Меншік саяси - экономикалық категория ретінде [ 25 бет ]


Ж о с п а р : бет

I Кіріспе .......................................................................... 2

1.1. Меншік туралы ұғым.......................................................... 3
1.2. Меншік саяси-экономикалық категория ретінде.............. 5
1.3. Меншікті мемлекет иелігінен алу мен
жекешелендірудің нарықтық экономикадағы орны.................7

II Негізгі бөлім
2.1. Мемлекеттік иелігінен алу мен
жекешелендірудің әдістері.......................................................... 9
2.2. Меншік формалары мен олардың даму диалектикасы.... 10
2.3. Қазақстан Республикасында меншіктің
әр түрлі формаларының қалыптасуы........................................ 12
2.4. Мемлекеттік иелігінен алу мен
жекешелендірудің Қазақстандық үлгісі.................................... 14

III Қорытындысы
3.1. Жекешелендірудің Қазақстанға тигізетін әсері................ 18
3.2. Мемлекет иелігінен алу-меншік
қатынастарын қайта құрудың шешуші бөлігі......................... 23

Пайдаланылған әдебиеттер........................................ 31

Кіріспе

Бұл тақырып өте күрделі және көп қырлы.Ол әлеуметтік-экономикалық жүйенің терең және өте мәнді қатынастарын қамтиды.Бүгінгі таңда меншік қатынастарының проблемалары өзекті сұрақтардың бірі және пікірталас туындайтын тақырыпқа айналып отыр.
Нарықты экономикаға көшу меншік қатынастарына тікелей байланысты. Өйткені қай қоғам болсын,өндіріс қатынастарының негізінде белгілі бір меншік формасы жатыр.Сондықтан нарық қатынастарына көшу кезеңінде оның көптеген объективті мәселелері өз шешімін күтуде.Мәселен,ондаған жылдар бойы біз меншіктің мемлекеттік /жалпы-халықтық/ және кооперативтік екі түрін ғана мойындап келдік.
Қазіргі таңда айқындалып отырғанындай,бұрынғы көзқараспен социализм орнату жолында деп есептелінген елдердегі әлеуметтік-экономикалық жүйенің күйреуінің басты себептерінің бірі – мемлекеттік меншік қатынастарының үстемдікке ие болуы.Сол себепті де оларды өзгерту және түбегейлі құру туралы қорытынды жасалды.Сөйтіп,бұл проблемаларға қоғам тарапынан өзіндік көзқарас білдіру мәселесі алға тартылып отыр.[7]
Қазіргі қазақстандық заңнамаға сәйкес меншік иесі (өз қалауы бойынша) меншік объектісін иеленеді,пайдаланады және билік етеді. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінде келесі категорияларға түсінік беріледі:
Иелену-мүлікті іс-жүзінде иелену мүмкіндігінің заң жүзінде қамтамасыз етілуі.
Пайдалану-мүліктен оның пайдалы қасиеттерін алудың,сондай-ақ одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі.
Билік ету-мүліктің тағдырын айқындаудың заңмен қамтамасыз етілуі.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі меншіктің жеке, мемлекеттік және аралас нысандарының құқықтық ауқымын анықтайды.Әлемдік тәжірибеде және батыс ғылымында мемлекеттік болып табылмайтын барлық меншік «жеке» деп танылады. «Жеке» жеке-дара және топтық (аралас меншік) бола алады. Қазақстан Республикасында меншік нысанына қарай тіркелген заңды тұлғалардың саны 2002 жылғы 1 қаңтарда келесідей болды: барлығы 156,4 мың,соның ішінде мемлекеттік меншік – 24,1 мың; жеке меншік –127,1мың; оның ішінде мемлекеттің қатысуымен – 1,3мың;біріккен кәсіпорындар (шетелдіктердің қатысуымен) – 4,1мың;шет елдік меншік – 5,1мың.
Нарықтық экономиканың қалыптасуы меншік қатынастарын өзгертудің заңды қажеттілігін туындатты. Бұл мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру арқылы жүзеге асырылады.
