаларға еңбектің ... ... ... ... ... ... ... еңбегімен танысқанда, практикада алған әсерлердің
молдығына көп көңіл бөлінеді, өйткені ол әсерлерді ... ... ... ... ... көргенде алады, ал үлкендерге
деген мейірімді сезімдерге тәрбиелеу, олардың істеген қамқорлығы үшін алғыс
айту - екінші қатарда ... ... ал ... ... та ... мәселе
болып шығады.
Балаларды еңбек сүйгіштікке және өз бетімен істеуге тәрбиелеуде
үлкендердің ... ... ... ... ... ... бар, ... қатарлы тәжірибе мен ғылыми зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... да қажет.
Мұндай жолмен үлкендердің еңбегі жөніндегі білім балалар сезімін
дамытады, олардың ... ... ... ісінің мазмұны болады,
олардың еңбектегі құштарлығы оянады.
Үлкендер еңбегімен танысумен қатар баланың әр түрлі өз ... ... ... Естияр топтағы балалар еңбекте белгілі бір күш көрсетуге
бейім. Сондықтанда балаларға ... ... ... ... Ол ... балалардың күшіне сай, бірақ белгілі бір ... ... ... сәби және ... ... ... ... қатысы,
ересек жас баспалдағындай емес, жоспарлы болатынын тәрбиеші есте сақтағаны
жөн. Осыған байланысты ортақ жұмысты ... ... ... еңбек
тапсырмаларының қоян-қолтық та маңызы зор.
Бұл - осы жастағы ... ... ... ... ... педагогке бірден-бір тиімді әдіс.
Еңбек тапсырмалары балаларға күннің әр уақытында беріледі. Сөйтіп,
ертемен ... ... ... ... ... шешіндіруге
көмектеседі. Өзара көмек мұнда шынайы да үнемі болып ... ... жеке ... сияқты бірігіп еңбектенуі де кездеседі. Мысалы,
табиғат бұрышын мекендеушілерді күтіп жүрген тәрбиешіге ... екі ... су ... қол ұшын береді. Балалар әлі де көп ... ... ... ... ... бере ... еңбектің тек практикалық
жағын ғана ескеріп қоймайды, сонымен қатар өз тәрбиеленушілерінің әлі де
меңгермегеніне ... ... ... ... ... Кейбір
еңбектік тапсырмалар өмірдің қажет етуінен ... ... ... ... орын-орнына қою, сабақ ... ... ... қою, тағы ... ... Балаға қойылған бұл
тапсырмалардың міндеті бірден шешіледі де, бала ... ... ... ... ... қоршаған жағдайды тез бағдарлауға үйретеді,
тапқырлыққа, ептілікке тәрбиелеуге мүмкіндік береді.
Бірнеше өзара байланысты істердің басын қосатын ... ... ... ... өсімдікке су құю, жануарларды, ... ... ... қыл қалам мен тостағаншаны жуу. Олар
тәрбиешінің ... ... ... ал ... оның жоқ ... ... қыл қаламды жуу). Бұл тапсырмалар балаларда кейбір еңбек
құралдарының пайдалана білу ... ... ... ... ... қарапайым болса да жоспарлап, жұмыс орнын ұйымдастыра білгенде ғана іс
жүзіне асырылады. Олар іске жауапкершілікпен қараудың бірте-бірте ... ... ... нығаюына, өздерінің күшіне сенуді ескеруді көздеген.
Кейбір тапсырмалардың орындалу ... ... ... кейін
болатынын естен шығармаған жөн. Мысалы, балалар қуыршақтың ... ... оны тек ... соң және ... ... ғана ... ... жасар балаға бұл ... ... ... ... туғызады, ақырына дейін жүзеге асырылмайды, («Сарымсақты екті,
бірақ оған су ... ... ... күту ... «Қуыршақтың киімі кепті, енді
оны үтіктеуге болады»), бірақ ... ... ... ... ... іске ... ... еңбекке тұрақты көзқараста болуға тәрбиелеуді
үйретеді.
Орындалған тапсырмаға педагогтың баға қоюы маңызды, тек осы жағдайда
ғана оның тәрбиелік мәні болады.
Топ ... ... ... ... ... етпей бөлушілік
практикада жиі байқалады. Педагогтар тапсырмаларды белсендірек балаларға
жиі береді, олар ... ... ... ... дайын тұрады.
Мұндай жағдайларда еңбекке дұрыс көзқарасты тәрбиелеу ... ... зор ... ... балалардың бір бөлігі үшін тиімді
болып шығуы табиғи. Тапсырмалар алмаған сол ... ... ... ... түрде сипат ала бастаған еңбектік ... ... ... жас ... ... негізгі түрі өзін-өзі күту мен
жекелеген еңбек тапсырмалары болса, ал естияр топқа ортақ пайдалы еңбекке
бағыттауға басты ... ... Бұл жас ... үшін ... еңбектің
тиімдірек түрі кезекшілік ету. Таңертеңгілікке, түскі тамаққа дастарқан
жасау сияқты ... ... сәби ... ... ... кезінде алды,
бірақ онда олар тәрбиешінің ... ... оның ... ... Бұл міндеттерді естияр топ балалары өз беттерімен ... ... ... ... ... ... ... бойынша барлық ... мәні зор. ... ... ... тең ... ... ... белсендіктері мен пысықтары әлі шаршаң да ... ... ... ... отыру қажет. Тәрбиешінің
кезекшілерге тапсырылған істі істемеуі жөнінде күтушімен келіскені абзал.
