Түрік-қазақ саяси және экономикалық байланыстары бүгінгі кезеңде [ 77 бет ]


Кіріспе

I-тарау Түрік-қазақ саяси және экономикалық байланыстары бүгінгі кезеңде
1.1. Түрік-қазақ саяси байланыстары: тарихы және қазіргі кездегі дамуы
1.2 Түрік капиталы—Қазақстан Республикасының экономикасында.

II- тарау Қазіргі кезеңдегі Түркия мен Қазақстан арасындағы мәдениет, ғылым және білім саласындағы байланыстар
2.1. Білім және ғылым саласындағы байланыстардың қалыптасуы және даму болашағы.
2.2. Мәдени байланыстардың бүгінгі қазақ-түрік қатынастарындағы алып отырған орны

ҚОРЫТЫНДЫ

Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі.

Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. ХХ ғасырды 90–шы жылдарының басы адамзаттың даму тарихында үлкен бір өзгеріспен басталды. Бүкіл Евразия материгіндегі ең қуатты деген, саяси аренада социализм мен коммунизм идеясын басшылыққа алған біртұтас республикалар жүйесі ыдырап, халықаралық аренада жас тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуының өзі халықаралық қатынастардың даму тарихында жаңа бір кезең туғанын көрсетті.
Бүкіл экономикасы, саяси және әлеуметтік дамуы бір орталыққа бағындырылған бұрынғы Кеңестер Одағы мемлекеттерінің ендігі жерде нақты даму бағытын белгілеп, қалыптасқан жаңа жүйеде өзіндік орнын табуы негізгі өзекті мәселеге айналды. Осы ретте тәуелсіздігін алған Қазақстан Республикасының алдында өзінің бар мүмкіндіктерін пайдалана отырып, сыртқы саясатта дұрыс бағыт белгілеп, бүкіл әлемдік даму үрдісіне тез арада қосылу міндеті тұрды. Ал бұл мәселе шетел мемлекеттерінің қолдауысыз, халықаралық ұйымдардың көмегінсіз жүзеге асуы мүмкін емес жағдай.
Қазақстан Республикасы тәуелсіз мемлекет болып жариялағаннан бергі он жылдан астам уақыт ішінде оның әлемдік қауымдастыққа енуі іс жүзінде аякталып, халықаралық геосаяси қатынастардағы орны мен ролі айқындалды.
Бүгінде Қазақстан Еуразия кеңістігіндегі өзінің тарихи дәнекерлік қызметін қайта жалғастырып, халықаралық аренада беделді де дәйекті бейбітшілік саясатын жүргізуде.
Қазақстанның отарлық дәуірде, одан соң Кеңес мемлекеті құрамындағы кезеңде белгілі себептермен үзіліп қалған дәстүрлі туысқандық байланыстарының қайта жанданып, тұрақты сипат алуы бүгінгі тәуелсіз мемлекеттің дамуы үшін аса зәру мәселе.Түркия мемлекеті, шет елдердің ішінде, 1991 жылы желтоқсанда Қазақстан Республикасының тәуелсіздігін мойындап, дипломатиялық қарым- қатынас орнату ниетін білдірген ең тұңғыш мемлекет болды.
Сол күннен бастап екі ел арасындағы байланыстар анағұрлым белсенді сипат алып, ынтымақтастығы нығая түсті.
Қазақстан Республикасы елдегі қайта құру ісін жүзеге асыруда Батыс Европа елдеріне қарағанда, Азия елдерінің даму үрдісінің жақындығын ескереді.
Бұл ретте түбі бір, діні бір, дәстүрі бір Түркия Республикасымен жақындасуы ғасырлар бойы түркі халықтарының аңсаған армандарының жүзеге асқандығын көруге болады. Дегенменде байырғы заманнан бері туыстас, тамырлас болған екі елдің кеңестік дәуірде үзілген байланыстарының қайта жандануы Ресей саясатында, бұрынғы коммунистік идеология үрдісімен «пантюркизм», «панисламизм» ниетін іздеу оқтын-оқтын көрсетіліп жүр.
1992 жылы Түркия Республикасының президенті С. Демирел Қазақстан мен Орта Азия республикаларына жасаған ресми сапары кезінде бұл жөнінде өзінің көзқарасын ашық айтқан: «Біздің мақсатымыз-пантюркизм емес.Біз бұл республикаларда тұрып жатқан түрік емес халықтардың мүддесінде нұқсан келтіруді мүлде көздемейміз.Бірақ біздің тарихи тамырымыз, біздің тарихымыз, мәдениетіміз де осы жерден бастау алады» [1,58]
Түркияның экономикалық, саяси, мәдени салалардағы көмегі Қазақстан мемлекетіне белгілі бір дәрежеде қолдау берері сөзсіз. Екі елдің өзара қарым-қатынасының қалыптасу барысы, даму деңгейі Алдыңғы және Орта Азия аймағы мен халықаралық аренадағы алатын орны мен бейбіт қатынасты қамтамасыз етудегі рөлі, аймақтың интеграцияны жүзеге асырудағы белсенділігі бүгінгі күні бұл мәселелердің өзектілігін айқындайды.
Бүгінгі күні Түркия мемлекетінің саяси қолдауы мен экономикалық көмегі, мәдени саладағы нәтижелі ынтымақтастығы нарықтық экономиканы құру бағытында дамып келе жатқан еліміз үшін үлкен жағымды факторға айналып отыр.
Қазақстан мемлекетінің сыртқы саясатының әр түрлі мәселелерін зерттеу, оның халықаралық ұйымдар шеңберінде шетелдермен жан-жақты ынтымақтастығың, соның ішінде Түркия мемлекетімен қарым-қатынасының дамуының негізгі тенденцияларына талдау жасау ғылыми жағынан да саяси көзқарас тұрғысынан да өзекті болып табылады.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Тәуелсіз Қазақстан Республикасының он жылдан астам уақыт ішінде Түркия Республикасымен орнатқан саяси, экономикалық және мәдени қарым-қатынастарын зерттеп, оның келешегін, проблемаларын айқындау, республиканың дамуында Түркиямен байланыстын алатын орның айқындау. Осы негізде диссертацияда мындай негізгі мәселелерді зерттеу міндеттері туындайды:
-Тәуелсіз Қазақстан Республикасы жарияланғаннан бергі кезеңнен қазіргі уақытқа дейін түрік-қазақ қарым-қатынастарының орнауы мен даму барысын зерделеу;
-қазақ-түрік байланыстарының саяси саладағы ауқымы мен екі елдің өзара дипломатиялық принцип негізінде ынтымақтастағының қалыптасуы мен нығаюын, құқықтық негіздерін саралау;
-экономикалық байланыстардағы қол жеткен жетістіктер деңгейі мен маныздылығын аңықтай отырып, түркі тәжірибесінің ел экономикасын қайта құруда табысты аяқтауға тигізер үлесін көрсету;
-Түркия мен Қазақстан Республикасы арасындағы мәдени байланыстардың әр салада, яғни мәдениет, білім, ғылым салаларындағы қазіргі ахуалын зерттеп, оның негізгі нәтижелерін саралау;
-Екі жақты байланыстардың әлі де болса шешімін табу қажет деген мәселелерді айқындау;
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Түрік-қазақ дәстүрлі тарихи тамырластығын, сол сияқты бүгінгі қатынастардың жан-жақты дамуына тікелей байланысты біраз еңбектердің бар екендігін айтуымыз керек. Түрік-қазақ қатынастарына арналған еңбектердің үлкен бір бөлігі бұл мемлекет, қоғам қайраткерлерінің, кәсіпкерлердің, саяхатшылардың қаламдарынан шыққан жол жазбалары. Олар көбіне газет, журнал беттерінде жарияланған мақалалар.Сонымен қатар бұл мәселеге арналған арнайы зерттеулер де бар. Олар монографиялар мен ғылыми мақалалар түрінде болып келеді.

Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі.
1. Нысаналина Н. С. Қазақ - түрік қатынастары //Cаясат – 2000 – февраль – март.
2. Назарбаев Н. Ә. Ғасырлар тоғысында - А. Өнер, 1996 – 290б.
3. Токаев К. Под стягом независимости. Очерк о внешней политике Казахстана – A: Білім, 1999-136б.
4. Қойгелдиев М. Тұтас Түркістан идеясы: Қалыптасуы, дамуы тарихы және бүгінгі жағдай //Иассауи унив-н хабаршысы -95-№3.
5. Құдышев О. Панисламизм және пантюркизм //Ақиқат.-95-№3.
6. Касенов У. Россия Закавказье и Центральная Азия нефть, трубопроводы, геополитика //Саясат-95-№2.
7. Нұсқабаев О.Ф.Будак Қазақстан – Түркия ынтымақтастығы //Ақиқат.-2003.-№6.
8. Мендикулова Т.М.Исторические судьбы казахской диаспоры: происхождение и развитие.-А.-Ғылым.-97,-264c.
9. Budak.F. Kazakistanin dunu, bugunu ve yarini. Ankara-2000-358
10. Saray.M. Yeni Turk Cumhuriyetleri Tarihi. Ankara-1999-439
11. Бұлұтай М. Қазақстан-Түркия//Ақиқат 2001 №12.
12. Ирмуханов Б.Политика и дипломатия внутри и снаружи//Казахстанская правда-1994-13 октябрь.
13. Кушкумбаев С. Казахстан и геополитическая ситуация в регионе Каспийского моря//Саясат-1996-№1.
14. Авдашева С. Турция национальная модель либерализации экономики//Вопросы экономики 1992-№11.
15. Күлімбетов М. Қазақстан – Түркия: бауырластық бастаулары//Қазақстан коммунисі-1991-№8-33-34б.
16. T. Erdogan, M. Akguni. Turkiye ile Turk Cumhuriyetleri ve Turk topluluklari arasinda yapilan anlasmalar ve faabietler. Ankara-1993-350
17. Фадлы Әли. Түркі тарихы тағлымы //Халық кеңесі-1994-2том.
18. І. Сманов, Ш.Орынбек. Түркі дүниетанымы мен менталитеті туралы// Ұлт тағылымы-2003 №2
19. Бергі тарихы және Қазақстанға келуі// Егемен Қазақстан-2005-26 мамыр
20. Тоқашбаев М. Туыстықтың түбі бір//Халық кеңесі-916 14наурыз.
21. Қазақ Советтік Социалистік Республикасы мен Түрік Республикасы арасындағы ынтымақтастық туралы келісім // Социалистік Қазақстан.-1991.-22 наурыз
22. Есдаулетова А.М. Становление дипломатической дружбы в Казахстане диссертация на соискание ученой степени к.и.н.А.-1998г.
23. Мұхамедов М. Қазақстан әлемдік қауымдастықта. А.-2000-166б.
24. Еровченко А. Түркілер ғасыры басталды ма?//Азия-92н, №2.
25. Акиол Т. Түркияның түркі тектес елдерге гегемондық жасауы мүмкін емес //Заман Қазақстан -1997-19қыркүйек.
26. Данилов В. В ожидании Столетия тюрок новые тенденции во внешней политике Турции //Московские новости, 1992-9 февраля.
27. Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары, келісімдері және жеке заң актілерінің бюллетені 1997-№5.
28. Тажудов А. Пантюркский ажиотаж и действительность //Новое поколение 1996-№3.
29. Түркиямен әскери ынтымақтастық қанат жаюда//Егемен Қазақстан 1996 - 4 қыркүйек.
30. Бюллетень международных договоров Республики Казахстан-А.-1998.-№1.
31. Тоқаев.К. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. А.Gauhar – 2002-668 б.
32. Арынов Е., Жуламанов Р., Елеусизов В. Иностранное участие в оздоровлении экономики Казахстана // Саясат-1985 №2
33. Жансевер Е. Сауда және экономикадағы бауырластық// Заман Қазақстан 1997-11 көкек
34. Ержанова Г. Казахстан Турция: сотрудничество поможет решить многие проблемы // Казахстанская правда – 1994 - 19 октябрь
35. Түркия мен Қазақстан арасындағы тауар айналымының таяу арадағы мөлшері 1миллиард АҚШ долларына жететін болды:[Каз Таг] // Егемен Қазақстан – 1995, 14 мауысым.
36. Иембекова М. ХХғ. 90 ж. қазақ-түрік қатынастары т. ғ. к. ғылыми дәреже алу үшін дайындалған диссертация. – 1998
37. Әбілдаұлы Б. Түрік – қазақ біріккен Ақсүт шағын кәсіпорыны //Ақ жол – 1995, 27 қыркүйек.
38. Встреча с деловыми кругами Турции // Казахстанская правда. 1997, 17 декабря.

39. Kazakistan Orta Asyanin Incisi.Almaty-2003-176

40. Токаев К. Казахстанская дипломатия: первые итоги, новые задачи// Мысль – 96 № 5.
41. Бакаев Л. К. Внешняя политика суверенного Казахстана //Саясат – 97№ 11.
42. Абдулпаттаев С. Қазақстан дипломатиялық және экономикалық қатынастарының алғашқы қадамдары //Ақиқат 1995№3
43. Төренияз Н. Ақтөбедегі Қазақ-Түрік фирмасы //Заман Қазақстан-1992 – 7 тамыз
44. ҚРОММ-2261-қор-5 тізбе-39іс-13-14 ,18,2-п
45. Төлеу Ж. Түркия Түркия бұғаздарынан мұнай өткізуге қарсы//Түркістан-2001-5-11 мамыр.
46. Мұхаммед Абдуллаұлы. Несие мен инвестиция //Қазақ елі-2003-№36.
47. Билиг Э.Қазақстан Турция [экономические и торговые связи ]//Казахстанская правда-1994-19октябрь.
48. ҚРОММ-2261-қор-1тізбе-18-іс-77,81,78-п
49. Олжай Қ.Біздің Веснет түріктің Неташ фирмасының қазақ жеріндегі қарлығашы болып табылады.// Егемен Қазақстан. – 1992-20 қазан.
50. Нұргалиева С. Веснет. Байқонырмен байланысқа шықты:[Қазақстан –Түркия кәсіпорны Веснет туралы]//Егемен Қазақстан – 95ж, 31 қазан.
51. Әбдіраш Ә. Анкара есігін айқара ашты //Егемен Қазақстан 1996ж -14желт
52. ҚРОММ-2261-қор-1 тізбе-38-іс-1-п
53. Бюллетень международных договоров Республики Казахстан. А. -1995 – № 2.
54. ҚРОММ-2267-қор-3 тізбе-20-іс-71-п
55. О визите Премьер- Министра Казахстана А.Кажегельдина Турецкую Республику //Панорама,-1997,7 март.
56. Жансеитов Ш. Иностранные инвестиции:не упустить бы нам свою выгоду// Мысль – 1994 №1
57. Қайыржанов С. Бауырластармен бірге болашаққа қадам: қазақтүрікмұнай ЛТД бірлескен кәсіпорнының жұмысынан //Атырау – 1997 – 12сәуір
58. Дикташ Х. Да не омрачит нефть наше кровное родство // Заман Қазақстан-1996-7 июня
59. Көшкенова А. Қара алтын саясат аясында немесе атышулы жобаның соңғы демі// Республика, 2001, 22 наурыз.

      
      Кіріспе
I-тарау Түрік-қазақ саяси және экономикалық байланыстары бүгінгі кезеңде
1.1. Түрік-қазақ ... ... ... және қазіргі кездегі дамуы
1.2 Түрік капиталы—Қазақстан Республикасының экономикасында.
II- тарау Қазіргі кезеңдегі Түркия мен ... ... ... ... ... саласындағы байланыстар
2.1. Білім және ғылым саласындағы байланыстардың қалыптасуы және даму
болашағы.
2.2. ... ... ... ... ... ... орны
ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі.
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. ХХ ғасырды 90–шы жылдарының басы адамзаттың даму
тарихында ... бір ... ... ... ... ... ... деген, саяси аренада социализм мен коммунизм идеясын басшылыққа
алған ... ... ... ... халықаралық аренада жас
тәуелсіз мемлекеттердің пайда ... өзі ... ... ... жаңа бір ... ... көрсетті.
Бүкіл экономикасы, саяси және әлеуметтік дамуы бір ... ... ... ... ... ендігі жерде нақты даму бағытын
белгілеп, қалыптасқан жаңа жүйеде өзіндік ... ... ... ... ... Осы ... ... алған Қазақстан Республикасының
алдында өзінің бар ... ... ... ... ... ... белгілеп, бүкіл әлемдік даму үрдісіне тез арада қосылу міндеті тұрды.
Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... асуы мүмкін емес жағдай.
