Сағи Жиенбаев лирикасының көркемдік ерекшеліктері [ 51 бет ]


Жоспар

І. Кіріспе

І тарау.
1.1.С. Жиенбаев лирикасының тақырыбы мен идеясы.

ІІ тарау.
1.2. Ақын поэзиясының көркемдік ерекшеліктері

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

Тақырыптың өзектілігі: Қазақтың бұлбұл үнді саршыл ақыны Сағи Жиенбаев өлеңдері бізде көп сөз бөле бермейді. Ол туралы сирек жазылады. Бірақ Сағи секілді ірі ақынның сый – сияпатқа бөлінуге әбден қақысы бар. Сағи туралы жарық көрген еңбектер бар болжаммен , поэзиясы толық зерттеліп болды деп айта алмаймыз. Сондықтан біз дипломдық жұмысымызда Сағи поэзиясы кең түрде ғылыми тұрғыда зерттеуді тақырыптың өзектілігі деп көрсетеміз.
Диплом жұмыстың мақсаты мен міндеті:
Талантты ақын С. Жиенбаевтың лирикалық шығармашылығына бұрын айтылған сын – пікірлерге шолу жасай отырып, оларға баға беріп лирикасының жетістіктері мен кемшіліктері тұжырым жасау.
Ғылыми болжамы: Келешек оқу үрдісінде ғылыми жобалармен зерттеу жұмыстарын жүргізгенде , бақылау, курстық жұмыстарды және қазіргі дәуір әдебиеті пәнін өйткенде көмекші ретінде пайдалануға болады.
Зерттеудің нысаны: Диплом жұмысы орындау барысында көрнекті ақын С. Жиенбаевтың поэзиясының көркемдік ерекшелігіне тоқтап,қазақ әдебиетіне қосқан үлесін, әдеби мұрасына қатысты материалдар арқылы ғылыми тұрғыдан талдап теориялық маңызына назар аудардық.
Диплом жұмысының құрылымы:
Дипломдық жұмыс кіріспе және екі үлкен тараудан, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.





Қазақтың бұлбұл үнді сыршыл ақыны Сағи Жиенбаев жайында ең алғаш ақын ұсынған жыр жинағы арқылы оқып білдім.
Сағи -ағам-балалар ақыны емес. Бірақ балалық шақтың әсерін бойында сақтап қалған ақын. Қалам иесі үшін бұл үлкен бақыт. Бала шақ-Болашат аталатын үлкен университеттің алтын бастауы.
Жыр - адам жаның тазартады. Қалғып бара жатқан рухыңды сілкіп оятады. Жақсылыққа өмірге құлшындырады.Сағи ақын жырлары бейне мөлдір бастау. Шөліркеп келіп бас қойсаң сусының қанады, мұңдатып жүрсең өзің менсырласып шеріңді тарқатады. Бейне бір сырыңды сыртқа шашпас жан досыңмен сырласып отырғандай боласың. С.Жиенбаев өлеңдері үстіне кір жұқтырмас кірпияз жандай мұнтаздай таза болып келеді артық жол, басы артық бір сөз болсайшы. Әсемдікті сезіндіріп, әдемілік дүниесіне шомылдырып тұрып та терең ойланып, дүние ғаламға көзіңді ашып, көңіліңді оятып жатады.
Аңғар жақтан тұрады салқын жел есіп Күнгей бетің тебіндепті-ау көгі өсіп. Тағы да бір қимас жанды құндықтап, Тау басына қосылар бір төбешік. Осында табиғат суреті, тірлік мұраты, өлім бәрі де бар емес пе?! Және қалай жақсы, қалай ойлы айтылған.
Өнегелі жанның өмірінен қысқаша мәлімет. Сағи Жиенбаев 1934 жылы 15 мамырда Ақтөбе облысының Байғанин ауданындағы Оймауыт деген ауылда дүниеге келген. 1955 жылы Қызылорда қаласындағы педагогикалық институтты бітіргеннен кейін, Жезқазған руднигінде мұғалім болып қызмет істеген. Сол кездегі өлеңдері ц республикалық баста сөзде жариялана бастады.
1956 жылдан бірыңғай әдеби жұмыспен айналысты «Қазақ әдебиеті» Қазақстан пионері газеттерінде, «Мәдениет және тұрмыс», «Жұлдыз» журналдарында білім меңгерушісі болып, көп жылдар жазушы баспасының поэзия редакциясын басқарды. Кейін шығармашылық жұмыста болды.
Ақын өлеңдері мен поэмалары жеке кітап болып шыға бастайды. Атап айтсақҚарлығаш, өлеңдер, А. Жахушы 1959сыйлық, өлеңдер А.Жаузшы 1960, далагүлі (1961), теңіз сыры өлеңдер (1963), Тау алдында, өлеңдер (1964), менің көршім. Поэмалар (1965), Қайырлы таң. Өлеңдер (1966), Ақ қайың өлеңдер (1967), Ор киік. Өлеңдер (1969), Алтын қалам. Өлеңдер (1971), Жадымдасың жас күнем. Таңдамалы (1972), Әлия лирика. Поэма. (1973). Оймауыт. Жыр дастандар (1975), Ақ самал. Өлеңдер (1976), Құралай салқыны. Өлеңдер (1979), Бозторғай.Өлеңдер (1980), Іңкәр дүние. Таңдамалы (1981), Жарық жұлдыздар. Поэмалар (1983), Нан мен тұз. Өлеңдер мен поэмалар(1984) т.б. кітаптар да жарияланған. Ақын өелеңдері туысқан халықтар тілдеріне аударылған шет тілдерде басылған.
Ақынның көптеген өлеңдеріне қазақ қызметкерлері ән шығарады. Сағи Жиенбаев белгілі компазиторлар.
Ғазиза Жұмабаеваның «Еңлік - Кебек», Базарбай Жұмадияровтың «Махаббат» операларының либиритосын жазды.
Көрнекті ақын сағи Жиенбаев көркем аудармамен де шұғылданды. А. Пушкин, М. Лермонтов, О. Туманян, В. Брюсов, Р. Ғамзатов т.б. ақындардың өлеңдерін қазақ тіліне аударып және кітап етіп бастырды.
Белгілі ақын, аудармашы Сағи Жиенбаев 1994 жылы қайтыс болды.
Сағи Жиенбаев жырлаған тақырып мейлінше кең. Қазақ аталатын ұлы халықтың ұлттық қасиеттері мен бүгінге дейін бастан кешкен қасіреттерін ол өзіндік өрнекпен, мөлтек сюжетке құрып, мөлдіретіп бере білді. Ол жырлар ішінде бейкүнә балалық - ақын шығармашылығының алтын өзегі секілді арна тартып жатады. Ақын адалдық азаматтық кісілік, тазалық ұғымдарының қай-қайсысын да балалық бейнесінде береді. Демеқ, ақын шығармашылығында балалық - қарапайым тура мағынасында қолданудан, Дүние-тіршіліктің тірегі саналатын адалдыққа дейін баламаланып жетіп жатыр. Сондықтан да ақын соғыс аязы қарыған балалық шағына қарығыздар шығар. Ал біз ақынның балалық шақты басқыш етіп айтқан оймауыт ойлары мен жампаз жырларына қарыздармыз. Өйткені өзіңмен сырласып, өзіңмен мұндасып сөйлер ол жырлар бізді пендешіліктен тазартып періштелікке жетелейді. Ондай сәттері ақын да сезім құбылыс-құйылыстарын ойнақыландыра, қызындыра, қыздыра "жырлай келіп ...жас сәби қаз тұрғанда, Бар дүние кетті ғой сәби болып - деп аяқтап жатады. Ақын үшін Жер-дүниеде әділдіқ болуы үшін - бәріміздің, әрбіріміздің сәбилік сезіміміз өліп қалмауы керек. Сәбилік сезім ақын үшін кісілік кредосы! Ақын жыры бізді баурайды. Міне, осылай ақын өз оқырманын адалдыққа баулиды.
Үлкен, кіші деп жатар не бар, шыншыл жыр, сыршыл жыр - балғын бөбектерден бастап өлең сүйер өрендердің қай-қайсысын да бейтарап қалдырмайды, елітеді, ерітеді, тербейді, тебірентеді. "Кәмилаға» арналған мына бір өленді орып көрейікші:
Алғаш рет...
Қаз тұрады бүгін бөбек,
Басталады балапан ғұмыр бөлек.
Бел байлады балапан ұлы жолға,
Нәртәуекел!
Ал, кәні! Жүру керек! -болып басталады өлең! Осы алғашқы шумақтың өзінен-ақ нақты, затты сурет, өленге жан берер қимыл-қозғалыс, динамика, өлеңді өнер туындысына айналдырар ақындық философия көмейміз бе?! Ақын кішкентай ғұмырдың (бөбек) қаз-қаз тұруын әрбір адам үшін бөлекше сабақтағылар ғұмыр философиясына сабақтастыра жырлап отыр.
Бір бұл ғана ма, ақын соғыс қасіретін "Хат", "Оң аяқ" секілді өдеңдерде оңтайымен жьфлаған еді. Бүддфішн бала қара таныған соң қарттардың майдандағы жаумен жағаласып жүрген жауынгер ұлдарына хат жазып беріп отырады. Талай хат жазып, ата-ананы қуантады. Машықтанып алған лирикалық қаһарман:
Содан соң,
"Сырын" біліп ап,
Ұшырдым талай хаттарды.
Хат жазып беріп ұлына
Қуанттым қанша қарттарды -дейді.
Расында Ұлы Отан соғысы жылдарыңдағы қараңғы қазақы өмір картинасы емес пе? Жаңадан қара танып, хат жазуды үйренген бала үшін хат жазып беру, қарт ата-ана қуанғанын көргеннен артық бақыт жоқ қой. Сағи ақын өзі үшін жаңа "Америка ашқан бала психологиясын соншалық нәзік жырлайды. Бірақ бұл қуаныш ұзаққа бармайды. Майданға жолдаған балақан хаттары "Сабылып майдан алабын" қайтып келіп тұр міне, ауыр тағдыр. Міне, өлендегі күтпеген бұрылыс. Бұл баласын күткен қарттардың үзілген үміті. Бұл - хат жазып беріп, үлкендер қажетін өтедім деген сәби көңілдегі қуаныштың күл-талқаны шыққаны. Соғыс картинасын, оның қан майданы мен тылдағы үміт-арманын жүрек бұлқынысымен, бұрылыс-бұрылысымен бұдан артық дэл елестету, бұдан артық дәл жырлау, эй мүмкін емес шығар-ау. Өз басым Сағи ағаның осы Хат", "Оң аяқ", Құлын" секілді бір шоғыр философиялық өлеңдерін қазақ поэзиясы классикасынан санаймын.
Мұндай жұтынып тұрған, үлкен тағдыр арқалаған өлендер ақында аз емес. Біз "жұпарым болса, жұртым ал" - дегендей, бар ғұмырын өлеңге арнап келе жатқан өнерпаз ағаға бар пейілімізбен қарыздар сезінеміз.
Бұл күнде Сағи ағаны ағаны таныстырған Әнуар аға Дүйсенбиев те жоқ мынау жарық жалғанда. "Жіпттің гүлі еді"деп атап, ақын досын есіне алып, естелік жазып, артындағы ұрпағына ақ адал пейілін беріп Сағи аға жүр. Досқа достық парызын деген. Ән-ағамды сағынғанда Сағи ағаға еркелегім келіп тұрады. Ақын Сағи Жиенбаев үлкен-кішіні бірдей жан бауыр тұтып, өзіңмен бірге мұндасып, өзіңмен бірге сырласып жақсылыққа жетелеп келе жатқан жорға ақын.

Пайдаланылған әдебиеттер
1. С. Мәуленов «Тел толқын» Алматы Жалын 1989 ж.
2. А. Егеубаев «Сөз жүейсі» Алматы дазушы 1985 ж.
3. Т. Ергөбеков «Арыстар мен ағыстар» Астана таным 2003 ж.
4. Д. Ыбраймов «Ой мен сөз» Алматы Жазушы 1985 ж.
5. «Уақыт және қаламгер» 13 кітап Алматы Жазушы 1988 ж.
6. Б. Кәрібаева «Қазіргі қазақ лирикасының поэтикасы» Алматы
Жазушы 1988 ж.
7. З. Қабылов «Сөз өнері» Алматы Жазушы 2007 ж.
8. «Совет Қазақстан жазушылары» Алматы Жазушы 1987 ж.
9. Ж. Әбдірашов «Парыз Парасат Пайым» Алматы Өнер 2001 ж.
10. Қазақ ССР 4 том қысқаша энциклопедия Алматы 19898 ж.
11. С. Жиенбаев «Іңкәр дүние» Алматы Жазушы 1985 ж.
12. С. Қирабаев « Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті» Алматы Білім 2003 ж.
13. С. Жиенбаев «Ор киік» Алматы Жазушы 1969 ж.
14. С. Жиенбаев «Құралайдың салтына өлеңдер»Алматы Жазушы 1979 ж.
15. С. Жиенбаев «Жарық жұлдыздар поэмалар» Алматы Жалын 1983 ж.
16. С. Жиенбаев «Нан мен күз өлеңдер мен поэмалар» Алматы Жазушы 1984 ж.
17. Қ. Жумалиев «Әдебиет теориясы» Алматы Жазушы 1960ж.
