Сұлтанмахмұт Торайғыров [ 4 бет ]



Сұлтанмахмұт Торайғыров (28.10.1893, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Уәлиханов ауданында дүниеге келген-24. 5. 1920 жылы Павлодар облысы Баянауыл ауданында қайтыс болған) - ақын, ағартушы.
С.Торайғыровтың 3 жасында шешесі қайтыс болып, 6 жасына дейін әжесінің тәрбиесінде болған. Кейін әкесі екі ұлымен Баянауылға көшіп, Торайғыр көліне таяу жерге қоныстанған. С.Торайғыров алғаш әкесінен ескіше хат танып, 13 жасында Мұқан, Әбдірахман, Тортай деген молдалардан дәріс алды. Өлеңге үйір, шығыстық сюжеттер негізінде жырлар туындатқан Мұқан молда тәлімінің С.Торайғыровтың ақын ретінде қалыптасуына игі әсері болғанымен, баянаулдық Әбдірахман молданың қаталдығы, өлең шығарғаны үшін жас қаламгерді жазалауы оның дін мен молдалар жайлы теріс көзқарасының қалыптасуына негіз болған. 1911ж. жаңаша оқыған Нұралы ұстазының көмегімен қазақ, татар тілдеріндегі әдеби кітаптармен, газет-журналдармен танысады. 1912ж. Троицкідегі Ахун Рахманқұли медресесіне түседі, бірақ мұнда бір жылдай оқыған ол өкпе ауруының зардабынан оқудан шығып қалады. С.Торайғыров енді медреседе оқуды қойып, орысша оқу іздейді, қала маңындағы елде жаз бойы бала оқытады. Осы кезден ақындыққа ден қойып, 1912-13ж. аралығында «Оқып жүрген жастарға», «Тәліптерге», «Ендігі беталыс», «Оқудағы мақсат не?», «Анау-мынау», «Жарлау», «Досыма хат», «Кешегі түс пен бүгінгі іс», «Түсімде», «Қымыз» т.б. өлендерін және «Зарландым» атты ұзақ очеркін жазды. Осы тұста «Қамар сұлу» романын жазуды бастады. 1913ж. күзінде Троицкіге қайтқан С. Торайғыров «Айқап» журналына жауапты хатшы болып жұмысқа орналасып, «Өлең һәм


      
      Сұлтанмахмұт Торайғыров (28.10.1893, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы,
Уәлиханов ауданында дүниеге келген-24. 5. 1920 жылы Павлодар облысы
Баянауыл ауданында ... ... - ... ағартушы.
С.Торайғыровтың 3 жасында шешесі қайтыс болып, 6 жасына дейін әжесінің
тәрбиесінде болған. ... ... екі ... Баянауылға көшіп, Торайғыр
көліне таяу жерге қоныстанған. С.Торайғыров алғаш әкесінен ескіше ... 13 ... ... ... ... ... молдалардан дәріс алды.
Өлеңге үйір, шығыстық сюжеттер негізінде жырлар ... ... ... ... ақын ретінде қалыптасуына игі әсері болғанымен,
баянаулдық Әбдірахман молданың ... өлең ... үшін ... ... оның дін мен ... ... теріс көзқарасының
қалыптасуына негіз болған. 1911ж. жаңаша ... ... ... ... ... ... ... кітаптармен, газет-журналдармен танысады.
1912ж. Троицкідегі Ахун ... ... ... бірақ мұнда бір
жылдай оқыған ол өкпе ауруының ... ... ... ... енді ... ... қойып, орысша оқу іздейді, қала маңындағы
елде жаз бойы бала оқытады. Осы кезден ақындыққа ден ... ... ... ... ... ... «Ендігі беталыс»,
«Оқудағы мақсат не?», «Анау-мынау», «Жарлау», «Досыма хат», «Кешегі түс пен
бүгінгі іс», ... ... т.б. ... және ... атты ұзақ
очеркін жазды. Осы тұста «Қамар ... ... ... ... ... ... қайтқан С. Торайғыров «Айқап» журналына ... ... ... ... ... һәм ... ... есімнен
жаңылғаным», «Қазақ тіліндегі өлең кітаптары жайына», «Қазақ тіліндегі оқу,
оқыту жолы ... т.б. ... ... осы ... жариялайды.
Журналда аз ғана уақыт қызмет еткен ақын 1914ж. жазда туған елі ... Ел ... ... ... ... Шоң серіктігі деген
ұйым ашпақ болғанымен, ісі жүзеге аспады. Осы жылы ... оқу ... ... ... ... ... түсе ... біраз дағдарысқа
ұшырайды. Осындай көңіл-күй әсерімен «Ләпет бұлты шатырлап», «Алтыаяқ»
сияқты өлеңдер жазған. ... ... ... «Бір ... ... ... сұлуға», «Қыз сүю», «Жан қалқам», «Өмірімнің уәдесі»,
«Гүл», т.б. өлеңдерін, «Кім ... атты ... ... ... ... ... 1915 жылы ... Қазақстанда жалданып бала оқытқан ол, 1916
жылдың күзіне дейін ... ... ... ... ... орыс ... 1916-17 ... қысында Томскіде орысша оқиды. Өмірден көп
қажау көрген ақын арманына жетіп көңілі көтеріледі , ... ойы ... ... ... өрмелеп шығып күн болам», «мұздаған елдің жүрегін
жылытуды» армандайды. Осы ... әлем ... ... ... кітаптарымен танысты. 1917 жылғы ақпан айындағы төңкерістен кейін
Семейде жаңа ... Алаш ... мен ... үкіметінің жұмыстарына
қатынасып, «Алаш ұранын» жариялады. Бірақ ауруы асқынып кеткендіктен оқуды
да, ... да ... 1918 жылы ... еліне біржола оралады. Ел
шаруаларының дау-шарларын әділ ... ... Осы ... ... ... көп оқып, «Шал мен қызға», «А, дүние», «Жас ... ... ... ... ... ... т.б. өлеңдерін
жазды. Оның шәкірттік кезеңдегі өлеңдері ... ... ... ... жас ... ... ... мәнін түсінуге деген
ұмтылысымен өлең түрімен ... ... ... ... ... Ол
қоғамдағы әділетсіздік пен әйелдердің ауыр тағдыры, діни ... ... ... ... ... пен ... теке-тіресін бай мен кедей
ұғымын ... ... ... тырысқанмен, бұл талпынысы биік ... пен ... ... ... алмады. С.Торайғыров 1912 жылдан бастау
алатын шығарманың жаңа кезеңінде ... ... ... ... бет ... ... оқу-білімге шақырды. «Туған айдай болып
туып, күнді алуға бел ... ... ... ... ... табу
жолында талмай ізденуді мұрат тұтады. Алғашқы үгіт мәндес өлеңдерінен кейін
ақын лириканың ... ... ... ... жан ... іс-әрекетін
суреттеуге ұмтылады. Оның жырларынан тағдырға мойынсұнбай, қасарыса ... ... ... тұратын өжет мінез танылады. Осы кезден
бастап ақын шығармаларында ескіні сынау бой көтерді. Ол ... ... ... ... ... мен ... ... салтына қарсы
күреседі. Табиғат, махаббат тақырыбына жазған өлеңдерінде ақын адам ... ... ... ... ... Ескіге қарсы көзқарас
оны қоғамдағы әділетсіздікпен қақтығысқа әкеледі. Ол өмір шындығын көркем
бейнелей келе ... ... ... ... ... толы ... ... «Қамар сұлу», «Кім жазықты» атты екі роман, төрт ... ... ... ... ... жариялады. С.Торайғыров
«Қамар сұлуда» әйел теңсіздігі мәселесін ... ... ... ... ... ... «Кім жазықты?» романында ауыл өмірінің шындығын
жан-жақты суреттей келе, ... ... ... ... дамымаған,
талапсыздық пен шаруаға қырсыздықты, жалқаулықты, алауыздықты сынайды.
С.Торайғыров поэма жанрын жаңа арнада ... Ол ... ... сан ... ... кеңінен қамтып, ой түйіндерін бүкпестен
өткір де ашық насихаттауға тырысты. ... ... ... ... ... елге ... ... көздеді. Ә.Бөкейханов,
А.Байтұрсынов, М.Дулатовторды таныстырып, бірі-күн, бірі-шолпан, бірі-ай
екендігін жазады, алаштықтардың ... ... ... жолындағы
еңбектерін саралайды. Алаш өкілдерімен қоса, қазақтың ... ... мен ... ерекше атап көрсетеді. «Адасқан өмір», «Кедей»
поэмаларының негізгі сарыны қоғадағы әділетсіздік себептерін ашу, ... ... ... Ақын бұл ... ... аулы шеңберінен шығып,
капиталистік қоғамға тән ... ... ... ... ... ... ... зор табысы. Мұнда ақын аз ғұмырында көзімен
көріп, ... ... ... ... ... ... ... ғана
тән асқақ үнмен ашына, ақтара жырлайды. Поэманың лирикалық кейіпкері түрлі
кәсіппен шұғылданса да ешбірінен қанағат, теңдік ... ... ... ... ақын түсінігендегі болашақ жаңа қоғамның бейнесі
жасалады. ... ... ... – адам ... өз тілегіне бағындыра
алады және соған ұмтылуға тиіс деген оптимистік қорытындыға саяды. «Кедей»
поэмасының бас кейіпкері де өз ... ... ... қоғам мен адам
арасындағы қайшылықты бітіспес күреске ұластырады. «Айтыс» поэмасы ... онда ... қала ... мен дал ... ... ... қайшылықты жақтары мен адамға пайдалы тұстарын ... ... ... ...... ... ... қоғамы
шындығын, ондағы жаңашыл ой-пікірді танытатын үлкен белес. Оның ... ... ... ... оның ... ... ... шындыққа, әлеуметтік тіршіліктің шынайы суреттеріне негізделген,
оның тенденциясы да ... ... ... – МЕМОРИАЛДЫҚ МҰРАЖАЙЫ ақынның әдеби мұрасын
сақтап, насихаттауға ... ... ... 1965 жылы ... ... ауданы С.Торайғыров атындағы Мәдениет үйінде ашылған ... ... мен ақын ... тұтынған жеке заттар мұражайдың төрт
бөлмесіне орналасқан. Алғашқы бөлмеге ақынның ... шағы мен ... ... ... мен ... келесі бөлмеде ақынның
замандас құрбылары жайында ... ... ... үшінші бөлмеге ақын
өмір сүрген ортаның күнделікті тұрмыс-жағдайын бейнелейтін материалдар,
төртінші ... сол ... ... ... ... қол ... жетістіктері туралы экспонаттар қойылған.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
С. Торайғыров шығармалары24 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыров3 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың педагогикалық көзқарастары5 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет
БЕЙІМБЕТ МАЙЛИН 17 бет
Алихан Бөкейхан6 бет
Бөкей Ордасы 4 бет
Бөкей ордасының құрылуы9 бет
ХХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті11 бет
Әлихан жаңғырығы. Ә.Бөкейханов өмірі мен өлімі.11 бет