Қазақстан Республикасы тәуелсіз мемлекет болып жариялағаннан ... ... ... ... ... оның әлемдік қауымдастыққа енуі іс жүзінде
аякталып, халықаралық геосаяси қатынастардағы орны мен ролі ... ... ... ... ... тарихи дәнекерлік қызметін
қайта жалғастырып, халықаралық аренада ... де ... ... ... ... дәуірде, одан соң Кеңес мемлекеті құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... қайта
жанданып, тұрақты сипат алуы бүгінгі тәуелсіз мемлекеттің дамуы үшін аса
зәру мәселе.Түркия мемлекеті, шет ... ... 1991 жылы ... Республикасының тәуелсіздігін мойындап, дипломатиялық қарым-
қатынас орнату ниетін білдірген ең тұңғыш мемлекет болды.
Сол күннен бастап екі ел ... ... ... ... ... ... нығая түсті.
Қазақстан Республикасы елдегі қайта құру ісін жүзеге ... ... ... қарағанда, Азия елдерінің даму үрдісінің жақындығын ескереді.
Бұл ретте түбі бір, діні бір, дәстүрі бір Түркия Республикасымен жақындасуы
ғасырлар бойы түркі ... ... ... ... ... ... Дегенменде байырғы заманнан бері туыстас, тамырлас болған
екі елдің кеңестік ... ... ... ... ... ... ... коммунистік идеология үрдісімен ... ... ... ... көрсетіліп жүр.
1992 жылы Түркия Республикасының президенті С. Демирел ... мен ... ... ... ... ... ... бұл жөнінде өзінің
көзқарасын ашық айтқан: «Біздің мақсатымыз-пантюркизм ... ... ... ... ... емес халықтардың мүддесінде нұқсан
келтіруді мүлде ... ... ... ... ... ... де осы ... бастау алады» [1,58]
Түркияның экономикалық, саяси, ... ... ... ... ... бір ... қолдау берері сөзсіз. Екі елдің өзара
қарым-қатынасының қалыптасу ... даму ... ... және Орта ... мен ... ... алатын орны мен бейбіт ... ... ... ... ... ... асырудағы
белсенділігі бүгінгі күні бұл мәселелердің өзектілігін айқындайды.
Бүгінгі күні Түркия мемлекетінің саяси ... мен ... ... ... ... ... ... экономиканы құру бағытында
дамып келе жатқан еліміз үшін үлкен жағымды факторға айналып отыр.
Қазақстан мемлекетінің сыртқы саясатының әр түрлі мәселелерін ... ... ... ... ... жан-жақты ынтымақтастығың, соның
ішінде Түркия мемлекетімен қарым-қатынасының ... ... ... ... ... жағынан да саяси көзқарас тұрғысынан да
өзекті болып табылады.
Зерттеу жұмысының ... мен ... ... Қазақстан
Республикасының он жылдан астам уақыт ішінде ... ... ... ... және ... қарым-қатынастарын зерттеп, оның
келешегін, проблемаларын айқындау, республиканың ... ... ... ... ... Осы ... ... мындай негізгі
мәселелерді зерттеу міндеттері туындайды:
-Тәуелсіз Қазақстан Республикасы жарияланғаннан ... ... ... дейін түрік-қазақ қарым-қатынастарының орнауы мен даму барысын
зерделеу;
-қазақ-түрік байланыстарының ... ... ... мен екі ... ... ... ... ынтымақтастағының қалыптасуы мен нығаюын,
құқықтық негіздерін саралау;
-экономикалық байланыстардағы қол жеткен ... ... ... ... ... ... ... ел экономикасын қайта
құруда табысты аяқтауға тигізер үлесін көрсету;
-Түркия мен Қазақстан Республикасы ... ... ... ... яғни ... ... ... салаларындағы қазіргі ахуалын зерттеп,
оның негізгі нәтижелерін саралау;
-Екі жақты байланыстардың әлі де болса шешімін табу қажет деген мәселелерді
айқындау;
Тақырыптың ... ... ... ... тарихи тамырластығын, сол
сияқты бүгінгі қатынастардың жан-жақты дамуына тікелей ... ... бар ... ... керек. Түрік-қазақ қатынастарына
арналған еңбектердің ... бір ... бұл ... ... ... саяхатшылардың қаламдарынан шыққан жол жазбалары. Олар
көбіне газет, журнал беттерінде жарияланған ... ... ... ... ... ... де бар. Олар ... мен ғылыми
мақалалар түрінде болып келеді.
Бұл жөнінде ең ... ... ... Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың халықаралық қатынастарға, еліміздің тарихи даму жолы мен
келешек стратегиясына байланысты еңбектерін атап өтуге ... ... атты ... ... тарауының «Түрік елі бойлығында»
атты бөлімінде Түркияға барған алғашқы сапар барысына және Түрік мемлекеті
басшылары ... мен ... ... ... ... ретіндегі екі
елдің арасын байланыстырудағы қызметтеріне баға ... ... ... ... ... айта ... ... «Түркияның
шынайы өмірі бұған дейін КСРО-ның ақпарат құралдарында ресми түрде айтылып
келе жатқанға атымен ... оның ... мен ... ... мені ... ... -деп жазады.[2; 199]
«Под стягом независимости» атты Қ.Тоқаевтың көлемді еңбегінің «казахстанско-
турецкие отношения» бөлімінде келтірілген деректік ... екі ... ... ... ... ... ... саралауда
маңызды бағыт берді[3]. Түрік-қазақ қатынастарынің әр алуан саласы жөнінде
жазылған біршама ғылыми мақалаларда тақырыптың ... ... ... қосуда. Н.Нысаналинаның «қазақ-түрік қатынастары» атты мақаласында
Қазақстанның тәуелсіздік алғаннан бергі жеті жыл ... екі ... ... даму ... қарастырған.[1]
Түрік-қазақ қарым-қатынастарындағы тарихи жақындастық мәселесін қарастыруда
тарихты тереңдеп әріге кетпей-ақ ... ... ... ... мүдделер
үндестігінен туындайтын мәселелер төңірегіндегі проблемаларды қамтитын
еңбектерге назар аударайық. Тарихшы ... « ... ... қалыптасуы, даму тарихы және бүгінгі жағдайы» атты мақаласында Алаш
қозғалысы мен Түркістан автономиясының тарихы, дала ... ... ... ... ... ол да ... ... мәдени байланыстарының өзекті желісіне айналды.Бұл зерттеулерден
түрік- ... ... және ... ... ... ... ... қалғандығына жауап табуға ... ... ... ... тағдыры, Мұстафа Шоқай сияқты ұлт-азаттық ... ... ... өмір жолы кеңестік дәуірдегі саясат бойынша
Түркиямен де ... ... ... Ал ол ... бұл мәселелер
көпшілік оқырман үшін жабық ... ... ... ... ... ... атты ... бұл ұғымдарға философиялық талдау
жасалып,түрікшілдік, ... ... ... мән-мағынасы ашып
көрсетілген.[5]
Қазіргі кезде Түркия мен Қазақстан арасындағы байланыстың ... ... ... ... назарын аударып отырған Каспий бассейні мұнайын әлемдік
рынокқа шығарудың тиімді жолын ... ... ... ... ... ... ... мәселеге айналып отыр.Осы мәселе
бойынша арнайы зерттеулер де жарық ... ... У. ... Каспий мұнайын әлем рыногына шығару жолдары үшін Ресейдің,
Түркияның т.б. мемлекеттердің арасындағы саясат және ... ... ... жасалған.[6] Осы мәселеге өзектес жазылған О. Нұсқабаев, Ф.
Будактың «Қазақстан- Түркия ынтымақтастығы» атты мақаласында ... ... ... баса назар аударған.[7]
Шетелдегі қазақ диаспорасының ... ... ... ... ... ... диаспорасының тарихи тағдырлары: пайда
болуы және дамуы» атты ... атап ... жөн. Онда ... ... ... ... Түркиядағы қазақ диаспорасының тарихы мен
бүгінгі жағдайы да қамтылған.[8]
Түрік тарихнамасында Қазақстан, қазақ ... ... ... ... ... ... мемлекеттер аясында қаралады. Мәдениет
саласында бүгінгі таңдағы түрік-қазақ қатынастарын зерттеуге арналған ... ... ... ... ... Ф.Будактың « Kazakistan dunu,
bugunu ve yarini( ... ... ... және ... ) ... ... ... қатарына жатады.[9] Анкарада қазақ тілінде
басылып шыққан бұл кітапта түрік-қазақ мәдени байланыстарының ... ... ... ... М. Сарайдың «Yeni Turk Cumhurietinin Tarihi»(
Жаңа түрік мемлекеттерінің тарихы) атты ... ... ... ... ... ... ... мәдениетіне негізгі саяси
оқиғаларға арналған. Кітап ... мен ... ... ... ... ... берілген.[10]
Түрік-қазақ қатынастары М. Бұлұтайдың « Қазақстан- Түркия» мақаласында жан-
жақты қарастырылып, одан әрі ... ... ... Р. ... Т. Сүлейменов т.б. авторлардың еңбектерінің
Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуы мен ... ... ... мен принциптері проблемаларын зерделеуге маңызы зор.[12]
Қазақстанның нарықтық экономика құрудағы қадамдарының табысты ... ... ... пікірлерін білдірген бірқатар еңбектер жарық көрген.
Солардың ішінде Г. Рахметова, С. ... ... атап ... ... « түрік кереметі» деп шулатқан бұл экономикалық
саясатының мәні мен ... тез ... ... көрінген нәтижесі біраз
зерттеушілердің назарын аударған. Бұл жөнінде С. Авдашеваның « ... ... ... экономики» атты еңбегінің де қосары мол
болды. Бұл еңбегінде автор Түркияның ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... елдің экономикалық жағынан артта
қалуын жою үшін ... ... 1950 ... ... 1970 ... жасалып,
нәтижесіз аяқталғаны, оның аяғы 1978-1980 ... ... ... ... ... Жаңа ... нәтижелеріне тоқталып бұрынғы КСРО
мемлекеттері үшін Түркияның бұл ... ... ... бар ... ... жасайды.[14]
Сондай-ақ « Егеменді Қазақстан», « Казахстанская правда», ... және ... ... ... « Заман Қазақстан», түріктің
"Катев", Катиад", "ДА" т.б. ... ... ... проблемаларына
арналған талдау-шолу мақалалары күнделікті жарияланды. Олар ... ... ... ... ... ... Тақырыптың мазмұның ашу барысында
Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік Мұрағатының
Қорымен жұмыс істелді. Негізінен Түркия мен Қазақстанның фирмалары ... ... қол ... екі ... келісімдер, Қазақстан экономикасын
өркендетуге атсалысып жатқан түрік фирмалары туралы аңықтамалар, ... ... ... ел арасындағы мәдени байланыстарға негіз болған мемлекетаралық ресми
келісімшарттар мен құжаттар. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... мекемелері мен
ұжымдарының өзара келісімдері мен солар бойынша атқарылған жұмыс нәтижелері
туралы материалдар да кеңінен ... ... ... ... ... ... барлық
жүргізіп жатқан саясатының жай- ... ... ... ... ... сапар арқылы барлық мағлұматтарды халыққа жеткізіп отыратын баспасөз
материалдарының деректік сипаты зерттеу жұмысын жазуда көп көмегін тигізді.
Бұл ... 1992 ... ... ... ... ... болып шыққан « Заман
Қазақстан» басшылығын екі жақты қарым-қатынасының барлық жағын ... ... мен ... ... материалдарымен көптеген мағлұматтарды
алудың басты көзі болды. Сонымен қатар « ... ... ... ... т.б. ... ... барысы туралы талдаулар жасауға септігі мол болды.
Республикамыздың мерзімді басылымдарымен қатар Түркия Республикасы ... етіп ... ... ... көптеген мәлімет беретін «DA»,
«MEDYA» атты басылым материалдары да ... ... ... ... ... ... ретінде ұлттық тәуелсіздік
идеологиясына сүйенген тарихилық принциптерін және ... ... ... ... зерделеу, ұлттық өркениет мүдделерін
пайымдау барысында екі елдің арасындағы саяси, ... және ... ... сыни ... ... әдістері алынды. Сонымен
қатар зерттеу барысындаТүркия мен ... ... ... қатар қоғамдық ұйымдар, мәдениет ... ... мен оқу ... ... ... нәтижесінде іске асырылған
шаралардың пәрменділігі мен дәйектілігін жинақтау, салыстыру, жүйелендіру
және талдау принциптері мен ... ... ... ... ... даму ... бір кездері іргесі
ажырап түркі халықтарының жақындығының аңықтап, кейінгі жылдары халықтардың
саяси, экономикалық, ... ... ... ... ... өркениетінің
де орны қомақты екендігін нақтылауға жасалып отырған зерттеу. ... ... ... табу және одан әрі ... жолдарын іздеуден
тұрады.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығын айқындайтын мәселелер:
- Түркі мемлекетінің тығыз байланыстары ешқандай ... ... ... ... ... аренадағы орны мен тәуелсіздігін алған ... ... ... ... Екі ел ... саяси, экономикалық, әскери және мәдениет
салаларындағы ынтымақтастықтың негізгі салалары ... ... ... ... ... ... Телекоммуникация саласындағы түрік инвестициясы ақпарат таралуын
жылдамдатып, ... ... ... ... ... келтірілген ғылыми тұжырымдар мен қортындылардың кейбіреулері
зерттеу ... ... рет ... ... Ал ... ... ... күшейтеді және дамыта түседі.
Зерттеу жұмысының практикалық маңызы. Қарастырылған мәселелер Түркия мен
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... пайымдауға септігін тигізеді.
Зерттеу жұмысының деректерін, тұжырымдарын және қорытындысын көмекші ... ... және де ... оқу ... ... ... ... болады.
Зерттеудің хронологиялық шеңбері: Егемен еліміздің Түркия мемлекетімен
дипломатиялық ... ... мен ... 1991 ... 2001 ... ... ... жұмысының сыннан өтілуі.Зерттеу жұмысының тұжырымдары мен
деректері ... ... ... көруде. Атап ... ... ... « Адам және оның ... ... атты ... « Түрік-қазақ экономикалық қатынастарының дамуы ... ... ... ... ... « ... ... бүгінгі
Қазақстан Республикасының экономикасында» атты мақалам жарық көрді //
Шәкәрім ... ... ... ... ... ... ... кіріспеден, 2 тараудан,
қорытындыдан және ... ... мен ... ... ... саяси және экономикалық байланыстары бүгінгі кезеңде
1.1. Түрік-қазақ саяси байланыстары: тарихы және қазіргі кездегі дамуы
Біз тәуелсіздігімізді ... ... ... көп ... білмедік. Оның
себептері белгілі.Түбіміз бір “түркі” екенімізді де ... ... Бұл ... түрік деудің орнына “түркі” сөзін әдейі алып отырмыз
. ... ... ХІХ ... ... Азия түріктерін Анадолы түріктерінен
ажыратып айту үшін алғашқыларын “түркі” деп атаған. Түрік сөзі тек Түрік
Республикасының ... ... ... ... ... ... қолымен ойдан шығарылған « түркі» деген ... ... ... ... өзі ... пайда болған дегенге келер болсақ,
ғылымда бұл жайында әлі бір жүйеге келе ... ... ... “Түрік” атауы жөнінде де біраз таластар бар.
Егер сан ғасырды ... ... ... ... ... шежіремізге
зерделей үңілсек, төрткүл әлемдегі түрік халықтарының ата жұрты бүгінгі
қазақ жері, оның ішінде ... ... Сыр ... [15,33]. Оны ... да ... ... ... даласын ата жұртымыз деп санап қана
қоймай, әрдайым сағынышпен еске алып, жыр ғып айтып жүрген.
Екі ... ... ... ... көңілі, тек кейінгі жылдары
ғана ғайыптан пайда бола қойған жоқ. Ұлы Қазан жеңісінен кейін де ... ... ... ... ... үшін ... ... көздеген. Бірақ, сонысы үшін олар “пантюркист” атанып,
жазықсыз, ... ... ... ... Ұлттың қамын ойлағаны
ұлтшылдық, ізгі ниеті іріткі салушылық саналып, ... ... ... ... ... ... ... саяси және мәдени
аспектілері белгілі. ... ... ... ... және ... озық ой ... қайтседе елді нығайту және басқа Европа елдері
сияқты модернизациялау мүддесімен туған-ды. 1912-1913 жылдарындағы Балқан
соғысы және ... ... ... ... ... идеясының қалыптасуына
түрткі болды. Империяның ыдырауы және одан ... ... ... бөлініп шығуы түріктердің бірыңғай ... ... ... нығайтуға жағдай жасады. Бұл мәселенің ... ... ... қалыптасқан “ тюркофилия” және “тюркология” болды [16,20].