Бұрын бірдемені дұрыс ... ... ... ... ... ... әрекетін мадақтап, кезекшілердің жұмысына баға берген
жөн. Бұл – ... ... да ... ... Бұл – ... ... кезекшіге қойылатын талаптарды ұғып алуға
көмектеседі.
Екінші жарты жылдықта табиғатта ... ... ... орын ... Қыста және ерте көктемде балалар ... ... ... ... ... ... күтеді. Бұл еңбектің балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуде ерекше мәні бар, - олар өз ... ... ... егер олар тірі ... ... ... ұмытып кетсе, онда оның өліп қалуы мүмкін ғой. Мұнымен
қатар ... ... ... немен тамақтандыру керек, үйде ... ... ... су құю қажет екендігі жөніндегі мәліметтерді
біліп алады, ... ... ... болып жатқан өзгерістерді білуді
үйренеді. Педагог еңбек сүйгіштік көрсеткенді, өз бетімен жұмыс істеуге
тырысушылықты ... ... ... ... ... ... ... ол жекелеген балалардың ұқыпсыздығын, тапсырылған ... ... ... істей салушылығын сезеді.
Сөйтіп, балалардың да жануарларға деген сүйіспеншілігін бірте-бірте
оятып, оларды күте ... ... да ... Осы мақсатпен жануарлар туралы,
оладың әдеттері, адамдарға берілушілігі ... ... ... болады. Мұнда балаларға жануарлар кіріптар болған кезде, ... ... ... ... алатынын түсіндіру керек, олар
жануарларға жайлы үйшік жасайды (ақ тиінге қуыс, балықтарға ... ... ... ... ... кергіштері бар тор және т.б.), жануарлар
үйренген табиғи жағдайға ұқсас жағдай жасауға тырысады.
Балалар әр уақыт ... мен ... және ... да ... ... мөлшерде тамақтандыратыны жөнінде анық түсініктер алуы ... ... ... ... жануарлардың өліп қалатынын жете ұғу қажет.
Балалардың алған білімдері жануарларды күтуге ... ... ... шарты ретінде қызмет етді, жанды заттарға қамқорлықпен ... ... ... үшін өздерін зор ... Осы ... ... ... ... ... басталады.
Бұл кезеңдер аздап көрініс бере отырып, немқұрайдылықтың болмауын алдын-ала
ескертеді, білім құмарлықты, инициативаны оятуға жол ашады.
Табиғат мүйісін ... ... ... ... алғашқы
кездерде табиғатқа онша қызыға қоймайтын балалармен жануарларды ... ... ... ... ... келісімен балалар бақшада, гүлзарда істей бастайды. Олардың
белсенді ... ... ... осы ... ... ... жүйекке пияз,
редиска, бұршақ, сәбіз, петрушка егеді, содан кейін оларды күтеді, суарады,
түптейді. Балалар бір-біріне көмектесуді үйренеді. Бірігіп шелекке су ... ... қара ... носилкамен екеулеп әкелу, түптеген кездегі
жолдастың жіберген қатесін көрсету.
1.4. Ойын кезінде ... бала ... өмір ... әр ... ... арасындағы өзара қарым-қатынас олардың еңбек пен ... ... ... ... ... баланың ой-өрісін кеңейтеді, оның сөз
байлығын, ... ... ... ... жасайды. Бірлесіп ойнайтын
ойындарда балалар арсындағы достық нығаяды.
Естияр ... ... ... ... әр ... ... – үлкендердің профессионалдық еңбегі, бұлар – шоферлік, машинистік,
сатушылық, дәрігерлік, тәрбиешілік, музыкалық қызметкер, миллиционерлік ... ... ... ... халықтық мерекелермен, жанұядағы
белгілі бір қуанышты жағдайлар мен байланысты жарқын сәттерді бастан ... ... ... Балалар халық ертегілерін, көркем шығармаларды
оқығанда ... ... ... ... көреді.
Үлкен адамдардың өзара қарым-қатынасы олардың өз жұмысына еңбек
мақсатына көзқарасы ойын арқылы баланың моральдық ... ... ... ... мәдениетке тәрбиелеудің маңызды міндеттерін тұрмыстық ... ... ету ... ... ... ... әдебиетте
(Р.И.Жуковская, А.А.Анциферова) «Жанұяда», «Маманың мерекесі», «Қоғамдық
транспортта жанұямен жол жүру» сияқты тұрмыстық ... ... ... Бұл ... ... ... ... кішкене балаларға
қамқорлығын, маманың туған күнін жанұяда мерекелеу т.б. бейнелеп ойнайды.