Сондықтан,мен бұл тақырыпты таңдап, оны толығымен зерттеп,алдыма қойған мақсатымды жүзеге асыру болды.[4]

Пайдаланылған әдебиет:

1. Экономикалық теория негіздері Я.Әубәкіров
Алматы 1998ж. «Санат» 310-314, 318-323 бет
2. Экономикалық теория
С.С.Мәуленов, С.Қ.Бекмолдин, Е.Қ.Құдайбергенов
Алматы 2004ж. «Экономика» 45-47бет
3. Экономикалық теория
О.Қ. Шеденов, Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісов
252бет
4. Экономикалық теория
В.Крымова
«Кестелі оқу құралы»
Алматы 2003ж. 19-20бет
5. 21 ғасырға қандай экономикамен кіреміз
Оразәлі Сәбден
Алматы 1997ж. «Қазақстан» 104-106бет
6. Жалпы экономикалық теория
О.Қ. Шеденов, Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісов
Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университет 2004ж. 21бет
7. Нарықтық экономика теориясына кіріспе
Б.Мәдешев
Алматы «Экономика»1995ж. 47-51, 54-64бет
8. Қазақстан Республикасының Конституциясы
Алматы «Жеті Жарғы» 2000ж. 7-8бет

      
      Ж о с п а р :
бет
I ... ... ... ... Меншік саяси-экономикалық категория ретінде.............. 5
1.3. Меншікті мемлекет иелігінен алу мен
жекешелендірудің нарықтық экономикадағы орны.................7
II Негізгі бөлім
2.1. Мемлекеттік иелігінен алу мен
жекешелендірудің
әдістері.......................................................... 9
2.2. ... ... мен ... даму ... ... ... Республикасында меншіктің
әр түрлі формаларының қалыптасуы........................................ 12
2.4. Мемлекеттік иелігінен алу мен
жекешелендірудің Қазақстандық ... ... ... Жекешелендірудің Қазақстанға тигізетін әсері................ 18
3.2. Мемлекет иелігінен алу-меншік
қатынастарын қайта құрудың шешуші бөлігі......................... 23
Пайдаланылған әдебиеттер........................................ 31
Кіріспе
Бұл тақырып өте ... және көп ... ... ... және өте ... ... қамтиды.Бүгінгі таңда меншік
қатынастарының проблемалары өзекті сұрақтардың бірі және ... ... ... ... экономикаға көшу меншік қатынастарына ... ... қай ... болсын,өндіріс қатынастарының негізінде ... ... ... ... ... қатынастарына көшу кезеңінде оның
көптеген ... ... өз ... ... жылдар
бойы біз меншіктің мемлекеттік /жалпы-халықтық/ және кооперативтік екі
түрін ғана мойындап келдік.
Қазіргі ... ... ... ... социализм
орнату жолында деп есептелінген елдердегі әлеуметтік-экономикалық жүйенің
күйреуінің басты себептерінің бірі – ... ... ... ие болуы.Сол себепті де оларды өзгерту және ... ... ... ... ... ... тарапынан өзіндік
көзқарас білдіру мәселесі алға тартылып отыр.[7]
Қазіргі қазақстандық заңнамаға сәйкес меншік иесі (өз ... ... ... ... және билік етеді. Қазақстан
Республикасы Азаматтық кодексінде келесі категорияларға түсінік беріледі:
Иелену-мүлікті іс-жүзінде иелену ... заң ... ... оның ... қасиеттерін алудың,сондай-ақ одан пайда
табудың заң жүзінде қамтамасыз ... ... ... айқындаудың заңмен қамтамасыз етілуі.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі меншіктің жеке, мемлекеттік және
аралас ... ... ... ... ... ... ғылымында мемлекеттік болып табылмайтын барлық меншік «жеке» деп
танылады. ... ... және ... ... ... бола алады.
Қазақстан Республикасында меншік нысанына ... ... ... ... 2002 ... 1 қаңтарда келесідей болды: барлығы 156,4 мың,соның ішінде
мемлекеттік меншік – 24,1 мың; жеке ... ... оның ... ...... ... ... – 4,1мың;шет елдік меншік – 5,1мың.
Нарықтық экономиканың қалыптасуы меншік қатынастарын өзгертудің заңды
қажеттілігін ... Бұл ... ... алу мен жекешелендіру арқылы
жүзеге асырылады.
Сондықтан,мен бұл тақырыпты таңдап, оны ... ... ... ... ... ... ... туралы ұғым
Қай ел болсын, оның шаруашылық өмірімен жете ... ... ... тап ... экономикалық билік кімнің қолында? Немесе
адамдардың өмір сүру негізі – материалдық игіліктерді иемденетін кім? ... мәні - ... ... және оның ... ... ... болып табылады.
Меншік – қоғамдық құрылыстың экономикалық ...... ... ... ... ... ... меншік туралы заңдар
қабылдап, оны қорғайды. Меншік, заң жағынан алып ... ... ... ... нормалар мен актілерде материалдық байлық әр
түрлі ... ... ... ... ... қалай иемделінетіні және бөлінетіні анықталады. Меншік
иесі заңмен анықталған мүліктерге ие болады. Және ол қолындағы ... ... және оған ... ... өкілеттілігін алады.[7]
Меншіктің пайда болу табиғатына қомақты үлесті Уильям
Петти,Давид Рикардо және Адам Смит ... ... рет ... ... ... ... және жер иеленуші болып жіктелуіне
негіздеді.Уильям Петтидің «еңбек – ... ... – оның ... ... ... өзінің мәнін осы күнге дейін жойған жоқ..[6]
Бұрынғы Одақтағы ... ... ... басты кемшілігі –
объективтік процестердің нақты ... ... ... Бұд ... ... зерттеу процесінде де көрініс алды. Біріншіден, меншікті
жігерлі қатынастар ретінде, тек құқылық ... деп ... Егер ... ... ... ... қарастыратындығы және ол
меншіктің мазмұнын бір жақты түсіндіретіндігіне ... ... онда ... дұрыстығы күмән туғызбайды. Ал ... ... ... құқықтық жағынан қарастыру – иемденудің экономикалық қатынастарын
бейнелейтінін, сол ... де бұл ... ... ... де ... де олар экономикалық қатынастарды, меншік ... ... ... ... ... ... алады.