Бір кездері Батыс Европада осы ... ... ... ... өнер
туындыларын иемдену, күнделікті өмірде пайдалану мода сияқты ... ... өнер ... табыну “тюркофилия” деген атпен тарихқа енді.
Сонымен қатар осындай кереметімен аты шыққан Түрік ... ... ... ... ісі ... арқасында тюркология ғылымы
дүниеге келді. Осының бәрі түрікшілдік идеясының қалыптасуына негіз болды.
Түркияда бұл идеяның негізгі өкілдері Жүсіп ... және Зия ... ... ... ... және ... Али Заде болды. Бүкіл
түріктерді біріктіру идеясын Қазақстанда Мұстафа Шоқай насихаттады [4,11].
Халықтар ... ... ... ... - ... ... ... коммунизм
күйрейді деп ешкім ойлаған жоқ. Ойлауға ... де ... ... ... көрінетін. Тек іргесі шайқалып, шаңырағы ортасына түскенде ғана
бірақ білдік. Және бұл соғыссыз, қан ... әрі ... ... Алайда,
Кеңес Одағының құлайтынын бұдан әлдеқайда ерте болжаған тұлғалар да ... ... ... ... ... ... ... Ататүрік 69
жыл бұрын 1933 жылдың күзінде, яғни Түркия Республикасының он жылдығына
орай сөйлеген сөзінде ... ... ... ... ... ... ... көршіміз, одақтасымыз. Бұл достыққа біз бүгін мұқтажбыз.
Бірақ, ертең не боларын ... ... айта ... Дәл ... империясы
сияқты ол да ыдырауы мүмкін. Бүгін уысына қысып ... ... ... ... ... ... ... сол кезде Түркия не істейтінін білуге
тиіс. Осы досымыздың билігінде біздің тілі бір, ... ... бір ... бар. Соларға қол ұшын беруге дайын болуымыз керек. Дайын болу
деген сөз сол күнді күтіп отыру деген сөз ... ... ... ... ... дайындалады? Тіл - бір көпір, тарих-бір көпір, наным-сенім- бір
көпір. Бүгін біз олардан тіл тұрғысынан да, ... ... де, ... ... да ... өте алыс қалып қойдық. Біз тұрған белес
дұрыс па, олар ... жер ... па ... есептеп жатудың пайдасы жоқ.
Олардың бізге жақындасуын күте ... ... ... ... Міне ... ... бір мемлекеттің негізін қалаған, ХХ
ғасырдың аса көрнекті ... ... ... ұлы перзенті Мұстафа
Кемалдың өсиеті орындалды.
1923 жылы Батыс Европа ... мен ... ... ... ... ... ... тырысты. Бірақ кейін Мұстафа Кемал бастаған түріктер
жеңіп шықты.
Осы жылдары қазақ ақыны М.Жұмабаев « ... ... » атты ... Ұлы ... ақын өз ... жүріп-ақ халық жауы атанып, атылып кете
барды. М.Шоқай 1921 жылы ... ... ... «Жас ... »
журналын шығарып тұрды. Тәуелсіз Түркістан идеясын ұстанған Т.Рысқұлов та
халық жауы ретінде атылып кетті.[18,124]
Түркияның ... ... ... ... ... ... күні ... қатты риза. Өйткені, атақонысы Шығыс Түркістаннан Қытайдың ... ... ... ... көп азап ... Үндістанға өткенде олар да
қудалап, кең дүниеде «сайғақ құрлы сая таппаған» қандастарымызға өз ... ... ... Баяр бастаған Түркия үкіметі еді.
Ұлттар саясатында « бөліп ал да ... бер » ... ... ... Қап тауында ежелден тұрып келе жатқан бір түрік халқын бір-біріне
қарсы қойып, тұрған ... ... ... ... ... т.б. деп бөле, жара қарайтын еді. КСРО қоластындағы сол ... ... 1928 ... ... дейін қуғын- сүргінде болды. Ел басында
отырған ... мен ... 1944 жылы ... ... ... аудандарында ежелден тұрып келген түріктерді Орта Азия ... жер ... Ұзын саны 115 мың сол ... 17 мыңы ... қаза болды[19,3].
Қазақстанға түскен бөлігін құшағы мен мейірімі кең ... ... ... алып, барымен бөлісті. Соның арқасында үкіметтен қанша қысым
көрсе де, еңбекқор түрік халқының ... тез ... ... ... Қазақстан тәуелсіздігін таныған әлемдегі бірінші ел ... ... ... ... ... ... ... байланысты бірігу идеясына ... ... ... жаңа ... белсенді түрде әзірлеуге кірісті. Құрамына
Қазақстан да кіретін Орталық ... жаңа ... ... ... көрсетуді Түркия өзінің тарихи міндеті деп есептеді.
Осы миссияны орындау үшін 1991 ... 14 ... ... ... ... Қазақстанға келді. Біздің елдің
президенті Н.Ә.Назарбаев сапар барысы жөнінде Түркиялық ... ... ... былай деді: “Қазақстан мен Түркияны ... ... аз ... ... ... екі ел Европа мен Азияның ... ... ... ... ... ... ... тілі және
мәдениеті тамырлас. Совет адамдары ... ... ... ... жері-Түркияға ертедегі Анталия еліне үлкен құрметпен қарайды.”
Бүгінгі таңда Қазақстан мен Түркия арасындағы байланыстың нығайып ... ... ... ... Бұл ... тұрғыдан басқаша жаңа
сапалық негізде, ... 1990 ... 25 ... ... мемлекеттік
егемндігі туралы Декларациясын қабылдады. Бұл егемендік көптеген қиындықтар
мен ... ... ... ... толығы түсуде. Бұған
республика басшылығы Назарбаевтың Н. Ә. Мәскеуден нұсқау күтпей-ақ өз ... шет ... оның ... ... өмірлік маңызы бар бірқатар
салалар бойынша ... ... ... бола алады. Орталық Азия
мемлекеттеріне қарағанда Түркия Республикасы Қазақстанды ата жұрт ... бір ... мол ... ... бар мемлекетпен болашақта
екі жақты байланыстың нәтижелі ... ... ... ... ... ... белгілі. Бұған бір жағынан Елбасымыз Н. Назарбаевтың
сыртқы ... ... ... ... бағыты, озық ойлары мен
бауырластық ниеті, Қазақстанның ... және ... ... ... келе
жатқан беделі назар аударарлық жағдай болып отыр.
Сөздің түйінін айтқанда, Қазақстан мен ... ... ... әлі де бірлесіп күш-жігер жұмсауды қажет ететін біраз мәселелер
бар. Бұл әлем халықтарына жаңаша ойлаудың, барлық елде ... ... оны ... ... ... ... адамның құқы мен жалпы
адамзаттық қазыналарды ... жаңа ... ... түрде
өмірге келуімен байланысты.
Бүгін бізге экономикалық интеграция қажет, біздің халықтарымыз жанды
рухани қарым-қатынаста болуы, өзара ... ... ... қалайды.
Бұл уақыттың үзілді-кесілді талабы. Түркия Республикасының ... ... ... осы бір ... ... ... деуге толық
негізім бар [20,4].
Президентіміз Н.Назарбаевтың шақыртуы бойынша болған бұл ... ... ... ... ... ... байланысты, достық
ынтымақтастықты одан әрі бекіте түсті.
Қазақ Советтік ... ... мен ... ... ... ... тілі мен дәстүрінің тарихи ... ... ... Ұлттар Ұйымының мапқсаттары мен принциптеріне сәйкес көп
жақты ... ... ... ... ... ... ниет
білдіре отырып және халықаралық қатынастарды сындарлы жаңа көзқарастарды
негізге ала отырып, ... ... Бұл ... екі ел ... дамуының негізін қалаған алғашқы ресми құжат болыап табылады.
1- бап.
Екі жақ саяси, сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық, экологиялық,
мәдени, ... ... және ... да салаларда өзара
ынтымақтастықты одан әрі кеңейтіп, тереңдете беруге ұмтылысын ... ... жақ ... және ... ... мен ... ... байланыстарды, коммерциялық мәлімдемелерді дамыту үшін қолайлы
жағдай жасайтын болады.
3- бап.
Екі жақ осы ... ... мен ... ... ... ... ... денсаулығы мен игілігі үшін пайдалану
мақсатымен ғылыми техникалық ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... ... инициативаларына
жәрдемдесіп, қолдау көрсетеді.
4- бап.
Екі жақ айналадағы ортаны қорғау және табиғат ресурстарын ... ... ... ... ... жақ ... осы ... техникаларды пайдалана отырып Қазақстан
мен Түркия арасында әуе қатынастарын орнатуға, радиохабарларын, телевизияны
және телефон байланысын ... ... ... жақ өз ... арасындағы мәдени алмасуларды байыту ... ... ... және ... ... дамытуға
жәрдемдесетін болады.
7- бап.
Екі жақ шығармашылық және кәсіптік одақтардың екі ел халықтарының ... ... ... ... ... ... мен Түркия Республикасы
халықтары ... ... пен ... ... ... ... асыруға жәрдемдеседі. ... ... мен ... ... ... ... ... дамытуға ерекше
назар аударылады.
8- бап.
Екі жақ әртүрлі саладағы мамандар мен ... ... ... ... ... ісіндегі ынтымақтастыққа зор маңыз береді,
мектептер мен жоғары оқу орын студенттерін, стажерлерін, ... ... ... ... жақ өз республикалары арасында консулдық ... ... ... консулдық өкілдіктер ашуға ниет білдірді.
10- бап.
Осы келісімнің қолданылып ... екі ... және көп ... ... ... ... праволар мен міндеттемелерге ешқандай қатысы болмайды.
11- бап.
Осы келісім екі жақтың әрқайсысының заңдарына сәйкес ... ... ... ... орыс және түрік тілдерінде екі дана ... ... 1991 жылы 15 ... ... және де үш ... күші ... ... екі мемлекеттің туыстық бауырластығының және бірін ... ең ... ... еді. Осындай ізгі келісімдерден кейін, көп
күндер өтпей-ақ, яғни 1992 жылдың ... ... 21-і күні ... ... ... Аргун Өзпай ел басымызға ... ... ... өз ... ... Бұл ... ең
алғашқы елшілік еді. Ал бұл салтанаттан кейін 1992 жылы мамыр айының 16-сы
күні Қазақстан ... ... ... жарлығымен
Қазақстанның шет елдердегі бірінші елшілігі Түркия ... ... ... [22,42].
Дербес дамуының алғашқы қадамдарында тәуелсіз Қазақстан тең құқықтылық
негізде дүние жүзілік қауымдастыққа ену үшін Түркияның саяси қолдауына ... Оған ... ... құру мен ... патернализмінен босану үшін
мүмкіндіктер алуға сыртқы байланыстарды диверсификациялау қажет ... ... және Орта Азия ... ... ... көз жүгіртер болсақ әр түрлі пікірлер бар. Қалай десек те ... ... ... “жаңа” түркі тілдес мемлекеттердің пайда болуы жаңа
гео-саясаттық фактрдың өмірімізге енгендігін дәлелдейді. ... ... ... ... ... ... ... шекаралас мемлекеттер ғана
емес, сонымен қатар бүкіл халықаралдық қауымдастықтың санасуына тура ... ... бұл ... ... ... ... тілдес Тәжікстанға көз
тастап, барынша назар аударған әрине оларға этникалық және тарихи ... ... мен Иран ... ... саясаттанушылардың пікіріне
қарағанда, Иран өзінің Солтүстік шекарасы ... ... ... қайта өрлеуіне мейлінше қолдау танытпақ. Түркия болса өз ... ... ... ... ... ұқсас
принциптердің қалыптасып, нығая түсуіне ықпал етуге тырысады [22,16].
Түркияның мемлекеттік моделі Республиканы құрушы Ататүріктің ... ... ... ... ... үлкен беделге ие. Ол Ислам
конференциясы ұйымының мүшесі [25,11]. Бұл күнде Түркия өз ... ... ... ... ... Иран ... діндарларының тарапынан сынға ұшырауда. Бұдан
мұсылман ... ... Иран мен ... ... және
мәдени өмірдегі бақталастығы аңғарылады. Иран барлық елге ... ... ... Иран ... ... қолымен Вашингтон от көсеуде.
Сөйтіп ыдырап ... ... ... ... ... таңдауға
итермелейді” делінген [26,5].
Түркия мен Орталық Азиядағы ... ... ... ... келе ... ... байланыс Грецияны да алаңдататыны
байқалды. Олар бұдан Түркияның империялық көзқарасын және ... ... 1992 ... ... грек ... “Түркия Орталық Азия
Республикаларынан ядролық қару және ядролық техникаларды ... ... ... [26,6]. ... ресми адамдары бұл алып қашпа сөздерге тойтарыс
берген еді.
Қазіргі кезде ... ... ... пантюркизмнің жандануы
туралы айтудың негізі жоқ. Әрине, ... ... ... ... ұйымдарға әсері болды. Олардың ... ... ... деп жар ... ... те, Түркия түркі мемлекетінің саяси-экономикалық одағын
құру арқылы аймақтағы жетекші ролге ұмтылып отыр. ... ел мен ... ... ... мен ... арманы мен тілегі қабысып жатса,
соның өзі де бір ... қой. ... ... ... ... атамекеніне ат ізін салып, елмен етене араласып, жиі
келуі дәстүрге айналды. Оның ... екі ... да ... ... ... ... келіп, іскерлік тығыз қарым-қатынас
орнықты. Оның нәтижесінде екі ... да ... сай ... ... іске ... ... ... Н.Назарбаев өзінің
“Ғасырлар тоғысында” кітабында екі ... ... ... ... дейді: “Қазақ-түрік қатынастары шапшаң қарқынмен дамып келеді. Қазір
экономикада, мәдениет, білім саларының ... да ... өте көп. ... халықтарымыз - әрі терезесі тең ықпалдастар,
әрі тегі мен түбі бір ... ... ... ... ... ... қадірлеп, мақтан тұтады”[24,20]
Қазіргі кезде ЭЫҰ- на тәуелсіздігін алған түркі тілдес мемлекеттердің
бәрі мүшелікке еніп, ... ... ... ... ... үлес
қосып отыр.
Аймақтық дәрежедегі үлкен маңызы бар бұл ... ... ... ... Азия ... қосылғаннан кейінгі негізгі жемісті кездесуі
1992 жылы 9-10 мамыр аралығында Ашхабад қаласында өткізілді. Бұл ... ... ... ... Өзбекстан, Түркменистан, Қырғызстан
Республикаларының Президенттері қатысып, өзара ... ... ... келісімдер арқылы шешіп жағдай ... ... ашып ... біраз мәселелер бір ғана бейбітшілік, туыстыққа
негізделгенің көрсетті [22,62].
Осы кездесулер қорытындысы “ Біріккен ... “ және ... ... қабылдануы болды. Бұл құжаттарда аймақтағы
экономикалық, ... ... ... ... ... ... сындарлы жүзеге асырылуы халықтардың ... ... ... үлес ... ... ... ... жандануына үлесін
қосатындығы айтылды. Ұйымға қатысушы елдер инвестициялар ... ... ... ... өткізуде, сауда ісін жандандыруда, біріккен
банктер, шағын кәсіпорындар құруды, автомобиль, темір жол, әуе және ... ... ... газ бен ... әлем ... тасымалдауда
бірігудегі, Азиядағы өзара іс- қимыл және сенім ... ... ... ... ... бірігіп атқару негізделді.
1992 жылы 30-31 қазан аралығында Анкарадағы жоғары дәрежелі кездесу
байланыстарды одан әрі ... ... ірі ... ... [27,36].
Мемлекет басшылары тілінің, мәдениетінің, тарихының жалпы ... ... ала ... ... және ... ... байланысты
нығайтудың мәселелері жөнінде пікірлесті. Бұл кездесудің Ресейді де, басқа
да мемлекеттерде де алаңдатып ... ... ... ... “ Анкара Үндесуінде” мемлекет басшылары бұдан былай
байланыстың ... ... ... ... ... ... ... мүдделерін білдірді. 1994 жылғы 18-19 қазан аралығында
Стамбул қаласында өткен ... ... ... мемлекеттердің
халықаралық ұйымдар шеңберіндегі, әсіресе Біріккен Ұлттар Ұйымы құрамында,
бейбіт принцип негіздерін басшылыққа ала ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы кикілжін,
Тәжікстан мен Ауғанстан ... ... ... елдердің пікірлесуі
арқасында бейбіт шешімдерін ... ... беру ... ... мәжілістің мақсатының бірі- түркі тілдес мемлекеттердің Анкара
кездесуінен кейінгі кезеңдегі байланыстарының нәтижесін ... ... ... ... ... ... белгілеу
болды.