Осы ойындардың бәрі ... ... ... айрықшаланады,
жанұя мүшелерін балалардың ... ... ... ақ ... ... ... т.б.
қалыптастырады.
Бес жасар балаларда қуыршақпен ... ... ... ... ... қарым-қатынасын көрсететін тәжірибесі,үлкендердің еңбегі
жөнінде әр түрлі бақылаулары жеткілікті. ... ... ... үшін
естияр топ балаларының тұрмыста және ... ... ... топ
бөлмесін жинастыру, өсімдіктерді күту т.б.) ... ... ... мәні аз ... ... қолы жеткен бұл тәжірибе ойынға
белсенді түрде ... оның ... ... ... ... (әр
түрлі ойын әрекеттері, өзара қарым-қатынасы, ойнап жүрген балалардың ... ... ... ... ... ойындарын бақылаудың баланы зерттеу, оның
ішкі дүниесіне үңіліп, оның мүддесінің қайда бағытталғанын анықтау үшін өте
бағалы. Қуыршаққа балалардың ... ... оның ... ... қарай
анықталады: сәнді көйлек кигізген жаңа қуыршаққа балалар ... ... ... ескі қуыршақтар қуыршақ бұрышында елеусіз жатады.
Тіпті мынандай да қызық болады, төрт жасар бала оларды ... ... ... ал ... жасалса, «ол бәрібір ескі», «ол жаман», - ... ... ... ... ... ескі қуыршаққа қызықтырған жөн,
оның бетінің тырналғанына көйлегінің ескергеніне оның кінәлі емес екендігін
айтып түсындыру қажет.
Мұндай ... ... ... әсер ете отырып, олардың ескі
қуыршаққа деген көзқарасының дұрыстығы жөнінде ойлануына ... ... ... оны ... ... ... жылы ... көрсеткеніндей, мұндай балалар, атап айтқанда, өте
қайырымды келеді, өз ... ... ... ... ... соған
жаны ашығандығын көрсетеді. Егер кейбір балалар қуыршаққа өз көзқарасын
өзгертпей, онда бұл тек ... ... ... ... ашықтыққа
ұмтылудан туатын немқұрайдылыққа айналады. Мұндай ... ... ... керек етеді.
Ойын кезінде балалардың сезімі қалыптасады.
Дегенмен көп қайталанған қарапайым ойындардың адамгершілік ... ... ... көрсетуде берері аз. Сондықтан ең бастысы
балалардың ойынға деген ... ... ... ... ... ... пайдалану қажет. Осы
мақсатпен ... ... ... пайдаланған жөн. Серуендерге,
экскурсияларға кезінде өтетін бақылаулар ... ... ... не ... ғана ... сондай-ақ олардың бір-біріне қалай
қарайтынына, өздерін қалай ... ... ... ... ... ... мәдениетке тәрбиелеудің құралы етудегі басты шарт ... ... ... нәрсе, ойын мазмұны балаларды еліктіріп,
олардың өзара қарым-қатынасын адамгершілік тұрғыда бағыт алуы ... ... ... ... мама өз ... жөнінде қамданады, олар
ауырғанда мазаланады; капитан батылдылық ... ... ... ... бара ... ... құтқарады; ұшқыш жауында, ... ... ауру ... ... үшін тау ... ... ... өз
оқушыларын ерінбей-жалықпай оқытады, сабақта қалай отырудың керектігін,
әріпті ... ... ... қалай күтіп ұстауды түсіндіреді.
Тәрбиеші ойнау барысында тіл ... ... ... ... ... тулаған толқыннан қорықпайтындығына және балықшыларды
аман алып ... ... ... ... ... бұрышы аты жоқ қуыршақтарды сақтау орны
болмауға тиіс, қайта әр қуыршақтың өз аты, өз ... бар, ... ... ... ... ... ... ғана қуыршақтармен ойын
ортақ ойынға тәрбиеленушілердің мейірімділік сезімін қалыптастырады. Өзіне
мамандық рөлін алу арқылы ... бұл ... ... жанұяға тән
үлкендер мен балалар арасындағы қарым-қатынасты және дәстүрді көшіре
аларлықтай стиль ... ... ... ... сан түрлі қимылдар ... ... ... ... киіндіреді, серуенге ... ... ... ... ... ... арнап елка құрады және
т.б. мақсатқа ... ... ... ... ... ... береді.
Қуыршақтармен ойын балалардан оларды мұнтаздай қып ұстау үшін, жайлы
қамқорлықты және қуыршақ бұрышында ... ... ... ... ... шофердің рөлдерін орындау арқылы балалар анықталған тәртіпке
үйреніп, өте қажет ... ... Тап ... ... ... ... ... ілуге және алуға көмектеседі, әрі оны үтіктеуді қызығып
бақылайды. Балдырғандардың қуыршақтар үшін ... ыдыс ... ... ... тек ойын ... дамытуды меңгеріп қана қоймайды, мұнымен
бір уақытта тәрбиеші кейбір мәдени тәртіп элементтеріне, көркем ... ... ... ... ... дәстүрлерге балаларды баулиды.