18. Стил сырыАлматы ғылым 1974 ж.
19. М. Базарбаев «Өлең сөздің патшасы, сөз сарасы» Алматы Жазушы 1973 ж.
20. «Көркемдік кілті шеберлік» Алматы 1985 ж.
21. «Уақыт және қаламгер» Алматы жазушы 1989 ж.
22. Т. Шапаев «Ой түбінде жатқан сөз» Алматы Жазушы 1989 ж.
23. З. Сертқалиұлы «Жан дауа» Астана Ел Орда 2004 ж.
24. «Қазақ поэзиясындағы дәстүр ұласуы» Алматы ғылым 1981 ж.
25. К. Бекқошин «Дәстүр және жаңашылдық» Алматы Жазушы 1969 ж.

      
      Сағи  Жиенбаев  лирикасының    көркемдік   ерекшеліктері
Жоспар
І. Кіріспе
І тарау.
1.1.С. Жиенбаев лирикасының ... мен ... ... поэзиясының көркемдік ерекшеліктері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Тақырыптың өзектілігі: Қазақтың бұлбұл үнді ... ... ... ... бізде көп сөз бөле бермейді. Ол туралы ... ... Сағи ... ірі ... сый – ... ... ... бар. Сағи туралы ... ... ... ... , ... ... ... болды деп айта алмаймыз.
Сондықтан біз ... ... Сағи ... кең ... ... зерттеуді тақырыптың өзектілігі деп ... ... ... мен ... ақын С. ... ... ... бұрын
айтылған сын – пікірлерге шолу жасай ... ... ... лирикасының жетістіктері мен кемшіліктері тұжырым жасау.
Ғылыми ... ... оқу ... ... ... ... жүргізгенде , бақылау, курстық ... ... ... ... ... өйткенде көмекші ретінде
пайдалануға болады.
Зерттеудің нысаны: ... ... ... барысында көрнекті
ақын С. Жиенбаевтың ... ... ... ... ... ... әдеби мұрасына ... ... ... ... ... ... маңызына
назар аудардық.
Диплом жұмысының құрылымы:
Дипломдық жұмыс ... және екі ... ... ... ... ... тұрады.
Қазақтың бұлбұл үнді сыршыл ақыны Сағи Жиенбаев жайында ең ... ... жыр ... ... оқып ... ... ақыны емес. Бірақ балалық шақтың әсерін бойында
сақтап қалған ақын. Қалам иесі үшін бұл ... ... Бала ... үлкен университеттің алтын бастауы.
Жыр - адам жаның тазартады. Қалғып бара жатқан рухыңды сілкіп оятады.
Жақсылыққа ... ... ақын ... ... ... бастау.
Шөліркеп келіп бас қойсаң сусының қанады, мұңдатып жүрсең өзің менсырласып
шеріңді тарқатады. Бейне бір ... ... ... жан ... ... ... С.Жиенбаев өлеңдері үстіне кір жұқтырмас кірпияз жандай
мұнтаздай таза ... ... ... жол, басы ... бір сөз ... сезіндіріп, әдемілік дүниесіне шомылдырып тұрып та терең ойланып,
дүние ғаламға көзіңді ашып, көңіліңді оятып жатады.
Аңғар жақтан тұрады салқын жел есіп ... ... ... ... Тағы да бір ... жанды құндықтап, Тау басына қосылар бір төбешік.
Осында табиғат суреті, тірлік мұраты, өлім бәрі де бар емес пе?! ... ... ... ойлы ... жанның өмірінен қысқаша мәлімет. Сағи ... ... 15 ... Ақтөбе ... ... ... Оймауыт
деген ауылда дүниеге ... 1955 жылы ... ... ... бітіргеннен кейін, ... ... ... қызмет істеген. Сол ... ... ... ... ... ... ... жылдан бірыңғай әдеби ... ... ... ... пионері газеттерінде, ... және ... ... ... меңгерушісі болып, көп жылдар жазушы баспасының
поэзия ... ... ... шығармашылық жұмыста болды.
Ақын өлеңдері мен поэмалары жеке ... ... шыға ... ... ... А. ... 1959сыйлық, өлеңдер А.Жаузшы
1960, далагүлі (1961), теңіз сыры өлеңдер (1963), Тау ... ... ... көршім. Поэмалар (1965), Қайырлы таң. Өлеңдер (1966), ... ... (1967), Ор ... Өлеңдер (1969), Алтын қалам. Өлеңдер
(1971), Жадымдасың жас күнем. ... (1972), Әлия ... ... ... Жыр ... (1975), Ақ ... ... (1976), Құралай
салқыны. Өлеңдер (1979), Бозторғай.Өлеңдер (1980), Іңкәр дүние. Таңдамалы
(1981), Жарық жұлдыздар. Поэмалар (1983), Нан мен тұз. ... ... т.б. ... да ... Ақын ... халықтар тілдеріне ... шет ... ... көптеген өлеңдеріне қазақ қызметкерлері ән шығарады.
Сағи Жиенбаев ... ... ... «Еңлік - Кебек», Базарбай Жұмадияровтың
«Махаббат» ... ... ... ақын сағи ... көркем аудармамен де шұғылданды.
А. ... М. ... О. ... В. ... Р. Ғамзатов т.б.
ақындардың өлеңдерін қазақ тіліне ... және ... ... ... ... Сағи Жиенбаев 1994 жылы қайтыс ... ... ... ... ... кең. ... ... ұлы
халықтың ұлттық қасиеттері мен бүгінге дейін бастан кешкен қасіреттерін ол
өзіндік өрнекпен, мөлтек сюжетке құрып, мөлдіретіп бере ... Ол ... ... ... - ақын ... ... ... секілді арна
тартып жатады. Ақын адалдық азаматтық кісілік, тазалық ұғымдарының ... да ... ... ... ... ақын ... балалық
- қарапайым тура мағынасында қолданудан, Дүние-тіршіліктің ... ... ... баламаланып жетіп жатыр. Сондықтан да ақын соғыс
аязы қарыған балалық шағына қарығыздар шығар. Ал біз ақынның балалық ... етіп ... ... ... мен ... жырларына қарыздармыз. Өйткені
өзіңмен сырласып, өзіңмен мұндасып ... ол ... ... ... ... ... ... сәттері ақын да сезім құбылыс-
құйылыстарын ойнақыландыра, қызындыра, қыздыра "жырлай ... ... ... тұрғанда, Бар дүние кетті ғой сәби болып - деп ... ... Ақын ... ... ... үшін - ... әрбіріміздің сәбилік сезіміміз
өліп қалмауы керек. Сәбилік сезім ақын үшін кісілік ... Ақын ... ... Міне, осылай ақын өз оқырманын адалдыққа баулиды.
Үлкен, кіші деп жатар не бар, ... жыр, ... жыр - ... ... өлең ... өрендердің қай-қайсысын да бейтарап
қалдырмайды, елітеді, ерітеді, тербейді, ... ... ... бір ... орып ... ... ... бүгін бөбек,
Басталады балапан ғұмыр бөлек.
Бел байлады балапан ұлы жолға,
Нәртәуекел!
Ал, кәні! Жүру керек! ... ... ... Осы ... шумақтың
өзінен-ақ нақты, затты сурет, өленге жан берер қимыл-қозғалыс, ... өнер ... ... ... ... ... бе?! ... ғұмырдың (бөбек) қаз-қаз тұруын әрбір адам үшін ... ... ... ... ... отыр.
Бір бұл ғана ма, ақын соғыс қасіретін "Хат", "Оң аяқ" секілді өдеңдерде
оңтайымен ... еді. ... бала қара ... соң ... жаумен жағаласып жүрген ... ... хат ... ... ... хат ... ... қуантады. Машықтанып алған лирикалық
қаһарман:
Содан соң,
"Сырын" біліп ап,
Ұшырдым талай хаттарды.
Хат жазып беріп ұлына
Қуанттым ... ... ... Ұлы Отан ... жылдарыңдағы қараңғы қазақы өмір картинасы емес
пе? Жаңадан қара танып, хат жазуды үйренген бала үшін хат жазып беру, қарт
ата-ана ... ... ... ... жоқ қой. Сағи ақын өзі үшін ... ашқан бала психологиясын соншалық нәзік жырлайды. Бірақ бұл ... ... ... ... ... хаттары "Сабылып майдан алабын"
қайтып келіп тұр міне, ауыр тағдыр. Міне, ... ... ... ... ... ... ... үміті. Бұл - хат жазып беріп, ... ... ... сәби ... ... күл-талқаны шыққаны. Соғыс
картинасын, оның қан майданы мен тылдағы үміт-арманын жүрек бұлқынысымен,
бұрылыс-бұрылысымен бұдан артық дэл ... ... ... дәл ... эй
мүмкін емес шығар-ау. Өз басым Сағи ... осы Хат", "Оң аяқ", ... бір ... ... ... ... ... классикасынан
санаймын.
Мұндай жұтынып тұрған, үлкен тағдыр арқалаған өлендер ақында аз ... ... ... ... ал" - ... бар ғұмырын өлеңге арнап ... ... ... бар ... ... сезінеміз.
Бұл күнде Сағи ағаны ағаны таныстырған Әнуар аға Дүйсенбиев те жоқ
мынау жарық ... ... гүлі ... ... ақын ... ... ... жазып, артындағы ұрпағына ақ адал пейілін беріп Сағи аға жүр. Досқа
достық парызын деген. Ән-ағамды ... Сағи ... ... ... Ақын Сағи ... ... бірдей жан бауыр тұтып, өзіңмен
бірге мұндасып, өзіңмен бірге сырласып жақсылыққа жетелеп келе жатқан ... ... ... ... дәсгүр сырын сөз еткен өленге
динамика дарытып тұрган бүгінгі үрдстің осыңдай жан-жақтылығын елестетуді
мақсат тұта ... Дей ... ... ... ... ... осы
деп тастабандай тұрып қалуы мүмкін емес неге ... ... ... тек ... ғана ... деу ... Талам мен
рухани қажеттілікті мүмкіндігі де, талабда ... өсе ... ... ... түп қазақ-өнер
қазығының мықтылығында гәп. ... Ю. ... ... ... ... ... Айгматовтың фольклорлық
тақырыпағы туыңдыпарынан жоғары қою ... бе? ... ... ... ... өтей ... ... болама. Сол секілді поэзиядада
интелектуал ақын ... деп ... де ... ... өнер табиғатына жат. ... ... ... ... ... ... сөзі – синтездік сапасы жоғары екенін байқатып
отыр. ... үшін ... ... ... ... ... болмаса, орынды, орынсыз талшықтай ... ... ... ... заңды.
Мәселен, Қ.Мырзалиевтің уақыт тездігін танытатын, зама шұшқырлығынан
хабар беретін «ақылды» жырларының кейбір сілемдері Қадырдан ... ... ... де жоқ дей ... ... ... ... бүгінгі
өмір сауалы, оқырман тілегі ескерілмеді деуге тіпті болмайды. Ендеше жаңа
сөз ескі сөз дегеңде ... ... ... ләзім. Өнердің прогресс
жолы мен жүре ... ... бір ... деп ... Олай ... ілімінің бүгінгі таңдағы өскелең талабы- ... ... ... ... өнер ... дұрыс нәриже бере алар ма
екен? Мәселен С. Жиенбаевтің:
Еркелеп ... ... Жас ... ... ... Жазықта, Жасыл
бөкгерде Алқызыл от боп жанатын. Солардан ... ... ... қыр ... Шыдайтн аттап желге де Кырмызы қырдың гүлдері
Тұратын ылғи ... ... ... ... тұр ... сөз ... сөйлеуге құштарлық мүлде сезілмейді. ... ол өлең ... ... тұр ... ... ... ... ойы қарапайым. Сөз жоқ, қарапайым қара
сөз емес, поэзия ... ... ... ... ... кең, құны ... ... өзектес қарапайым. Өмірдің өзімен багалас мұндай
қарапайымдылық қай жанарда ... ... ... ... сый. Ия, бұл бір ... ... қою емес. Әрбір көркемдік тәсілдің, стилдің өз сыры ... ... ... ... шешімі бар. Мәннің бәрі көркемдік ... Сағи ... оқу ... біз жаңа ... тың ... іздеуден
гөрі өзгеше бір лерикалық күй кешуге мәжбүр ... Ақын ... сол ... ... ... да ... болмасынөлеңнің қалыпты формасын бұзбай-ақ,
өзгеше түр іздемей-ақ жеткізе алады. Жеткізе алудың да ... ... көп. Саги ... ... ... ... емес, биігінен
табылады.
Қарапайым тілде ұғысу-қазіргі көркемөнердің ... бір ... Ол ... сөз көркем өнер жүгі жеңілдеді деген сөз емес,
керсінше, көркемдеу құралдары нәзіктене түсті ... сөз. ... ... ... ұрынары анық. Жоғарыдағы Сағи өлеңдеріне зер салсақ сөз
таңдаудағы талғам қиыннан ... ішкі ... ... ... ... ... Құлаш-құлаш ой айту, көл-көсір бейнелі ... ... гөрі сол мол ... ... ... ... ақын мінезбен
бұрқ-сарқ етіп таусылмай, даурықпай сөзімді ... ... ... ... ... да ... артық-кем мінез, басы артық сөз,
бөтен қышықты іздесең таппайсың.