Осының өзі Түркия мемлекетінің қайтсе де аймақтағы өзінің басшылық
ролін тағы бір айқындатып тастады. Түркия ... С. ... ... аша ... ... ... үш жыл ... Орталық Азия
мемлекеттерінің ынтымақтастығы өзара келісімдер негізінде қалыптасып,
олардың Түркиямен саяси, ... және ... ... ... ... атап ... Алайда 1993-1994 жылдары Түркияның көмегіне
сүйеніп, оның даму моделіне қызығушылық сәл ... ... ... Түркияның экономикалық көмек мүмкіндігі уәде еткеннен төмен
екендігі аңықталды, екіншіден, Түркияның ... беру ... ... ... ... беру ісінен төмен екендігі белгілі болды. Соған
қарамастан Түркияның аймақтардағы беделі артпаса ... жоқ. Оған ... ... ... ... ... ... барлық
саласындағы белсенділігі. 1995 жылы 25 тамызда Бішкек ... ... ... ... бас ... ... тілдес мемлекет басшылары
өздерінің жобаларымен, ұсыныстарымен келуі кездесудің маңызын ... « ... » ... ... ... ... ... білдірілді. Армения мен Әзербайжан арасындағы
кикілжінді БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінің резолюциясымен ... ... ... мемлекет басшылары Қазақстан, Қырғызстан және ... ... ... жасайтындықтарын білдірді. Экономикалық, саяси,
мәдени қатынастардағы нақты шараларды белгіледі.
Аймақтық дәрежеде мемлекет басшылары бұл ... газ және ... ... ... аударылып, мемлекет басшылары Түркиядан Европаға
Жерорта ... ... ... бұл құбыр құрылысын қолдайтындықтарын
білдірді.
Түркі тілдес мемлекеттердің бұл дәстүрлі кездесулері ... ... ... үшін қауіп тудыратындай ұйым еместігін өзінің халықаралық
қатынастардағы қосып отырған үлесімен дәлелдеп отыр.
1996 ... 21 ... ... ... ... ... қатынастар жүйесіне енген, кемелденген кезіне ... ... ... осы уақытқа дейінгі байланыстардың жеткен дәрежесіне
қанағаттанарлық білдіріп, ендігі кезекте табиғатты қорғау, экологиялық ... ... ... көмектесу, Арал теңізі ... ... ... ... ... талқылады.
Ежелден дипломатиялық қатынас орнамаса да халықтарда экономикалық
мүдде тұрған жақындастыратын сауданың ... ... оны ... ... негізінде дамытуда жан-жақты қолдау көрсету ойластырылды.
Ортақ тарих, мәдениет негіздерін үндестіре дамытуда жеке мекемелердің,
университеттердің, ... ... ... ... ... жалпы көріністерінің жаңғыруына қолдау беру
туралы келісілді [27,38].Түркия түркі ... ... ... құру арқылы өзіне қолайлы деп санайтын аймақтағы жетекші ... ... ... Жаңа ... ... ... ... жаңа тәуелсіз
мемлекеттері мен Әзербайжан пайда болғанға ... ... Таяу ... ... ... біршама оқшаулау қалған еді [23,166]. Сол кезде ... ... ... ... елдерінің алдыңғы қатарлы ... ... осы ... ... ... ... Түркия халқының
көпшілігі дәстүрлі исламды сенім ете отырып, өз елдерін әлем қауымдастығына
зайырлы мемлекет деп ... ... ... бүгінгі дамуы арқылы
исламның прогресске бөгет емес екенін де дәлелдеп отыр.
Көптеген батыстың саясатшы мамандары зиялы ... ... ... ... ... ... жаңа құрылған мемлекет халықтарымен
тілдік және ... ... ... ... ете ... және осы
республикалардың, әсіресе Қазақстан исламның табандылығының арқасында
өздеріне ... ... бас ... ... жағдайда тұр деп
есептейді. Осы көзқарас бойынша Түркия мен Иран ... ... ... ету
үшін бәсекелестікке түсе бастады.
Осы қалыптасқан жағдайға орай Орталық Азияға ықпал ету үшін ... мен Иран ... ... ... ... барлық
республикалары халықтарының санасы мен ұлттық өмірлерінде исламның ықпалы
мен оның тереңдеп енуі ... бұл ... еш ... ... ... ... Бұл ... басшылығының мемлекет
құрылысына деген клерикалды бағытты қолдамауынан және ... ... ... ... көптеген мәлімдемелерінен кейін ... ... ... мен ... ... да мемлекеттер үшін “пантюркизм”
принципі бойынша саяси одақ құру идеясы да ... ... ... ... ... ... ... президенті Н.Назарбаев өзінің
“Ғасырлар тоғысында” кітабында былай деп жазады: “Тұрғыт Озал Қазақстанға
бірнеше рет келіп ... Ол, ... ... ... Азия ... ... ... тату-тәтті қарым-қатынас орнату үшін ғана емес, ... ... ... ... етіп келген арман-түркі мемлекеттерінің аса
қуатты ... ... ... ... көздеп келіп жүрді. Ол
пиғылын жасырмайтын Тұрғыт Озал, Байкалдан Жерорта теңізі мен Дунайға дейін
созылып ... ... ... ... ... Ұлы ... ... мұратын
жақтайтын.
Түркі мемлекеттер басшыларының Стамбулдағы бірінші кездесуі тұсында,
бұл мәселе түрік әріптестеріміз әзірлеген мәлімдемеде ашық ... ... ... бен ... ... ... ... Түркиямен ықпалдасуға бағыт аламыз делінді. ... ... ... ренжітуге тура келді. Мен бұл мәлімдемеге қол қоймайтындығымды
айттым. Біз тек экономикалық, гуманитарлық, саяси байланыстарды жақтаймыз
дедім. Түбіміздің бір ... рас. ... да рас, ... көп ... де шын. Ұзақ ... бір-бірімізден қол үзіп
қалғандығымыз да белгілі. Мен жаңа ғана ... ... ... ... ... ... қадірлей отыра, өркениетіміздің үзіліп
қалған сабақтастығын ... ... ... ... біз ... және ... ... үзе алмайтынымызды, кіммен
болса да, енді ... ... тең емес ... түсе
алмайтындығымызды ескерттім.”
Түркия президенті Т.Озал елбасымыздың дәлелдерін жақсы түсінді. Достық
қатынасымызға қаяу ... жоқ. ... мен ... ... ... ретіндегі қарым қатынасы ойдағыдай өрістеді. Тұрғылт Озал ... ... - ... ... екі жаққа бірдей тиімді ... ... ұға ... ... ... мен журналдары Н.Назарбаевтың пантюркистік ұмтылысқа
үзілді-кесілді тойтарыс бергендігі турасында көп ... ... ... ... ... Орта Азиядағы мемлекеттердің
тәуелсіздігін ... ... ... қоғамдық ұйымдарында
пнтюркизмнің бастамалары бой ... ... ... ... қалыптасты.
1992 жылы Түркия Республикасының Премьер Министрі Сүлеймен Демирел
ресми сапармен Қазақстанға ... ... бұл ... жөнінде былай деген
еді: “Біздің мақсатымыз пантюркизм емес. Бұл жер ... ... ... тағлымымыз және біздің мәдениетіміз осы жерден басталған”[1,58]
Қазіргі күні Түркия ... ... ... ... бағыт ұстанғанын көрсетіп отырған жоқ. Ал бұл ынтымақтастық
басқа түркі тілді емес мемлекеттерді ... ... ... ... ... Республикалық ұлттық партияның
лидері Н.Н.Лысенко ... ... ... ... ... жазды.
Тіпті кейбіреулерінде Түркия бастаған мемлекеттермен үлкен қақтығыстардың
да болуы ықтимал деп ... Ол бұл үшін ... ... ... ... Ресей бірігіп олардан бұрын қимылдауымыз керек деген
еді[28,15]. 1992 ... ... ... ... ... мемлекеттердің
басшыларының Анкарадағы бас қосуында Түркия Республикасы Президентінің
“Түрікшілдік” идеясын тек Қазақстан ғана емес ... да ... ... ... тең ... достық қатынастарға ұмтылып, бейбітшілік
сүйгіш саясат жолын ұстауды жариялап, өзінің ... ... ... ... алға ... ... қол жеткізуге болатын Қазақстанның
нақты саяси тәуелсіздікке деген ... ... ... ... халықаралық жиындарда атап көрсетумен ... ... ... мен Орта Азия ... қоса ... ... топтарға ене отырып, Қазақстан ТМД ... ... ... және ... ... түспей-ақ, Ресеймен тығыз
достық қарым-қатынастарды сақтауға барынша ынталы боллып отыр. Экономика
мен мемлекеттілікті табысты ... үшін ... ... ... ... ... мен ... қажет, сондықтан, ол басты-басты
бүкіл әлемдік еуропалық саяси және экономикалық ... ... Осы ... ... ... ... ... Түркиямен
қатынасқа аса маңызды орын берілген.
Осы жылдары экономикалық қатынастармен қоса екі ел ... ... ... ... 1996 ... қыркүйек айында Қазақстан қорғаныс
министрі Ә.Қасымов Анкарада ресми сапармен болды ... ... ... ... министрі Т.Гайанмен және қарулы күштер бас
штабының бастығы ... ... ... және ... ... екі ... ... одан әрі дамыту жөнінде
келіссөз жүргізді.
Екі мемлекет Біріккен Ұлттар Ұйымы ... ... ... пен қауіпсіздікке қол жеткізу үшін біріккен күш-жігер салушылар
ретінде 1994 жылғы 8 ... ... ... ... ... ... Үкіметі арасындағы әскери ғылым, техника және ... ... ... ... ... ережелерін ескере отырып
келісім шартқа қол қойды.
Бұл келісімнің негізгі ... екі ел ... ... ... ... жақсарту, тиісті ұйымдар арасында қару-жарақ
алмасу, екі ел арасында ... ... ... құру және екі ... мен ... ұйымдары және өнеркәсіптері арасындағы
тікелей байланысқа ... ... ... ... ... ... саладағы ынтымақтастықты кеңейту
жөніндегі өзара түсіністік туралы мемарендум мен ... және ... ... ... ... шарт жасалды [30,30]
Сондай-ақ, осы жылдың яғни 1996 жылдың 18 қыркүйегінде ... ... ... ... орынбасары Хасан Коркмазжан бастаған
делегация Алматыға келді [30,36]
Мәжіліс палатасының ... ... ... пен ... ... ... ... парламент аралық байланыстың тиімді
жақтарына көп мән ... Екі ... ... ... ... кездесуде түркиялықтар біздің еліміздегі жергілікті
өзін-өзі басқару туралы ... ... ... ... өз ойларын
ортаға салды.
Қорыта айтқанда, Түркия ... ... кең ... ... ... ... ... саласындағы басты
міндеттерінің бірегейі. Түркияның және Европа, АҚШ ... ... ... ... ... ... территориялық тұтастығы мен
игерілмей жатқан мол байлығы, сонымен қатар елдегі саяси тұрақтылық ... ... ... ... ... Екі ел ... мен кәсіпорын басшыларының жоғарғы деңгейде қол қойған шарттары,
декларациялар, келісімдер қызу ... ... ... ... ... Түркия мен Қазақстан халықаралық дәрежеде әлемнің ... ... ... ... ... капиталы—Қазақстан Республикасының экономикасында.
Нарықтық қатынастарға өту жолын таңдаған Қазақстан басшылығы Республика
экономикасын ... мен ... ... жүйесін жасап,
экономикалық реформалардың түрік ... ... ... мен Қазақстан арасындағы экономикалық және ... ... ... ... ... ... екі елдің арасындағы өзара тиімді ынтымақтастық пен
нәтижелі байланысты дамытуды көздеген негізі ... 1991 жылы 15 ... ... ... ... ... ... мен сол жылы 26
қыркүйекте қабылданған сауда, экономикалық және ғылыми—техникалық
ынтымақтастық туралы келісім болып отыр [31,509].
Он жыл ... екі ... ... ... қай ... ... ... көру үшін әр салаларға бөліп, нақжылай түссем
деймін.
Қай заманда болсын арнайы ... ... ... да ... ... жалғастыратын негізі байланыс көзі—сауда. Өйткені географиялық
орналасуы, территориялық мамандануы, табиғатының, климатының ерекшілігіне
байланысты халықтар арасында бірінде жоқ ... ... ... тұру
ежелден қалыптасқан. Осыған орай түрік—қазақ байланыстарда да алғашқы
қадамның бірі ... ... ... ... ... ... КСРО елдерімен сауда
қарым—қатынасының ... ... ... де, ... ... сауда
байланысы нығая түсүде: 1993 жылы сыртқы тауар шығару 14% ... ... 25%-ға ... өсті ... даму ... мәліметтері бойынша республика шетел
мемлекеттерінен негізінен машина, ... ... ... көліктерді сатып алады. Сонымен қатар республикамызда азық-
түлік (15,1%), ... ... ... (8,4%), ... өнімдер (6,7%),
қара металлдың жеке түрлері мен одан жасалған бұйымдар (6,8%) әкелінеді
[32, 102].
1991 жылы ... ... Т. ... алғашқы сапары сауда қатынасын
жан—жақты дамытуға себеп болды. Содан бері Түркия мен Қазақстан арасындағы
сауда байланысы жыл ... ... ... оны ... ... көріп
отырмыз.
Сауда айналымының көлемі жағынан Түркияның ТМД елдерімен ... ... 3-ші орын ... ... ... ... ... өнеркәсібінің өнімдерін,
өңделген тері, оның өнімдерін, транспорттық көліктерді, оның ... ... әр ... тауарларын және темір, болат ... ... ... ... [33, ... ... негізінен мемлекеттік сыртқы сауда ұйымдары арқылы
жүзеге асырылды. Кейіннен бірлескен кәсіпорындарың сауда саласындағы үлесі
арта түсті.
Екі ел арасындағы ... ... ... 1991 жылы ... ... жуық
болды. Түркияға тауар шығару 1,5есе өсті. Жалпы ... ... 1992 жылы ... ... ... 29,3млн. доллар болса, оның
ішінде импорт 19,4млн. доллар, экспорт 10,5млн. доллар болды. Ал 1993 ... ... ... ... оның ... ... 87,2млн. доллар,
экспорт 49,1млн. доллар болды. Түркия ... ... ... біздің ел
экономикасына 500млн. долларға жуық ақша аударған екен. Бұл ... әр ... ... және ... ... ... [34,6].
1995 жыддың 12 маусымында Түркия президенті С. Демирелдің Қазақстанға
ресми сапармен келді. ... ... ... ... ... делегацияларының отырысындағы келіссөзде Н. Назарбаев Қазақстанда
түріктің 269 фирмасы белсенді түрде жұмыс істеп жатқандығын атап ... ... ... ... ... ... ... Егер 1992 жылы
жалпы тауар айналымы 20 млн АҚШ ... ... 1994 жылы 160 млн ... ... сомасы 1 миллиард долларға жуық болатын бірлескен 34 жоба
бойынша жұмыстар ... ... ... ... ... ... миллионы сол уақыттарда игерілген-ді [35, 1].
Өз кезегінде С. Демирел екі жақты ... ... ... сөз
ете келіп, Түркия басшысы ізгілікті ... ... ... ... ... қарым-қатынастарды ең маңыздылары ретінде айқындады.
Болашағы зор байланыстар деп көне « ... жолы » ... ... ... отырған, байланыс көзінің бір бөлігі ретіндегі Иран ... ... жол ... ... ... ... Дон ... пайдалана отырып су
жолдары арқылы ... ... ... ... және ... ... автомобиль
тасымалдарын атауға болады деп есептейді. Ең алдымен екі ел ... ... ... беру ... деп ... ... отын-энергетика кешенінде ірі жобаларды жүзеге
асыруға және ... ... ... ... қайта
жарықтандыруға қатынасқан. « Медеу » қонақ үйін қайта жабдықтау аяқталды. ... » ... үйі мен ... « ... » ... ... ... « Окан Холдинг » компаниясы Астанада бес жұлдызды ... ... ... ... ... Түркияда темекі мен арақ-шарап
сусындарын жасаумен ... « ... » ... компаниясы Алматыдағы
« Рейналдс Табакко » темекі компаниясының ортақ иемденушісі болды.
Жеті жыл аралығында Түркия мен ... ... ... ... есе ... 1992 жылы сауда көлемі 30млн доллар болса, 1998 жылы 11 ... ... ... ... ... ... жыл ... бұл көлемді
1 миллиардқа дейін ... ... Ал ... ... ... ... ... елдіріміз арасындағы сауда қатынасының көлемі
10 миллиардқа дейін артады.
Бұл орайда, Түркия Президенті С. ... мен ҚР-ң ... ... екі ел ... ... ... 10 жылдық
бағдарламасын жасауды ұсынды. С. ... ... ... ... ... мен ... [16, 59].