Балаларды қуыршақ бұрышындағы қуыршақ өмірін ұйымдастыруға тарту – ... ... ал ... ... ... ... ... басты шарттарының бірі.
Мектепке дейінгі жастағылар тек қуыршақ ғана емес, ... да ... өте ... бұл ... ... ... - дейді Анар. Мен ... ... - деп ... ол ... ... Оның белдеуіндегі қызыл
жолақты қарашы. Арман Анарға допты қайтарып береді, ал ол оны ... ... ... ... бұл әңгімені қолдайды. «Мен өз добымды сондай
ұнатам. Ол ... ... ... ... - «Ал, менің добым бәрінен
де алысқа домалайды», - «Ал, ... де ... ... ... ... өз доптарының жақсы қасиеттерін көрсете бастайды.
Балалардың мұндай әңгімелерін қолдау ... ... ... ... және әр бала кез-келген ... ... ... ... ... ... жөн. Тәрбиеші балалардың ойыншық жөніндегі
қызықты әңгімесіне ... ... ол зор ... қол жеткізеді.
Тәрбиеші Айнұрдың өз добын қалай ұқыпты тазалап жатқанын ... добы ... ... ... ... ол оған ... ... ұқсайды», - дейді.
Балалар да өз доптарын жаппай ... ... «Ал, ... ... «Ал, ... ... күліп тұрма?» - деп сұрайды. Басқа бірде ... мен ... ерте ... ... ... ... ойыншықтарорын-
орнында екенін көрдім. Қуыршақтар стол жанында отыр, ал ... мен ... өз ... олардың бірге болғандары өздеріне жылы да жайлы.
Ал, мына аюдың баласын мен қол ... ... ... алдым. Оны онда біреу
ұмытып ... Оның өзі ... ... ... жатып және сондай көңілсіз
болды», - деді. ... ... ... ... ... Мақсат педагогқа
жүгіріп келді де аю баласын алдына алды да оны өз құшағына алып қысты.
Ойын процесінде тәрбиеші балалар ... әр ... ... ... қолданады. Олар: ескертулер, кеңестер, сұрақтар. Кейде тәрбиеші
өзіне белгілі бір рөл алады.
Тәрбиеші балалар сезіміне ... ... ... ... адамға
еліктіреді, олады белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... құрылыс бастығының,
капитанның талаптарын бар ықыласпен орындайды, бұлардың ... ... ... ... ... тату ... ... меңгереді, тату
ойнау – жолдастар жасаған құрылысқа ұқыптылықпен ... ... ... ... егер ол ... ... ... болысу, оған көмектесу,
құрбысының ойын, жақсы инициативасын қолдай білу, кешірімді бола ... ... ... ... ... сұрап ала білу, ойындағы
кезектілікті сақтай білу. Бұл ... ... ... және ... ... өзара қарым-қатынаста меңгеріледі. Мысалы, балалар
жұптасып көпір тұрғызады. Оның екі жағынан баспалдақ жасайды. ... ... ... екі ... баспалдақтың саны бірдей болу керек. Балаларға
өз қимылдарын бірқалыпты жүргізу үшін ... ... ... тура келеді. Құрылыс бітісімен онымен қалай ойнау керек, қандай
қуыршақты, автомашинаны алу қажет соны да ойлаған жөн.
Бірігіп ойнайтын ойындарда өз ... ... келе ... ... қиыншылықтарды ескерту керек. Жиі былай да болады,
егер тұйық ... ... ... ... ойынға ықылассыз қалады және оны
құрылысқа жігермен белсенді ... ... ... та бермей
қояды. Жасқаншақ балаларды ізгі ... ... ... тез ... енуіне көмектеседі, басқа балалармен бірігіп,
ойнауға ынтасын арттырады.
Өзара достық қарым-қатынасты ... ... ... ...... ... әсерлену сәттілігін қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... ... олардың жан-жақты дамуына
қолайлы. Ол – ... ... ... ойын ... ... өз ... қорықпайды, өз пікірін қорғап қала алады, оны қорғау үшін
дәлеледер келтіреді, ал шүбә туа ... осы ... ... ... Егер ... басқа балалармен өзара қарым-қатынасы жарасып
кетпесе, ол әр уақыт тек ... неге оны ... ... оның ... ... ... ... болады. Осындай кезде балалардың
құрылысты бүлдіруге, ойыншықты тартып алуға, әлде ... бір ... кек ... ... ... ... ... ауады.