Сонша табиғи қабылданатын, еркін ... ... ... ... реті бізді шландырады. Шеберлік сыларына тартады. Көптеген
ғалымдарымыздың поэзиялық талдауды оның өнерімен өрелестігінен іздеуі ... ... ... ... біз тек өнерлік тұрғыда қарастыру арқылы ғана маңызына
жетеміз.Сағи өлеңдерінің эстетикалық тағлымы мол. ... ... ... ... ... ... өлеңнің зерін, көңілдің ... ... Өлең ... табиғи болса сонша тұжырымды.
Иә, ол ежелгі поэзияның тепе-теңдік симметриясын сақтайды . Буын ... ... ... ... бір- ... дәлме-дәл үйлеседі. Көбіне алғашқы
бунақ үш буын , екінші бунақ бес буын, тұрақты сегіз буын ... ... өз орны , өз ... болумен бірге өзге ақындармен үндестік ,
творчестволық ортаға болатыны мәлім. Осы ... ... ... ... Сағи, Өте жандарды бір қатарда қарастыру керек сияқты. Бұларды
тұтастыратын көбіне таза лирикалық сипаты, жанрдың ... ... ... ... ... ... жырларына аға буын лириктеріміз Әбу Сәрсенбаев ,Ғали Орманов ықпал
әсерін сезінуге болады. Мәселен, Сағи өлеңдерінен Әбудің ... ... ... ... ... ... мен ... жазбай танимыз.
Жарбиған жаман тон, тымақ
Жабысып кетті үстімде
Жанайын деген бір шырақ
Жалтылдап кетті ішімде,-деп ең алғаш Ғали жырлаған еді. Бұл ... жаңа сөз ... ... жаңа сөз ... ... ... ... әдісі, ырғақ Сағи өлеңдеріе етене жақын. Немесе, Ғали ... ... зер ... тас ... таудан қайнаған.
Жағасында жас құрақ,
Суын сипап ойнаған.
Көрінді ыстық ол маған,
Жас күндегі бір кезімдей.
Жас жігітке қараған,
Жас сұлудың ... ... ... ... кезі еді, Әнші құс ... ... Жемнін; де жасыл
өзегі Көгілдір мұнар жамылған. Сондай бір қүннің ... ... ... да, ... басы ... ... жаздым ақ құмға,-
деген жолдарымен жалғастырсақ ұйқас та, ырғақ та егіз өлең сияқты.
Ұйқас пен ырғақ қана ... ... ... ... дүниені қабылдаудағы
эстетикалық талғам, сезімнің нэзік сэттері сөз саптаудағы ұқсастыққа ... ... ... басты элементі ырғақтың бір ... ... ... ... ... ... ... Сонда, Сағидың осы өлеңін
еліктеуден туған өлең дей аламыз ба? Жоқ, ... ... жыр ... ... Сағиды қатты іңкәр етуі мүмкін. Талант күшіне еркін сенгендіктен
де ол ақын ... өлең ... ... ... Ақын қателескен жоқ. Осы бір
ырғақпен -ақ ақын не бір ... ... ... ... не бір нәзік
қырларын ұштады. Осы жерде ол осы бір бастауды тереңдетті де, ... ... ... ... ... үшін де ... даралана алуында дедік жоғарыда. Сағи шын
мәнінде бүгінгі қазақ лирикасында өзгеше орны бар ... ... ... ... « ... ақын. Әр бір ақынға айтатын сөзді Сағиға тілей
аламыз. Өйткені, ол сырын ... ... ... тым талғампаз суреткер.
Иә, Сағи суреткер ақын. Әр ақын ... ... ... ... ... сирек. Табиғаттың әсем көрінісін қағазға түсіріп берген
ақынның бәрін суреткер дей ... ... ... әсер ... сұлу сыр түйіп, өмір философиясын тербеу ақыл мен сезімді ... ... ... ... да ... ... Сағи сүйіспеншілігінің өзіне
ғана тән өзгеше бір ... бар. Ол ... ... ой, ... Оның ... ... ... болса, сонша нәзік. Ақынды
эстетикалық ... ... осы тұс. Ол ... сезіміне өлшеусіз теңеу
іздемейді. Сезімнің өз тілімен жеткізуге ... ... өз ... күш ... Бұл жерде Сағидың өз стилі жол тартады.
Көктемдей нәзік сезіммен
Кеудені күйлер кернейді,
Қара бір жердің өзін де
Қаттырақ басқың ... ақын өз ... өзі ... ... ... ... ... ғана бітсе керек. Қейде сөз құдіреті, өнер теңізі
дүниені жаулағанмен, болмыстағы өшпейтін адалдық ... сыр ... ... ... айтқыштықтан да гөрі ... ... ... ... ... ... гүл жүзіп,
Жайнаған кезде дүние_
Кеудемді желге сүйгізіп
Келемін туған үйіме. Жып-жылы сезім силаған осы жыр ... ... ... ... ақиқат. Осы қарапайым ғана баяндау
стиліндегі жолдардың әрбір тармақтық тынысы ... кең ... ... ... ... ... өмір ... Сөз тасасындағы тыныс қой
шынайы поэзия белгісі. Яғни, ақын бір сәттік сезімін беру де ... ... ... ... Сағидың суреткерлігін танытатын таңдаулы
жолдары ... ... ... ... ... ... бола алады, өйткені, Сағи
күнде өлең жазбайды. ... ... ... Аз ... сақ ... саф жазады.
Сондықтан өмірдің де, өнердің де нэрі ірілікке, ... ол ... ... деп ... ... ... ... сезімнің ең
жоғарғы нүктёсІнде де шығандатпайды, жалған пафос, артық сөзге орын ... ... өзі ... . ... жоқ, ... ... Ал, ... қарар
болсаңыз, сөз маңыздан қасандық емес ... ... ... ... тұрған муза бір эрпіне исеңіз, қатары ... ... ... оны ... ... ... Сағиды Фетцен ғана
теңестіруге болареді.
Бір уыс бұлттай бал дене ... ... ақ ... Көзімнен ұшқан
сәуледей Зу ете түсті -ау алдымнан Еркелеп қырдың таңына Жанарың шықтай
мөлдіреп ... тағы да, ... ... рет.
Осы бір даланың сұлу тағысын кезінде арқаның сирек серісі Сәкен де
әдемі жырлаған еді, жеткізе айтқан ... одан да гөрі ... ... ... ... ... пен әсемдікті қатар өріп, ңақты образ
жасады, шындық шырайын піығарып, сұлулық бояуын қанықтырды. Хас ... ... ... ... ... ... ... ақын жұртшылық
талғамын тәрбиелеуге ондай шығармалардың әсері аз болмаса керек.
Біз жоғарыда Сағиды суреткер ақын деп ... ... жоқ. ... ... болмыстың обьективті сырларын ашуға бейім.Сол обьективтік
кұпиядан ... ... өзі ... жанр ... ... ... ... лирика көбіне эстетикалық-философиялық та сипат алады көбіне.
Сөйтіп , ұлттық поэзиямыздың әлеуметтік-эстетикалық дәрежесін ... бұл ... ... ... ... деп қана емес, ендеше
өңірді қоғам ... ... ... ... ... деп те ... ... бөлеп күн,
Әлдилеп қана тұрғандай.
Бойлары балқып теректің
Бұтағын ауырсынған дай.
Көбелек біткен асыга
Қонақтап жатыр ... ... ... ... ашты мың ... бұл ... ... «Желсіз түнде...», «Жазды күн шілде
болғанда», «Жаз», «Жазгытұрым» ғой. Бірақ ... Сағи ... ... ... деп қана қарай аламыз ба? Таза обьективтік құбылыс мұңда
субьектінің мол ықпалын қоса ... тұр. ... ... ... ... көріне бермейтін, эрқайсымыз сезе бермейтш ... ... ... жоқ па?Жалаң , жалпы ынтығу емес, ... ... ... ... ... ... басым жатыр. Сондықтан да
эдеттегісінше Сағи тым ... тіл, ... сөз ... ... ... жүгінеді. Міне осы жерде ол прозашылдықтан қатты сақтана ... ... ... ... ... де осы ... ... бой
көрсетеді. «Бойлары балқып теректің, бұтағы ауырсынгандай» дегенде шындық
пен әдеміліктің терезесі тең түседі. Теректің бойы ... ... мен ... ... үйлесім табады. Сөйтіп барын гротеск-әсірелеуденгөрі
реализмге ұласады. ... ... ... ... Ақын ... танған емес. Қай өлеңін алсаңыз да сезімге салмақ салады,
құбылыстың ақиқаттығына жүгінтеді. ... ... ... ... ... ... ... сурет көріп, сыр естуге болатынына көз жеткіземіз.
Бұл ... ... өте ... хас ... де ... тура ... сырына терең бойлауы, қазақ тілін жетік білуі демеуге тағы ... бэрі ... ... түсіп, өлеңге өзіндік нәр береді.
«Дүние түгел жасарған, бейне бір көк те, жер де гүл, тапжылмай ... ... да ... жеп ... Бұл- ... , ақын ... желігі.
Көктем лебімен кұстай ұшқан ақын шабыты. Алайда, өз өрнегінен , ... ... , ... ... ... ... сіңген ақындық
парасат оны бөтен сөз, бөгде қылыққа жібермейді.
Сағидың енді бір қатар ... өз ... ... жерге , анаға ,
елге, сүйгеніне деген сезімін паш ... ... ... ... да ... ... ... , түлете түседі. ЬІрғақ, буын ... ... ... енді ол ... гөрі ... ... ... көшеді.
Ала қанат құстар өтті ағынын, Жата бердім бозғыл көкті жамылып,
Анашымның ... бір ... ... бар ... арылып. Белгілі Сағи
стилі. Шешендік те, көсемдік те тәрк етіліп, парасат ... ... ... ... ... Сағи ... ... өзгешілігі дедік. Асқақ сезім ... ... ... ... ... ақын реалистік өнердің білгірі
ретінде көрінеді. ... көп ... ... көншімейтін
«жаттым-ау», ... ... ... ... ... жеңіл ұйқас Сағи қолданған ... ... ... ... ... отырмыз. Бұдан Сағи түрлік ізденіске ... ... ұғым ... ... ... бері біз мәселе - түрде еместігін
дәлелдемек болдық. Мэселен Сағи қазақ поэзиясына ... , ... ... ... ... мына бір ырғақпен де өлең жазды:
Қанша рет көрдің...
Қанша рет келдің үйіме, Өсірдің қанша...
Қосылдым қанша күйіңе?!
Мен әлі сені
Сәбидей күтем, жаңа күн Мен әлі ... ... ... ... ... да құнарлы мазмұнды жеткізуде өз миссиясын толығынан ақтайды.
Жақсы дәстүрді неге ... , неге ... ... ... ... түр ... ... тілге жаңа рең беруге жаттық жасамайды.
Ендеше поэтикалық тіл үлгісі ... ... ... ... мүмкін емес. Ол
саналы түрде ... ... ... гөрі ... ... өзінде еріп,
интуициялық жолмен жаңаланып отыратын секілді. Мәселен, Сағидың мына ... ... ... ізі ... ... ... ... ақ таң атқанда, Өн бойыңды өртеп
жалындай Асу бір желік қысқанда, ... мен ... ... Ақ боз ... ... ... шарт буып, Айсыз бір тұнық түндерде, Найзаны көкке
лақтырып Найзамен шаншып жүргенде
«Қайратым қажап дәл ... ... ... жоқ ем мен» деп ... Көне поэзия үлгісі көзге оттай басылады. Бірақ одан ... ... леп ... ... Бұл әрине, талант күші деп білген
жөн. Өлеңде ... ... ... ғана ... ... ... ... басын біріктіретін нәзік арқауды байқау қиын емес. Өлеңнің ішкі
динамикасын үдемелеп ... ... ауыз ... келе жатқан
үлгі емес пе? Бірақ осының бәрін ақын тек форма үшін алып отыр ... ... Егер олай ... ... шықпас та еді. Махамбетке басқа да
халық ақындарының жыр қайнарына айналған осы тәсіл ... ... ... көзіне айналуында табиғи сыр бар сияқты.
Көп дауысты қазақ поэзиясына өлең деген сөздің өзіндей әдемі естілген
айырықша үнімен ... үлес ... келе ... ... ... ... ... айтылмай келе жатқан, санаулы лириктеріміздің енді
бірі - Сағи ... ... ... сыры да ... ... енжарлыққа
итермелейтін біржақты ұғымда - "оның қалай жазатыны белгілі ғой" деп ... ... ... ... ... ... Ал, ... ақиқатқа
жүгініп, ақын творчествосына бар ынтамызбен бажайлай үңілсек, бүгінгі күн
тынысын көңіл көзімен ... ... ... ... ... ... мөлдірете жырлауда өз тұстастарының қай-
қайсысынан кем түспейтінін көреміз; керісінше қалыптасқан қол ... ... ... ... айқындаған үстіне айқындауда,
шеберлігің жетілдіру жолында көбінен нәтижелі екенін көреміз.
Бірде неміс ақыны И.Бехер: ... мен стол ... ... алманы
шабыттана жырласам, оны бір миллиметрдей ... ... көз ... ... ... Бұл — ... ... ақындық күші, лирикалық өлеңнің
өлендік қасиеті туралы айтылған әрі ... әрі өте дәл ... ... ... ... пір ... поэзия сұлулығын
қастерлеуші ақындар ... орын ... Оның ...... ... ... ... төгілме поэзия. Және де оны әмәда сол деңгейде ұстап
тұратын ... — түп ... ... ... мен ... жатқан майда
қоңыр ұлттық әуез, ұлттық әуен.