Екі жақты сауда қарым—қатынасын өркендетүге бірлескен кәсіпорындардың
рөлі артып отыр. Қазіргі кезде Қазақстанда тікелей және ... ... ... сауда айналымына 160-тай бірлескен кәсіпорын ... Бұл ... ... ... ... 1993 жылы экспорт—217,0 мың
доллар, импорт—660,3 мың ... 1994 жылы ... мың ... мың ... ... [32, 56] ( 1- ... ... біріккен кәсіпорындар негізінен тон-тері өнімдерін өндірумен,
теріні ... ... ... ... нан ... мен ... ... май және сүт тағамдарын өндірумен айналысады.
1995 жылы ... мен ... ... ... сауда айналымы
194677,8 мың долларға жеткен [25, ... жылы ... ... 17,4т ... 68,5 мың АҚШ ... ... Сондай-ақ шайдың 448,9т-760,9 мың АҚШ ... ... ... 2279, 2 мың АҚШ долл, кондитерлік тағамдардың, какао, қосылмаған
тағам түрінен 2,2 мың т—4161,1 мың ... ... ... ... ... 0,8 мың ... мың доллар, ұн тағамдары 10,3 мың т—16412,5 мың
доллар, автокөлік резиналарын 3,6 мың дана—108,1 мың ... қара ... 0,2 мың ... мың ... ... автокөліктер т.б. 1904
дана—11455,3 мың доллар сатып алды [33, 82].
Түркияға экспортқа мына ... ... қара ... ... ... ... қозы ... ... ... ... ... ... ... м.д.
-ферроқорытпа ... ... ... ... жылғы мәліметжерге қарағанда екі ... ... ... ... ... ... байқауға болады. Экспорт 1995
жылға қарағанда 28% -ға қысқарған. Оның басты себебі ... ... ... ... ... Бұл жылы ... ... тауар айналымы 51597,2мың доллар құраса, оның ... ... ... кәсіпорындардың ішінде «Юмбул», «Галаксим», «Ақсүт», «Жамбак»
т.б. негізінен ауыл шаруашылық өнімдерін ... ... ... ... ... ... Қазақстан Түркияға экспортқа шығарылған тауарлар:
тері шикізаты, қара металл, цинк, мақта, ... мыс, жүн, ... ... ... негізінен мына тауарлар әкелінеді: автокөлік,
электр машиналары, жабдықтар, ... ... ... ... өнімдері, бояулар және киім-кешек.
1997 жылдың наурызында Түркияға Қазақстан Премьер-министрі Ә.Қажыгелдин
ресми ... ... ... барасында екі тарап та, әсіресе,
сауда—экономика саласындағы қарым—қатынастың ... ... ... ... ... ... табысқа қол жеткізілгеніне ... Екі жүз ... ... мен бес ... тарта бес жыл ішінде
Қазақстан ... ... ... екі ... ... ... жеткен
[38, 1].
1995-1997 жылдары Түркия мен Қазақстан арасындағы экономикалық байланыс
осылайша қарқын ала бастады. 1997 ... ... ... ТМД ... ... көлемі бойынша Қазақстан Ресей мен ... ... ... ... [23, 194] ( 2- кестені қараңыз).
1995 жылдың тамыз айында Түркия Премьер-министрі Т Чиллра Қазақстанға
іс сапармен келді. Кездесу ... ... ... ... ... ... ... екі жақты салық салуды болдырмау туралы келісім,
ҚР ... ... ... ... ... ... арасындағы
келісім—шарт және басқалар болды.
Түркияның «ULKER» фирмасы біздің елімізде тәтті тағамдар сатуды кеңінен
ұйымдастырып отыр. Осы фирманың ... ... ... нандары бүгінгі
күні Қазақстанның түпкір—түпкіріне жеткізілуде.
Кейінгі кездері Түркиядан үй жиһаздары, кілем, сантехника құралдары,
түсқағаздар, ... ... ... ... ... ... ... заттар қазақстандықтардың талабын қанағаттандырын отыр.
Екі жақты сауда қатынастарын дамытуда жеке ... да үлес ... ... Қазіргі кезде туризм ісін ұйымдастырумен айналысатын фирмалардың
көмегімен Түркияға 3-4-7 күнге ... ... ... ісі ... ... ... 70-120 мың мөлшерінде туристер барады.
Мемлекетеріміздің арасындағы бір айға дейінгі виза ... ... ... бұл ... игі роль ... атап ... ... [11, 34].
Сауданың дамуында әуе жолдарының маңызын атап ... ... ... ... ... ... 20.000-нан аса жолаушылар
тасымалдайды.
Түрік әуе жолдарының Алматыдағы ... ... ... 40%-н ... ... мақсатында жүретіндігі аңықталды.
Қазақстан мәліметтеріне жүгінсек, 1994-2000 жылдар аралығындағы
Қазақстан мен Түркияның сыртқы сауда ... ... ... ... ... есебімен) [39, 67].
1-кесте
| |1944 |1995 |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |136,3 |193,9 |202,9 |279,2 |303,5 |148,4 |206,9 |
| |49,1 |70,4 |51,7 |102,2 |94,4 |36,2 |64,3 |
| |87,2 |123,5 |151,2 |177,0 |209,1 |112,2 |142,6 ... ... Қазақстан Республикасының статистикалық агенттігінің
мәліметтері бойынша сауда айналымы 1994 жылы 136 миллион АҚШ ... ... жылы 303 ... АҚШ долларға өскен. 1 кестеде ... ... ... ... ... экспорты импортарының аз.
Ал Түркия мәліметтеріне жүгінсек,1992-2000 жылдар арасында Қазақстан
мен Түркия арасындағы ... ... ... ... ... кестеден байқаймыз (миллион доллар есебімен).
2-кесте
| |1992 |1993 ... | | ... | | ... | | ... ... |-13 ... |-2462 адам ... Қазақстан |-7 мектеп |-1011 адам ... | | ... ... |-1 ... |-234 адам ... таңда түрік тілін оқытатын мектептерде 32 оқышулар ... ... тілі және ... ... ... ... қаласында
Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым ... мен ... ... Білім Министрлігінің қол қойған білім ... ... ... ... ... ... ... Министрлігі
жіберді. Ана тілін оқыту ... ... ... және ... ... бағдарлама бойынша жүргізілді.
1992 жылдан Қазақстанда халықаралық қоғамдық «Katev» қоры ... Қор ... ... оқу ... ... басқарады және
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997ж 16 маусымда № 974 бекіткен «білім
саласындағы байланыс хаттамасын ... ... сай ... ... ... ... мақсаты- білім деңгейінің халықаралық стандарт
талаптарына біршама жақындату. Оқу ... ... беру ... ... ... ... орай іске ... Ол оқу
орындарына гуманитарлық көмектің жинауын және таратылуын ұйымдастырады,
сонымен қатар мемлекеттік, түрік, ... және орыс ... ... ... етеді. Жаратылыстану циклындағы пәндерді ағылшын және
түрік тілдерінде дәріс оқуға Қазақстан, Түркия және т.б. ... ... ... ... ... ... техникамен жабдықталған
компьютерлік класстар бар. Интернетке шығу мүмкіндігі оқушылардың білім
жүйесінде ... ... ... ... ... тигізеді. Қордың
қызметі білімнің дамуын басқаратын республикалық органдармен ... ... ... ... ... ... қоры грантқа қолдау
көрсетпейді [71, 1].
Лицейда білім беру Қазақстан ... ... және ... келісіп бекітілген қазіргі заманғы әдістеме және ... ... ... ... ... қазіргі заманғы
технологияны қолдану арқылы ағылшын тілінде оқытылады. Қор ... сай ... ... мен ... жасап шығарды. Көбінесе
практикалық сабақтарға көңіл ... Олар ... ... ... және т.б. ... іске ... Осы мақсатта
оқушыларға Түркия, Ұлыбритания және басқа елдерден кассеталар, ... ... ... ... түлектер білімдерін жоғары оқу орындарында жалғастыру ... ... ... ... демалыс күндері қосымша сабақтар
енгізілді. Сабақтың мақсаты жастарды Түркия және ... ... ... ... ... ... және SAT ... 1995-1996 оқу
жылдары қазақ-түрік лицейлері бірінші түлектерін ұясынан ... 82% ... ... оқу орнында, 16% Түркия жоғары оқу
орнында, 2% -АҚШ, Европа, Жапония, Египет жоғары оқу ... ... ... ... қоры ... ... ... университеттер мен мектептерді
қажетті оқу ... ... ... қол ұшын ... ... ... тәрбие жұмысы және ... ... ... жеке ... ... қалыптасуына көп
көңіл бөледі.
2001 жылдың 26 қаңтарында ҚР -ң Президенті Н.Ә.Назарбаев Астана қазақ-
түрік лицейінде болып, оқу ордасының жұмысымен ... ... ... тілі
пәнінің оқу құралдары және әдістемелік құжаттарын қарастырды. Лицей
қызметін жан-жақты танысқаннан соң, түрік ағайындарға ризалығын білдіріп,
алғысын айтты,
Қазақ-түрік лицейлері не үшін қажет?
- әлем ... ... ... деңгейде білім алу үшін;
- қалаған мамандыққа қауышу үшін;
- ... жеңу ... ... және ... ... ... ... қарау үшін;
- тәжірибелі және сенімді оқушылардан білім алу;
- заманға сай ... және ... ... ... ... халқымыздың, еліміздің болашағы үшін.
«Катев» халықаралық қорының негізгі мақсаты жоғарыда аталып ... мен ... ... шыңдау болып келгендіктен түрлі шараларды
ұйымдастырып алдынғы қатарда көрінуде. Мысалы, 2001жылдың ... ... ... XXI ... ... және ... болашаққа көз
қарас тақырыбында халықаралық конференция өткізуде атсалысты және қордың
көмегінің арқасында жоғары деңгейде өтті [72, 34].
Болашақта «Катев» халықаралық қоғамдық қорымен бірлесе ... ... ... ... ... ... ... дейін, шетелдерге және осында жоғарғы оқу
орындарында 5472 ҚТЛ ( ... ... ... ... ... Екінші жағынан, 2003 жылдың қыркүйегінде 5637 оқушы ҚТЛ-де
білім алуда . Осы санақтар мына ... ... ... ... оқушы ҚТЛ-де білім алған немесе білім алуда. Қазақ-Түрік қоғамдық
қоры ... ... ... ... 2003 жылға шейін ҚТЛ үшін сынақ
тапсырғандардың саны 100мыңнан асып кетті.
4-кесте. ҚТЛ –нен ... және ... ... ... ... |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... |2004 | |27 ... |1103 |968 |250 |577 |895 |5465 |1043 | |
Қазақстандағы адам капиталына Түркияның қосқан үлесін ... ... осы ... ... мен Түрік бизнесмендеріне 3 сауалнама
жасадық. Олардың екеуін 2001жылы маусымда Қазақстан бойынша ҚТЛ ... ... ... ... 2001 жылы ... түрік
бизнесмендеріне жасадық. 84 ҚТЛ бітірушісі, 142 ҚТЛ оқушысы және 62 ... ... ... ... ҚТЛ ... ... ... оқуды
жалғастыруда. Ал оқушылар 15 ҚТЛ-ден 10-11сынып оқушыларынан тандалған.
ҚТЛ оқушыларының жалпы 20%- дан ... ... және ... ... жанұялардан. Сондықтан, ҚТЛ төмен табысты және ... ... ... ... ... ... отыруда. Осы мектептерде беріліп
жатқан жоғары білімді олимпиада ... ... ... ... ... шейін облыстық деңгейде 494 алтын ... ... ... 60 ... ... ... оқушылары халықаралық және ... ... да ... ... ... ... ... 6 және
әлемдік олимпиадаларда 13 алтын алқа жеңіп алды (Жалпы 54 және ... ... ... ... ... және ... ... адам
капиталын өндіргенін белгілейді. Бұл жетістіктің негіздерін төменде
талдаймыз. Біріншіден, ҚТЛ ... ... ... ... ... ... ... жатақханада тұрып, тәрбиешілердің
бақылауында сабаққа күнделікті дайындалады. Бұған ... ... ... ... ... көмек көрсетеді. Үшіншіден,
сауалнамамыз бойынша, оқушылардың 60%–шы олимпиадаға дайындалуда; 29,6%-ы
аптада 5 ... 30,9%-ы 5-10 ... 16%-ы 10-15 ... 23,5% -ы ... ... көп ... ... және олимпиадаларға осындай күрделі
дайындалу әрине жетістікке жеткізеді. Олимпиадаға ... ... ... облыстық, республикалық, әлемдік, халықаралық ғылыми
жарыстардан ... ... Оған ... ... ... ... 70%-ы, осы ... университетте сәттіліктерін арттырғанын
баяндайды.
ҚТЛ оқушыларының ... ... ... ... ... ... ... Мұғалімдер оқушыларды дайындық сыныбының (7-сынып)
соңында тандап алады. Олар таңдалған оқушыларды 1 ... ... ... ... көбінесе 9–сынып оқушылармен олимпиадаға ... ... ... 10 ... ... ... Осылайша, өздерінен
үлкен оқушылармен сайысып, сайысу қабілеттері мен ... ... ... ... жылына екі рет олимпиада лагерін ұйымдастырып жатыр. Лагерде
оқушыларды 15күн, ... ... ... ... ... ... шығуы мұғалім және ата-ана жақын қарым-қатынасы
арқылы да жақсаруда. Мектептер ... екі рет ... ... ... ... ... 66,4%-ы ... немесе
тәрбиешілерінің ата-аналарымен жиналыстардан тыс жылына 3 немесе одан ... ... ( ... ... ... ... ... Оқушылардың 19,3%-ы 2рет кездескенін баяндаса,
5,7%-ы ғана ... ... ... ... жиналыстардан
басқа кездеспегенін айтқан. Бұл біздің ойымызша, олардың ауылдарда
тұрғанына байланысты. ... ... ... 21,8%-ы ... ... оқушылардың 27,4%-ы ауылды жерлерден болатын. Бұл мұғалімдердің
алыс ауылдарға да барып, оқушының ата-аналарымен ... ... тек ... адам капиталы деңгейін арттырмай, әлеуметтік
капиталға да пайдалы ықпал ... ... ... оқушылары өздерінің
отбасыларымен үйлерінде тұрса, ҚТЛ ... ... ... ... ... орта үйдегіден мүлдем басқаша. Осы пікірмен
олардың жатақхана шарттарына көңілдері тола ма екен деп ... ... (56,3%) ... 34,4%-ы өте ... қанағаттандырады дейді. Одан
әрі, ... және ... ... ... көбі ... ... беруін өте жақсы бағалайды. Негізінен,
жасөспірімдердің ... ... ... әдістерінің әсері мол.
Оқушылар, тәрбиелеу әдістеріне ... бұл ... ... ... және ... дамуына оң ықпал етуде.
ҚТЛ оқушылары мінез-құлықтарының ... ... ... ... деп ... ... еңбекқорлық, әлеуметтік белсенділік, ата-
анаға құрмет пен сүйіспеншілік, ... ... ... ... ҚТЛ өте ... әсер ... ... ҚТЛ өздерінің әлеуметтік
белсенділіктерін арттыруда екенін мәлімдейді. Негізінен, ... ... ... ... факторымыз. Өйткені, ол экономикада
әлеуметтік капитал деп ... ... ҚТЛ, жас ... әлеуметтік
капиталдарын көбейтуде.
ҚТЛ-де байқалған тағы екі жақсы нәрсе, үйірмелердің молдығы ... ... ... және ... көп ... ... Бұл ... оқушылардың әлеуметтік капиталын арттырататын шаралар.
1992 жылдың 30 ... ... ... мен ... ... арасындағы келісімдер шеңберінде Түркістан қаласында ... ... ... ... ... ... [64, 27].Сүлеймен
Д. мырза екі ел президенттері ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесіне сай жастарды парасаттылыққа
тәрбиелеуде Түркия мен Қазақстан ... ... қол ... ... бір ... болғанын атап көрсетті [16, 43-44]
1996 түрік үкіметі университетің дамуына мемлекеттік бюджеттен 12 млн
доллар ... ... 62 ... ... ... ... жоғары басқару органының шешімімен үздік студенттерге 5
түрлі стипендия беріледі. 1995 ж 50 ... және ... ... ... [74, 1]. ... ... ... негізінен
алғанда Түркия тарапынан жүзеге асырылуда.1999жылдың басында Түркістан мен
Анкара қалаларының арасында ... ... ... іске қосылды. Соның
көмегімен Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаев пен Түркия
Республикасының Президенті ... ... ... [70, 2]. ... ... және ... атағын алу мақсатында Түркияда оқуларын
аяқтауда. 1994 ж Анкарада Гази ... ... тілі мен ... ... жылы ... ... сол ... білім министрі Серік Пралиевтің
Түркияға ресми сапары болды. Бұл сапардың негізгі мақсаты ... ... ... ... ... қатынастарды арттыру болатын. Министр
Түркияның бірқатар университеттерін аралады. Осы сапарында Анкара
университеті мен Қазақстан білім министрлігі арасында білім және мәдени
байланыстарды арттыру үшін ... ... қол ... [64, 27].