Екіншіден, көп уақыттар бойы меншіктің экономикалық және ... ... ... оны ... қалқып түсіндіру орын алып ... ... ... ... ... ... мазмұнын өндірістік қарым-қатынастар арқылы анықтау/мен
оның құқықтық мазмұнының күрделілігін мойындаумен бірге, олардың ... ... ... ... ... ... де бірқатар экономикалық әдебиеттерде бұл ... ... ... ... та ... ... ... ұғымдарды толықтырып отырды. Мұның ... ... ... ... мен ... біртүтастығы деп
тұжырымдалды. Демек, меншік қатынастарының ерекшелігі де дәл осында.
Меншік қатынастары құқықтық және ... ... ... олар осы екі ... ... әрекет жасайды. Сонымен,
меншіктің категория ретінде қоғамдық процесті сыпаттайтын ... ... ... ...... мәні және ... ... Жалпы,
меншік дегеніміз не? Міне, осы сұраққа жауап іздеу қажет.
Меншік ... - ... ... және ... ... ... ... арасында туындайтын қоғамдық
қатынастар. Ол адам және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Күнделікті тәжірибеде меншік қатынастарының экономикалық мазмұны мен
оның ... ... ... ... білу қажет.[7]
1. 2.Меншік саяси-экономикалық категория ретінде
Мұны өндірістің қоғамдық формасын анықтайтын, адамдар арасында құрал-
жабдықтарды пайдалану процесіндегі ... ... ... деп
түсінеміз. Сондықтан, меншік туралы жалпы түрде оны: тек «таза» абстракция
ретінде ғана айтуға болады. Ол экономикалық категория ... ... ... ... ... ... меншік экономикалық категироя ретінде – ... ... ... ... ... – нақты қоғамның
экономикалық қатынастарының толық жүйесіндегі қандай да бір ... ... ... ... ... абстрактылы көрінісі
болып табылады.
Өндіріс процесін адамдардың өзінен тыс табиғатты иемденуі деп ... ... Бұл ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады. Ал, ұштастыруда әр түрлі қоғамдық формалар қолданылады.
Сөйтіп, экономикалық категория ретіндегі меншіктің ... ... ... ... ... де ... жағдайда меншіктің:
мемлекеттік, жеке ... ... ... ... ... ... бір
әлеуметтік формалары бар.
Меншік – иемдену, билеу, пайдалану тәрізді күрделі қарым-қатынастар
ретінде осы ... ... ... ... жүйесі арқылы
жүзеге асырылады. Олай болса, оның экономикалық мазмұны мен ... тану үшін ... ... барлық жүйесін зерттеу
қажет.
Қоғам өзара ... және ... ... өзіндік
мүдделері бар элементтерден, яғни кәсіпкерлер және жұмыскерлерден тұрады.
Және олардың мақсат-мүдделері ... ... ... ... екі ... ... ... Кәсіпкерлер мен жұмыскерлердің қай-
қайсысы болсын, өндірісті ... ... ... ... ... ... көздейді. 2. ... өз ... ... және олрды оптимальды үйлестіруге
ұмтылады.
Иемдену – адамдар арасындағы экономикалық байланыстарды бейнелейді,
егер олар; «мына зат ... ... онда бұл жайт ... ... байланыстарын сыпаттайды және бұл мүлікті ... ... бар, ал ... ... жоқ ... ... қарама-қарсы ұғым – иелігінен айрылу. Иемдену ұғымы –
қоғамның бір бөлігі – құрал-жабдықтарды өз ... ... ... ... ету ... айыру дегенді білдіреді. Осыған сәйкес бір адамдардың
өндірген өнімдердің басқа біреулер, демек, ... ... ... ... иелері өздері өндіріс процесімен
айналыспайды. Ол белгілі бір шартқа сәйкес өз ... ... ... Бұл ... меншік иесі және кәсіпкерлер
арасында мүлікті шаруашылық түрінде пайдалану қарым-қатынастары ... ... ... ... ... ... етуге және оны пайдалануға
уақытша заңдық құқық алады. Бұған жалға беру мысал бола алады. Оның басқа
да түрлері бар. ... ...... жеке ... ... ... ... немесе оның белгілі бір бөлігін /цех/
шарт бойынша өндірістік әрекет жасауға беруі. [7]
1.3.Меншікті мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің нарықтық
экономикадағы ... ... ... ... өту ... үшін ... ... тартады: меншік қатынастарын өзгерте,қайта құру,
жалпы жаппай мемлекеттік меншіктен ... мен ... ... ... тіпті олардың толық бірігуін қамтамасыз ... ... ... оны ... ... ... ... және жеке ұжымдық иелігіне ауыстыру ... ... ... ... ғана ... экономикалық
еркіндігі мен жауапкершілігін органикалық түрде ымыраластыра алады.
Бұрынғы кейбір ... ... ... ... басқа
меншік түрлерінің жалпы құрылымына қарағанда ... ... ... ел ... ... ... алып келіп,
өндіріс тиімділігін төмендеуіне, өндіруші кәсіпорындар ... ... және ... ... ... ... алып ... барығы бәсекелестік нарықтық ортаны құру үшін
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... тұтынушыға өктемділігін жоюға, ... ... ... ... ... таур мен қызмет көрсетумен барынша
толтыра түседі.