Өлендері, әрине, шынайы шабыт ұысында отырып жазған ... ... ... де ... ... құймалылығымен баурап қана
қоймай, бір сәт ауада қалқыған ақжібек ... ... Бұл ... тек тұтастығымен құнды, тұтастығымен әсерлі шағын ән іспетті
десек — нақтырақ ... Сөз бен ... ішкі ... мен ... пен
дыбыстың сыртқы үндестігінен туындайтын сырлы сазға ... ... ...... ... ... ... септігін тигізер бірден-бір
ерекшелікке айналып кеткен. Біз мұнымызбен атамзаманнан бері ... ... ... ... құрал — аллитерацияны, табиғилықпен көрініс ... өлең ... ... ... ... мол ... жомарттық қылып
С.Жиенбаевтың ғана қанжығасына байламақ емеспіз. Әңгіме — оның осы ... жете ... ... ... ... ... ... отыр.
Рас, өнердегі кейбір шарттылықтардың шығармаға әр сыйлар, қуат қосар
мүмкіндігін асыра бағалап, шектен тыс ... ... ... жағы бар ... ... әріп ... ... аз-ақ қалған
көзі болғанын да атап ... жөн. ... бұл - ақын ... ... ... "көп ... - көнді, жұрт айтса — болдымен"
жүргендердің "қашанғы қүрғақ сылдыры ғой" деуіне негіз бермеуге керек.
"Өзінің бай мазмұны бола ... ... ... ... да ... ... Бүкіл болмысымызды тәтті әсерімен тебірендіретін, ... ашып ... ... ... ... ... ол адам
тіліне аударылмайтьш мазмұнға ие" деген пікірін мақұлдата түсер туындыларын
жиі оқып жүрген сияқтымыз.
Басқа бір ... ... ... ... мен жаңалық
синтезінің аясын шамалар болсақ, кез-келген ... ... ... көп ... ... поэзиясының европалық үлгіде түлеп-
жаңғыруын айқын көріп, анығырақ танимыз. Әрине, түлеп ... ... ... ... ... сай ... ... түрленуін, көңілді де,
көзді де сусындатар соны сипат алуын айтамыз. Бұқардың асқақ романтикаға
толы философиялық ... мен ... ... -арасындағы туыстық
қазақ өлеңінің қадым заманнан бері жасап келген бір мектебінің баянды
ғүмырын паш ... ... ... ... бары ... Ғ.Орманов,
Қ.Шаңғытбаев лирикасына С.Жиенбаев өлендерінің табиғаты жағынан түбірлес
жатуы -дәстүр сабақтастығына бізді бақытты күәгер қылады.
Творчествосын қара басының ... ... мен ... ортақ болған өз
буынының — бүкіл ұрпақтың ғұмырнамасына айналдыруды биік ... ... ... ... қалам тербеген мэңгілік тақырыптар оған да ... шақ, ... ... ... ... ... жер қадірі, бейбіт
өмір, адам тағдыры және тағы басқа.
Иә, бұлар — бір қарағанда, ... де өлең ... ... ... көне ... Ал, енді Сарьяның сары бояуындай әр ... ... ... ... мың сан ... көрініс табатынын
ескеріп тереңірек пайымдап көрелік. О - о, онда осынау ... ... ... ... өз ... бір әлем. Сондықтан да ... ... ... оның сол бір әлем аясынан көргені мен тапқаны, сезгені мен
түйгені не деген ауқымда ... ... ...... ... жыл ... әдебиеттегі өз орны
біршама айқындалған ... ... да осы ... ... ... ниеттеміз. Өйткені, ол бірнеше поэмалар ... ... ... ... бар ... ақындық болмысын лирикада жан-жақты
танытып, мойындатты. ... ... ... ... ... өз бұлағына жол аршып ... ... ... ... үлкен арнаға шығып, үмітін алдамас алыс көкжиегіне бет түзеді.
Ақын адымы туған жерден басталады. Ол орынды да. ... ... ... ... ... Отан да ... ... туған жерінен
басталып, алысқа арна тартады. Сағи өлендері туған жер деп ... ... сол өзі ... өлкенің өзгеше тынысын, табиғат даралығын, самал желінің
ерекше бір ... ... ... қыр мен ой ... жұттым жал-кұздың.
Жалғызсын, далам,
мен үшін, Сен үшін,—
Мен де жалғызбын,—
дейді ол «Калмайды ... ... ... ... ... ... ... жазған өлеңдерінің ішінен оқиғаға құрылған «Суретші» деген өлеңі
оқшау, озық тұр. Суретші суретін ... ... ... десе, кезекші
келіп, қағазыңды бағажға бер дейді. Сонда суретші дірілдеп толқып, ... ... ... ... ауылымның
Бейнесін ала шығып ем,
Өлең былай қарағанда осымен аяқталса да болатындай. Бірақ ақын оны ... әрі ... әрі ... ... ... ... атқызып
аяқтайды:
Аспан мен жердін арасын Келеді шарлап кус аппақ. ... ... ... ... отыр ... — туған даласы. Суретті ... ... ол ... ... ... деуі ... ... түйін. Туған жер туралы жазған
өлеңдерінің ішінде Сағидың өзінің оқушыларымен кездескенде ... ... ... ... қарттары». Бұл өлеңде ауылға ... ... ... ... жылуымен кішілік ізетімен сезім серпінімен
жеткізеді. Ақын:
Алдында жүрші көзімнің
Асылым,
Алтын қазынам,
Ауыра қалсам,
Өзімнің
Пейіліңмен-ақ жазылам...
Сағынтып талай жыр ... ... сан ... пісі ... ... ... Қарттардың образы арқылы бүкіл даланың образы беріледі.
Сағи ауылының адырларын баспалдак етіп, биік аспанға самғайды. Алдынан
ашылған жаңа ... ... ... ынта ықыласы арта
түседі. Шабыттана қалам сілтейді.
Талпындым, ерге шықтым,бұлдырадым,
Үйрендім ерке назды бұлбұл әнін.
Кеудемде күндіз-түні жырласын ... де ... ... мың бұлағын.
Ақын бұлбұл әнін кеудесіне құйып алып, ... кең ... ... Өнердің үл-кен жолыиа қадпм ... Сол ... оны ... демеп, өмірдің асқар биігіне бастайтын
ақын ағынан жарыла жыр етеді.
Таудық да тасын қашадық,
Талай күн тыным ... ... ... ... ақ тастан.
Биікке койдық оны біз,
Бәрінен биік болсын деп.
Азаматтық мазмұны асқақ ойлар әрі қарапайым, әрі ... ... ... бір толқындай тамырды дірілдетіп өтеді.
Сағидың ағайын-туыс елдерге сапар шеккенде жазған өлеңдер топтамалары
да көз тоқтатып, айрықша ... ... ... «Қарақалпақ
жерінде», «Қавказ дәптері», «Ыстықкөл самалы», «Ақ Еділ ... ... ... ... ту ... ... ... терең толғап
жырлайтынын танытады. Лермонтов, Салауат секілді аяулы ... ... ... рухани батылдығы, жан сұлулығы ақын өлеңдерінде
жарқырайды.
Сағи өлендерінің ... сан ... сан ... ... махаббат
лирикалары сөз болғанда, оны ауызға алмай аттап өту ... ... ... ... ... ... ... толқындары құйылған. Ол
жалпылама жазбай, белгілі бір объектіні алып, ... өзек ... ... ... ... бір кісі ... ... өртеп жатады. Соны
көрген ақынның көңіл күйі қиын жағдайға ... ... ... ... ... құлазиды.
Қабағында калыц мұң Тұнжырайды жүдеп бау... Сені көріп, жанымнық
Жапырағы дір ...... ... ... ... ... ... жарқ етіп,
жанарды жаулап алатын, денені электр тоғындай шарпып өтетін шумақ. Бұл
өлеңде ... да, ой да, ... де бар. ... ... ... да бар. ... ... молынан табылады. Оның табиғатты, жан-жануарларды қорғау
туралы жазған ... де ... мен, ... ... жүрекке
сінеді. «Еліктің лағы» деген өленінде ... ну ... ... ... ... ... лағын тауып алады. Бөлек үйге бағып, сүтпен
асырайды. ... ... күш ... ... кейін, өзі тауыл алғам жерге
апарып қоя береді. Артынан бір күндері лак ... ... ... ... Осы ... Сағи ... ... мейрімділікті, кайырымдылықты
дәріптейтін әсерлі шумақпек бітіреді:
Кауіпке байлап өмірін,
Тұр екен қалай үйге кеп.
Адамнан керген мейірім
Әкелді ме әлде сүйрелеп?
Ақынның махаббат ... жаңа ... ... ... ... ... сазындай. Сағи бала күнінде кішкентай құрбы ... ... ... ... ... күні қараса, оған кешегі гүлдің бояуы кыздың бетіне
қалқып шыкқандай болып әсер ... Ол ... боп өзім ... ... беті ... көктеді-ау,
Сыйлаған гулім ешкімге
Сол гулдей әсер ... деп, ... ... ... ойымен
ортақтастырады. Сағидың бұл салада «Көктемнің балғын көзі еді», «Іздедім
сені», «Екеумізді бір-ақ өзен ... тұр» ... ...... ... алынып жүрген хрестоматиялық өлеңдер.
Кешегі сұрапыл соғыс, тарихы жеңіс—поэзиямыздың Темірқазық тұрпаттас
тұрақты тақырып-тарының бірі. ... ... ... ... тұрған осы
бір тұста әскери-патриоттық тақырыптың бейбітшілік ... ... ... ... атқарар ролі зор екені белгілі. Бұл тақырыпты да
балалық шағы ... ... ... Сағи ... ... етіп ... Оның «Сүт туралы баллада», «Майданнан келген ағайлар», ... ... ... өлеңдері өз шындығымен, тақырыпты табандылықпен
игеруімен оқушыны әдемі әсерге бөлейді.
Сағи ... ... ... бірге, үлкен эпик те. Оған ... ... ... дастандары мен балладалар жинағы көзді айқын ... ... ... «Ат ... тай ... «Жалын», «Әлия» атты
дастандары айрықша атауды қажет етеді. Оның ... да ... бар, ... бар. ... бар. ... бар. ... мінезімен
сүйкімді ұста шал, жетім қалып жетілген бала, егінге түскен өртті ... ... ... ... ... ... көрсетіп, қаһармандықпен қаза
тапқан Совет Одағының Батыры Әлия — ... өз ... ... Өз ... ... ... Сағи бұлардың әрқайсысының
бейнесін жасауға бедерлі сөздер іздейді. Әлия поэмасында ол ... ... ... ... ... арқылы, оқиғаны тікелей көзбен көрген
адамдардың әқгімесі арқылы өрбітіп, экспозициялық бөлімдер арқылы құрылған
композицияны ... ... ... ... Осы бір тәсіл образдың ішкі
психологиясын ашуға мүмкіндік береді.
Ертегі-аңыздарды ... да ... ... позициясы айқын
көрінеді. Оған автор бүгінгі күн ... ... ... ... ... ... һайям, Руми, Сағди, Хафиз, Жәми
секілді жыр ... ... ... замандағы қаралы
тағдырын суреттегенде, Сағи оның ... ... ... ... ... өткен қу тіршілігін тітіркене, кек шақыра жырлайды.
Бейне творчество туралы айтқан бір сөзінде: «Өзіңе өзің ... ... ... ... ... ... екен. Сағи сол қағидаға берік. Ол
әрбір сөзге қатал ... ... үні, ... бар. Оның ... ерке
назымен, музыкалық сазымен, майда қоңыр ... ... ... ... бір ... лебін көкірекке құяды. Оның өлеңдерінің
бәрі үйлесімді, жарасымды, табиғи. Хас шебердің сиқырлық қасиеттерінің өзі
осында ... ... ... ... көп сөз бола ... Ол ... өте сирек
жазылады. Сыпайы, кіші пейіл, биязы Сағи оны дәмете де бермейді. Бірақ Сағи
секілді ірі ақынның сый-сыяпатқа ... ... ... ... екі ... ... ... ретінде көрінген оның "Дала гүлі"
атты ... ... ... ... оқырмандарының басқалығымен
ерекшеленгенімен, бір бағыттағы творчестволық ізденістің жемісі ... әлі де ... ... ... қоймаған, өмір сүрудің өзін
бақыт деп ... ... ... ... атаулыға қызыға қарайтын,
олардың сырына үңілуінен сырттай тамашалауы көп жас ... ... ... ... ашық ... ... туралы толғағанда, кіндік ... ... ... ... ... ... түбінен сырып жария еткенде
жанының нәзіктігімен баурап, ... ... ... Ондай әсер бір-
бірінен жасырары жоқ адал ... ... ... еді, ... көріскен
жандардың таусылас әңгімесі үстінде оянар еді...
Міне, сол бір ... ... ... жаңа ... саған тағы бір игі
қасиетімен көрініп, одан сайын ұнап ... одан ... ... кіріп,
симпатияды иеленіп отыр. Ол — ел өкілі бола алатын азамат, көптің ойынан
шығар, ... тап ... ... жеткізер нағыз санаткер екен...