Бұл хаттамада мынандай мәселелер талқыланып шешілді:
1. Анкара университеті TOMER, Түркия түрікшесін үйрету және Түркияны
таныту мақсатында Алматыда бөлімшесін ... ... ... ... ... түрікшесін үйрету және
Қазақстанды таныту үшін ... ... TOMER ... ... адам ... Анакра Университеті TOMER Қазақстан Білім ... ... ... ... ... үшін оқытушы жалдайды.
4. Түркия түрікшесі және қазақ ... ... үшін ... ... ... және теле бағдарламалар әзірлейді.
5. Қазақ түрікшесі және түркия түрікшесін ... үшін ... және ... ... ... ... Екі ... магистратура және аспирантура оқу орындарын ашу.
7. Тараптар бірлескен семинарлар, сурет және ... ... ... қол ... ... ... екі жыл бойы жалғасын
табады, мерзімі бітуіне алты ай ... есеп ... ... ... мемлекеттің білім саласындағы өзара байланыстарының алғашқы
қадамдарының бірі - Алматыдағы Әлем тілдер университеті мен Анкара
университеті ... қол ... ... ... ... TOMER - ... ... орталығы” тарапынан ашылған дайындық курстары екенін айта
кеткен жөн. Бұл ... ... ... тарапынан айрықша қызығушылық
болды, оның жанынан түрік тілі және әдебиеті бөлімінің ашылуына ... ... ж ... университетімен хаттамада қол қойды.
Әл Фараби атындағы университеттің “Шығыстану” факультетінде ашылған түрік
тілі және әдебиеті бөлімінде оқитын ... ... ... ... сол ... ... жетік меңгеріп шығу үшін, он ай Түркияда оқуға жағдай
жасалынып отыр. ... ... қол ... ... ... осы
университетте Түркияның Премьер-министрі жанындағы діни істер басқармасының
келісіммен «дінтану» мамандығы ашылды. Хаттамаға сай студенттер алғашқы ... ... ... ... ... оқуын Қазақстанда тамамдаған.
Түркиядағы қазақстандық студенттер және Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... тарихын, тілін,
мәдениетін тануға мүмкіндік алады [63, 129].
1992 жылы қол ... екі ... ... ... Түрік Дүниесін зерттеу
қоры көмегімен Алматының Абай атындағы Мемлекеттік ... ... ... ата атындағы университетінде түрік тілі және әдебиеті
бөлімдері ашылды. Бұл ... 138 ... ... ... ... ... ... университетінің түрік тілі және
әдебиеті бөлімінде бүгінгі күні 57 студент оқып жатыр [75, ... ... 1994 ... дейін Түркия университеттерінде 160 докторант пен
аспирант даярлықтан өтті. Түркия Білім Министрлігі қазақ-түрік лицейлерін
оқулықтармен қамтамасыз етті. Түркия Республикасының үкіметі білім ... шешу үшін ... 1 млн ... ... ... жылы
қыркүйекте Түркияның Премьер-министрі М.Иылмаздың сапары негізінде Алматыда
түрік мәдени орталығының ашылу рәсімі болды. Қазақстандағы Түркия
елшілігінде ... ... бар, онда ... ... ... ... ... сертификат ала алады [76, 93].
1995 жылдың шілде айында Қазақстан Республикасының білім ... ... ... ... екі ... ... және үш түрік
тілін оқыту орталығын ашу туралы ... ... ... 1995- ... ... ... мен Түркия президенттері өзара бірлесіп жұмыс
істеуді одан әрі дамыту мен тереңдету туралы Декларацияға қол қойды. ... беру ... ... одан әрі ... ... ... ... университетіне 1400 Қазақстандық қыз жігіттерді
жіберу көзделді. С.Демирелдің ... ... екі ел ... ... ... тұрғызылатын халықаралық қазақ түрік университетінің
алғашқы іргетасын қалады [76, 11]. С.Демирел университетінің ... ... ... 2ай ... ... ... ... жұмыс табуда.
1996 жылы Түркия оқу орындарында 1080 адам ... ... оның ... 885 ... еді. ... өзге ... қазақ түрік
лицейлерінің 600-700 оқушысы тілдік дайындықтарын жетілдіру үшін ... ... осы ... Қазақстанның жоғары оқу орындарында
Түркияның 400 - ден астам азаматы білім алды [78,2].
Білім саласындағы байланыстарымыздың ... ... беру ... ... танытуда, Түркия әскери бас штабының ... ... ... мырза 1998 жылдың наурыз айында Қазақстанға іс сапармен ... ол ... ... ... ... ... оқу орындарында
97-ге жуық Қазақстандық жастардың білім алып жатқандығын айтты. Бүгінгі
күнге дейін ол ... ... ... бітірген офицерлерлің саны 50-ге
жетті. Қазір сондағы әскери әуе училищесі мен әскери лицейлерде 66 курсант
дәріс алуда. Сонымен ... бұл ... ... ... Қазақстаннан
Түркияға тәжірибе алмасу үшін де мамандар жіберіліп келеді [79, 5].
1992 жылы ... ... ... ... бүгінгі күнге дейін
Түркия Республикасында жалпы саны 2450-ге жуық Қазақстандық студенттер
университеттерде, аспирантура мен докторантураларда білім алған. 1998 ... ... оқу ... ... ... ... тобы
бітірді. 1999 жылы Қазақстан үшін 150 адамға квота бөлінсе, 2000 жылы 170
квота бөлінген [80, 7].
Сонымен қатар, ... ... ... 153 адам ... ... орындарында білім алуда. Екі жақты келісім шарттарға сәйкес Қазақстанда
білім алып жатқан Түркиялық студенттердің саны мыңның үстінде. Осы ... ... KATEV тің ... ... ... ... ... білім
орындарының ішінде 1992 жылдың 31 қазанында Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қаланып,
1993 жылдан студенттер қабылдай бастаған. Қ.Яссауй атындағы ... ... ... 26 ... келген 11000-ның үстінде
студенттер ... [81, ... ең көп ... ... ... тілі ... табылады.
Соңғы кездерде қазақ түрік лицейлерінде оқитын шәкірттердің ... ... ... Олар ... ... ... ... болып отыр.
Қазіргі таңда білімнің алатын орны айрықша. Өйткені білімі жоғары дамыған
елдер ғана ... ... ... қала ... ... ол тұтасқан
жан-жақты біліктенген жас ұрпақ ұстаған шақта өркениетте ... өзі ... ... ... жаңа ... республикамыздың болашағы білім
қуған жастармен тығыз байланысты. Қазіргі жас ұрпақтың білімі мен ... ... ... ... ... ... де ... деңгейде болмақ.
Сонымен, білім мен ғылым - әлеуметтік жағдайды жақсартудың құралы ғана
емес, бүкіл елді ... ... ... жол. ... бұл ... де ауқымды.
2.2. Мәдени байланыстардың бүгінгі қазақ-түрік қатынастарындағы алып
отырған орны
Мемлекеттер ... ... ... ... қарым-қатынастар
достық, бейбіт мақсаты, өзара сенімді, тиімді, пайдалы ... ... ... ең ... кең ... мәдени тығыз байланыстар ... ... ... тек ... қарым-қатынасымен ғана емес,
терең тарихи-мәдени байланыстармен де байланысты. Қазақстанмен гуманитарлық
байланыстарды дамытуға деген алғашқы қадамдар ... ... ... жасалған болатын. 1991 жылдың қаңтарында екі елдің арасында
мәдени қатынастарды орнықтыру мен оны мемлекеттер тарапынан ... ... қол ... [82, 1].
Халықаралық түркология орталығының бастамасымен 1991 жылдың ақпанында
Алматыда “Түркия” Бүкілодақтық түрік мәдени орталығының құрылтай
конференциясы өткізілді [83,44].
Осы орталықтың ... ... ... ... ... ... көмектесу, мамандар әзірлеуде қолғабыс тигізу, ... ... ... ... ... оңды ... ... көмек ұйымдастыру болып табылатын.
1991 жылдың мамырында Қазақстанда Түркия мәдениет министрлігінің
делегациясы ... ... ... ... келіссөздердің
қорытындысы бойынша, елдер арасындағы мәдени ... ... ... ... ... бағытталған көптеген нақты шаралар белгіленді [84, 8].
Қол жеткізілген келісімдерді іс жүзіне асырудың ... ... 1991 ... ... ... мәдениет пен өнер күндерінің өткізілуі еді.
Түркия тұңғыш рет туыстас халықтың ... ... ... ... мен түріктердің негізгі тамыры ортақ, сондықтан қазақстандық
делегация құрамына екі халықты жақындастыратын ... ... ... аса ірі ... ... ... Қазақстандық
ғалымдар, әдебиет сыншылары, түрколог-мамандар келді. Делегация құрамына
140 тан астам әртістер, музыканттар, суретшілер мен жазушылар кірді [85,
2].
Кітап және ... өнер ... ... Қазақстандық
фильмдердің кино апталығы ... ... бәрі ... ... ... ... болуына едәуір мүмкіндіктер берді. Мұнымен
қатар Түркістанда Гуманитарлық Университет ашу мен ... ... ... ... мен ... ... оқу орындарының
бірінде қазақ бөлімін ашу жөнінде консультациялар жасалды [86, 1].
Қазақстанның ... ... екі ... ... ... ... ... арасында бірқатар кездесулер өткізілді, онда мәдениет,
білім беру, денсаулық ... және ... ... ... ... Мәдениет күндері Қазақстанның өнер шеберлерінің
Стамбулдағы концертімен аяқталды [87, 12].
Түркі әлеміне ... - ... ... ... қағандарды, Тоныкөк, Қорқыт ата,
Ахмет Яссауй сынды тұлғаларды ортақ тарихымызды тануда ... ... бір ... үйренері де, біріге отырып атқаратын істері де
қыруар. Тек өткенді танып қана қоймай бүгіндері әрқайсысы жеке мемлекет
болып, өз бағытын айқындап ... қос ... ... мәдени қарым-
қатынас аймағындағы атқарылып жатқан істері өте ауқымды. Түркиямен тек
білім саласында ғана емес, мәдениет ... да ... ... ... ... 1992 жылдан бері жалғасуда. Бірнеше мәдени ұйымдар да ашылды.
Соның бірі “Turk soy”. Ол Түрік мәдениеті мен өнерінің ... ... “Turk soy” ... бұл ... ... ... текті өлкелер мен
түркі тілді халықтардың тығыз ынтымақтастығын қамтамасыз ету үшін ... ... бас ... ... Бюль – ... мырза.
Оның мақсаты:
-түркі халықтары қауымдары арасында мәдениет және өнер ... ... ... ... ... ... ... сақтап, оны әлем
деңгейінде таныту үшін көбейту.
-түркі әлемнің архитектуралық ескерткіштерін тауып, оны бір жүйеге
келтіріп, сақтау ... ... ... ... ... сақталуын және оның ерекшілігін қайта
жаңғыртуына көмек беру.
-түркі елдерінің мәдениетінің халықаралық ... ... мен ... жылы ... ... ... Орта Азия ... мәдениет
министрлері мен Түркия мәдениет министрінің қатысуымен Қазақстанда “Turk
soy”-дың үлкен жиыны болып өткен еді. Бұл ... олар ... ... ... және өнер ... ел ... фольклор мерекелерін, кино
фестивальдерін өткізіп тұруға уағдаласқан [88, 13].
Келісуші жақтар ұлттық тарихи және мәдени ескерткіштердің ... оның аман ... үшін ... ... және ... ... ... жолында бірге әрекет етуге сөз байласты.
Туысқан Түркия елі үлкен-үлкен құрылтайлар, жиындар ұйымдастырып, түркі
халықтарын жақындастыруға, түркі бірлігін ... күш ... Бұл ... ж. 21-23 ... ... ... өткен Түркі мемлекеттері мен
қауымдарының достық, бауырластық және ынтымақтастық ... ... атап ... ... ... ... ... түркі тілде халықтардың мәдениет
министрлерінің кезекті 4-ші кездесуі мен Түріксой отырысы болды. Қазақстан
Республикасының делегациясын мәдениет Министрі С.Әшляев басқарды, оның
құрамында Ә.Қастеев атындағы өнер ... ... ... халықтарының қолөнер мұражайының директоры М.Әлімбаев болды [88,
14].
Сондай-ақ, 1994 жылдың 5-9 ... ... ... ... әлемінің тарихын зерттеу” конгресін өткізді. Бұнда түрік тарихы
бүгінге дейін қалай зерттеліп, қалай оқытылып ... ... ... ... тиіс ... маңызды мәселелер бойынша пікір алмасты [31, 180].
Бұл келелі жиынға үлкенді кішілі түркі елдерінің этникалық топтарының
бәрінен де ... ... ... ... ... академик Манаш Қозыбаев, Карл Байпақовтар қатысты.
1994 жылдан бастап жыл сайын Түркияда наурыз ... ... да ат ... Бұл ... ... халықаралық
симпозиумдер, кино – фестивальдар, сурет көрмелері, концерттер, ат ... т.б. ... ... ... Олар ... мен ... ... әрі жетілуіне септігін тигізеді [89, 6].
1994 жылы Анталия маңындағы Аспендоста болған халықаралық фестивальда
қазақтың ұлттық ... және ... ... ... тілдес елдерден келген 10
мың көрерменнің алдында өнер көрсетіп, ... ... ... ең
үлкен музыка ұжымдарының бірі – Стамбулдың симфониялық ... ... ... ... ... нақ соншама тындарман
қауымын тәнті еткен [90, 1].
1993 жылы Анкара қаласында ... ... ... ... онда ... ... тарихы мен әдебиетін дамытудың
негізгі бағыттары белгіленіп, ... ... ... бір-біріне
жеткізіп отыру белгіленді.
1994 жылы Қазақстанда түркі елдерінің қолданбалы өнері ... ... ... өнер ... ... мен ... әлемге танытып тастады десе болады.
Екі елдің байланысын Қожа Ахмет Иассауи шығармашылығы және ... ... ...... ... ұлы ... және ислам
дініндегі сопылық бағыттың негізін қалаған адам.
1993 жылы Түркияда Қ.А.Иассауи жылы деп ... ... Қ.А. ... ... ... ... университетінде (Түркия) өткен халықаралық
симпозиумға қазақстандық ... да ... 1992 ... ... ... қол қойған хаттамаға сәйкес түрік қаласы ... және ... ... деп ... [63, ... жылы Қ. А. ... ... ХҚТУ «Ұлы Жібек жолы» атты халықаралық
қазақ-түрік экспедициясын ұйымдастырды, ... ... ... ... ... мақалалар жарияланды.
1997 жылы Түркістан қаласында ... ... ... ... ... оның ... ... түркі мемлекеттерінің
ғалымдары араласты.
1998 жылы күзде Түркістанда «Фестиваль, құрылтай және түркі жастарының
күндері» өткізілді. 1999 жылы осы ... ... ... ... ... Ататүрік түрік қоғамының бөлімшесі ашылды [31, 180].
Turk soy бағыты бойынша атқарылып жатқан екі жақты істер қатарына Абай
атамыздың 150 жылдық ... ... ... ... ... 1995 ... айында Анкарада Абай күндері болып өтті. Оған Қазақстан ... ... тобы мен ... ... ... Ахметжан Есімов
бастаған делегация қатысты [63, 128].
Біздің ұлы отандасымыздың ... ... ... ... ... Қазақстан делегациясының басшысы мен ... ... ... сөз сөйледі. Біздің елшілігіміздің көмегімен мұнда құрылған Абай
мұражайы ашылды.
Абайдың «Таңдамалы шығармалары» түрік тіліне аударалып, кітап ретінде
1995жылы екі ... ... ... ... данамен шықты. Абай түралы
ғылыми мақалар жинағы түрік ... ... ... ... ғылыми
конференциялар өткізілді. Көптеген журналдарың жекелген нөмірлері Абай
шығармашылығына арналды. Түркияның ... ... ... ... ... Мүндай іс-шаралар түрік жастарының біздің халқымызды
кеңінен танып ... ... ... ... ... ... ... айтсақ «Біз Абай арқылы қазақ халқын әлемге танытамыз» [91, 1].