Ойындарда балалар арасында ұрыс-керістер болуы да мүмкін, бұлар кейде
дау-жанжалға да әкеліп соғады, өйткені балалардың ... ... де аз ғой. ... ... ... дұрыс позиция ұстауы қажет. Дай-
жанжалдардың негізгі себебі – қиыншылық (бір-біріне ... ... ... ... бұлар ойын ойнауды өрістету үшін ... және ... ... ... ... есте ... ... топтың балалары көбіне мұндай жағдайдан шығар жолды өздері таба
алмайды. Педагог міндеті ... ... ... бұл үшін ... ... дау-жанжалдардың себебін тез анықтай алуы керек,
кейбір балалардың әділетті тілегін, кейбірінің әділетсіздігін шыдамдылықпен
сендіре дәлеледеп беруі қажет.
Сайран ... ... ... ... қыдырып келуге шақырды, бірақ
қыдырғысы келгендер болмады. Тәрбиеші Сайраннан өзін келесі аялдамаға ... ... ... ... ... ... ... Балалар тәрбиешінің
машинаға отырып жатқанын көріп, олардың да қыдырып қайтқысы ... ... ... ала ... ... оны ... ... отыруға болмайды,
сен елдің бәрін ластайсың»,- деді. Тәрбиеші оған: «Жолдас ... ... ... дейін отыруына рұқсат етіңіз. Ол шетке отырады, ешкімді
ластамайды» - деп Аликке көмектесті. Сайран оған ... ... жол ... ... ... күректі ұқыпты ұстады.
Пайда болған талас-тартысты балалардың өз беттерімен шешуіне бірте-
бірте үйрету керек. Осы мақсатта тәрбиеші кейде ... өзі ... ... балалар білімін анықтау үшін, нақтылы ... ... ... ... (ол ... ... сүйенеді және естияр
топ балаларында ол осы тәжірибенің тікелей ... ... ... кезінде пайда болады) мысалға келтірелік:
Мектепке даярлайтын топтағы балалар өздерінің кішкентай ... үшін ... топ ... үшін – ... ... ... суретке
түскісі келгендерді фотаға түсірді. Сөйтіп фотоательеде ойын ... ... ... ... ... ... балалары бар мамалар, содан
кейін қалғандары түссін», - деген ұсыныс айтады.
Тәрбиешінің бұл сөзін естіген балалар жалма- жан ... ... ... ... алда ... ... тырысулары мүмкін. Мұны
да аңғарып үлгерген тәрбиеші: «топ ... ... ... ... Бұл үшін сөз жоқ, ... ... ... етіп, олардың
көйлектерін, шаштарын бантиктерін қалыпқа келтіру қажет. Бұл жаңа міндет
балалардан ... үшін ... ... ... ... келтіруді, бәрін
жайлы да әдемі етіп отырғызуды талап етеді, ол үшін күш ... ... ... тәсіл балалардың алға қарай ұмтылуын болдырмайды, ең
бастысы мейірімсіз сезімді болдырмайды. ... ... ... ... ... әдемі болу керек. Егер бір қуыршақ жинақы болмай қалса,
бүлінеді дей беріндер», - дейді. ... ... ... ... топты
тегіс қарап шығуды, топ жақсы көріне ме, бір ... ... ... емес ... ... Сөйтіп, балалар өз қуыршағы үшін қамқорлық жасап қана қоймай,
жолдастарының қуыршақтары жөнінде де қамдануды ойларына салады. Кім ... бір ... ... не ... ... мін көрсе, қолма – қол бұл
олқылықты жояды. Тәрбиеші бүкіл қуыршақтар тобының жақсы көрінсе екен деген
баланың қамқорлығы мен ... ... үшін ... бұл – ең басты
моральды көрініс, ... ...... ... пайда болуының куәсі.
Балалардың қауымдық ... ... ... біріне
қуыршақтарға арнап музыка сабағын өткізу жатады. Балалар ән ... ... ... өлең ... ... ... ... анықтауда шебер жетілдіру және
балалардың қоғамдық түсініктерін кеңейту құрбыларымен қызметтес болуымен
тығыз байланысты. Мысалы, салынып жатқан үйге ... ... ... ... да ... жүкшілердің жұмыстарына қызыға қарайды.
Тәрбиеші бақылауға ... ... Өз ... ол: ... ... үлкен
шоферлердің бүгінгі құрылысқа не әкелгенін көреді», - деп балалық ... ... ... ... ... ... ... қарай экскурсияны қайталауға болады) көреді.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Бүгінгі таңда мемлекетіміздегі білім беру жүйелері мен білім беру
мазмұны жаңару ... Оның ... ... ... өркениетке ілесе
отырып елімізді бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына қосу идеясы болып
отыр. ... ... де ... ... қол ... үшін ... ... Ол міндеттерді іске асырушы ... ... ... әрине, балабақша. Ендеше ... ... ... ... ... ... ... міндеттері тұр. Олар
төмендегілер:
- жаһандану заманына лайықәлемдік жаңаруларға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... меңгеру;
- ана тіліне жетік бола отырып өзге тілдерді меңгеру және тіл арқылы өз
мәдениетінің жетістігін өзгеге таныту;
- көпұлтты ... ... ... ... нәсілдік толеранттылық
қасиет қалыптастыру арқылы мемлекетте бейбітшілік пен ынтымақтастықтың
орнауына өз үлесін ... ... бола ... ... ... ... ... қарау
және рухани мәдениетке, елжандылыққа, адамгершілікке тәрбиелеу;
- салауатты өмір салтын қалыптастыру арқылы демографиялық
жағдайға ықпал ету және т.б.