Әрине, мұнда бұдан басқада байсалды өлең, салмақты цикл ... ... ... төрт ... тең ... деп айта алмас
едік. Себебі, жас талапкер атаулыда жиі анғарылатын ұйқас қуалап, сыртқы
сұлулыққа ... мән ... ... ... ... ... бетінен
қалқып баяндау, жарқ-жүрқ еткен сөз ойынымен әуестенушілік тәрізді
кемшіліктерден ... ... ... жер ... ... ... ... сенікі.
Қақ алдыңа жайдым мен
Қалағаның сенікі, —
немесе:
Мен туып-өскен далада
Боранның жырлайтыны бар.
Ақ түтек болып ... ... бар, ... ... ... тақпақтаулар мен жалаң таныстырмалар оқырмандық
ілтипатыңды суытпағанымен, рахат кештіріп, риза да қылмайды. Тек ... ... көп ... ... ... ... ... етуің — ренішсіз қабылдап, кешіріммен қарауың заңды да. Сен ... ... ... ... ... ... қана ... танып-
білдің, сезіп-түйсіндің! "Теңіз жырлайды" циклындағы тебіреністер
шынайылығы ... ... үшін аз ... ... ... ... ... сеніп-үміттендің! "Тербетер әлі кеудемді теңіздер қанша
алдымда" деп өзі айтқандай, тереңіне сүйрер тұнық ... толы ... ... ... күдігің болған жоқ!..
Сені интуицияң алдамайды. Өйткені, ол — ... ақын ... ... ... ... теңіз" атты екінші жинағындағы "Ұста" деп аталатын
ұзақ лирикалық ... оқып ... ... кейінге сақтаған парасатты
қаламгер тұлғасы санаңа орын тебеді.
Осы арада С.Жиенбаев творчествосындағы басты ерекшеліктің алғашқы ... ... ... ... апарар жолға түскен тұсын, ... ... ... ... анық аңғарамыз.
Ең алдымен бұл туындыны жанрлық түрі жағынан бас ... ... ... ... ... қосуға болмайтындығын айтар едік. Поэма деуге -
көлемі көтергенімен, сюжетсіздігі, кейіпкер басындағы жайлардың нақтылықпен
суреттелмей, ... ... ... ... ... ... ойландырады. Сірә, мұны, ... ... ... ... ... да дүниелерін, жоғарыда атап
өткеніміздей, ұлттық топырағымызда тамыры тым тереңде жатқан жанр түрі ... төлу ... ... тек оның ... ... ... сай түлеп жаңғырғандығын, жаңа мазмұн, жаңа мағына алғандығын
ескеру керек.
Сосын бір ... ... ... - сөз болып отырған толғау арқылы ақын
өзінің жүрек түпкірінде жиналған ой-әсерлерін ... ... ... ... ашқан. Ол — сонау бір сұрапыл соғыс ... ... ... ел ... күн туғанда ерлер кешкен ауыр сын мен
аналар көрген азапты естелік түрінде баяндауы. Жалпы, соғыс тақырыбы
қазақ
поэзиясында, ... орта буын ... ... ... ... орын ... құбылысқа айналды десек, бұған оның да
қосқан үлесі молдығын, бұл шығарма соның бірі ... айту ... ... басталады:
Балауса таддар бақтағы
Бүршігін жаңа жайғанда,
Ауылдың азаматтары
Аттанып кетті майданға.
Қайғыдан белі ... қолы ... ... қарай жүгірді
Балапан көздер жаудырап. Иә, ақын жырламақ объектісінің негізгі фоны —
уақыт ... ... ... ... оған — ... ... мезгілге жылдың
бір маусымы ретінде қарап, ашық жария ете ... екі ұшты ... ... ... ... ... да, ол көз — ... талдар бақтағы бүршігін жаңа ... ... ... ... ... ... еңбек бақытына бөленіп,
ертеңіне алаңсыз адымдап бара жатқан кез емес пе еді?
Соны меңзеп сезіндіргендіктен де, көз алдыңа экелгендіктен де ... ... ... ... ... сөз тұла ... ... қылып,
төбеңнен жай түскендей әсерде қалдырады. "Қайғыдан белі бүгілген қарт",
батысқа қарай жүгірген ... ...... ... да сүйекеттен
жаралған жанды күрсінтпей қоймайтын, лирик қана ... ... алар ... қана дәл ... ... ... ... Бұл — бұл ма, әр шумақ сайын соғыс
тартқызған тақсіретті — "бір бөбек, тіпті, әке әлдиін естімей ... ... ... ... есігі мэңгі жабылғандығын", "жиырмаға жетпей әйелдің"
ақ жүзі әжімге толса, "ананың қолы тілініп, баланың қолы ... бэрі де ... ... ... ... бар ма" деп ... қорқып
тұрғандығын егіле сыр етіп, алдыңа жайып салғаңда, ... ... ... ... ... ... кейіпкер әңгімесіне құлақ
түрген күйі деміңді ішіне тартасың. Ол ... жыл ... ... ... қарт
ұста жайында хикая шертеді.
Қарт ұста кім? Ол дараланып көрсетерліктей әлде бір ерлік жасап па,
әлде бір ... ... өжет ... танытып, өлмес іс тындырған жан ба?
Біз одан бейхабармыз. Бар ... ... ... ... бір
перзентке зар, қам көңіл пенде. Бәлкім, ... ... өз ... ... ... тірлік кешкен көп шалдың бірі шығар. Ал, ендігі харакет,
ендігі мінезі сырт көзді тандандырғандай біртүрлі тосын, ... тыс ... ... да өзі сезінбеген қайратпен қауышқандай, "бір пұттық балғаны
құлаштап" соғудан басқаны білмейді. Көлеңке ... ... күн ... ... ... да оның ... "балғаның даусы естіліп жатады".
Өзгеше қартың бұл кезде,
Өзгеше қолы қуатты...
Тауды да соқса, лезде
Талқандап тастар сияқты. Бақсақ, қарт ыза мен кек ... ... ... мінгізген, қолынан келгенше халқына септігін тигізуді ойлап,
өрге қайта қонған ел ... ... ... ... да ... ... ... сияқты" кейпінен біз бір ғана ... ... ... ... ... сол кездегі тыл картинасын тұтас көргендей боламыз...
Толғауда сонымен бірге кейіпкерді жеке образ ретінде айқындайтын мінез,
жанды ... ... ... ... ... ... ... жанның бір қарағанда байқала қоймайтын рухани сапа тұлғасынан
жүрек елжіретер ... ... ... ... философия түйіндеуге күш
салады.
Соғыс бітіп, жеңіс күні де келді. Әркім тағдыр еншілген ... ... ... ... ... қашанғы дүрбелеңге қайта басты, тірлік
сабасына түсті. Бұл күнде қарт ұста болса - "құлағы ... ... ... ... де ... қылар біраз еңбегім болып еді ғой деп ... ол жоқ, ... де ... ... ... қарауын қаламайды. Сол
баяғы бұйығы болмыс, үйреншікті әдетімен ауыл-аймақтың оны-мұнысын ... үшін ... ... ... ... ... кейіпкер:
Келеді аспан алабы
Алтын бір нұрға боялып.
Көршім де кетіп барады
Күнменен бірге оянып, —
деп, әңгімесін тәмәмдаған сәтте қарт ұста ... бір ... ... оның ... көп ... ... болып шалынатын
өмірінің шын мәнінде қаншалықты мағыналы, қаншалықты сұлу екенін ұғып,
қызығасың. Нағыз бақыт дегенің өз еңбегіңнен қанағат тауып, ... ... ... ... ... ... ештеңе еместігіне көзің
жетеді. Бұл философия, жалпы, С.Жиенбаевтың өзге де ... жиі ... ... Бір ...... бәрі қайталанған ой, қызықтала түскен
тұжырым болмай, жарасымды жол, ретті орнымен айтылған сөздей ... ... ... ... жатады.
Ақынның бүкіл творчествосымен танысып шықпай байқай қоюың қиын,
айқұлақтана көрінер ... ... ... ... бола ... бір ... - кейбір қаламдастары құсап үнемі өз ... ... ... ... ... құбылысқа, айналасында ащылы-тұщылы ғұмыр
кешіп жүрген адамдардың жан-дүниесіне елгезектікпен ... ... ... ... Біз оның бұл ... "Ұста" атты
лирикалық толғауынан алғаш анғарып, кейінгі бір туындыларын оқу үстінде
толық ... ... Және де олар - әр ... ... ... ... іспетті шығармалар.
"Менің көршім" жинағындағы осы аттас лирикалық толғау - солардың бірі.
Мұнда да біз ең алдымен жан-жағына ойлы көз ... сэл ... ... одан ... ... ... толғамын өзгемен бөлісуге құштар, ашық
мінезді ескі танысымызбен қайта жолығамыз. Ол ... ... бір ... ағып жатқан тірлік тынысын, бейбіт шақтың бақыты мен ... ... ... да, ... жаны жай тауып, ұйқыда жатыр
кешеден" деген екі ауыз сөзбен жұмбағы, құпиясы ынтықтырар әлдебір ... бас ... ... оның айтушыға да, тындаушыға да ... ... ... ... ... сыры бар ... ... жайпап даламнан
Жиырма жыл соғыс өткелі, —
деп, шегініс жасағаннан-ақ, сен:
Жатыр ғой бірақ, бүгін де
Жазылмай қалған жаралар
Жиырма жыл ... ... ... ... ана бар. ... ... ... Жиырма жыл құшақ ашпаған! Құшақтап туған баласын, ... бір ... Деп ... ... ... көршісі де сондай жандардың бірі болар ма?
Жоқ, "көбінен оның жайы өзгерек" екен. Мұны да автор сөз етіп ... өз ... ... өте ... ... ... ... кезінде" ол "Белорус жерінде... орманында"
болыпты. "Ұлындай арқалап жүріп, талай ақ шашы ... ... ... жатқан баланы" құтқарған. "Қаны тамшылап, қанша рет ... кім ... "көл ... ... солардың көз жасы сақтап қалды ма",
әйтеуір, ... аман ... Елге ... бүтін, сырт қарағанда, тәніне
сығат түспегендей сау оралды. Тек кеудесіне кірген бір оқ ... ... жыл бойы көз ... ... оны ... ... айтпаған да,
білдірмеген. Бұл дертінен ... ... ... ғана хат арқылы:
"жаралы болған жерлерің жазылып біткен жоқ па?" деп жиі сұрайды. ... ... ... ... ... көп, оларды қамықтырғысы да,
алдағысы да келмейді. Ақыры міне, "жиырма жыл жатқан ... ... ... ... ... серпілді"...
Иә, соғыс салған жаралар әлі күнге жазылып бітпепті, ел үшін ... ... ... деп ... бар ... ... бүккен бұл секілді
нағыз адамдар қаншама десеңізші! Бейбіт ... ... ... ... ағалар
мен әкелердің алдында мәңгі қарыздарлығынды ұғып, бүгінгі таңдағы бүкіл жас
ұрпақ атынан мың ... ... ... Ал, ақын ... жыр ... ... осы.
С.Жиенбаевтың лирикалық кейіпкері бірде, жоғарыда байқағанымыздай,
өмірге өзгеше бір ... ... ... ... қорытса, бірде өзіңмен
сырласа ... ... ... ерке ... ... ... ... баян еткенімен, сенің көріп-сезгендерінді есіңе түсіретіні
аян. Бұл - болмыс пен "меннің" астасуы, ... шын ... ғана қолы ... ... керек.
Бір өлеңінен балаң махаббатыңның бейкүнә дидарын көз алдыңа ... ... ... енді бір ... өте ... жас ... ... баурап ("Сапарға шыққаңда") жымиясың, сөйте тұра жүрегіңе артар жүгі
ауыр, шымырлатады. Бір ... ... ... сені ... — туған
анаңнан да қызғана аялап, өміренетін асыл әжеңді көріп ("Ауылға барғанда")
елжіресең, енді бір ... суық рең ... ... ("Тілектес") қайта
ұшырап, күрсінесін—
Ақын — табиғаттың ... ... да ... оған деген айырықша
махаббатың қолына қалам алған күннен бастап жырға ... Көп адам көре ... ... ... ... көзі бар ... ләззатқа бөлейді.
Әртүрлі құбылыстардан жанына үндестік іздеп, бір ... ... ... ... ... сол күйі қағаз бетіне түсіруге тырысады. ... ... ... ... ... ... ... ойларға нэр
алады. Сондай-ақ, оның қатал зандарынан астарлы топшылаулар қорытып,
тәңірін ұмытқандарды ... ... Осы ... ... ... жаңа бір ... тұғырға көтеретін өлеңдер "Қайырлы таң", ... атты ... ... назар аударады. Біз бір-екеуін ғана
арнайы кідіріп, ... ... ... ... ашар ... ... Бұл — ... символы. Ауыз әдебиетінен күні бүгінге ... дала ... ... ... толы қаншама сыр шертілді десеңізші!