Түркияның мемлекеттік опера және балет театрында аса көрнекті ... 150 ... ... ... ... ... ... Түркия
президентінің бас кеңесшісі Абайдың жалпы түрік және ... ... ... зор ... ... оның ... ... достық пен
татулықтың жаршысы болғанын ерекше атап көрсетті [92, 1].
Салтанатты кешке қатысушыларға арнап Қазақстанның өнер шеберлері гала
концерт қойды, онда ... ... ... ... 150 жылдық мерейтойына
байланысты ұлттық лоторея ... ... ... ұйымдастырылып,
билеттер шығарылды. Түркияның астанасы Анкарада бір көшеге және ... бір ... Абай ... ... [93, ... Жамбылдың 150 жылдық мерейтойы Түркияда да аталып өтілді.
Біздің мемлекетіміздің елшілігінің ұсынсымен Анкарада ... ... ... ... ... Жамбылдың төрт томдық жинағы жарық көрді.
“Tүрік тілі және әдебиеті” журанлына Әбіш ... ... ... ... ... ... ... залында салтанатты кеш өткізілді
[94, 6].
Екі елдің Президенттерінің бір бірімен ... рет ... ... үйлестіріп шешкен мәселелері, мәдениетке қосқан ... ... Оны ... ... мен ... ... ... байланыстары
айқын көрсетіп отыр.
Мәселен, Қорқыт атаның 1500, Манастың мың ... ... ... ... 925 ... ... ... 175 жылдығын,
М.Әуезовтың, М.Жұмабаевтың 100 жылдық мерейтойларын, ... ... де ... ... ... бүкіл түркі елі болып қуаныш
еттік.
Түркияда ... ... т.б. ... ... аталып өтіп, ұлы
тұлғаларымызға мүсін ескерткіштер орнатылып, көше ... ... ... ... ... ... ... Кечиорек
ауданында М.Әуезов саябағы ашылды. Осы ауданның Ататүрік ... ... ... орнатылды [95, 9].
Анкарада “Қазақстан” даңғылының бойында “Астана” атты ескерткіш
қойылды. Соңғы он ... ... ... түрік тілінде Абай, Мұхтар,
Жамбыл, Шоқай, Мағжанның және Н.Назарбаев, Ә.Нысанбаев, ... ... ... ... ... ... тілінде
“Tүркістан халықаралық энциклопедиясы”, Қорқыт ата, М.Қашқари. ... ... ... С.Гурал, Ә.Шынар, К.Кочтың кітаптары жарық
көрді [95, ... ... ... ... өнер ... ... ... фольклорлық ансамблі, А.Жұбанов атындағы Республикалық
музыка мектебінің балалар қоры, Алматы хореографиялық училищесінің ... ... ... ... ... ... ... көрмесінде қазақ
шеберлерінің туындыларына деген қызығушылық ерекше болды. ... ... ... және өнер ... ... ... ... жүріп отырды. Мысалы, Измир театрында классикалық би Мемлекеттік
ансамблінің жетекшесі ... ... ... өткізді (стажировка).
Сонымен қатар қазақстандық мүсіншілер Стамбулда, Президент сарайын ресімдеу
жұмысына ат салысты.Олардың арасында ... ... ... ... сыды ... ... ... [96, 1].
1998ж 8-10 желтоқсанда Анкара қаласында ... 70 ... ... ... оның ... ... жағынан қатысқан
Ш.Ыбыраев «Ш.Айтматов және қазақ фольклоры» және З.Ахметов «Ш.Айтматов ... ... атты ... ... Ш.Айтматов шығармаларының қазақ
прозасының дамуына тигізіп отырған үлкен ақпалын атап өтті [76, ... ... ... ... ... ... түрік ынтымақтастығын дамыту
мен жақындастыруда өлшеусіз үлес қосып келе ... ... атты ... және ... ... жұмыс істей бастады. Бұл орталық түрік тіліне
М.Әуезовтың ... ... ... ... кітабын,
М.Қожашевтың “Отырар тарихын”, М.Тұяқбаев пен ... ... ... Ал, ... ... жолын”, Ф.Будактың “Қазақстан:
кеше,бүгін, ертеңін”, М.Эргиннің “Түрік тілін”, М.Айдынның ... ... ... философиясын” қазақ тіліне аударды [95, 94].
Түріктерге ... ... ... мен қазіргі жағдайын таныстыруда
Ф.Будактың 1999 ж. түрік тілінде ... ... ... ... рол атқарады.
Атақты түрік ойшылы әрі философы Гөкалыптың 1924 жылы жазған ... ... ... атты еңбегі қазақ тіліне аударылды. Бұл
кітабында автор түрікшілдіктің нақты бағыттарын, теориясы мен ... бұл ... ... ... Абай ... ... ... доценті Али Фадли тәржімалап, ТИКА қолдауымен жарыққа
шығарды ... ... ... Түркістан қаласында Яссауй
атындағы халықаралық Қазақ түрік ... өнер ... ... ... ... ашылды. Түрік дүниесінің рухани астанасы Яссуй
кесенесін қайта қалпына келтіруді Түркия Республикасы атқарды. ... ... ... екі ел ... ... ... тұсаукесер
рәсімі өтті.
Түркия жазушылар мен журанлистер қорының “Түрік дүниесі халықтарының
арсындағы қатынастарды дамытудағы еңбегі ... атты ... ... ... ... Н.Назарбаевқа берілсе, 1997 жылы
Түркия өнер қайраткерлері мен жазушылар қорының халықаралық “Түрік ... ... ... үшін” сыйлығына қазақ жазушысы М.Мағауин ие
болды. Сондай-ақ мұндай ... ... ... ... да ... [91, ... ... еңбектерін Қазақстан халқы да, президенті де
бағалауда. Қазақстан Респрубликасының ... ... ... Азия ... ... өкілі Түркия азаматы Экрем
Бирердинчке “Парасат” орденін тапсыруын айтуға ... [98, ... ... наградаға ол әбден лайық деп атап көрсетті ... ... іс ... ... ... ... Э.Бирердинч бастама көтеріп, қолдау ... ... ... ең алдымен, балалар арасындағы шетінеудің негізі себептерінің
бірі болып табылатын тыныс жолдарының ауыр ... ... ... ... күреске бағытталған еді.
Қазақстан мен Түркия бұқаралық ақпарат құралдары арасында ... ... Бұл ... ... ... көзі 1998 ... ... Жазушылар Одағының төрағасы К.Исмайлов мырза ... он ... ... бір ... ... ... ... [99,
10]. Бұл сапардың нәтижесінде Қазақ-Түрік жазушылар ... ... ... негізі Қазақстан мен Түркия ақпараттық хабарларын бір-біріне ... ... ... ... телевидение және газет журналдарда ең үздік
Түрік Қазақстандық қатынастарын ... және ... ... ... сыйлықтар беру тағы басқа жиындарды өткізу шараларын қолға
алатын болып келісілді. Қазір бұл жоспарлар іске асырылуда [100,5].
Осы ... ... ... ... 1998 жылдың маусым айынан
бастап, бір рет ... ... ... үшін ... ... ... Бұл ... Қазақстандағы түркиялықтарға Түркияда не болып
жатқандығын, әлемдегі жаңалықтарды түрік тілінде жеткізеді. Бұл үрдіс қазір
де жалғасын тауып отыр ... ел ... ... үшін де ... ... ... 1998 ... 15-20
қыркүйек күндері Түркістанда “Түркі әлемі жастарының құрылтайы” болып ... 29 ... ... ... 160 ... ... Осы жиынға Түркия жастар
делегациясы да белсене араласты. Жиында мәдениет, спорт, саясат, экономика
т.б. ... ... сөз ... ... ... өмір сүруге
насихаттады [23, 291].
Бұған дейін де ... ... ең ... ... ... және ... ... ел - Түркия Республикасы болатын. Бұндай көмекті олар
руханияттың негізгі діңгегі болып ... ... аяда да ... ... ... ... бірнеше тариқаттарын есептемегенде, түгелеге жуық
ислам дінінің сунна ағымын ... және діни ... ... ... ... ... ... Тәуелсіздігіміздің алғашқы жылдарында-ақ, түркі діни қайраткерлері
(Түркия Діни ... ... ... ... ... және ... ... курстарын ашты, сонымен қатар, діни оқуда білімін жетілдіру
және тәжірибе ... үшін ... ... ... дін
адамдарын шақырды, бұл іс әлі де өзінің ... ... ... ... ... ... ... мешіттер салуда түркиялық өкілдер белсенді
әрекет етуде. Осындай істердің қатарына: Жетігенде (Николаевка), ... ... ... діни ... ... ... ашылған
мешіттерді, Алматыдағы орталық мешіттің ішкі әрлеу жұмыстарын ... Олар тек ... ... қана қоймай, қазақстандық дін қызметкерлері
арасынан өз білімдерін ... үшін жыл ... ... он адам ... ... шығындарын Түркия діни істер басқармасы көтереді. Сонымен
қатар, Қазақстандағы Түркиялық діни қызметкерлер мүмкіндігінше халыққа,
студенттерге ... ... ... ... ... А.Яссауй атты
өзіміздің қандас түркиялық қазақтар құрған қордың ... ... ... жыл діни ... оқып ... ... қатар діни кітаптарды тарату жөнінде де ... ... ... және көбінесе қазақ тілінде басылған кітаптар.
Атап айтар босақ: “Бейнелі намаз”, “Құран ... ... ... ... ... ... зияны”, “Пайғамбарымыздың өмірбаяны” т.б. Қазіргі
уақытқа дейін Қазақстанға ислам жөнінде 450000- нан ... ... ... ... ... ... жатқан істер Түркия Республикасының
елшілігіндегі діни кеңесшілік ... және ... ... ... ... ... ... істейтін 27 діни қызметкерлері
бар.
Сондай-ақ, Қ.А.Яссауи атындағы ... ... ... ... ... ... алса, қазақстандық әріптестерімен қоян-қолтық жұмыс
істейтін түркиялық мұғалімдер аталмыш университетте ... ... ... ... осы ... ... ... Рухани алаңдағы Қазақстан Түркия байланыстарының тығыз ... ... бұл ... ... мұсылман мемлекеттерімен әзірше
осындай дәрежеде қарым қатынастар орнатқан жоқ.
2000 жылы ... ... ... тәлім алып жатқан қазақстандық
студенттердің ұйымдастыруымен «Түркиядағы Қазақстан күндері» аталып өтті.
2000 жылы 30 ... ... ... және ... келісім министрі
А.Сарсенбаев Түркия Республикасына ресми сапармен барды. Сапар кезінде
министр ... ... ... ... ... ... ... Девлет Бахчелімен, мемлекеттік министр Абдулхалук ... ... ... Истемихан Талаймен, діни істер басқару төрағасы
Нури Иылмазбен ... ... ... ... және Билькент
университеті бірігіп ұйымдастырған Билькент университетінде өткен «қазақ
–түрік достық күндеріне «қатысты, ... ... ... ... атты ... ... өтті ... тәуелсіздігі туралы Декларацияның қабылданғанына 10жыл
толыуна ... 2000 ж ... ... ҚР-ң ... ... ... ... және даму агенттігімен (ТИКА) бірігіп, бірнеше
қалаларда қазақ-түрік достығының кештерін өткізді.
2000ж қазанда Түркістан қаласының 1500жылдық тойына құрметті қонақтар
қатарында ... ... ... ... ... бірге министрлер мен
депутаттардан 70 адамға жуық және пресса өкілдерінен(50адам) ... ... 2000 жылы 19 ... ... ... шеңберінде Түркия
Республикасынының Премьер – министрі Истемихан Талай ... ... ... ... ... күндері өтті. Оған Анкарадан осы қаланың
әкімі Мелих Гокчек бастаған делегация ... ... ... шешімі бойынша 2000жыл Түркістан қаласының
1500 жылдық мерейтойын құттықтау және Қ.А.Иассауидің рухани мұрасын зерттеу
жылы болып жарияланды. Сонымен қатар Елбасымыз ... ... ... шараның рухани және мәдени тұрғыдан ... ... ... Осыған
орай Қазақстанда және басқа да Орталық Азия мемлекеттерінде ... ... ... ... Осы ... құттықтау жолында
Қазақстандағы қазақ-түрік лицейлерінің басқару орталығы, ... ... ... және ... ... ... бірлесе отырып,
«Түркістан 1500 жасында» деген айдармен халықаралық өлең және ... ... Бұл ... ... , Өзбекстан, Башқұртстан, Қырғызстан
сияқты көрші мемлекеттерден де шығармалар ... ... ... мен ... ... халықтары үшін
маңызын көрсету; халықтар арасындағы бірлестік, бейбітшілік және ... ... ... мейірімділік, әдептілік,
инабаттылық пен имандылық тақырыптарының қажеттілігін белгілу ... ... ... ... ... бірі – қазақ-түрік
мәдени ортақлықтарда қазақ және түрік ... бай ... ... және ... мәдениеттері мен әдет-ғұрып, салт-дәстүрмен танысу.
Бірлесіп Түркия мен Қазақстан ... ... ... ұйымдастыру [72,
34].
1995 Алматыдағы Түрік Республикасы елшілігі жанынан Түрік мәдени –білім
орталығы ашылғаны баршаға аян. ... ... ... ... жүзеге
асырды және әлі де асырады деген сенімдеміз. Мәдени орталық шын мәнісінде
игілік ұйытқысы болуға күш ... ... ... түрік тілін жетік
меңгеруіне басты назар ... ... ... сан ... бағыттарында
өзіндік ізденісімен, іскерлігімен ерекшеленуде мақсат ... ... ... ... ... ұлттық салт-дәстүрі, мәдениеті мен
әдебиетін, тілін жаңғыртып, жандандыруға талпыныс жасалуда. Алдағы уақытта
мәдени –білім орталығында ... және ... ... ... ... және халық билерін үйрететін курстар ашу жоспарланып ... қоса ... ... (ұлттық аспаптарын меңгеруге және халық)
дәстүрлі қол өнерлерін игеру ойда бар, - ... ... ... –білім
орталығының мәдени және ақпарат жөніндегі кеңесшісі Хаяти ... ... ел ... ... байланыстарды одан әрі өрістетудің қажеттілігі
ерекше, көпшілікке берері мол екендігі ... ... ... ... ... ... ... көпшілік есінде қалған мазмұнды мәдени
шаралардың бірі болды. Бұл ... ... 200-ге жуық ... ... өз өнерлерін ортаға салды.
Түрік өнері мен мәдениеті ... ... ... ... таныстыру бағытындағы жұмыстар өз жалғасын
табуда. Түрік мәдени-білім орталығы мамандардың айтуынша, түбі ... ... екі ... ... тығызараласып, достық қарым-қатынасты
одан әрі нығайтуының және жоспар біліктілігін арттырудың маңызы зор. ... ... бұл ... 150 –ге жуық ... ... тілін
үйренуде. Оларға Түркиядан келген 25 мұғалім дәріс береді. 1998 ... бұл ... 1210 ... ... ... ... ... сертификат
алды. Орталықтағы жақсы жабдықталған үлкен кітапхана ... ... ... ... жуық ... ... бар. ... он жыл бұрын
ашылған мәдени –білім орталығы Қаз-да ашылған алғашқы орталық болып ... ... ... ... Бішкек, Ташкент, Душанбе, Ашғабад, Баку
және Ұфа қалаларында ашу жоспарда бар. Осы ... ... ... екі ... ... көпірі іспеттес.
Қорыта келгенде, түркі елдері ішіндегі Қазақстан мен Түркия арасындағы
мейлінше дамыған екі ... ... аса ... және тарихи
тамырларға негізделген. Халықтар ... ... мен ... ... және ... ... ... мәдени байланыстардың
маңызды орын алатыны белгілі. Ғылыми және ... ... ... принциптері негізінде еркімен, егемендік пен ұлттық
мүдделерді құрметтеу ... ... ... өткен сайын шығармашылық қарым-қатынас мәдениетіміздегі өзара
жар ету, өзара байыту процестеріне маңызды үлес ... ... ... ... ... ... беру ... қазақ –түрік лицейлерінің, университеттерінің
бүгінгі күнде жоғары ... екі ... ... ... ... азаматтардың білім алып шығуына кепілдік беріп отыр.
ҚОРЫТЫНДЫ
Түрік-қазақ мәдени, экономикалық және саяси қарым-қатынастар екі ... ... ... ... ... ... ретінде
тәуелсіздік жылдары жан-жақты сипатқа ие ... ... ... ... өз ... ... ... тигізуде.
Тәуелсіздігін алған жылдар көлемінің ішінде еліміз алғашқылардың ... ... ... ... ... дипломатиялық байланыс
орнатып, халықаралық ұйымдарға мүшелікке еніп, мемлекеттің ... ... және ... тұрақтылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік
алды. Сөйтіп, еліміз Орта Азия аймағында ... үні бар ... Бұл ... ... ... ... даму ... қарай сыртқы
саясатта дәйекті, сындарлы бағыт ұстап, дер кезінде ... ... ... ... шешімдер қабылдап, жүзеге асыра білуі еліміздің әлемдік
даму үрдісіне сіңсіп кетуіне жағдай жасады.