Өтпелі экономика кезіндегі мемлекеттік қатынастарды басқаша ... ... ... ... ... эволюцияреформаторлық
тәсілін, жекешелендіру тәсілін кеңірек қолдануды дәріптейді.
Экономикалық ... мына екі ... ... алу» ... ... ... ... Алайда
«мемлекетсіздендіру» термині мемлекеттен тікелей басқару ... ... ... . ... ... ... кәсіпорынға өзінше
еркіндік беру меншік ... ... ... ... ... аралық баспалдақ.
Мемлекет қармағынан алу-мемлекеттік меншікті өзгертуге ... ... ... тыс ... ... бағытталған шаралар
жиынтығы.
Мемлекет қармағынан алу монополизмді ... ... ... ... мына ... ... жүреді:
1)иемдену процестін мемлекет қарамағынан алу;
2)шаруашылық жүргізудің сан түрлі нысандарын жасау;
3)жаңа ұйымдық ... ... ... ... ... кең көлемді процесс. Ол
мемлекеттік кәсіпорынның мемлекеттік емес ... ... ... ... ... , ... және жеке ... көздейді. Экономиканы мемлекеттен алудың мақсаты-әртүрлі меншік
түрінің қалыптасуына , бәсекелестік ... ... , ... ... ... тиімділігіне бірдей ... ... ... алу мен ... ... ... ... бірлестік, ұйымдар және олардың бөлімшілері,
сондай-ақ ,әлеуметтік аяның мәдени қызмет көрсету объектілері, ... қоры және ... ... ... ... толық алу
кәсіпорынның бақылау цифры мен міндетті мемлекеттік ... ... ... ... тұтынушыны әкелушіге және бағаны орталықтан
бекітуге жоғарғы ұйымға бағыну институтын ... ... ... ... кәсіпорындар арасындағы экономикалық қатынастар келісім
негізінде құрылады.[1]
Мемлекеттік меншікті ... ... ... ... ... ... ... тапшылығының едәуір дәрежеде түсімі жоқ және ... ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттік бюджет уақытының қысқаруы;
-жекешелендірілген кәсіпорындарда экономикалық өсуі арқасында ... ... ... ... ... ... ... жеке меншік иелері
тобының қалыптасуы;
-нарықтық экономикадағы негізгі субъектілер ретінде экономикалық ... ... ... ... ... ... ... және соның
негізінде жаңа механизм жасау;
- жеке меншікке ие ... ... ... мақсатымен өндіріс құралдарына
меншікті бөлу;
-нақты ортаны жасау мен ұлғайту және ... ... ... салалар арасындағы ауыс-түйісін арттыру және экономикадағы
құрылымдық өзгерістер процестерін жеделдету;
-тиімді ... ... ... ... жеке ... мен ... ... капитал тартылуын ұлғайту мен жеделдету;
- капитал рыногын жасау;
-шағын және орташа бизнесті дамыту;
- кәсіпорындардың шешімдер қабылдауына ... ... ... ... ... алу мен жекешелендірудің әдістері
Қазақстан Республикасында мемлекеттік меншік объектілерін ... мен ... ... ... ... мемлекеттік
кәсіпорын мүлігін жалға ... б) ... ... ... ... в) ... ... акционерлік қоғам немесе
серіктестік ретінде құру; г) еңбек ұжымы мүшелерінің мемлекеттік кәсіпорын
мүлігін ... алу; д) ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаға және азаматтарға конкурс немесе аукцион
арқылы сату.
Бұл құбылыс агроөнеркәсіп кешенінде былай жүзеге ... ... бен ... да ... кәсіпорындары, фермерлік және шаруа
қожалықтары, шағын кәсіпорын мен ... ... және ... емес ... ... ретінде қайта құрылды:
- ашық және жабық типтегі акционерлік қоғамды құру;
- құс фабрикасы мен ... ... ... ... ... ... ... етіп қайта құру;
- рентабелді емес мемлекеттік ауылшаруашылығы кәсіпорын мүлігін ... жеке ... ... ... ... 1997 жылы 1 ... 2400 кеңшар
(совхоз) мен ұжымшар (колхоз) қайта құрылып, 47000 шаруашылық субъектілері,
оның ішінде 3200 шаруа қожалығы құрылды.
Меншікті мемлекеттен алу мен ... ... тғыз ... ... ... ... халық шаруашылық салалары
–кәсіпорын,мекемелер немесе ұйымдар жекешелендіру объектісі болып табылады.
Жекешелендірілген объект жеке ... жеке ... ... сатылуы мүмкін,
ал топтасқан адамдарға – жалпы меншік үлесін бөлу негізінде ... ... ... ... бағыттарының
бірі,оның мәні-меншікті жеке және заңды тұлғалардың жеке меншігіне
беруде,нарықтық ... ... ... мәселесі. Ол жеке меншік секторы
мен акционерлік қоғамдардың және ... ... ... ... көрсететін қозғалысты анықтайды.Оның жүргізулі нарықтық
қатынастың пәрменділігіне байланысты болады.Жекешелендіру-меншіктің барлық
түріне-мемлекеттік,ұжымдық және жеке меншіктің теңдігі мен ... ... ... ... ... ... ... жарамды өнім түрлерін өндіруге деген ынтасының арта түсетініне
сенім ... ... ... ... мен ... даму диалектикасы
Меншік – қашанда белгілі бір тарихи қалыптасқан формаларда пайда
болып ... ... ... ... негізі материалдық
құралдарын иемдену – бұл әр қоғамдық өндірістің дамуының өзекті көзі. ... ... ... ... технолоигялық процесс те
жұмысшы мен және оның ... ... ... факторларымен ұштасуы
қандай қоғамдық формада жүзеге асырылатынына тәуелді болады.