Аталған ... ... ... күні ... ... да толғандырмай
қоймайтын рухани мәдениет мәслесі болып ... ... ... ... рухани
мәдениет тәрбиесінің өзектілігі бұрынғы соңғы кезеңнен бірнеше мәрте аса
түсті. Бұл соңғы жылдардағы қоғамдағы ... және ... ... туып ... ... ... Оның себептері туралы Қазақстан
Республикасы білім беру мен ... ... ... кешенді
бағдарламасында бірнеше жылдар бойы айтылып келеді. Әсіресе, ол соңғы
жылдары тәрбиедегі басым ... ... ... мәдениет тәрбие беру мәселесі жаңалық болып танылмайды, өйткені
ол адамзат қауымы қалыптасқан ... бері ... бір ... Сол ... де ... ... ... көзқарас, пікірлерін
білдірмеген көрнекті ойшыл, ғұлама кемде-кем. Қай кезеңде болсын рухани
мәдениет мәселесіне ... ... ... ... ... ... тән. ... оны өз кезеңініңерекшеліктеріне сәйкес әр қырынан қарастыра отырып
педагогика ғылымының ... ... ... ... ... ... ... зерттелу жайы мен зерттеушілер туралы ұзақ айтуға
болады. Сол зерттеулер негізіне ... ... сөз ... ... ... рухани мәдениет ұғымының генезисіне, педагогикалық категория
ретінде ... оны ... ... мен ... ... тоқтала кеткен жөн.
Рухани мәдениет тәрбиесін қарастырмас бұрын оның негізгі құрауыштары:
«рух», «руханилық», «жалпы адамзаттық құндылықтар» ... ... ... мән ... ... болмақ. Өйткені, рухани мәдениет
ұғымын көпшілік дінмен байланысты ұғым ретінде қабылдап келгендіктен, ... бере ... ... ... он ... дейін үрке қарағандар да ... жоқ. Сол ... ... ... ... ... ... болып
табылатын көптеген шығыс ғұламаларының еңбектерін біле бермейміз де. Тек
білім берудің ізгіліктік ... көшу ... ... ... ... ... ... рухани мәдениет тәрбиенің қайнар көзі:
дін, құран, хадистер екенін, ал ... ... ... ... ... ... немесе соған жаны жақын адамдардың жазып, жарыққа
шығарғанын, әрине, ... ... ... Мәселен, бүгінгі күнге дейін
тәрбие теориясы мен тәжірибесін түсіне білген адамға ... мол ... ... ... ... ... Инаятхан, Ыдырыс Шах, Қайқаус,
Баласағұн, М.Көпеев, Ш.Құдайбердиев және т.б. ... ... ... ... ... зерттеген ғалымдар ретінде
В.Белинский, А.Байтұрсынов, Л.Божович, Б.Ананьев, П.Якобсон, ... ... ... ... ... ... ... Т.Шамғанова, Р.Төлеубекова, Ш.Майғаранова,
Ж.Бәшірова, ... ... ... ... ... ... А.Қаплиева және т.б. танимыз.
Олардың қайсысының ой-пікірлеріне жүгінсек те, ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарды жатқызатына,
тән мен жан саулығының руханилықпен байланысты дейтініне көз жеткіземіз.
Мәселен, И.Ғазали «Адамда екі түрлі мақсұт бар, оның бірі тән ... жан ... ... Қара ... ... ойлап, өзімшілдік, мақтан
көксейтін тән мақсұты. ... ар мен адал ... ... жан ... ... Адам зұлымдық қиянатпен болса да, мал, мансап, мақтан
табуға құмар болады. Соңғыны көксеген адамның адал еңбек, ақ ... ... жоқ, ол ... ала ... қиянат қылуды тіпті ұнатпайды» ... Абай ... ... ішкі зор қуат пен ... ақыл және ... ісі» деп ... Ал ... «Қырғыз хрестоматиясы»
еңбегінен оның рухани ... ... ... ... ... айқын
байқаймыз.
В.Белинский «Адамның тәні сияқты, жанына да ... ... ... жан
семіп қалады, енжарлықтың ми батпағына батады» деп санайды. Ж.Аймауытов
«Тәрбиеге жетекші» еңбегінде «Тәрбиенің негізгі ...... ... қызмет ету, адал еңбек ете білуге тәрбиелеу» деп жазады.