Олардың бірін-бірі қайталағаны да бар шығар, бірақ соған ... ... ... бұрыннан білетінінді ұмытып, алғаш естіп ... ... ... ... пен зұлымдық, жақсылық пен жамандық, ... ... ... ... ... ... майданына куә бола тұрып,
қалай бейтарап қаларсың, ... ... ... ... ... жастың өз кірпігіңе де тұна қалғанын сан рет аңғарып ... үшін ... ... ... ... сан рет өз кеудеңнен ... ... ... ... сол бір ... ... ... хас
өрнекпен кібіртіксіз суреттеп ала жөнелгеннен-ақ алақұйын көңіл-күймен тағы
да алаңсыз қауышасың. Тағы да бұрын көрмеген бір ... тап ... ... деп қорқасың, тітіркенесің.
Аңшылар шықты сайланып,
Айнала жүйткіп көздері.
Мұрттары сүрге майланып,
Миықтан күліп өздері.
Керемет деген сақ құстар,
Басынан тірі ... әккі ... ... ... жоқ озар ... ... шың ... сонау мұнардан
Жайылып жүрген бір киік. Әсіресе, осы тұстан әрі қарай салғырт көз
жүгірту қиын, оқиғаның ... ... ... ... ... да, өзіңе-өзің
сенбей, сенгің келмей, асыға оқып, тағатсыздана түсесің.
Адасып қалды-ау үйірден,
Аядамай қалды-ау аңшыны... деп, ара ... ... ... ... қосыла өкінесің. Ал, аңшылар болса, аттарына қамшы
басып, ағызып келді.
Жапанда жүрген жас ... ... ... да бір сәт ... ... ... жерге жеткізбей, Отырды киік жарысып. Бұдан ... ... ажал ... киік ... жаның алқымға тығылып өзің
қашып келе жатқандай әсер ... ... ... ... қас қағым сәт...
тас түнек... Мүмкін бе ... сен ... ... ... Одан ... қандай қүдірет күш
керек саған?! Одан артық қандай сезім сені ... ... ... ... көзсіз ерлікке бастар. Ендеше, қашпайсың, өз жүрегіңнің
алдында тізе бүгіп, өліммен ... ... ... ... ... ... ... берген оқиға бірте-бірте символикалық астар
алып, философиялық ойларға жетелейді-Киік — өнер екен дейсің, шашасына шаң
жұқпас ... ... ... соны меңзейді. Әне, ол - Жасқанар емес
оқтан да, Жалтылдап жоны ... Қақ ... бір кез өтті ... Құлдырап
аққан жұлдыздай. Жалғасып жатқан бел-белес Жазылып бұл сәт ... да ... ... ... ... ... ... Дуылдап қалды дүрмек
те, Дәрмені болмай ұстауға Табиғат берген құдіретке Тосқауыл ... ... Өлең ... осы ... ... ... шығармалардағыдай жаттанды
түйінге тірелетін шығар деген жорамалымыздың күлі көкке ұшты! Жазыла-жазыла
тозығы жеткендей көрінетін жайлардан ақынның тың ... ... деп ... ... екіжинақтағы "Жапырақ", "Қыран", "Құлын", "Бозторғай" секілді
өлендер де қарапайым суреттер, оқиғалар әсері негізінде дүниеге ... ... ... ... ... ... лирикалық кейіпкер
тұлғасының жан-жақты толысуын, оның рухани ... мен биік ... ... Бұл — ... ... ... даусы ана әлдиімен қатар
естіліп, дала перзентінің асыл сезімін қозғар қимасына айналған құс. ... оған жыр ... да ... С.Жиенбаевтың осындай тұяқ
кешті объектілерге орала беруінде — қаламының өзгені қайталамас қасиетіне
деген сенімі жатыр, ... ... ... ... ... ... ... деген үлкен махаббаты жатыр.
Әдейі мынау қыр үшін Оянып таңның алдында, Даланың сансыз дыбысын
Кемеге құйып ... ба? ... ... ... ғана ... ... деуге де, туған жер туралы
тебіреніс деуге де, бейбітшілік, тыныштық, бостандық гимні деуге де ... нені ... да ... кең ... ... болуға талпынуы
дәйім сәтті шықпасы белгілі. Оқырманға айтар ой, ... әсер ... ... ... ... ... әкеліп соғады да, өлең салмағы жеңіл
тартатынын ескерген абзал.
С. Жиенбаевты сақтандырар басты кемшілік бұл емес. ... ... ... бап түсу орнына, жинақ сайын жұтаңсып, құрғақ суы.
Жекелеген тіркестер мен сөздердің әдемілігін сүйсіне ... ... ... ... ... әсерін бәсеңдетіп, кейде мүлде мәнінен ... ... Мұны ... ... ... ... әр
шығармасын әр кезде оқыған адам сезбеуі ықтимал. Бірақ, шынайы өнердің ... көз ... ... өзі бұл ... ... кеңпейілділік танытса, күндердің күнінде өкіндіруі ғажап емес.
Бір көгілдір дүниені бетке алып,
Ақ жұлдыздай ағып келе жаттым мен.
Алақанат құстар өтті ағылып.
Көктемнің ... кезі ... құс ... ағылған...
Жемнің де жасыл өзегі
Көгілдір мұнар жамылған.
Көгілдір аспан бар мекен,
Көрінді тағы түсімде...
Күн батар кездің алды екен.
Жүрем бір бақтың ... ... ... ... көп құсың,
Кең дүниенің шарлап сүзіп кетті ішін.
Жүрем бір бақтың ішінде
Көгілдір сәуле кілкіген...
Қап-қара түннің ішінде
Сен ұшып келе жатасың.
Ішінде ... ... да ... күм ... ... кілкілдеп... деген жолдарды әдейі теріп алғанымыз ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұлардан — әр өлеңнің ... ... ... ... ... ақаусыз шығуын
ойластырудың қажеттілігі де ұғынылуға керек.
Іргелі істер тындыруға талпыныс — ... ... ... ... ... мазасыздығынан туады. Егер ақын бара жатқан өмір,
қызғалдақ дәуреннің қысқалығы, кірпік қаққандай сәтте ғайып ... ... ... ... ...... ... ... ... бір күндік қызығын ойлап, есі шығып жүргендердің ертеңін
есіне салуы, жасампаздықты, мағыналы ғұмырды әспеттеуі. Мұндай ... жас ... да, ... ... да бар. ... ... өткен жинақтарында ол секілді өлеңдері ұшырасқанымен, өзгеше бір
сипат алып тұрмаған соң, көпке ... ... ... ... ... ... ... Дегенмен, "Оркиік" атты жинағындағы "Көктем зулап өтіп жатыр"
деген ... ... ... ойға ... бір ...
фәни қадірі туралы толғаныстар төңірегінен табылуы әлеуетті ... ... ... ... еді. ... ... ... күтіп, бел буып,
бір сиқырлы жолға түсіп келе" жатқан лирикалық кейіпкер "өтті күнім, кетті
жылым ... деп, "жас ... ... ... етсе, "алыстап жүрген
бір бақыт" үшін қам жеп, құлшынуы. Бұл көңіл-күй - ... ... ерте ес ... ерте ... ... ... ... бас ауырта
білетін замандастар көңіл-күйі!..
Ақынның кейінгі жинақтарында түрлі сапар ... ... ... ... өзі ... ... ... соны леп екенін, сондықтан
да, үрке қарау — ... ... ... ... ... ... қаламгер өресін пайымдатар қиын да күрделі тақырыпқа жазылған туындылар
ретінде қарастыруға тиіспіз. "Ақ ... ... ... дәптерінен"
атты бөлім, "Оркиік" жинағындағы "Бабажолымен", ... ... ...... ... тарихына, әдет-ғұрпына, әсем табиғатына
үңілуден, ... мен ... ... ... ... шығармалар. Бұлар әр
қилылығымен жинақтар тынысын кеңейтіп, ... ... ... ... ... ... оқушысын жалықтыра бастаған бірсарындылықтан
стихиялы түрде айырып, тың өріске шығару ... ... ... өзі көп
жырламаған тақырыптарға бой ... ... ... оны да ... ой ... С.Жиенбаевтың ... ... ... ... байланысты айтқанымыздай, түрліше
байламға келуге болатын ... де, ... шақ, ... ... ... ... ... да?— бәрі бір арнаға құйып, бір ... ... ... ... ... Ол — ... күн салтанатын мадақтау,
соның ... ... ... ... ... ... жарқын
болашаққа үндеу. Бұл сипат, әсіресе, "Алтын қалам" атты жинақта жан-жақты
ашылып, анық та ... ... ... ... ... ... ... үлкен ақын Н.Хикмет туралы көлемді ... ... ... ... бола ... ... ... деп атағанымен, бұл
шығарма бір-ақ желіге құрылып, бір-ақ адамның атынан баяндалуымен, берілер
ойдың бір-ақ сәттік көңіл күйде ... ... ... ... тұр. ... ... түрін айқындау көркемдік дәрежесіне қатыссыз
байыпталар ... осы ... ... әр ... толықтыра түсер, әсерін
арттырар "Күткен күн", "Солдатқа хат" ... ... ... ... ... ... ... болмысының жетіліп,
бірегейленгендігін көрсетер қадамдар. Ал, "Атқа мінгіз ... атқа ... ... ... мен ... ... ... Әли туралы толғауы
болса, өмір керіп есейген, көкірегінде айтары көп ... ... ... айту - ... ақын Сағи ... Тоқығаны том-том оқырман келісер-келіспес, кез
келген ақын кез-келген ... ... кез ... ... кез ... кез-келген бір жолымен сақталуы мүмкін. Сағи Жиенбаев есімі
аталған жерде, жинақтарының сөре-сөре тізімі ... ... ... екі ... ... аламын. Ақын оқырманына ұсынған екі сабақ гүлдей қос жол:
Мен әлі сені сәбидей күтем, Жаңа күн,
Мен әлі саған сәбидей сенем, Дүние!
Екі ... гүл. ... ... ... ... ... гүл,
кәдімгі өсімдік! Бұл егіз жол да, біздіңше, кәдімгі өлең жолы. ... ... ... ... ... ... ақтарып, келісті
де кестелі шумақтарды көгенге көзден ... ... ... Әр ақын ... ... әр ... Біздіңше, осыдан он бес жыл ... ... әр ... ... ішіндегі екі жол елеңнің әлсін-әлі тіл ұшында-
балдай тамсандырып үйіріліп жүруі ... ... гөрі ... ... ... де, ... жанға да жатырқап, жабырқамай, ... ... ... сиыр ... ... ашытып отырған ... жазу да, ... жазу да ... ... дей ... Шынын
айтайық, осында парасат та тұнып тұрған жоқ, құлын мүшесін қуат пен сұлулық
буған сиқыры да жоқ. ... ... ... ... ... жанға жыл-жылы
әсері бар қанатты ой. Бұған көңіліміз өлең ... ... ... ... «Сәби болғым келедісі» ышқынған тұлпар-сезімнің тұяқ дүбірін
жеткізеді. Ақындық ... де, ... де, ... бір ... троптардан да емес, ақындық сезім қуатынан танылмақ. Троптың тоқсан
түрлі тоты түсінің табынары ... ... ... ... ... ерітер
сергек сезімі сөзді де ерітеді. ... ... ... ... бір ... бір ... ... сөзді еркелетіп те шығарады, еркін тебіренте де
біледі. Ұлы Абай қалың қазақ жүрегін өлеңнің ... ... ... ... ... ...... өзі, ал өлеңнің үні, ыргақ, бітімі — сәбидің
уілі. Формасымен емес, философиясымен Абай атанды. Уитменнің баңын ашқан ... ... не қара өлең ... ... ... ... зор өлең. Қасымнан да,
Мұқағалидан да еске түтарымыз, өлеңнің ... ... ... ... «қайсар» оқушымыз Сағиды теңер ақын таппай, Абайдан бастап
біразын атап жібергені-ай!.. теп ... ... ... ... ... ... кешірім өтінеміз, Сағи Жиенбаев ... ... ... ... не ... терезесі тең ақын деген сөз әзірге айтылған жоқ.
Әңгіме ақындықтың табиғаты жайлы). Әңгіме ... ... ... Ақындықтың майда сазы майсаны өпкендей нәзік ескен жаңағы
қарабайыр қос ... ... ... ... ... «Оркиік», 1969 жыл
— «Күтемін сені» өлеңі:
Тауларым да әлі, аспаным да әлі жап-жаңа,
Жаңа бір ... Жас иісі бар ... ... баяу ... ... даланың,
Жап-жаңа ғана Тараған жұпар таңғы ауа.
Көктем де келер, Көкала ... ... ... ... ... ашып әсер көк.
Далама менің — мен бұрын әсте ... ақ ... ... анық ... ... даралығы, өлеңнің қарапайымдылығы. Сағи Жиенбаевтың
талант табиғатының бір ... ... ... ... ... ... ерекшелігі осындай жырларынан байқалады. Ақынның
өмірі оқырман, сыншы көңілінде жүргенімен, дағарадай бөркін милықтан
киген мақала, портрет, толғамдардың тер иесі бола ... де ... ... ... ... ... ... жазғанда мұрнынан тізе
беретін айкұлақ, оңды-солды сеңдей ... ... ... ... ... ... қазы, не түйдек-түйдек
термешіліктің жоқтығында. Қайшы алысқан поэтикалық өрнектер ... ... ... бір жөн, ... ... орай, әдейіліктің
әуселесі. Сағи Жиенбаевта бәрі де ақындық ... ... ... ... Өлеңнің бітімі (композиция) де, көлемі, ұйқасмәнері де бір ... ... ... да ... ... алар артық май жұқпаған (қазақша
айтсақ, шыр бітпеген) жұнттай жұтынған су ... сұлу ... ... мінезді жылқыларды еске түсіреді. Тіпті, ондай жүйріктерге айшықты ер-
тұрман, өрнекті әбзелдес жараспай-тындай. ... біте ... ... да, ... ... қарапайым, табиғаттай сұлу.