Адамзат қоғамының тарихи даму барысында ... ... ... ... ... ... олардың біріне-бірі қарсы: жалпы және жеке
меншік деп аталатын екі формасы бар.
Жалпы меншік – ұжым ... ... ... ... ... яғни бұл – ... ... ортақ меншік деген сөз. Мұндай
иеленушілік әр түрлі қоғамдарға тән. Ол – рулық ... даму ... ... ... ... меншігі деп бөлінгені белгілі.
Меншіктің басты формасының бірі – ұжымдық кәсіпорынның меншігі. Бұл
меншік: мемлекеттік кәсіпорынның барлық ... ... ... ... ... алынған мүлікті сатып алған немесе заңда көзделген басқа да
тәсілдер арқылы ие болған ... ... ... ... ... ... ... мүлкі, оның ішінде өндірілген өнім, ... ... ... ... ... болып табылады.
Ұжымдық меншіктің: кооперативті меншік, шаруашылық қоғамы ... ... ... ... ассоциацияларының
/бірлестіктерінің/ қоғамдық ұйымдар мен ... және діни ... деп ... ... түрі ... ... – жеке адамдардың өндірістің заттық факторларына және
оның ... өз ... ... ... Оның өз ... және ... негізделген екі түрі бар.
Өз еңбегіне негізделген жеке меншіктің ... – жеке ... және ... ... өз ... өмір ... ... меншігінің иесі,екінші жағынан,тікелей жұмыскер болып
табылады.
Өзге адамның ... ... жеке ... - ... ... баюға бейімделеді.Сөйтіп,негізгі өндіріс құрал-жабдықтары аздаған
адамдардың қолына түседі де,қоғамның басқа мүшелері бұл ... ... тап осы ... ... ... ... қоғам топтарға
/қоғамдық топтарға/ бөлініп,олардың бір тобы өндіріс құрал-жабдықтарын
иемденсе,басқа топтары олардан айрылады.
Меншік ... ... ... кезінде адам өзін іс жүзінде нағыз
қожайын сезінетіндей,еңбек үстінде ынта-жігер ... ... пен ... ... ... ... қол жеткізе отырып,өндірісті ұйымдастырудың неғұрлым
тиімді формаларын табуға әрі өз жұмысының нәтижелі де ... ... ... ... ... ... көп ... бойы кеңестік экономикалық әдебиеттер арқылы ... мен оның ... ... және ... ... деген қатаң
қағидаға жүгініп келдік.Оның жоғарыда айтылған: мемлекеттік /жалпы
халықтық/ және ... ... ғана ... ... ... ... – негізгі және жетекші рөл ... ал ... ... ... ... ... Және олардың эволюциясы тек
екеуінің өзара үйлесіп, ... ... ... ... байланысты деген ой-пікірді ғана малдандаық. Мұндай көзқарас
сонау 30-жылдардан бастау алып, тек ... ... ғана ... қатан
қағидасынан ажырай бастады.
Қазіргі таңда біз меншіктің көптеген әр түрлі формаларын ... ... ... ... келгенде: әр түрлі меншік
формаларының объективтік қажеттілігі неде?
Біздің нақты мойындайтын ... ... ... ... пайда болуын әділетті немесе әділетсіздік көзқарас тұрғысынан алып
қарастыруға болмайды. өйткені әрбір меншік түрінің объективті негізі бар.
Мәселен, жеке ... ... ... ... даму ... ... ... жеке меншікті күшпен жою – олардың пайда
болу себептерін жою деген сөз ... ... әр ... ... ... ... ... – жабдықтарын ұтымды пайдалануға, ... ... ... ... дейін сақтайды. Бұл ... ... жеке ... өз ... ... тағы да
көрсетіп отыр.
Жеке меншіктің екі тарихи ... ... ... ... ... шын мәнінде, нақты меншік иесін, егемен билеушіні, кәсіпкерлерді дүниеге
әкеледі. Екіншіден, ол ... ... ... ... ... ... қалыптастырады. Демек, ол демократиялық, азаматтық
қоғамды қалыптастырудың маңызды ... ... ... «ақауы» - өндіріс құрал-жабдықтары ... ... ... ... ... ... ... байланысты
кеңестік экономикалық әдебиеттерде адамды – адам қанауды жою үшін ... ... ... ... ... қажет деген ой-
пікір берік орныққаны ... аян. ... ... ... ... әр түрлі формаларының қалыптасуы
Республикамызда нарықтық қарым-қатынастарды ... ... ... ... ... Оның сан ... тәуелсіз және тең
құқықты субъектілерінің болуы – ... ... мен оның ... ... ... ... Бұл ... меншігіндегі кәсіпорындардың негізгі
бөлігін мемлекеттік басқару органдарына тікелей бағынудан құтқарып, оларды
акционерлік, ... және т.б. ... ... қажет
етеді.
Мемлекеттік меншіктің бүкіл қоғамды түгел қамтитын сыпатынан айыру,
меншікті ... ... алу, ... ... және ... ... ... алуан түрлерін қалыптастыру адамдардың
шаруашылық және еңбекке деген ынта – ... арта ... жол ... қиындықтарды жеңілдетеді.
Қазақстан Республикасының «Меншік туралы Заңының» біршама
ерекшеліктері бар. Сөз ... ... заң – ... рет республиканың өз
меншігін айқындап берді. ... ... ... да ... ... ... рет заң жүзінде рұқсат берілді.
Сондай-ақ, осы құжатта ... бір ... ... бір ... ... және оның ... ... болатындығы да ескерілген. Сол
себепті де бұл Заңда отбасы мен шаруа ... ... ... мен ... акционерлік қоғамға, ассоциациялар ... ... ... мен ... діни ... ... арнайы баптар бар. Қабылданған құжатта: ... ... және ... ... деп аталатын түрлері көрсетілген.
Сондай – ақ, жеке-дара меншіктің қатарына жеке меншіктің де ... ... ... ... сөз ... ол ... ... байланысты:
дәстүрлі, әрекеттік құқығы, экономикалық және заңды – құқықтық деп аталатын
үш тарамнан тұратын барынша күрделі ұғым ... ... ... ... және ... мәселе туралы жоғарыда сөз болды. Ал біріншісін, ... ... ... жер ... мүлік дауы, және т.б. мәселелерді ... ... ... ... қатар, әлі де болса, халық санасынан ... ... ... ... ... тыс ... болмайды.
Бұл айтылғандардың үлкен әлеуметтік маңызы бүгінгі таңдағы Егемен
Қазақстан Республикасының тұңғыш Ата ... ... ... ... Ата ... 6-бабында былай деп атап айтылған: «Қазақстан
Республикасының экономикасы сан ... ... ... ... барлық меншік субъектісінің заң алдындағы ... ... ... мен ... ... ... салаларының әр
түрлі, меншік иелерінің өз құқығын жүзеге асыру шектері, ... ... ... ... тікелей меншіктің екі түрі – мемлекеттік және жеке
меншік аталады. Бұл «Меншік ... ... ... ... сай келіп
отыр. Ол өзгерістер өте маңызды және бүгінгі таңда орнықты орын алып отыр.
Онда мемлекет меншігінің ... ... ... жазылған. Меншік
иесінің құқығын білдіретін ... ... ... ... ... иелік жасау мен пайдалану құқығын айғақтайтын, ... ... ... ... ... ... ... бір өкілеттілігін
беретін «шаруашылық жүргізу» түсінігі енгізілді.
Мұндағы басты ... ... ... меншік» деген ұғым алынып
тасталды. Дәл ... ... ... ... меншіктің жеке және
мемлекеттік меншік, сонымен қатар, осы екеуіне тән негізделген ... ... ... ... деп ... Олар:
- арендалық кәсіпорынның меншігі;
- кооперативтердің меншігі;
- шаруашылық қоғамы мен ... ... ... ... меншігі;
- ассоциациялардың және бірлестіктердің меншігі;
- қоғамдық ұйымдар мен қорлардың меншігі;
- діни ... ... ... ... ... байланысты меншік қатынастарын қайта
құру өзекті проблемалардың біріне ... ... ... ... – бұл ... ... жүйесінің, бүкіл қоғамдық организмнің
өзін-өзі ұйымдастыру, өзін-өзі ... ... ... Бұл жағдайда
меншіктің әр түрлі формасы өз орнын табады, ... ... ... ... Әр ... ... бәсекелестік жағдайда өмір сүруі
қажет.
Меншіктің әр түрлі формалары – бұл олардың механикалық жиынтығы емес,
олардың динамикалық ... ... ... ... ... ... да бір ... мәселе. Меншік формасының плюрализмі – ... ... ... ... ... ... ... өндірістік қарым-қатынастарға енуінің қажетті
шарты.[7]
2.4. Мемлекеттік иелігінен алу мен ... ... ... ... басқару жүйесі кезінде мемлкеттік меншік түрі
өте қатты дамыды. Практикада көрсеткенде меншікті мемлекеттендірудің басты
екі оқылығы ... а) ... ... сол ... ... ( иегері )
жағдайын жоғалтады және оны тиімді қолдануға жігерленбейді; ә) ... ... ... ... ... ... Шетел
тәжірибесі көрсеткендей, мемлекеттік меншік 30-40% болғанда, рынок өзінің
экономика тиімділігін ... ... жол ... ... ... ... экономикалық қалыптасуы мен ... ... ... Мемлекеттік меншікті меншіктің басқа
түріне өзгерту мен реттеу жүзеге асты.
Меншік құқығы ... ... алу мен ... ... ... ... азаматтарға берілді.