Руханилық ұғымы – философиялық ... ... ... ... ... ... ... практикаының жоғарғы
нәтижесі. Рух материяның «жоғарғы көркі», қоғамның рухани өмірі, қоғамдық
сана мен ... ... ... ... ... ... ол қоғамдық
болмысқа, адамзаттың практикалық қызметіне, өзінің белсенді ықпалын
тигізеді» ... ... ... Қазақ тілінің түсіндірме сөздігіне
жүгінсек, руханилық ұғымы адамның ... ішкі ... ... ... қатысты қасиеттерді білдіреді.
Рухани мәдениет тәрбие мәселесін қазақстандық философ І.Ерғалиев,
А.Косиченколар зерттей келе, руханилықты ... ... ... ... ... Ал ... «рухани мәдениет адамның ішкі жарықты, нұрды
қабылдай білу қасиеті» дейді. Философ С.Нұрмұратов ... тағы ... ... өз ... барлық жақсы қасиеттерін қоршаған ортаға
беруге дайындығы, яғни ақылын, ... ... ... ішкі ... жылуын адамдарға, табиғатқа, ғаламға беру ұмтылысы. Осындай
ұстанымдар басымдық ... ғана адам ... ... жолына түседі»
деген пікір білдіреді. Ал В.Барулин «Әлеуметтік философия» еңбегінде
«Руханилық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тәжірибені игерудің формасы;
Руханилық Адам ... ... ... Руханилық
Адамның шығармашылық қызметінің импульсі» деп тұжырымдайды. С.Соловейчук,
С.Крымский руханилық ... ... ... оның бірнеше құрауыштардан
құралатын айтса, М.Шахановтың пікірінше, руханилық адамның ішкі ... ... ... күш. Оның ... өз ... ... халыққа
және әлемге деген тек жақсылық жасауға талпыныс еріктілігі. Ал осы мәселені
зерттеуші А.Түлкібаева өзінің ғылыми зерттеу ... ... ... ... дүниесі, көзге көрінетін, бірақ ерік-жігер беретін күш. Руханилық адам
санасы мен сезімнің, сенімі мен сапасының, білімі мен өмір сүру ... деп ... ... ... ... мәселесін арнайы
зерттеген бір топ ғалымдардың пікірлерін тиянақтайтын болсақ, онда ... ... ... ... деуге негіз бар.
Терминологиялық сөздікке жүгінсек, ағылшын тілінен аударғанда
«құндылық» дегеніміз: біздің ... ... және ... ... түсіндіріледі. Алғашқысын біз педагогикада обьективті құндылықтар деп,
ал екіншісін тұлғаның қасиеттері ретінде танимыз. Мәселе, осы ... ... ... айналдыруда. Бұл үрдіс ... деп ... ... ... аударғанда ішкі дүние дегенді
білдіреді. Психология ғылымында ... ... ішкі ... ... көп. ... ... оны баланың адамгершілік
ұстанымын дамыту, ... ... ... ... ... ... үшін ол қабылдануы тиіс. Ғалым Б.Битинастың
пікірінше, ... ... орай 6 ... ... ... ... қысқаша тоқтала кетейік.
Биологиялық теория өкілдерінің айтуынша, барлығы тұқымнан ата-
бабаларымыздан беріледі, сондықтан ... бір ... ... ... ... ... шақта бір нәрселерді себуге болады, сол себептен мектепке
дейінгі тәрбиенің яғни балабақшада маңызы зор деп санайды.
Интелелктуалдық ... ... ... оның ... адамның
ойлау үрдісін, рухани мәдениет ұстанымын дамытуға болады. XX ғасырдың 60-
70 жылдары американдық ... ... адам ... ... ... мәдениет құндылықтарды таңдай алады деген теорияны дамытқан.
Руханилық теориясы бойынша әр адам белгілі бір жағымды рухани негізбен
дүниеге келеді. Кез келген адам ... ... ие, ... оны өмір сүре ... ... ылғи да ... ... іздеу қажет және алғашқы бастапқы
жақсыны жоғалтып алмауымыз тиіс. Осы теория өкілі Ж.Руссо ... ... ... ... ... ... діндердің негізінде де осы қағидалар
кездеседі.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... Бұл ... ... әлеуметтік жағдайларын негізгі фактор ретінде есептейді.
«Біздің рухани мәдениет ұстанымыз қоршаған ... ... ... Ең ... бұл ... ... ол өсіп ... қоршаған ортасы оның құндылықтарға деген қатынасын анықтайды.
Бұл теория бойынша қандай ... өмір ... ... жеке ... да
сондай болады деген тұжырымды ұстанды.
Мінез құлықтық теория ... ... Бұл ... ... негізделіп құрылған. Құндылықтар адамның мінез-құлқы мен
қылықтары сияқты маңызды ... ... ... ... мінез-құлыққа қашанда
үйретуге болады. Жақсы мінез-құлықты мадақтап, жаманын жазалау арқылы.
Әрекет теориясы. Бұл теорияда адамның қылықтары мен ... көп ... ... мұның бихевиоризм теориясынан ... ішкі ... ... оны да ... ... Тәрбиенің негізгі факторы: баланың
шынайы істерге белсенді ... ... ... ... ... ... ... арқылы баланы құндылықтарға араластырамыз. Бұл теория
бойынша бала жақсылықты ... ... ... ... ... Оқушы
жақсылық жасаудың тек міндет қана емес, ләззат екенін түсінуі тиіс.
Біздің пікірімізше, руханилық ...... ... ғана қол ... ... ... ... түпкі негізі
тұқыммен де беріліп жататын, әлі де әр қырынан зерттеуді қажет ететін терең
пайымдауларға ... ... ... тиіс ... және
педагогикалық категория. Сонымен қатар руханилықтың әліппесі адамгершілік
қасиеттер, сондықтан рухани тұлға қалыптастыру үшін ... ... ерте ... ... ... ... Сол ... руханилық әр адамның
әлеуметтік тәжірибесінің, ... ... ... ... ... ... келе айтатынымыз жастар бойында ... ... ... үшін ... де ... ... ... керек, жалпы
әлеуметтің педагогикалық мүмкіндіктерін кіріктіру қажет дей ... ... ... ... ... ... ... рухани мәдениет қасиеттер қалыптастыру үшін, ең
алдымен, мектеп өмірін педагогикалық жүйе, яғни ... ... ... ... қол ... керек;
- болашақ педагогтар бойында рухани мәдениет қасиеттердің
қалыптасуын ЖОО-ның оқу-тәрбие үрдісінде қамтамасыз етуді 1 курстан қолға
алу ... ... беру ... рухани мәдениет тәрбие беру жолдары бойынша ата-
аналардың біліін ... ... ... жиі де ... ... ... ... тәрбие беруде кітапханалардың бар мүмкіндігін мейлінше
пайдалану;
- біліктілік арттыру институттарының оқу жоспарларында осы мәселеге
қатысты курстық және ... ... саны мен ... ... рухани мәдениет тақырыптағы кинолар, деректі фильмдер мен ойындар,
мультфильмдер көп ... ... және оның ... ... ... ... ... кітапқұмарлығынан гөрі
теледидарқұмарлығын мақтан тұтанымыз белгілі. Балалар мен ... бойы ... ... шықпайтынын ескерсек, онда күрделі
мемлекеттік деңгейде шешілуі тиіс ... туып тұр. ... ... батыс фильмдерінің орнына отандық кинофильмдерді,
батырлар жырын, мысалы, «Қобыланды батыр», «Алпамыс ... ... ... Баян», «Қыз Жібек», «Көшпенділер» және ... ... ... және өткен ғасырдағы ойшылдарымыз туралы
деректі фильмдерді көбейту керек деп есептейміз;
- сол сияқты қазіргі кезеңде ... ... ... ... ... ... ойнайтын түрлі ойындарын да руханилыққа
үндейтін ойындарға, ... ... ... ... ... Қасым
жомарт, А.Йассауи) бастап, қазіргі руханилықты насихаттайтындай
ойындарға ауыстыруымыз ... деп ... ... ... ... психология», Айджанова З. 2006 ж №1. Б 4-5
2. «Адамгершілік қасиет – ата-бабамыздан қалған мұра» ... ... ... 2006ж - ... «Адамгершілік негізі қайда?» мақала, «Отбасы және балабақша». 2008 ж -
№2
4. «Балабақшада рухани мәдениетке тәрбиелеу», Нечаева В.Г. ... ... ... тәрбие әліппесі». 1978 ж
6. «Рухани мәдениет тәрбиесін ... ... ... ... 2006 ж - ... ... ... 2004ж. Б.И.Иманбекова
8. «Методика воспитателей работы», 2005ж. В.С.Кукушин.
9. «Бақытқа жету әліппесі», 2003ж. Имам Ғазали.
10. «Кто ... (Кім ... 1983ж. ... «Рухани мәдениет: психология негіздері», мақала -2006ж, №2.
12. «Отбасында баланың рухани мәдениет тәрбиесін ... ... ... -2006ж, ... ... Р.
13. «Рухани мәдениет тәрбиесі», мақала -2009ж, №3. Б.Иманбекова.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психология213 бет
Ата-аналарды құқығынан айырудың негіздері мен тәртібі8 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
XIX г. 60-70-ЖЫЛДАРЫНА ДЕЙІНГІ ҚАЗАҚ ӘДЕБИ ТІЛІ ЖӘНЕ ОНЫ ТАНЫТАТЫН ҮЛГІЛЕР25 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытудағы ойын технологиясының түрі – ұсақ моториканың маңызы».9 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдауды дамытуға арналған психологиялық әдістеме қолдану мүмкіндіктері»32 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Адамгершілік — рухани тәрбиенің маңыздылығы6 бет
Адамзат даму тарихындағы мүмкіндігі шектеулі мүгедек балалардың әлеуметтік мәдени статусы30 бет
Алаш тағылымы және қазіргі қазақ руханияты6 бет