Жүруші ем ылғи алаңдап,
Қалды деп кайда сыңарым...
Бар екенсің ғой даламда,
Жүр екенсің ғой ... ... ... желге суылдап,
Ұйқыға кеткен сезімдер
Оянар ма екен дуылдап...
«Атжарыс алаңында» атты шоғыр ... (1973, ... ... ... ... өлеңнің өркеш-өркеш өрнегінде ғана ма екен!? Осы «момақан»
түрдің ішкі ... ... ... ... кеткен сезімдер, Оянар ма екен
дуылдап...» Өлең эстетикалық биігіне, идеялық мұратына жеткен. Осы өлеңнен
тарихты да, дәстүрді де, ... ... да.. ... келгенде,
қазіргі кезеңдегі қала қазағының психологиясын айнытпай ... та, ... ... та осында... «көйлектін, жеңін бір
бүктеп...» көзге елестерлік, адам мінезінен ... ... ... ... өзін ұстамақ». Тағы да мағыналы, ойлы сурет. Үш ... ... ... ... оқтан да тайсалмайтын жігіттің осал болмағаны
ғой... «Садақтан ұшқан жебедей...» Ұшқырлық толық жеткен. ... да ... «Қыз ... ... киім ... ... ... жебесіне теңеу
— логикалық нақтылық. Бәрінен де өлеңнің композициялық бітімі бірегей,
жалпы Сағи ... ... ... ... ... ... ... да ... ... ... ... басқасынан бөлек тұр.
Қайсыбір сюжетті ... ... өзі ... «Ана» атты шағын өлен, бар. ... асыл да, ... ... ... та жоқ шығар. ... ... жыры ... де, көркемдік-идеялық шешімімен де оқшау. Өзінше, өзгеше. Төрт
шумақтық баллада десек, дегендей.
Есінде... ұлын бесіктен Шығарған күні ... ... ... ... күн ... ... асау тай ... Құлаған күні есінде. Зәресі
қалмай, қайғырып, Жылаған күні есінде...
Балаға деген аналық махаббаттың бар ләззат, ... ... ... ... үшін ... ... от.
Сол үшін бәрі... өзінің
Қиналған кезі есте жоқ...
Мұндай өлеңге тебіренбеу, мұндай өлеңді ұмыту мүмкін бе?! Ет ... ... жер ... ... ... ... қасиетті сезімі. Өлең
де сол сезімнің өзіндей қарапайым, шуақты,. Автордың поэтикалық ой-дүниесі
де өзінше. Өлеңнін, ... ... ... ... ой ... ақын ... ... ұқсай бермейтін қалтарыс қатпарларына
қанығасыз. Соның өзінде реализм табы айқын. Он ойлап толғаған кестелі ... ... ... ... лебі ... ... ... әр қашып, Жүдеу тартып, өне-бойын шаң басып.
Қызыл жиде тұрады екен ... ... ... ... ... ... жиде») Немесе: «Қалыпты бүгін талдарға Көгілдір моншақ ілініп. ... ... ... ... ... жүгіріп,— («Кездесіп жатыр жаңадан»)
дегендердің қай-қайсысында да шарттылық шарпуы ... ... ... өз ... ... ... ... жиде суретінің өзі қай поэзиядан
кем?! Талдарда түнған ... ... ше?! ... «бүлбұл»
балладасынан лирикалық қаһарманның мінез-құлық ... ... ... жай ғана ... ... ... ... ойымен
тамсантып барып шұғыл үзіледі. ... ... да, ... де, ... ... ... да ... дүниелер. Орындалу шеберлігі қандай!
Сазымен соның әнінің,
Қосылды бәрі біріндеп.
Шырқады сосын бәрінің Денесі түгел дірілдеп. Сайрады-ау ... ... ... барын төккендей. Өзі де бір сәт энімен ... ... ... ... ... сурет, штрихтар қай оқырманды баурамасын! Түйіні
де тосын. «Бұлбұлды сатып алғанмен, сатылмай кетті-ау ол байғұс!» Тірлікте
сатылмайтын ... ... ... Адамның сезімі сатылмайды екен, өнердің
өзекті қасиеті сатылмайды екен. Құс екеш құсты да адам баласы ... ... ... ... ... ... ... алдарқатам деу
әурешілік көрінеді. Шағын ... ... ... ... ... түйінделген. «Бауырлар» балладасы ел жанына жақын оқиға
желісімен құнды. Ағалы-інілі екі жігіттің арасындағы ... ... ... ... ... ... ... келіншегінің ығындағы
ағасы екеуі тары күзетіп тұрады. Ағасы қалғып ... ... өз ... ... ... қосады, інісі қалғып кеткенде, керісінше ағасы
бөліп, қосады. Әсерлі балада. Әрине, аңыз бойынша ... ... ... жинақтарын оқығанда, стиліндегі бірегей бір ерекшелік сезіледі.
Мына жолдарға назар салайық: «Шырт ұйқыдан оятардай сілкілеп, ... ... ... ... шалғынды сәулелер қиып түскендей»,
«Қара жал қара жабырдай», «Жалтылдап жұмыр ... ... ауыр ... ... ... ... жерге жеткізбей, мақтауы біткен сорлыны».
«Қыз жанынан мөлдіреп, Кетті ... ... ... шыр ... ... ... ... қақ бөлініп», «Әп-сәтте жарқыраған жер
үстіне, Қалғандай қара ... ... ... ... поэтикалық
детальдар шығармаларға авторға тән өрнек дарытып тұр. Әр кітаптағы әр ... ... ... ақынның қалыптасқан мэнерінің бір үзігін
кергендейміз. Сағи көзге ... ... ... сіңіруге іңкәр.
Барынша айқын мағына, ашық-қанық бояу. Суреткерлік көркемдік кредоның ... ... ... содан да болар, қай жанрда да шығарма бітіміне,
шумақ ... ... ой, ... сөз жібермеуге тырысады. Ой мен
сезімнің, көне ... пен ... ... ... пен ... ... ... пен ойшылдықтың қылаусыз қабысқан тұсының бірі
— «Әже мен ... де ... ... ... ... де ... ... кетеді.
Әже мен немере... Қандай жарасым... Өмірдің, тірліктің, ... ... ... өзіндей көне осынау терен, тамырдың бүлкілін
сезініп, тағдырдың нақ өзіндей ғажайып қарапайым сөзбен ... ... ... ... ... қүдірет. Сағи өмірге қүштар, өмірден үйренуші ақын.
өлеңдердің бәрінде дерлік өмірдің ... бір ... ... ... отырады. Қалың жұртпен сол ... тіл ... ... ... сорғалап қүйылған небір күрделі қисындар мен қатпарлы сезімдер
болмыстың сол бір өмірлік түғыры арқылы ... ... ... ... ... жол тауып жатады. Өмір дерегі болғанда, көшірме ... ... ... ... ой ... ... астарына
бойлайды. Кейде белгілі ұғым, ... ... ... ... ... қасиет дарытады. Әже мен немере... ... ... ... ... бұдан түсінікті не бар? Ең бір қарапайым ақ нәрсе. Ал,
шындығында қазақ үшін ... ... ... ... не бар? ... өлеңнің
тарихи, әлеуметтік мағынасы осы тұста еселенеді, тереңдейді. Әже, ... ... ... ... ... ... ... дір
еткізерлік ерекше мағыналық тұжырымға ие поэма.
Нақ осы ақындық кілт, ... ... ... ... ... алдыңыздан шығады. «Алтын қалам» поэмасы 1971 ... ... ... ... ... ... махаббатына арналыпты.
Шағын. Жеті-сегіз буынмен жазылған поэма өзегінде Венгриядан Назым Хикметке
келген хат желісі алынған. Онда ... Имре ... ... ... ... арнап, эзірлеген шырынды өмірдің небір қуанышты күндерінде бұдан ... ... ... деп ... ... дәмді Назымға жолдауы әңгіме болады.
Тұрмыстың кәдімгі бір сәті. Поэма да ... ... ... ... жүрегіне ғана сиярлық азаматтық мейірім шуағы тез ... ... ... ... ... ... ... сюжет
ақындық сезім шырынымен шырайлана түседі. Нәзік лирикалық ... ... ... ... орнықты оралымдар болғанымен, жүрекке , жылы ... үзіп ... ... жыл ... сағынып, Дәп қазір бұл да
күшінде»— ... ... ... ... ... бәрі ... ... Қай оқырманды да тез баурап, қандай жүректі де тез жаулайды.,
Табиғи асыл тастардан тізген ... да ... ... ... әсемдік қүдіреті де табиғи бітімінде.
«Қырандар хикаясы» поэмасы басынан ... ... ... ... бай ... ... Басталуы да жігерлі, бейнелі:
Сонғы рет көкжиекті нұрға малып,
Қалжырап ... күн ... ... ... ... ақ ... ... алып,
Жатты үнсіз талы бұғып, тауы мүлгіп,
Жұтқандай бірақ қылғып бәрін ымырт... ... ... ... ... лиро-эпикалық тынысы терең. Бейнелі де ұтымды. Азамат
соғысының бір кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... түйіндеу, өмірлік ой-түйіндерге бару ... ... ... ... Ұлы Отан ... ... жазылған «Ұста» поэмасы
хақында да айтар едік. ... ... ... ... ... ... тынысын жеткізерліктей ұтымды пайдаланады. ... ... ... ... ... ... ... бергенін әңгімелеген
тұста:
Аяққа киіп аламыз,
Жаудырып алғыс ағаға.
Айнымай ұқсап қаламыз
Детдомның балаларына,— деген шумақ бар. Екі жол — ... ... ... ... ... кезіндегі ауылдағы ұстаған ақын жүрегінде:
«Сол бір үй ... ... ... ... жүрегі»,— деп жаңғырады. Ер-
азамат қолы тимеген «ырғалып тұрған арбалар» арқылы елестейді. ... ... ... тура бір ... Арудың аппақ төсін де Ақ дауыл ашты
жұлмалап...»
Міне, осыл ардың бәріне де ақыннын, суреткерлік кредосы, творчестволық
концепциясының ізі ... Оны біз, бір ... ... ... ... майда да мәнерлі кристалдары арқылы жеткізуге ... ... ... ... мінезін қауызға бөленген бір түйір дәнмен жеткізумен
пара-пар.
Сағи жырлары ойдың поэзиясы. Ой болғанда да, өз ... ... ... ... ... ... түздай, бірден көзге ұрмайды, дәмінен
сезіледі. ... де, ... ... да байқалатын ортақ көркемдік
заңдылық: қазақ өлеңінің әуендік сазы, ішкі ... ... мен ... ... ... ... туған нәзік кестелерінің
астасуы. Тұрмыстың ... ... ... дәрежеге дейін
ірілендіріп, үлкен әлемнің тынысын жеткізуі. Осының бәрі, ... ... бір ғана ... адам ... мен жан ... көзге шалына
бермейтін, түйсікпен түйсіну арқылы ғана ... ... ... ... ... ... ... айналдыруына қызмет
ететіндей.
Әрине, С. Жиенбаев қаламынан шыққан дүниелердің бәрі асыл, талантты
деуіміз де ... ... ... ақын творчествосы қазіргі поэзияның тыныс-
тіршілігімен етжақын тұрғаны күмәнсіз. Өзінің қолтаңбасымен қатар, ... әр ... ... ... ... де ... жылдардағы ауыл туралы этнографиялық ... ... ... Сағи ... сол кезеңдегі жинақтарында күшті.
Мінсіз көрінгенімен, мінезсіз өлеңдері көп.
«Әлия» кітабының өзегі ... ... да ... ... дүние.
Автор қабілетін танытарлық сәттер болғанымен, тұтастай поэма деңгейіне
көтерілмеген, жасандылық басым ... ... ... ... ... ... ... ақындардың өлеңнің соңғы екі-үш жолына салмақ салуы, болмаса
сондай екі-үш тапқыр жолға бола өлең ... бір ... ... ... одан Сағи ақын да шет қалмапты. Қазір ... ... ... сол ... ақын ... ... ... екенін, творчество ретінде кірікпегенін аңғарамыз. «Әстім мен
осы қырларда», «Пейіліне қарай берген бе», «Аңызақ ... ... ... ... де ... ... шарттылықтың салқыны тиген.
Сағи Жиенбаев творчествосын әдеттегідей тақырыпқа ... ... гөрі ... ... ... ... жүгіну
күшті. Тақырып дегенде, алғашқы ... ... ... ... кеңейтіп отырғанын айтпасқа болмайтын күшті ағыс — Ұлы Отан
соғысы. Бұл жөнінде ақын көп ... көп ... ... ... сұрапыл соғыс тауқыметін жалаң аяқ кешкен ... ... ... ... мұнда да уақыттың бадырайған қол табы
жатыр. Ол:
Бесіктен шыға сала — ... ... ... өз ... тиді ... де ... ешкім жоғын, Өстім мен желге еркелеп, Күнге ... ... мені ... ... ... жай ... де ... Тастады
тас-түйін ғып бар денемді. Ешкімнің шуағына жылынбастай... Болсам да шар
болаттай өте берік, Мен ... ... жете ... Мойныңа асылғанша-ақ,
кайран анам, Бір тамшы таңғы шықтай ... еріп ... бұл тағы да жасы ... ... ... отырған автор Сағи Жиенбаевтың жеке сөзі емес,
отыз бес — қырқыншы жылдардың тастай жөргегінен ... ... ... ... ... Ақын ... творчестволық өмірбаяны да күнгей көлең
кесімен ... сол ... ... ... ... ... атты жыр кітабына ... ... ... ... жан ... ... беннелі толғауға ден қоюымен назар аударады. Бнязы мінезді,
нәзік ... ... ... ... ... аңын бұл
кітабында да ... ... өз ... ... ... «Сүт туралы балладасын» оқып көріңізші. ... ... анау ... ... ... ірі ... жоқ. ... соның
өзінде талай сыр түйінін тарқатасыз. «Сауу ... ... рет, ... ... тұр жіберсе екен енді деп, Ол да — бала, Мен де бала — ... бала ... ... деп ... ... еске алуы ... сонау қиын жылдардың көрінісін автор бұл баладасында ... ... ... етіп ... ... ... ... отырып, дәуір көріпісін деталь, сұрапыл сырын ситуация ... — бұл ... ... өмір материалына ілесіп кетуінен емес, оң
солын танып толысқап азаматтың толғанысынан — парасатынан туған.
Соңғы иінді. Ең қиыи осы ара. Осы ... ... кос ана. ... екі
түрлі тілегі, Екі тілек, қрсылмайды — не шара?!
Күшену-зорлану жоқ, ... ... ... ... ... бар. ... сиыр ... өз төліне де татырмай біз талғажу еттік деп ... ... ... ... ... ... қалпында көрсету — әрі өмірдің
шынайы бір суреті, әрі ... ... ... ... бар ... бар ғой. ... ұғымның аясы кеңірек. Тапқырлық — тосын
тұрғыдан ... ... ... ... жанартаудай атылған бір сәті
болса таланттылық дегеніңіз сонымен ... ... ... ... ... Талант пен шебер деген ұғымдардың кейде ңатар қолданылып,
кейде туыс-тамырластығының ескерілуінің бір сыры ... емес пе. ... ... ... — шынайы шебер. Шеберліксіз талант тұл. Мұны жайдан
жай айтып ... ... ... ... таланттылық та, тапқырлық та.
шеберлік те бар. ... да ... күн мен ... күн арасындағы
апырмашылық. сұрапыл кезең сызы, кейіпкердің рухани әлеміндегі драма кәзге
елестеп, көңіл ұйырлықтай бейнеленген. ... ... ... молшылық
екенің жыр кітабының тұтастай алғанда етті ... атап айту ... ... ... тағы бір ... келтіре кетсек артың болмайтын
шығар. Үш шумағын ғана ... ... бір сәт ... құстар манымда.
Үстінде бұлттар мамырлап.
Турады шалғын.
тал билеп.
Бозторғай шыркап өлеңін...
Жүргендей бәрі әлдилеп.
Әлемнің жалғыз ... ... ... еді ... ... де ... сол ... жүрмін кеудемде.
Осыны оқығанда сізді ең алдымен толқытатын ой: ... өлең — ... ... сүйген ... ғана ... ... ... сөз. ... ... жерін сүймейтін адам бар ма! Ендеше айырма
неде? Айтуда. қалай айшықтауда! Егер «даламның» емес ... ... ... ... ... ... ... мейірленгендей әсер етер еді.
Ал одан кейінгі шумақта лирикалық кейіпкер өзін ... ... ғана ... ... ... сезінеді. Әркімнің-ақ ... ... ... ... Тағы да ... ... өзін осылай бөбек сезінсе адамдар
бірін-бірі дос, туыс деп ... ме еді, ... еді. ... ... ниет қой. ... ... те. бұл ... гәп — азаматтық әуеинің
жалаң ... ... ... ... ... өзегіне, лирикалық кейіпкердің —
ақынның азаматтық рухына айналуында. Осы өлеңнен ақын ... бір ...... ... пен ... ... ... емес,
сезімнің ойға жетелеуі аңғарылады.
Кейде ойға жетелемей, автордың жалаң ... ... ғана ... де бар. ... өлецдерді нашар деу обал. ақын талантының ізі тайға
таңба ... ... ... ... ... өлеңдердің қасында ортақол.
«кезекті» өлеңдер ... де ... тура ... ... тұр Алматыпын аспаны.
Жан-жағыңның жасыл бәрі.
Жас бәрі.
Оянды ерте жас көктемнің лебімен,
Орбнтасы.
Мнкроаудан.
Тастағы.
Тас көшелер ... ... ... ... тайғапақтап жүтіріп.
Араласып бара жатыр адамдар
Ағып өткен автоларға ілініп...—
деп тізіліп кете береді. Рас. мұнда да ... ... ... әлі ... ... ... өлендерден де автор қаламының қайратын шамалайсыз. Соған бір
мысал ретінде бір өлеңді түгелдей оқиықшы:
Бала да бүгін толып ... да ... өріп ... бірі ... келіп жүр.
Біреуі кіріп қойнына.
Біреуі міпіп мойнына.
Екеуі де ырза күшіне.
Екеуі де ырза ойнына.
Ойынға ... ... бәрі ... ... ... құпттай шабағы.
Шуылдап шағаласы да Шүйіліп келіп басына.
Білгесін оның батылын Қайтады кері асыға.
Біресе шашын бүралап Біресе сппап уқалап. Келеді ... ... ... ... айдың жатыр мұнартып, Ойнады-ау әбден құмартып. Теңізден шыққан
тентектен Теңіздің иісі тұр анқып.
Бұл ... ... өтер ... ... ой іздеп жатудың қажеті жоқ,
автор алдына ондай ... ... Оның ... сіз ... көрмеген, кейде
аңдап қалсаңыз да назар тоқтатып, көңіл толдыруға уақытыңыз бола ... ... ... жаңа қырынан көрінеді. Теңіз толқынының өзі бала құсап
ойнап, балаша асыр салғанда көз алдыцыз риясыз ... ... ... мен
күлкіге толып кетпей ме?! Толып жүрген бала да, өріп ... ... ... ... ... ме? ... жарыса толғанып,
қызыл сөзді тоге беру артық шығар бірақ бір ... — өлең ... ... бірі ... ... ... мен ... жарасымы жаныңызды
жадыратпады ма?! Рас, шағаланың шүйіліп кетіп баланың ... ... ... кері қайту — арзанқол шумақ күріш арқасында су ішіп ... ... кері ... ... тіркес те баланың батылдығын ... ... Ал. ... үшін ... соң ... ... көз ... қайтадан
ойнап жүре береді. «Теңізден шыққан тентектен, ... исі түр ... ... ... пісі де. ... исі де ... қытықтап,
мейірленіп қаласыз. Сонымен өлеңде жанды сурет. қимыл-қозғалыстардап
өрбіген образдар. ... ... ... ... ... бар. Әлгіндей шырайсыз
шумақ та бар. Бірақ тұтас ө.тең ... ... ... атты туындысына ешқандай жанрлық ... ... мен адам ... ... ... жағынан баллада деуге
лайықты спяқты. Орманшы қарт майданнан қашып орманда бой ... ... шарқ ұрып ... ... атып ... Мұндай оқиға басқа да
қаламгерлердің шығармаларында. мәселен. ... ... ... ... ... ... ... секілді повестерінде бар. Әйтсе де
аталған балада да ... ... ... өзінше тартымды шыққан.
Баласымен ұшырасқан шал оны бірден атып тастаса. жасандылық ... ... ... ... «оңай» тәсілге бармаған. Атын атағанда ... ... ... ... ... ... ... басты ешбір қылыш шаппаған,
Майданға бар!
Күнәңді жу!
Қайт, балам,—
деуі характер логикасыпан шыққан, опың ... ет пен ... ... жан ... ... ... әрі оқыс ... психологиялық
дайындық. Сол бетімен ұшты бала, Қайтпады... Есіңде жоқ — Не ...... ... ме, ... басты ма, Есінде тек — шүрішіесін
тартқаны.
Орманда ... ... ... қартты осы сәттегі жан дүниесіндегі
психологиялық драма оқырманды да селсоқ ... ... Өлең ... ... ғой. С. ... ... тән ... — өлең түйінінің
әсерлілігіне күш ... ... ... ... немесе оқиға-
ситуациялар драматизмін бірден бірге қоюлатуға ұмтылу аталған шығармадан да
байқалады.
Реті келген соң айту ... ... кей ... тек түйін үшін ғана
жазылған ба деп ... ... ... ... «Қазақстаным»
секілді өлеңдері жалпыға белгілі жайларды толғаныссыз тізіп келеді де, кілт
әдемі түйінделеді. Жалығып отырғаныңызда сол түйін солт ... ... ... ... Мысал.
Жиылған. жақын. алыстар
Жүзінен самал жел ессе,
Жөн сұрап.
Жаңа тапыстар
Жатады шүйіркелесін.
Таныспақ енді ... ... ... ... ... ... аймақтан....—
деген тәрізді сарын тағы да бес гаумақка созылып жалықтырын ... да ... ... ... ... ... ... тізіліп келе
жатқанда «Елестеп сол шақ көзіме, Қырларым, қала, қыстағым, Арқамды ... ... ... ... ... бір серпілтіп тастайды. Арқасын
туған республикаға ... ... ... биік ... ірі ... ... ... Әйтсе де, осыны айту үшін ғана жеті шумақ бойы
сөзді шұбырта беру — ақын шеберлігіне мін.
Қорытынды
Сағи ... ... ... Қай ... үшін мәселе
даралана алуында дедік. Жоғарыда Сағи шын ... ... ... орны бар ... я Сағи суреткер ақын әр ақын ... ... ... суреткерлікке көтірілетіндер сирек.
Диплом ... ... ... танытатын ... ... мен ... сай ғылыми тұрғыдан талдау
жүргізіп ... ... ... пікір жүргізілді ... ... сан - ... ... ... анаға, елге,
сүйгеніне деген махаббат сезімін паш ... ... ... Мұнд ... ... ... жетілдіре түлете түседі. Асқақ ... ... ... ... ... ақын ... өнердің
білгірі ретінде көрінеді. Сағи ... ... ... ... ... барған, ырғақпенде өлең ... ... ... да артық кем мінез басыр артық сөз бөтен ... ... Сағи ... біз тек ... ... ... ... ғана
маңызына жетіп әдебиет идеясының заңдылықтарына сай ... ... ... келтіре отырып, пікірімізді ... ... ... әлі де өз ... ... ... әдебиеттер
1. С. Мәуленов «Тел толқын» Алматы Жалын 1989 ж.
2. А. Егеубаев «Сөз жүейсі» Алматы дазушы 1985 ... Т. ... ... мен ... ... таным 2003 ж.
4. Д. Ыбраймов «Ой мен сөз» Алматы Жазушы 1985 ж.
5. ... және ... 13 ... ... ... 1988 ... Б. ... «Қазіргі қазақ лирикасының поэтикасы» Алматы
Жазушы 1988 ... З. ... «Сөз ... ... Жазушы 2007 ж.
8. «Совет Қазақстан жазушылары» Алматы Жазушы 1987 ... Ж. ... ... ... ... ... Өнер 2001 ... Қазақ ССР 4 том қысқаша энциклопедия Алматы 19898 ... С. ... ... ... Алматы Жазушы 1985 ж.
12. С. Қирабаев « Кеңес дәуіріндегі ... ... ... ... ... С. ... «Ор ... Алматы Жазушы 1969 ж.
14. С. Жиенбаев «Құралайдың салтына өлеңдер»Алматы Жазушы 1979 ж.
15. С. ... ... ... ... ... ... 1983 ... С. Жиенбаев «Нан мен күз өлеңдер мен поэмалар» ... ... ... Қ. ... «Әдебиет теориясы» Алматы Жазушы 1960ж.
18. Стил сырыАлматы ғылым 1974 ... М. ... ... сөздің патшасы, сөз сарасы» Алматы Жазушы
1973 ж.
20. «Көркемдік кілті шеберлік» Алматы 1985 ж.
21. ... және ... ... ... 1989 ... Т. Шапаев «Ой түбінде жатқан сөз» Алматы Жазушы 1989 ... З. ... «Жан ... ... Ел Орда 2004 ... ... ... дәстүр ұласуы» Алматы ғылым 1981 ж.
25. К. Бекқошин «Дәстүр және жаңашылдық» Алматы Жазушы 1969 ж.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Күләш Ахметованың лирикасындағы стиль және бейнелік мәселесі44 бет
Мазмұн мен пішін8 бет
Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы: Тарихи шындық және көркемдік шешім37 бет
Ілияс Жансүгіровтың поэмаларының көркемдік ерекшеліктері65 бет
Абайдың поэзиясының көркемдік ерекшілігі18 бет
Айтыс, оның түрлері мен көркемдік ерекшеліктері5 бет
Аударма өнері және көркемдік түсініктер туралы21 бет
Аударма өнері және көркемдік – эстетикалық, шеберлік проблемалары102 бет
В. Скотт шығармаларының аудармасындағы тарихилық пен көркемдік42 бет
Д. Исабеков шығармаларының көркемдік ерекшеліктері42 бет