Ұлттық бағдарламаға сай Қазақстан Республикасында ... ... ... алғашқы екі кезеңде жүргізілді:
І кезең 1991-1992 жыодар ... ... Бұл ... процесінің негізгі бағыты- мемлекеттік орталықтанған-жоспарлы
экономикадан нарықтық экономикаға өту үшін ... ... ... ... ... ... Ол кәсіпорындарды олардың еңбек ұжымдарының
ұжымдық немесе акционерлік меншігіне ... ... беру ... мен ... ... ... сату, соның ішінде тұрғын үй
купондарына сату ... ... ... ... ... қамтиды. Бұл кезең Қазақстан
Республикасы ... 1993 ... 5 ... ... бекітілген
«Қазақстан Республикасындағы 1993-1995 жылдардағы мемлекет қарамағынан алу
мен жекешелендірудің Ұлттық Бағдарламасына» сәйкес ... ... ... ... ... мақсаты- мемлекеттің
республика халқына ұлттық мүлікті өндіріс объектілері мен ... ... ... материалдық және материалдық емес активтерді өтеусіз
және өтеуімен өткізіп беру ... ... ... ... ... ... ... экономикадан
нарықтық экономикаға өтуге қажетті жағдай жасап болу еді.
Жекешелендірудің екінші ... ... ... ... ... ... берді:
- « шағын жекешелендіру », ол шағын сауда кәсіпорындарының, коммуналдық
шаруашылықтардың, тұрмыстық қызмет көрсететін байқаулары мен ... ... ... ... саны ... ... ... жететін орташа кәсіпорындарды,
оның ішінде ... ... ... « ... ірі және ... ... кешендерін (жұмысшылар саны 5000-нан асатын
кәсіпорындар) жеке жобалар бойынша жекешелендіру;
- «мемлекеттік ауыл ... ... ... ... ІІІ ... ... жылдар аралыын қамтыды және
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 2 ... №246 ... ... ... ... жылдарға арналған
жекешелендіру мен қайта құрылымдау Бағдарламасына» сәйкес жүзеге асырылды.
Үшінші ... ... ... ... жекешелендіру процесін
аяқтау жолымен Қазақстан Республикасының экономикасында жеке меншік
секторлардың басымдылығына қол ... және оны ... ... ... ... мемлекеттік меншіктің тек ақшалай қаражатқа
жекешелендірілуін қарастырды және ... ... ... ... кешен ретінде мемлекеттік кәсіпорын;
- жекешелендірілуі тұйық технологиялық циклді бұзбайтын мүліктік кешен
ретінде кәсіпорынның ... және ... емес ... ... бірліктерін;
- кәсіпорын мүмкін, мемлекеттік ... ... ... ... ... шаруашылық серіктестіктердің жарғылық қорларындағы мемлекеттің
акциялары мен үлестерін.
Сондай-ақ мемлекеттің ... ... мен ... ... басқаруға
беруді:
- электроэнергетикалық кешендегі;
- мұнай-газ және мұнай-химия кешеніндегі;
- металлургиялық және тау-кен кешеніндегі;
- көлік -коммуникация кешеніндегі;
- агроөнеркәсіп кешеніндегі;
- әлеуметтік саладағы секторлық ... ... ... ... ... қамтыды және Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 1999 ... 1 ... №683 ... ... жылдарға арналған жекешелендіру және мемлекеттік
мүлікті басқарудың тиімділігін ... ... ... жүзеге
асырылды.
ІV кезең Бағдарламасының басты мақсаты – жекелендіру мен мемлекеттік
мүлікті басқарудың құқықтық негіздерін ... ... ... ... ... ... жіне ... мүлікті конкурстық және
транспаранттық негізде жекешелендіруді қамтамасыз ету еді:
Бағдарламаға сәйкес:
- ... ... ... және ... ... ... мен ... өткізіліп берілді;
- «көгілдір фишка» ретінде анықталып, мемлекет оларда үлес қосушы ретінде
қалдырылды;
- мемлекеттік ... ... және ... деп бөлу жүргізілді;
бұл жергілікті бюджеттер табыстарын жоғарылатуды және аймақтардың
міндеттерінен шыға ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік мүлік комитеті мен оның облыстық бөлімшелері
34,5 мыңнан астам мемлекеттік ... ... ... ... ... 6,2 мың объектіні ... және ... ... 28 ... ... 1993- 2000 ... ұлттық валюта
енгізілгеннен кейін жекешелендірілді.
Алғашқы кезеңде жекешелендіруден 4144 млн. ... ... ... ... ...  215,4 ... соның ішінде
акционерлік қоғамдар акцияларын сатудан - 90%-тен астамы түсті.
Жекешелендірудің төмендегідей тәсілін айтуға ... ... ... ... кім ... баға ... ... конкурстық – таңдау сатушының ойынша, дұрыс жағдай ұсынған сатып
алушыға артықшылық көрсетіледі;
б) ... ... ... ... беру;
в) купондық тәсіл.
Жекешелендіруді кейде дүниежүзілік жаулап алып бара ... ... деп те ... ... ... да бұл ... даму дәрежесі әр
түрлі деңгейдегі 50-ден астам мемлекет қатысады.Бұл ... ... ... ... мен өндіріс орындары
тікелей мемлекет иелігінен алынып,жалға берілуде. Бұл процестің ауқымы ... ... 1991 ... ... ... және қазір ол, нарыққа көшкен
дамудың әр қилы деңгейіндегі мемлекеттерде жүріп жатыр. ... ... әр ... ... ... ... бұл бағытта шет елдік
тәжірибелер де ескерілуде, қателіктерге де жол берілуде, бірақ ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындар
пайданы қорландырумен үнемді, ... ... ... ... ... ... етіп ... деген көзқарас қалыптасты.Осыдан келіп
жеке меншік сектордың рөлін ... ... ... ... ... алып өндіріс орындарының ... ... жол ... ... ... ... бір дәрежеде
тежеу жасауы да сөзсіз.
Республикамызда ұзақ жылдар бойы ... ... ... , жеке меншік қанаушы қоғамға тән деп ... ... ... ... пен жеке ... ұғымы сыйыспайтын
еді.Өндірісті ,шаруашылықты мемлекет меншігіне бағындырудың басымдылығына
орай жеке ... даму ... жоқ ... ой қалыптастырылды. Адамның
жеке меншікке деген табиғи ұмтылысын басуға ... ... ... жұмсалады. Әйткенмен қоғамдық ойдың дамуы ел ... ... ... ... жүйе ... көзге меншік иесі бола
отырып, қоғамдық меншіктің қожасы ... ... ... Осындай
оралымпаздық , іштен іру меншік қатынастарын ... ... ... ... ... ... 1993 жылы қараша айынан бастап жаппай
жекешелендіруге көшті. ... ... ... ... ... бірдей мүскіндіктер жасау үшін инвестициялық жекешелендіру
купондары ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық купондарды қайтарымсыз үлестіру;
2. Жекешелендірілген ... ... тек қана ... қоры ... ... мүмкнідігі болды.
Инвестициялық жекешелендіру қоры азаматтардың жақсы ... ... ... жасайды. Бір жағынан Қазақстан
Республикасында ... ... ... жақындау. Оларды
жекешелендіру чек-ваучерді тегін тарату қарастырылған. Алайда, Қазақстандық
инвест-куподы иеленушілер оны ... ... құқы жоқ. ... ... ... сол, ... бағасының болмауы. Осы
жағдайлар Қазақстан Республикасында бағалық қағаздар нарығын қалыптастыруды
баяулатады. Басқада келеңсіз мәселенің бірі- ... қор ... ... ... ... ... қордан өзгешелігі сол, әрбір
біздегі инвестициялық ... құқы ... ... ... тұрғындары инвестиция купонын 5% артығын
аккумациялау ... бір ... ... акциясының 10% артығын ала-алмайды;
- бір ғана жекешелендірілген объектіге жиналған инвестициялық купонның
5%-тан артығын сала алмайды.[7]
|Кәсіпорындарды жекешелендіруден түскен қаражатты үлестіру | |
| | | | |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |бағасы |бағасы |
| | ... ... | | ... |392 |125 |92 |82,7 |31,9 ... |79 |11 |27 |0,8 |3,5 ... | | | | ... |210 |33 |74 |6,7 |5,3 ... | | | | | ... | | | | | ... |46 |7 |32 |4,1 |0,6 ... | | | | | ... жеке ... ... кезеңінен 1994 жылдың 1-
шілдесіне дейін 9,6 мың кәсіпорындар меншік формаларын өзгертті. Олардың ... ... ... 25 ... акционерлік қоғамдар меншігіне
кірді.
Мемлекеттік меншікті мемлекет иелігінен алу процесі оңайлықпен жүзеге
асырылмайды. Бүгініг таңдағы өтпелі ... ... ... ... ... пен ... ... болып, қалыптаса бастаған меншік
формаларының арасында болатыны ... ... ... ... қоғамның басқа экономикалық қарама-қайшылықтарынан
көрініс алады – экономикалық ... ... ... және ... бөлу ... ... басқа да қарама-қайшылықтар
өрістеуі мүмкін.
Ең бастысы бір мезгілде барлық ... ... ... ... ... ... ... әдебиет:
1. Экономикалық теория негіздері Я.Әубәкіров
Алматы 1998ж. «Санат» 310-314, 318-323 бет
2. Экономикалық теория
С.С.Мәуленов, ... ... 2004ж. ... ... Экономикалық теория
О.Қ. Шеденов, Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісов
252бет
4. Экономикалық теория
В.Крымова
«Кестелі оқу құралы»
Алматы 2003ж. 19-20бет
5. 21 ғасырға қандай экономикамен кіреміз
Оразәлі Сәбден
Алматы 1997ж. ... ... ... ... ... ... Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісов
Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университет 2004ж. 21бет
7. Нарықтық экономика теориясына ... ... 47-51, ... ... ... ... «Жеті Жарғы» 2000ж. 7-8бет

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Саяси партия12 бет
Саяси партиялар36 бет
Саяси партияларды құқықтық тұрғыдан зерттеу64 бет
Қазіргі таңда аймақтық саясатты жүргізу мәселелері32 бет
Қазақстан мемлекетінің конституциясы – мемлекеттің негізгі заңы24 бет
Етістік форманттарының қазақ тіліндегі құрылымдық жүйесі66 бет
СТИЛИСТИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР33 бет
Сөз және оның морфологиялық құрылымы25 бет
Қазақ тілі туынды түбір5 бет