Осы ... ... ... ... Азия ... ... ... дамыған Түркия мемлекетімен өзара достық және
ынтымақтастық қарым-қатынасының қалыптасып, даму ... ... ... екі ... ... ... қаншалықты тиімді, пайдалы
жағдайда өрістеп отырғанына тұжырым ... ... ... ... ... және ... ... Орта Азия
мемлекеттері үшін маңызды экономикалық және саяси ... Азия ... ... ... ... ... он ... елдің европалық
үлгіде модернизацияланып, алдыңғы қатарлы елдердің біріне айналуы ... ... ... ... ... ... ... ыңғайлы серік
екендігі анықталды.
Қазіргі таңда отаршылдық және ... ... ... ... ... ... жалғасуы негізсіз еместігі тарихи
фактілер негізінде ... ... ... мен ... байланыстыратын мүдделер үндестігі жан-
жақты сараланды:
- Түркия өз тарапынан Қазақстанды тілі бір, діні бір ... ... ... ... ... мемлекетін
құруға.
- Бұл ретте Каспий маңы бассейніндегі ... ... әлем ... ... ... ... ... құбыр жобасының тиімді, тиімсіз жақтары ... ... тез ... ... ... осы жобаның
да есепке алынып жүзеге асырылуы артық болмас еді дейміз.
- Қазақстан үшін Европа елдеріне қарағанда ... ... діні бір, ... бір, ... ... экономикалық және
саяси реформалардың нәтижесінде алдыңғы қатарлы елге айналған
Түркиямен жақындасуы, оның даму ... ... ... ... ... ... зандылық. АҚШ пен Батыс Европа
мемлекеттерінің бұл аймақа өз мүдделерін Түркия арқылы ... ... ... ... рөлінің артуына себеп
болуда.
Түркия мемлекетінің Европа мен Азия ... рөлі ... ... өзі, әлем саясатында алып отырған орны
тәуелсіздігін ... ... ... ... жүзі ... ... көмек болары сөзсіздігі туралы ойлар тұжырымдалды.
Түркияның кейінгі 10 жылдағы экономикасын өркендетудегі ерен ... ... ... ... деп ... бұл құбылыстың нәтижелері
мен кері жақтары сараланып, бұл ... ... ... ... ... да ескеру қажеттігі түркі мемлекеттерінің қазіргі таңда
экономикалық дағдарыстан шығу жолын іздестіруде елеп-ескерердей, ... ... ... ... ... жасап жатқан шетел компанияларының ішінде түрік
фирмалары мен ... ... ... орны ... ... Бұл ретте Қазақ-Түрік Іскерлік қоғамының ... ... ... ... мен ... ... мәдени және
ғылыми қарым-қатынастары мәселелері, сондай-ақ, оның ... ... мен ... оның ... мен ... арттыру, мәдени
және ғылыми ынтымақтастықты ... ... екі ел ... ... жаңа ... ... және қол қою, ... ғылыми-мәдени
потенциал мен қор құру, бүгінгі күн талабына сай өзекті мәселелердің бірі
болып отыр. Бұл тұжырым ... ... ... және ... ... ... ... жас мемлекетіміздің міндеттеріне
сай келеді. Екі ел арасындағы байланыстардың көкейкестілігі, сонымен бірге,
географиялық және ... ... да ... ... ... ... ... жасау мен оны жүзеге асыру
Үкімет тарапынан және ... ... ... ... өткен сайын толдыққанды сипатқа иеленіп келе жатқан шығармашылық
қарым-қатынас мәдениетіміздегі өзара әсер ету, ... ... ... үлес ... ... халықтар арасындағы достықты нығайта түсуде.
Қазіргі таңда екі елдің арасында дәйекті дипломатиялық ... ... ... ... ... ... ынтымақтастығының нығайып
келе жатқандығын бүкіл әлем мойындап отыр. ... ... бұл ... ... деп бекерден бағалап жатқан жоқ. Бір кездері бүкіл ... ... ... ... ... ... қайта жаңғырып,
әлемдік өркениетте түркі мәдениеті жасағандығын тағы бір дәлелдеп отыр.
Түркі мемлекеттері басын қосып, ... ... ... ... ... бұл ... ... отырған саясаты
тәуелсіздігін алған Қазақстан және Отра Азия мемлекеттері тарапынан қолдау
тауып, жан-жақты қарым-қатынас ... ... ... ... бейбітшіліктің кепілдігі екені анық.
Кең өріс алған түрік-қазақ ... одан әрі ... ... ... ... ... Қазақстанның халықаралық, сонымен қатар түркі
әлеміндегі орнын, рөлін нығайта түсер еді. ... бұл ... әрі ... үшін ... ... аса ... Қазақстанның инвестиция саясатындағы жетіспеушіліктерді айта
кетуіміз керек. Елде инвестиция заңы ... ... ... екі ел арасындағы экономикалық
қатынастарды күшейтіп, экономикалық өсім және ... ... ... ауыл ... ... екі ел ... ... қатынас жоқ.
Негізінде, Қазақстан мұнай, газ жәнекен өндіру салаларындағыдай
ауыл шаруашылығында да халықаралық ... ... ... көп. ... ауыл ... ... жаңа технологиялар қолданылуда және халықаралық
қатынастар ... ... Оған ... ... ауыл
шаруашылығының салаларында маманданған университеттер бар. Ауыл
шаруашылығында екі ел ... ... тез ... қою керек;
- екі елдің білім саласында қарым-қатынасы тығыз ... ... ... ... өте аз. ... ... келісім-
шарттары болғанымен жүзеге аспаған да бар;
- Түркиялық ... оқу ... ... ... ... ... жолға қою қажеті;
- ғылыми ізденістер жолында жаңалықтармен алмасу;
- екі елдің білім беру жүйесіндегі ... ... мен ... ... және ... ... елдің білім деңгейіндегі алшақтықтарды жою.
Екі жақты ынтымақтастықтың мүмкіндіктерін кеңейту жеткіліксіз деңгейде
жүріп ... ... бұл ... жол ... жағын қарастыру қажет.
Осы мәселелер тиімді шешімін тапса, түрік-қазақ саяси, мәдени, ... ... ... екі ел ... ... ... оң ықпалын тигізетіні даусыз.
Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі.
1. ... Н. С. ... - ... ... //Cаясат – 2000 –
февраль – март.
2. Назарбаев Н. Ә. ... ... - А. ... 1996 – 290б.
3. Токаев К. Под стягом независимости. Очерк о внешней политике
Казахстана – A: ... ... ... М. ... ... ... Қалыптасуы, дамуы тарихы және
бүгінгі жағдай //Иассауи унив-н хабаршысы -95-№3.
5. Құдышев О. Панисламизм және ... ... ... У. ... ... и Центральная Азия нефть, трубопроводы,
геополитика //Саясат-95-№2.
7. Нұсқабаев О.Ф.Будак Қазақстан – Түркия ... ... ... Т.М.Исторические судьбы казахской диаспоры: происхождение и
развитие.-А.-Ғылым.-97,-264c.
9. Budak.F. Kazakistanin dunu, bugunu ve yarini. Ankara-2000-358
10. Saray.M. Yeni Turk Cumhuriyetleri Tarihi. Ankara-1999-439
11. Бұлұтай М. ... 2001 ... ... ... и ... ... и ... октябрь.
13. Кушкумбаев С. Казахстан и геополитическая ситуация в регионе
Каспийского моря//Саясат-1996-№1.
14. Авдашева С. Турция национальная модель либерализации ... ... ... М. ... – Түркия: бауырластық бастаулары//Қазақстан
коммунисі-1991-№8-33-34б.
16. T. Erdogan, M. Akguni. Turkiye ile Turk Cumhuriyetleri ve Turk
topluluklari arasinda yapilan ... ve ... ... ... Әли. ... тарихы тағлымы //Халық кеңесі-1994-2том.
18. І. Сманов, Ш.Орынбек. Түркі дүниетанымы мен ... ... ... ... ... ... және ... келуі// Егемен Қазақстан-2005-26 мамыр
20. Тоқашбаев М. Туыстықтың түбі бір//Халық кеңесі-916 14наурыз.
21. Қазақ Советтік Социалистік Республикасы мен Түрік Республикасы
арасындағы ынтымақтастық туралы ... // ... ... наурыз
22. Есдаулетова А.М. Становление дипломатической дружбы в Казахстане
диссертация на ... ... ... ... ... М. ... әлемдік қауымдастықта. А.-2000-166б.
24. Еровченко А. Түркілер ғасыры басталды ма?//Азия-92н, №2.
25. Акиол Т. Түркияның ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан -1997-19қыркүйек.
26. Данилов В. В ожидании Столетия тюрок новые тенденции во внешней
политике Турции //Московские новости, 1992-9 февраля.
27. Қазақстан Республикасының халықаралық ... ... және ... ... ... ... Тажудов А. Пантюркский ажиотаж и действительность //Новое поколение
1996-№3.
29. Түркиямен әскери ынтымақтастық қанат жаюда//Егемен Қазақстан 1996 - ... ... ... ... ... ... Тоқаев.К. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. А.Gauhar – 2002-668
б.
32. Арынов Е., Жуламанов Р., Елеусизов В. Иностранное участие ... ... ... // ... ... ... Е. ... және экономикадағы бауырластық// Заман Қазақстан
1997-11 көкек
34. Ержанова Г. Казахстан Турция: ... ... ... ... // Казахстанская правда – 1994 - 19 октябрь
35. Түркия мен Қазақстан арасындағы ... ... таяу ... ... АҚШ долларына жететін болды:[Каз Таг] // Егемен Қазақстан –
1995, 14 мауысым.
36. Иембекова М. ХХғ. 90 ж. ... ... т. ғ. к. ... дәреже
алу үшін дайындалған диссертация. – 1998
37. Әбілдаұлы Б. ...... ... ... шағын кәсіпорыны //Ақ жол –
1995, 27 қыркүйек.
38. Встреча с деловыми кругами Турции // Казахстанская правда. 1997, 17
декабря.
39. Kazakistan Orta Asyanin ... ... К. ... ... ... ... новые задачи// Мысль
– 96 № 5.
41. Бакаев Л. К. Внешняя политика суверенного Казахстана //Саясат – 97№ 11.
42. ... С. ... ... және ... ... ... //Ақиқат 1995№3
43. Төренияз Н. Ақтөбедегі Қазақ-Түрік фирмасы //Заман Қазақстан-1992 – 7
тамыз
44. ҚРОММ-2261-қор-5 тізбе-39іс-13-14 ,18,2-п
45. Төлеу Ж. Түркия Түркия ... ... ... ... ... ... ... Несие мен инвестиция //Қазақ елі-2003-№36.
47. Билиг Э.Қазақстан ... ... и ... связи
]//Казахстанская правда-1994-19октябрь.
48. ҚРОММ-2261-қор-1тізбе-18-іс-77,81,78-п
49. Олжай Қ.Біздің Веснет түріктің Неташ фирмасының қазақ жеріндегі
қарлығашы болып табылады.// Егемен Қазақстан. – 1992-20 қазан.
50. Нұргалиева С. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан – 95ж, 31 қазан.
51. Әбдіраш Ә. Анкара есігін айқара ашты //Егемен ... 1996ж ... ... ... ... международных договоров Республики Казахстан. А. -1995 – № 2.
54. ҚРОММ-2267-қор-3 тізбе-20-іс-71-п
55. О ... ... ... ... А.Кажегельдина Турецкую
Республику //Панорама,-1997,7 март.
56. Жансеитов Ш. Иностранные ... ... бы нам свою ... – 1994 ... ... С. Бауырластармен бірге болашаққа қадам: қазақтүрікмұнай ЛТД
бірлескен кәсіпорнының жұмысынан //Атырау – 1997 – 12сәуір
58. Дикташ Х. Да не ... ... наше ... ... // ... ... июня
59. Көшкенова А. Қара алтын саясат аясында ... ... ... ... ... 2001, 22 наурыз.
60. Мақатұлы С. Баку – Жейхан халындағы қызу қарбалас : [ ... және ... ... ... ... ] //Ана тілі – 1998 – 30 ... А. Конопляник Строить или не строить? // Республика, 2001 – 22 наурыз
62. Қазақ Советтік Социалистік Республикасы мен Түрік ... ... ... ... //Социалистік Қазақстан-1991-22
наурыз
63. Имашова И. Современные культурные казахско-турецкие отношения и роль
Туркестана в их ... ... ... А. ... ... саласындағы байланыстар.//Ақиқат-
2002-№2.
65. Первые ласточки Фараби фонда вылетели в Турцию// Казахстанская правда-
1992-4июня.
66. Қарабаева З. ... ... ... мектебі-1994-№11.
67. Жансевер Е. Қыздар лицейі алғашқы қарлығаштарын ұшырды // Заман
Қазақстан-19797-6 маусым.
68. Назарбаев Н. Тәуелсіздікке білім шашуы //Катев-2001.
69. Сотрудничество Турции и ... в ... ... ... ... ... М. Қос Президент қолдаған білім ордасы //Егемен Қазақстан 2000-
20 қазан.
71. Алиаз Т., Ұ. ... ... ... инвесторы //
Қазақстан Заман-2002-8қараша №45) .
72. Зиманов С. Бастауы мол бұлақ //Катев-2001.
73. Оңалбеков Ж. ... ... ғана жыға ма? [Қ. ... ... ... ... маусым.
74. Рәмберді Т. Түркістандағы ХҚТУ //Егемен Қазақстан -1999-21желтоқсан.
75. Н.Назарбаев и С. ... ... в ... ... ... 4 ... Имашова Н. Қазақстан-Түркия: әдеби байланыстар // Яссауи
университетінің хабаршысы-2002-№1.
77. Өркениеттілік негізі – білім //Заман Қазақстан ... ... ... қазақша оқиды //Заман Қазақстан -1994-9тамыз.
79. Турсынов А. Янычарская грамота// Kazakhstan ... ... ... Е. ... ... ... ... оқу орны мен
Қазақстандық жастар туралы] // Заман Қазақстан -1994-30 тамыз.
81. Шакизадин Е. Түркі біткен ... ... оқып жүр. ... ақпан.
82. Очаг возрождения //Казахстанская правда-1991-7февраля.
83. Курдаев Т.» Туркия» живёт и ... ... ... ... ... с ... ... правда -1991-
16мая.
85. Турция встречает гостей //Казахстанская правда -1991-26 ... ... ... ... аяқталды // Социалистік Қазақстан –1991-
15мамыр.
87. Джолдаспеков М. Крепнет интерес, расширяются контакты //Казахстанская
правда -1991-25 апреля.
88. Бәкіроғлы Б. Мәдениет ... бас ... ... -1994-12 шілде.
89. Turksoy Turk Duniyasi Kultur, Sanat, Bilim, Haber ve ... ... ... ... Казахстана и Турции крепнут и развиваются//Казахстанская
правда -1997-2 сентября. №135
91. Живы ... ... Абая ... правда -1993-17 сентября,
№200.
92. Турция готовится к юбилею Абая //Казахстанская правда-1995-31 марта
№62.
93. Ұлтына ұран болған ұлы ақын//Егемен Қазақстан-2001-11қыркүйек-№202.
94. ... ... ... ... в ... ... правда –
1996 – 21 августа.
95. Сәулемқызы С. Мәуелі мәдениет өркениеті // Түркі әлемі – 2002 - № ... ... ... тюрских народов // Казахстанская правда – 1994 – 28
апреля №57.
97. Бауырлар көмек көрсетуде // ... ... – 1995 – 6 ... Kazak ... Gilenc anlamli ziyaret ... Қазақстан-1998-19
тамыз
99. Kazak- turk Gazeteciler birligi kuruldu // Заман Қазастан-1999-19 мамыр
100. Cihan N. ... turkce yayin // ... ... ... ... М. Ататүрік атамның аулынан мың сәлем // Қазақ елі 2003 - №
36.
102. Писатели и поэты со всего тюрского мира ... в ... // ... – 2001 – № 1 – ...... Самат Мұса. Туыстық туы жоғары // Егемен Қазақстан – 2000 – 20 ... ... Ж. ... тағзым // Катев – 2001.
105. Балғарина Б. Мәдени – білім орталығы // Егемен Қазақстан – 2005 – 26
мамыр.
( Бұл ... дәл ... ... алғашқы өнімдерін де берген. Бірақ
қазіргі кезде шикізаттың аздығынан жұмысы тоқтатылған, консервацияда тұр.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге