Шығармашылық іс-әрекетке оқушылар мотивациясын қалыптастыру [ 70 бет ]


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 9
1.1 Шығармашылық, іс-әрекет, мотивация ұғымдарына теориялық сипаттама 9
1.2 Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамытудың педагогикалық-психологиялық негіздері 23
1.3 Бастауыш сыныптарда қазақ тілі сабағында шығармашылық іс-әркет мүмкіндіктері 37

2 ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ 51
2.1 Қазақстанда шығармашылық іс-әрекетті қолданудағы озат тәжірибелер 51
2.2 Эксперимент жұмысы мен қорытындысы 58

3 ҚОРЫТЫНДЫ 71

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 74

ТІРКЕМЕ А 80
ТІРКЕМЕ Ә 81
ТІРКЕМЕ Б 82
ТІРКЕМЕ В 83
ТІРКЕМЕ Г 85
ТІРКЕМЕ Д 87

КІРІСПЕ

Зерттеу көкейкестілігі: Қазақстан Республикасының ғылыми техникалық, экономикалық, ресурстық және рухани дамуының жаңа деңгейіне бағытталуда. Республика өміріндегі бұл өзгерістер, сөз жоқ, білім беру саласына соның ішінде мектепте оқушыларды дара тұлға етіп тәрбиелеу ісіне де әсерін тигізуде.
Сондықтан мектеп оқушыларын ғылыми білімнің қоғамдық қажетті деңгейімен қамтамасыз ету, оларды сусындату - басты міндет болып қала береді. Өйткені егеменді елдің оқу-білімнің тереңдігімен өлшенеді. Толассыз, үздіксіз өзгеріп тұрған әлем адамнан да қабілет пен қажеттіліктерді толассыз дамытуды талап етеді. Осыған байланысты мектептегі оқушыларды дара тұлға етіп тәрбиелеу үшін жүргізілетін жұмыстың мақсаты мынандай болуы тиіс:
1) оқушыларды өзгермелі өмірде қорықпай, еркін өмір сүруге бағыттау;
2) білім мен білігіне сай келетін дәрежеде тәрбиелеу;
3) өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру, дамыту;
4) шығармашылық қабілетін дамыту;
20 ғасырды артта қалдырып, 21 ғасырды бетке алып келе жатқан Қазақстанның бастауыш сатыдағы мектептері өздерінің тарихи миссиясын орындап болды, сондықтан бастауыш мектепті реформалау қажеттігі туды. Өйткені белгілі бір мөлшердегі «білім жиынтығын» алу жүйесі ескірді, ертедегі ойшылдардың сөзімен айтсақ, «шәкірт-нығарлай беретін ыдыс емес, керісінше тұтандыруды қажет ететін шырақ». Ал мектеп конвейер емес, керісінше кең түрде ойлай алатын жеке адамды қалыптастыратын сфера. Олай болса мектепте білім беру ісіндегі басты мүмкіндіктерін дамыту және оларды шынайы өмірдегі дара тұлға етіп әзірлеу.
Ел Президентінің «Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасында білімге ерекше көңіл бөлетіндігі белгілі. Ол бүгінгі өскелең өмірдің талаптарына сай маңыздылығымен ерекшеленеді.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің басты міндеті ұлттық және адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктер негізінде жеке адамды қалыптастыруға жеке кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау, білім беруді ақпараттандыру деп білім беру жүйесіне одан әрі дамыту міндеттерін көздейді.
Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру тұжырымдамасында «Білім берудің гуманитарлық сипаты, онда адам тек зерттеу объектісі ретінде ғана емес, ең алдымен, шығармашылық пен таным субъектісі құдіретті мәдениет үлгілерін дүниеге әкелген, әрі өзінің шығармашылыққа деген құлшынысымен оқушыларды баурап әкететін субъектісі ретінде көрінуімен бедерленеді» делінген.
Оқыту екі жақтың да, мұғалім-оқушы, бірдей еңбек етуін талап ететін үрдіс, сондықтан ұстаз өзінің іс-әрекетін ұйымдастырып, тек оның орындалысымен ғана қанағаттанып қоймай, оқушының да белсенділігін, білім игерудегі әрекетін дамытуға ықпалын тигізуі қажет.
Қазіргі қоғам шығармашылық қабілеті бар, талантты іскер мамандарға мұқтаж.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың «Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы» деген 1992 жылғы еңбегінде мемлекетіміздің егеменді, тәуелсіздігіне жеткізетін төрт күш аталған: біріншісі-жеріміздің қойнауындағы байлық; екіншісі-жеріміздің бетіндегі байлық; үшіншісі-өндіріс байлығы; төртіншісі-тапқырлардың ақыл-ой байлығы, тапқырлардың үйреншікті қалыпқа сыймайтын, бүкіләлемдік деңгейдегі жасалымдары» - дегеннің өзі шығармашыл тұлғаның ерекше, дәстүрлі емес ой-пікірінің нәтижелі мағынасын береді. Мектептегі оқыту үрдісінің негізгі мақсаттары баланың білім игеру кезінде ойлау қабілетін қалыптастыру, сол арқылы таным әрекетін белсендіру. Бұл оқушының өзіндік әрекеттерін, дербес жұмыс істеу қабілеттерін дамытудың маңыздылығын айқындайды.
Бұл мәселе Қазақстан Республикасының Білім туралы заңындағы білім беру жүйесінің міндеттері туралы бабында:
- жеке адамның шығармашылық, рухани және жеке мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік пен салауатты өмір салтының берік негіздерін қалыптастыру, жеке басының дамуы үшін жағдай жасау арқылы интеллектік байытумен қатар әлемдік және отандық мәдениеттің жетістіктеріне баулу, қажеттігі атап көрсетілген.
Педагогика ғылымы мен мектеп практикасы баланың білім игеру кезінде ойлау қабілетін қалыптастырып, сол арқылы таным әрекетін белсендіру қажеттігін көрсетеді. Осы мәселелер оқушының шығармашылық қабілеттерін, шығармашылық әрекеттер қырларын дамытудың өзекті екенін анықтайды. Ол үшін не істеу керек, қандай шаралар ойластырылуы қажет? Оқуға деген қызығуы, өзінің білім алуға ұмтылысы керек. Ол ұстаз тарапынан сабақ өткізудің әртүрлі жолдарын қарастырып, әдіс-тәсілдерді жетілдіріп, сабақ түрлерін әдістемелік тұрғыда дұрыс ұйымдастырылуды талап етеді. Осындай еңбек оқушының оқу әрекетін тиімді меңгеруіне, соның нәтижесінде оқуға деген ынта, құлшыныс, талап туып бұрынғы игерілген білім, білік, дағдыны пайдалана отырып, әртүрлі оқу тапсырмаларын шешуде шығармашылықпен еңбек етіп, өз әрекетін бақылауды, басқаруды және дамытуды үйренуіне себебін тигізеді [ 45, 3б ].
Жас ұрпақтың қабілеті мен талантын ашу, шығармашылық ойлау қабілетін жетілдіру, осы арқылы өзіне деген сенімін нығайту, бір сөзбен айтқанда, өз жолын өзі таңдауына түрткі болу-міне, бүгінгі таңның басты мәселесі болып отыр.
Қазақ тілі сабағында шығармашылық іс-әрекеттің мақсаты - өз бетімен жұмыс істеу дағдыларын, шығармашылық, ойлау қабілетін қалыптастыру, шығармашыл тұлғаны дамыту жолында жұмыс жургізу.
Дей тұрғанмен, зерттеу барысында мынандай қарама-қайшылықтардың орын алғанын байқадық.Олар:
- бастауыш сыныпта белгілі шығармашылық іс-әрекет толық мәнді ұйымдастырылмауынан оқушылардың шығармашылық тапсырмаларды орындай алмауы;

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ананьев Б.Г. Избранные психологические труды / Б.Г. Ананьев. – М: Педагогика, 1980. – 317 с.
2. Әбдібекқызы Қ. Оқушылардың көркем шығармашылық қабілетін дамыту / Қ.Әбдібекқызы.- А: Рауан, 1994.- 75 б.
3. Әбішева Б. Білім мазмұнын жаңарту - өмір талабы / Б. Әбішева // Қазақстан мектебі. - № 6. – 2002. – 42 - 43 б.
4. Бабаев С. Б. Жалпы педагогика / С. Б. Бабаев, Ж. К. Оңалбек. – Алматы, 2005. – 42 – 43 б.
5. Богоявленская Д. Б. Творческая личность: ее диагностика и поддержка // Психологическая служба вуза: принципы, опыт работы // Д. Б. Богоявленская. – М. – 1993. –
6. Богословский В. В. Жалпы психология / В. В. Богословский, А. Г. Ковалев, А. А. Степанов, С. Н. Шабалин. – А. – 1980. – 102 – 105 б.
7. Бұлғалиев Б. Шығармашылық қабілетті дамытудағы әдістер мен жетістіктер / Б. Бұлғалиев // Әдіскер мұғалім. - № 5. – 2004. – 11 б.
8. Байшуақова М. Оқушыны ойлауға үйрету / М. Байшуақова // Бастауыш мектеп. - № 2. – 2005. – 43 б.
9. Букатина С.И. Музыкально- ритмическая деятельность как средство формирования художественно творческих способностей у детей старшего дошкольного возраста: дис...канд. пед. наук / С.И.Букатина.- М, 1998.- 415 с.
10. Джамболатова Т. Қ. Жеке тұлғаның шығармашылығын дамытудағы ұжымдық шығармашылық іс / Т. Қ. Джамболатова // Наука и образования. достижения и проблем. Сборник научных трудов. – 2002. - № 10. – 98 – 102 б.
11. Доданов Б. И. Эмоция как ценность / Б. И. Доданов. – М. – 1978. – 11 с.
12. Доданов Б.И. Структура и динамика мотивов деятельности / Б.И.Доданов // Вопросы психологии. – 1984.- №4. – 18- 29 с.
13. Есботанова Л. Шығармашылық қабілетті дамытудың бір жолы / Л. Есботанова // Тәрбие құралы. - № 4. – 2005. – 72 – 73 б.
14. Есеева Р. Өзіндік жұмыс түрлерінің оқушылардың ойлау қабілеттерін дамытудағы рөлі / Р. Есеева. // Бастауыш мектеп. - № 5. – 2005. – 22 б.
15. Жақыпова Н. Шығармашылық қабілет мектептен басталады / Н.Жақыпова // Қазақстан мұғалімі.- 2002.- №7.- 3б.
16. Жігітбекова Б. Жеке адамның мотивация мағыналығын тудыру мәселесінің өзектілігі / Б. Жігітбекова // Ізденіс. – 2000. - № 6. – 122 – 125 б.
17. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері / Қ. Жарықбаев. – А. – 2002. – 324 б.
18. Исаева З. А. Формирование профессионального – исследовательской культуры педагога в системе Университетского образования: автореф. дисс... докт пед.наук / З. А. Исаева . – А. – 1997. – 47 с.
19. Ильин Е.П. Мотивация и мотивы / Е.П.Ильин. - Санкт-Петербург, 2000.- 245 с.
20. Калошина И. П. Структура и механизмы творческой деятельности / И. П. Калошина. – М. – 1983. – 138 с.
21. Кәрібаева Г. Кәсіби іс-әрекеттің мотивациялық құрылымы / Г. Кәрібаева // Ұлағат. – 2003. - № 3. – 21 б.
22. Кәрібаева Г. Кәсіби іс-әрекеттегі сыртқы және ішкі мотивацияны зерттеу ерекшеліктері / Г. Кәрібаева // Ұлағат. – 2003. - № 1. – 27 б.
23. Қаңтарбаева Г. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту / Г. Қаңтарбаева // Бастауыш мектеп. – 2005. - № 7. – 25 б.
24. Қадірова Б. Н. Оқушылардың шығармашылық әрекетін дамыту - ғылыми – педагогикалық проблема / Б. Н. Қадірова // Білім. – 2004. - № 2. – 16 б.
25. Қадірова Б.Н. Оқушылардың шығармашылық әрекетін ұйымдастырудағы өзіндік жұмыстың мүмкіндіктері / Б.Қадірова // Хабаршы.- 2005.- №3 (16).- 102-105 б.
26. Қазақ тілі терминінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Педагогика және психология. – А. - 2002. – 133 – 242 б.
27. Қожабаев Қ. Бала саны аз мектептер мен сыныптардағы бастауыш сынып оқушыларының танымдық іс-әрекетін белсенді етудің педагогика және психологиялық ерекшелігі / Қ. Қожабаев, О. Төлегенов // Ауыл мектебі. – 2003. - № 3. – 15 – 18 б.
28. Қабатай Б. Т. Бастауыш сынып оқушыларын шығармашылыққа баулудың психологиялық ерекшеліктері / Б. Т. Қабатай // Білім берудегі менеджмент в образовании. – 2004. № 4. – 153 – 157 б.
29. Қазақ совет энциклопедиясы. – 8 том. – 173 б.
30. . Қазақ совет энциклопедиясы.- 12 том.- 362-363 б.
31. Қадірова Б. Оқушы тұлғасын дамытудағы әрекет түрлері / Б. Қадірова // Қазақстан мектебі
32. Қазенова Г. Ойын арқылы оқыту / Г. Қазенова // Бастауыш мектеп. - № 4. – 2001. – 12 б.
33. Қоянбаев Ж. Б. Педагогика / Ж. Б. Қоянбаев, Р. М. Қоянбаев. – А. – 2004. – 110 б.
34. Леонтьев А.Н. Деятельность, Сознание, Личность / А.Н.Леонтьев.- М: Политиздат, 1979.- 257 с.
35. Леонтьев А. Н. Проблема деятельности в психологии // Вопросы философии // А. Н. Леонтьев. – 1972. № 9. – 95 -108 с.
36. Лазарев В. С. Как разработать программу развитие школы: метод. пособие для руководителей образовательных учреждении / В. С. лазарев, М. М. Поташник // М. Нов шк, - 1993. – 46 с.
37. Леонтьев А. Н. Потребности, мотивы, эмоция / А. Н. Леонтьев. – М. 1971. – 14 с.
38. Лингвистикалық түсіндірме сөздік.
39. Леонтьев А. Н. Проблемы развития психики / А. Н. Леонтьев. – М. – 1965. – 293 с.
40. Лернер И. Я. Проблемное обучения / И. Я. Лернер. – М. – 1982. 11 – 12 б.
41. Мұқанов М. М. Жас және педагогикалық психология / М. М. Мұқанов. – А. – 1982. – 154 – 157 б.
42. Миразова. А. Т. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытудағы мұғалімнің кәсіптік шеберлігі / А. Т. Миразова // Ұлағат. - № 2. – 2004. – 4 – 8 б.
43. Мұхамедин М. Оқушылардың шығармашылыққа деген қызығушылықтарын қалыптастыру негіздері / М. Мұхамадин // Ізденіс. - № 6. – 2001. – 121 б.
44. Мырзабаев А. Б. Оқушылардың шығармашылығын дамытуда белсенді оқытудың дидактикалық мүмкіндіктері: педагогика ғылым. Доктор – ғылыми дәрежесін алу үшін дайын. Дис. Автореф. / А. Б. Мырзабаев. – Қарағанды: Б.П. – 2004. - 26 бет.
45. Нағымжанова Қ. М. Иновациялы – креативті технологиялар / Қ. М Нағымжанова . - Өскемен. – 2005. – 16 -18 б.
46. Наркулова Б. Бастауыш мектепте қолданылатын дамытушы ойындардың лингвистикалық негіздері / Б. Наркулова // Ізденіс. - № 1. – 2003. – 245 – 247 б.
47. Немов Р.С. Психология: учебник для студентов высшего педагогического учебного заведения / Р.С.Немов.- М: Просвещение, 1995.- 496 с.
48. Орлова. Ю. М. Потребностно – мотивационные факторы эффективности учебной деятельности студентов вуза. Дисс.. док. Психол. Наук. М. 1984.
49. Олпорт С.В.Личность психологии / С.В.Олпорт, В.Гордон.- М: Ювента, 1998.- 345 с.
50. Педагогика: Учеб. пособие ( Под ред. П. И. Пидкасистого. – М. Российское педагогическое агентство 1995. – 637 с.
51. Пазылова Г. А. Оқушылардың шығармашылық қызығушылығын қалыптастырудың қазіргі заманғы аспектісі / Г. А. Пазылова // Менеджмент в образовании. - № 2. – 2004. – 87 б.
52. Реигетова З. А. Типы ориентировки в задании и типы производственного образования // Доклады АПИРСФСР. - 1959. - 5 с.
53. Решетова З. А. Характеристика знаний учасщихся, формируемых при изучении обекта как система // Психолого – педагогические проблемы профессионального обучение / З. А. Решетова, С. Т. Тарлева. – М. – 1979. – 45 – 54с.
54. Рубинштейн С. Л. Основы общей психологий / С. Л. Рубинштейн. – М. – 1989. – 322 с.
55. Рүстемова Ж. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту / Ж. Рүстемова // Бастауыш мектеп. - № 1. – 2003. – 31 – 34 б.
56. Рахымтаева Ә. Баланың шығармашылық қабілетін дамыту / Ә.Рахымтаева // Бастауыш мектеп.- №5.- 2005.- 51-53 б.
57. Сосновский Б. А Мотив и смысл / Б. А. Сосновский. – М. – 1993.- 43 с.
58. Сүйіндікова Г. Оқушылардың шығармашылық, ізденгіштік қабілеттерін дамыту / Г. Сүйіндікова // Бастауыш сыныпта оқыту. - № 6. – 2004. – 4 – 6 б.
59. Сәкенова Р. Дарындылықты қалыптастыру / Р. Сәкенова // Сынып жетекшісі. - № 2. – 2005. – 43 б.
60. Сардарова Ж. Оқушының шығармашылық бағытта дамуы / Ж. Сардарова // Бастауыш мектеп. - № 7. – 2001. – 8 б.
61. Сәкенова Р. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту / Р. Сәкенова, П. Найманбаева // Бастауыш мектеп. - № 1. – 2003. – 45 -46 б.
62. Сағымбаев Ә. Ә. Бастауыш сынып оқушыларының бейнелеу өнері арқылы шығармашылық іс-әрекетін қалыптастырудың педагогикалық шарттары: педагогика ғылым. докторы. ғылыми дәрежесін алу үшін дайын. дис. автореф. / Ә. Ә. Сағымбаев. – Алматы: Б. И. – 2003. –
63. Тойымбаева Ж. Шығармашылықты дамыту / Ж. Тойымбаева // Тәрбие құралы. – 2004. - № 3. – 33 б.
64. Теплов Б.М. Избранные пхилогические труды / Б.М.Теплов.- П.П.М: Просвещение, 1985.-215 с.
65. Формирование творческих способностей: сущность, условия, эффективность // сб. Науч.тр.- Свердловс.- 1990.- 160 с.
66. Хекхаузен Х. Мотивация и деятельность / Х.Хекхаузен.- М: Педагогика, 1986.- 406 с.
67. Шувалова В. В: Методическая работа в инновационной школе системный подход // Нар. Образование. – 1998. - № 4. – 112 – 114 с.
68. Щукина Г. Н. Проблема познавательного интереса в педагогике / Г. И. Щукина. – М. – 1971. – 351 с.

      
      ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Бастауыш оқыту теориясы
мен әдістемесі кафедрасы
(іштей бөлімге арналған)
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯСЫН
ҚАЛЫПТАСТЫРУ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
1 ... ... ... ... ... ҒЫЛЫМИ-
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... сипаттама 9
1.2 Бастауыш ... ... ... ... ... ... Бастауыш сыныптарда қазақ тілі ... ... ... ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТИІМДІ
ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... озат тәжірибелер 51
2.2 ... ... мен ... ... ... ... ... Б ... В ... ... ... ... ... Республикасының ғылыми техникалық,
экономикалық, ресурстық және рухани дамуының жаңа ... ... ... бұл ... сөз жоқ, білім беру саласына соның
ішінде мектепте оқушыларды дара ... етіп ... ... де ... ... ... ... білімнің қоғамдық қажетті
деңгейімен ... ету, ... ... - ... ... ... ... Өйткені егеменді елдің оқу-білімнің тереңдігімен өлшенеді.
Толассыз, үздіксіз ... ... әлем ... да ... пен
қажеттіліктерді толассыз дамытуды талап етеді. Осыған байланысты мектептегі
оқушыларды дара тұлға етіп тәрбиелеу үшін ... ... ... ... ... ... ... өмірде қорықпай, еркін өмір сүруге бағыттау;
2) білім мен білігіне сай келетін дәрежеде тәрбиелеу;
3) өз ... ... ... ... қалыптастыру, дамыту;
4) шығармашылық қабілетін дамыту;
20 ғасырды артта қалдырып, 21 ғасырды ... алып келе ... ... ... ... өздерінің тарихи миссиясын
орындап болды, сондықтан бастауыш мектепті реформалау ... ... ... бір ... ... ... алу ... ескірді,
ертедегі ойшылдардың сөзімен айтсақ, «шәкірт-нығарлай ... ыдыс ... ... ... ... ... Ал мектеп конвейер емес,
керісінше кең түрде ойлай алатын жеке ... ... ... ... мектепте білім беру ісіндегі басты мүмкіндіктерін дамыту және оларды
шынайы өмірдегі дара тұлға етіп әзірлеу.
Ел Президентінің «Қазақстан-2030» ... ... ... ... ... ... Ол ... өскелең өмірдің талаптарына
сай маңыздылығымен ерекшеленеді.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің
басты ... ... және ... ... ... мен ... негізінде жеке адамды қалыптастыруға жеке кәсіби шыңдауға
бағытталған білім алу үшін ... ... ... ... ... деп ... беру ... одан әрі дамыту міндеттерін
көздейді.
Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру тұжырымдамасында
«Білім ... ... ... онда адам тек зерттеу объектісі ретінде
ғана емес, ең ... ... пен ... ... ... мәдениет
үлгілерін дүниеге әкелген, әрі өзінің шығармашылыққа деген ... ... ... ... ... ... бедерленеді»
делінген.
Оқыту екі жақтың да, мұғалім-оқушы, бірдей еңбек етуін талап ететін
үрдіс, ... ... ... ... ұйымдастырып, тек оның
орындалысымен ғана қанағаттанып қоймай, оқушының да белсенділігін, ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық қабілеті бар, талантты іскер ... ... ... Н. Ә. ... ... мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы» деген 1992
жылғы еңбегінде мемлекетіміздің ... ... ... ... ... ... ... байлық; екіншісі-жеріміздің
бетіндегі байлық; үшіншісі-өндіріс байлығы; төртіншісі-тапқырлардың ақыл-ой
байлығы, ... ... ... ... ... ... - ... өзі шығармашыл тұлғаның ерекше, дәстүрлі емес ой-
пікірінің нәтижелі мағынасын береді. Мектептегі оқыту үрдісінің ... ... ... ... кезінде ойлау қабілетін қалыптастыру, сол
арқылы таным әрекетін ... Бұл ... ... ... ... ... қабілеттерін дамытудың маңыздылығын айқындайды.
Бұл мәселе Қазақстан Республикасының Білім туралы заңындағы білім беру
жүйесінің міндеттері туралы ... жеке ... ... ... және жеке ... ... пен ... өмір салтының берік негіздерін қалыптастыру,
жеке басының дамуы үшін ... ... ... ... ... ... және ... мәдениеттің жетістіктеріне баулу, қажеттігі ... ... мен ... ... ... ... игеру кезінде
ойлау қабілетін қалыптастырып, сол арқылы ... ... ... көрсетеді. Осы мәселелер оқушының шығармашылық қабілеттерін,
шығармашылық ... ... ... ... екенін анықтайды. Ол үшін
не істеу керек, қандай ... ... ... ... деген қызығуы,
өзінің білім алуға ұмтылысы керек. Ол ... ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдерді жетілдіріп, сабақ түрлерін
әдістемелік тұрғыда ... ... ... ... ... ... оқу ... тиімді меңгеруіне, соның нәтижесінде оқуға ... ... ... туып ... игерілген білім, білік, дағдыны
пайдалана отырып, ... оқу ... ... ... ... өз ... бақылауды, басқаруды және ... ... ... [ 45, 3б ].
Жас ұрпақтың қабілеті мен талантын ашу, шығармашылық ойлау қабілетін
жетілдіру, осы ... ... ... ... ... бір ... айтқанда, өз
жолын өзі таңдауына түрткі болу-міне, ... ... ... ... ... тілі ... шығармашылық іс-әрекеттің мақсаты - өз бетімен
жұмыс істеу ... ... ... ... қалыптастыру,
шығармашыл тұлғаны дамыту жолында жұмыс жургізу.
Дей тұрғанмен, зерттеу барысында мынандай қарама-қайшылықтардың орын
алғанын ... ... ... белгілі шығармашылық іс-әрекет толық мәнді
ұйымдастырылмауынан ... ... ... ... алмауы;
- бастауыш сынып оқушыларының қазақ тілі оқу процесінде орындайтын
шығармашылық тапсырмаларды орындай алмауынан ... ... ... ... анықталған қарама-қайшыылықтар біздің зерттеу жұмысымыздың
тақырыбын: «Шығармашылық іс-әрекетке ... ... ... ... ... ... ... Бастауыш сыныптарда қазақ тілі сабағында шығармашылық
іс-әрекетке оқушылар мотивациясын қалыптастырудың ғылыми- теориялық, ... ... ... оқу ... тиімді қолдану жолдарын анықтау.
Зерттеу объектісі: Бастауыш сыныптағы қазақ тілі сабағындағы ... ... ... сыныпта қазақ тілі оқу процесінде шығармашылық
іс-әрекетке оқушылар ... ... ... мен ... іс-
әрекеті.
Зерттеу болжамы: Егер бастауыш ... ... тілі ... ... ... ... онда оқушылардың білім деңгейі
артады, шығармашылық қабілеті ... ... ... ... өз ... ... істеу дағдысының, ойлау, шығармашылық қабілетінің
қалыптасуына ықпал етеді.
Зерттеу міндеттері:
- шығармашылық, іс-әрекет, мотивация ұғымдарына түсінік;
- ғылым педагогикалық-психологиялық және лингвистикалық ... ... ... ... ... ... теориялық
әдебиеттер негізінде терминдік анықтама беру;
- озат тәжірибелі ұстаздардың тиімді әдіс-тәсілдерімен, ... ... ... ... дағдысының сапалық көрсеткіштерімен танысу;
- зерттеу барысында жиналған ... ... ... ... ... ... оқу ... бақылап, шығармашылық жұмыстар әзірлеу;
- шығармашылық жұмыстарды жүзеге асыруда мұғалімнің әрекет қадамын
бақылау арқылы ... ... ... оқу ... ... ... эксперимент жұмысын ұйымдастыру,
қорытындылау;
Зерттеу әдістері:
- ғылыми теориялық әдебиеттерге талдау;
- зерттеу материалдарын талдау, сараптау, жинақтау;
- озат тәжірибелі ұстаздармен пікір алмасу;
- ... ... ... ... және бақылау
сыныптарын іріктеу ).
- эксперимент бағдарламасын дайындау;
- эксперимент және ... ... ... картасын жасау;
- оқу процесін ұйымдастыру;
- шығармашылық жұмыстар жүргізу;
- ... ... ... ... ... жылы осы ... ... материалдар жинастырылды,
курстық жұмыс қорғалды;
- 2005-2006 жылы іс-тәжірибеден өтілді.
- 2006 жылы ғылыми конференцияда баяндама жасалды, мақала ... осы жылы ... ... ... ... жүргізіліп,
диплом жұмысы қорғалды.
Зерттеу базасы: Өскемен қаласы А. ... ...... ... орта ... ... құндылығы: Дипломдық жоба негізінде
ұйымдастырылған зерттеу жұмысының қорытынды ... ... ... ... ... негізінде тұжырымдалып, нәтижелі жүйеде
құрылуына байланысты, бастауыш сынып ... мен ... ... бастауыш оқыту теориясы мен әдістеме ісі бөлімінде оқитын
студенттерге септігін тигізер ... ... ... болып табылады.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Диплом жұмысы ... екі ... ... ... ... ... ... 87
бет.
1 ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯ-
СЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ- ... ... ... ... ... теориялық сипаттама
Бүгінгі мектептің білім беру ... ... ... бірі – ... беру ... мен ... ... сабақтың әдістерін және мазмұнын жетілдіру, әдістемелік
жағынан дамыту болып табылады.
Бастауыш ...... ... ... алғашқы басқышы. Осыған
сәйкес оқушыға белгілі бір ... ... ... ... ... қоршаған дүние туралы түсініктерін кеңейте отырып, оларды
шығармашылық бағытта ... ...... ... талабы [ 23, 25 б].
Қазіргі заманда білімді механикалық ... ... ... дамыту – негізгі мәселенің бірі. Яғни, оқушылардың ... ... ... арқылы білім деңгейін көтеру талап етіледі. Сондықтан,
педагогика жаңалықтарын пән ерекшелігіне ... ... білу – ... жетудің бірден – бір жолы. Мақсатқа оқушының іс -әрекеті арқылы
қол жетеді [ 63, 33 ... ... ... теориялық сипаттамасын бастамас
бұрын, шығармашылықтың ғылыми педагогикалық әдебиеттерде қаншалықты мәні
барын қарастырған жөн.
Егер «шығармашылық» ... ... ... ... түсінік беретін
болсақ, төмендегідей анықтамалар дәл ... ... ... ... мен қабілетінің
көрінуі» деп Қ. Қожабаев анықтама береді.
«Шығармашылық» - ... ... және ... ... ең
жоғарғы формасы. Шығармашылықтың масштабы әр түрлі болуы ықтимал. «Бірақта,
- дейді зерттеушілер,- онда міндетті түрде әлеуметтік ... ... ... ... [ 10, 98б ... – бұл адамның өмір шындығында өзін-өзі тануға ұмтылу,
іздену [ 56, 35 б ].
«Шығармашылық» – бүкіл ... ... ... бір ... ... көзі [ 15, ... – бұл ... мотивациялық құрылымарқылы берілетін
ақыл-ой жемісі, ол қабілеттіліктерінің әсерімен ... ... ... ... ... әр ... ... әрбір іс-әрекетінің
формасы ретінде жинақталады [ 9].
Ю.Н.Кулюткиннің пікірі бойынша, шығармашылық ұғымынан екі ... ... ... ... ... ... – бұл ... және рухани байлықты жасаудағы әрекеті. Демек, бұл жерде
адамдар ұжымы ... ... ... ... өнім жайлы, нәтиже жайлы, соның
ішінде жаза, соны, бірегей, ... ... ... жайлы сөз болмақ.
Екіншіден, шығармашылық желеуімен нәтижеге жету ... өзін ... ... ... ... өзінің әлеуметтік қуаты мен қабілетін жүзеге
асыруы және ... ... ... ... процесті атау ағаттық емес.
Шығармашылық адамдардың кез келген өмірлік әрекетінің, ... ... ... мәні ... ... ... бірқатар әлеуметтік
үрдістер мен құбылыстар мүмкіндік туғызады [ 5, 41 б ... З.А ... ... жол ашу, ... жетілуге ұмтылу
деп анықтама береді. Ол үшін ... пен ... ... ... ... ету, өзін-өзі ұстап, сабырлық таныту –
шығармашылық тұлғаға тән ... ... ... ... ... мен оның ... тәрбиеленуінен келіп шығады [ 18, 47б ].
Дегенмен шығармашылық ... ... ... ... Шығармашылық – еңбек достық, ынтымақтастық, өзара түсінікті
қалыптастырып, кедергілерді жеңуге көмектесуге, сондай-ақ өзіндік басқаруды
дамытуда, ... және ... ... жеңу ... ... ... өте ... орын алады.
Шығармашылық – адамның өнімді еңбегінің басты факторы.
Шығармашылық тұлға:
- пікірлестің шығармашылық тобын шоғырландырып және сонымен ... ... есе ... ... ... ... ... еңбегінде көрсете алады;
- істі ұйымдастыруды жаңартуға қол жеткізу;
- өзінің жаңа идеяларын өмірде жүзеге асыра алады [ 20, 138 б ... деп ... ... жаңа және сонымен бірге әлеуметтік
мәнді өнім жасалатын ... ... [ 52, 67 б ... ... деп ... жаңа ... ... білу
деп анықтама берсе, Л.Н.Лук мәселені шешудегі көрегендік, қырағылық деп
тануды ұсынды.
В.В.Давыдов ... ... ... ... ... ... жеке
тұлғаның маңызы оның жасампаздыққа, мұқтаждығына және ... деп ... ... ... ... ... ... -бұл ерекше тұрғыдағы жасампаздық, жаңадан жасалған
нәрсе, бұрынғы ... ... ... ... ... ... болса, онда бұл нәрсені туғызған шығармашылық
акт туралы сөз қозғауға болады».
Оқушылардың шығармашылық ... ... пен ... ... [ 24, 16 ... ... өткен анықтамалар мынаны көрсетеді: олар мазмұны
жағынан ... ... ... ... ... ... толықтырып, өзара
байыта түседі. Әрбір автор анықтама бере отырып, өзінің басты ... ... ... ... ... Сондықтан жоғарыда аталған
анықтамалар нақты өмір сүруге қақылы және әр бірі өзін мақұлдатады.
Шығармашылықтың басты ... ... ... ... ... деп саналады. Шығармашылық іс-әрекеттің мәнін ашуда
жалпы іс-әрекет мәселесіне қазіргі әдебиеттерге талдау жасадық.
Келесі «іс-әрекет» ... ... тілі ... салалық ғылыми
түсіндірме сөздігінде адамның ... ... ... белсенді
әрекеттестігінің іс жүзіндегі көрінісі деп түсінік берілген [ 26, 241 б ... ... ... ... Н.Д.Гордеева, Б.П.Зинченко,
Г.С.Батищев, М.С.Каган, А.Н.Леонтев т.с.с ... ...... ... ... әрекеттер мен
операциялардың жиынтығы [ 35, 95, 108 б].
Э.С.Маркарян – мәдениетті жасаушы күш [ 50, 637 б ... - ... ... ... ... ойын, оқу, еңбек
әрекеттер
[ 36, 46 б ].
«Іс-әрекет – ... ... бір ... ... ... ... ,- дейді Ә. Алдамұратов [ 67; 112 б ].
Іс-әрекет – бұл қарым-қатынас, ұжымның өздігіне ... ... ... ... нақты мақсатқа жету [33, 110 б ].
Іс-әрекет түрткісі аламның түрлі қажеттіліктеріне, ... ... ... ... ... Іс-әрекетке түрткі
белгілі бағыт береді. Түрткісінің мазмұны мен ... ... ... ... ... ... ... Іс-әрекет мақсаты мен
түрткісі – қиындықтарды жеңіп, нәтижесіне қол жеткізу. Кез келген ... ... ... ... үрдіс, нәтиже көрінеді. Адамның іс-әрекеті
дене және ой еңбегі ... ... ... ... материалды құндылықты, ал
ой еңбегі рухани құндылықтар ... ... ... ... ... ... игереді, іскерлігі артады, дамиды [ 26, 242 б ... ... ... ... өмір байлығы; ақыл-ой ...... ... ... қабілеті мен ерік-жігері , икемділігі мен
мінез-құлық сипаты ашылады.
Іс-әрекет адамның жолын анықтайды. Психика мен ... ... ара ... бар. Бір ... ... ... ... және
көрініс танытады, екінші жағынан – ... ... ... ... адам іс-әрекет кезінде белгілі бір жайларға байланысты және қандай да
бір мақсат ... ... ... ... ... ... [ 6, 105 б ].
Іс-әрекет барысында адамның ... және бір ... ... ... жатады, оның қоршаған дүниеге көзқарас, қарым-қатынасы қалыптасады.
Оқушы ... ... ... көбірек іс-әрекет жасаса, оның сол саладағы
даму деңгейі соншама жоғары ... ... бұл ... ... беруі мүмкін емес. Ол жағдай әрбір адамның қабелеттеріне, ... ... ... ... ... ... [ 4, 73 ... кезде игерілген ойдың оралымдылығы, ақылдың икемділігі дүниенің
қыр-сырын меңгеруге шексіз мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... Л.С.Выготский,
Я.А.Пономорев, А.Н.Леонтьев сияқты ғалымдардың еңбектері арқау болады.
Педагогикалық және әдістемелік тұрғысынан бала әрекетін ... ... ... ... ... ... ... М.И.Махмутов, М.А.Анилов, М.Н.Скаткин, В.И.Орлова,
Б.П.Есипов және басқа ғалымдар еңбектерінде ... ... ... ... не ... мәселені зерттей келе, мамандар бұл ұғымға ... ... ...... білік, дағдыны жаңа жағдайда тасымалдай білуді,
объектінің жаңа қызметін көре білуді, жаңа ... таба ... ... - ... деп ... ... ... іс-әрекетті мәселені шешудегі көрегендікке,
қызығушылыққа балайды, идеяларды іске асыру ... білу ... ... 27, 18 б ].
- ... - жаңа рухани және материалдық ... ... адам ... ... ... ... айтуы бойынша,
адамның қызметінің, іс-әрекетінің хайуанаттардың тіршілігінен өзгешелігі,
оның дүниені өзгертуінде.
- Әл-Фараби ... ...... өз ... қиялы мен
ерік күшінің арқасында қол жететін өнімді ойлау процесі [ 28, 153 б ].
- Шығармашылық ...... ... болуының жоғары
көрінісі, сондықтан барлық шығармашылық тұлғаның өзіндік іс-әрекетінде,
оның өмірлік күш ... ... ... мен ... ... Бұл ... ... дарын иесімен ғана істес болады, ал бұл адамға
деген арнайы амалды болжайды. Шығармашылық ... – бұл ... ... ... күш – ... мен ... жұмсау [ 53, 45 б ].
- Шығармашылық іс-әрекет – оқушының өз жеке ... ... ... және ... ... ... туғызуға бағытталған
жауапкершілігін қамтитын әрекет [ 24, 17 б ].
Жеке адамның даму жолы «мотивацияның іс-әрекетке және ... ... ... ... ... әдебиеттерге зер салсақ, «мотивация» ұғымына былайша түсінік
берілген.
Мотивация адам ... ... ... күші ... ... ... ... үлкен әсерін тигізеді.
Психологиялық ... ... мен ... ... көптеген ғылыми жұмыстар арналған.
Іс-әрекет мотивациясының ... ... ... С.М.Жақыповтың, Т.К.Құдайбердиевтің,
В.И.Ковалевтің, Х.Хекхаузеннің, ... ... ... ... ... ... – Эминовтың және т.б зерттеу жұмыстары арналған [ 21, 21б ... ... ... ... ... ... ... пен мінез-құлықтың жүйелі ұйымдастырылуындағы мотивтердің
маңыздылығы мен рөлін ... өте көп ... ... ... адамның мотивациялық саласы осы күнге дейін толық зерттелмеген.
Осындай ... ... ... біреуі – мотивацияға байланысты
ғылыми зерттеулерде мотив және мотивация түсініктерінің мән – ... ... ... ... ... осы ... ... ғылыми
зерттеулерді белгілі бір жүйеге әкелу қиынға түседі.
Мотивация мәселесіне ... ... ... ... ... ... байланыстырып талдануында деп тұжырымдауға болады.
Әр түрлі бағыттағы ... ... ... А.Н ... П.М.Якобсон, Д.И.Узнадзе, В.И.Ковалев және ... ... ... іс-әрекетінде байқалып дамитындығын көрсетті.
Мотивацияны талдаудағы әр түрлі ... ...... ... ... қызығушылықтары, қабілеттері және
т.б «мотив» ... ... ... ... ... ... ... болуы мен дамуында өзара байланыста болады
және тұлғаның іс-әрекетінде белсенді ... ... ... ретінде байқалады [ 22, 26 б ].
А.Н.Леонтьев мотивке ... ... ... ... ... әр түрлі заттар салынған қаппен» теңестіреді [ 37, 14б ]. ... ... ... ... А.Н.Леонтьевтің еңбегіндегі
тұжырымдармен дәлелдеуге тырысады . Мотив – (motif – ... ... ... ... ... ... себеп [ 29, 173б ]. ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Мағына мен мәннің пайда болуының өзара әсері механизмін талдау арқылы
А.Н.Леонтьев мотивация ... ... үлес ... ... ... ... ал мән ... спецификалық категориясы ретінде
байқалады. Ол әрқашан объектіленген және жеке адамға байланысты ... ... ... ... ... ... жекелік қатынасын
мағына тудырады. Іс-әрекет жасауға не түрткі болатындығын анықтайтын ... ... ... ... ... Ол ... жекелік сипатта болады.
Мотивтердің даму жолын А.Н.Леонтьев пәндік мазмұнның дамуына, яғни адамның
іс-әрекетінің нақты ... ... ... негізгі
функциясы – бұл мағына тудырушы функция. Субъект үшін өмірлік ... ... ... А. Н. ... ... мотивтердің мағына тудырушы
функциясы адам санасындағы мотивтердің жалпы рөлі мен ... ... ... түсінігінде нақтыланады. Мағына тудырушы мотив бірде
танымдық, ... ... ... ... болады,. Мотивация құрылымындағы
олардың ара қатынасы өзгереді. Адамның ... ... ... оның ... ... ... көмектеседі.
Әрекеттерге дербестік беріп, жеке адамды белсенді ... ... ... субъектінің саналанған объективті құбылыстарға қатынасын
білдіреді [34, 293 б] А.Н. Леонтьев бойынша ... – ол ... ... ... ... оның ... қанағаттандыруға бағытталған
іс-әрекет себебі.
Мотивация жалпы көп функциялы түсінік ретінде ...... және ... сөз ... тәуелді болуы [ 38 ].
Мотивация психологиясында қажеттілік түсінігі негізгі мәселелердің
бірі болып есептелінеді. Қажеттіліктің өзінің түрткі күші жоқ. ... ... ... осы қажеттілікке жауап беретін зат.
А.Н.Леонтьев қажеттілік ... ... ... ... Сөйтіп,
А.Н.Леонтьевтің түсінігінше адамның іс-әрекетінің ... ... ... ... ... мен басқа
қажеттіліктердің бейнеленуін ... Бұл ... ... Ю.М.Орлов еңбектерінде маңызды өзгерістерге ие бола отырып,
бірқатар сынға да тап болды.
Мотивтердің рөліндегі қажеттіліктер С.Б.Кавериннің ... ... ... қолданылады:
- дұрыс өмір сүру іс - әрекетіне керекті сыртқы орта ... ... да бір ... ... ... ... күй ... жеке адамның ортаға қатынасын анықтайтын басты қасиет ретінде;
Б.И.Доданов оларды қажеттілік – ... ......... ... ... [ 11, 11б ]. Ю.М.Орлов
қажеттіліктерді мына ретте ... [ 48 ]
- ... ... ... ... қолдайтын және белсенділік
тудыратын ішкі фактор;
- қоршаған орта объектісіне валенттілік беретін динамикалық фактор;
- қысым ... ... ... гомеостатикалық модель, тепе-теңдікті ұстап тұратын фактор
ретінде;
- ... ... ... ... ... ретінде;
- субъектінің қоршаған ортаға талабы ретінде;
- дұрыс өмір сүрудің керекті шарты ретінде;
- ... ... ... ... ... ... ... бұл түсініктерді жоққа шығара алмайды.
Әрқайсысын, бірдей деңгейде қолданып, тұтас жүйе ... ... көп ... ... ... ... қажеттілік
қалпы ретінде сипатталады. Әрекеттің басталу моменті қажеттіліктің
потенциалды жағдайдан ... өту ... ... ... бейнеленуінің жоғарғы формасы ... ... ... ... бір ... ... қажеттіліктер
бейнелене алады. Ал бір қажеттілік әр түрлі мотивтерде іске ... ... ... ... мотивациялық синдромын суреттеу керектігін
дәлелдей отырып, төмендегідей сипаттама береді:
- мотив және «қажеттілік» ... ... ... ... осы ... ... ... классификациясын құруға тырысады;
- адам мінез-құлқын тек қана ... ... ... одан ... ... ... ... авторы ерекше рөлді қанағаттану түсігіне ... ... ... жалқы әрекет емес, әрекет мақсатты сезінгеннен кейін
мүмкін болатын үйлескен әрекет.
Б.А.Сосновский: «Бізге мотивтің бірінші ерекшелігі ретінде оның ... ... ... ... өз ... өмір сүре алмайтындығы»
деп жазады. Мотив бөлектенген психикалық ... жоқ. ... ... бәрі мотив болып табылады. Ол психикада ауысып жүреді.
Мотивтің рөлінде ... да ... ... ... ... мінез, темперамент, қабілеттер, әдеттер ... ... т.б бола ... ... түрткі функциясын негізгілердің бірі деп
ерекшеленеді. Сондай-ақ іс-әрекетке түрткі, бірақ ... ... ... «таза» түрдегі мотив – стимул – мотивті ... ... Бұл ... ... қажет етеді. Шынында да мағына тудыра алмайтын мотив
белсенділікке әсер етуі ... бе? ... ... ... бір ... бола ала ма? Бұл ... ... потенциалды ниетімен, физиологиялық
активацияның векторы ретіндегі таңдамалы тенденциясы» сөз болуда [ 57, ... ... ... бұл мотив емес, әртүрлі көріністегі ... ... [ 48 ... ... ... ... жүзеге асыратын
мотив емес. Мотивтерін иерархиялық қатынасында потенциалды стадияда мұны
қажеттіліктер жүзеге ... ... ... стадиясында мағынаның
жекелік иерархиясымен қайшылықтарында бірлескен мотивтер динамикалық жұмыс
істейді» - деп жазды [ 57, 45б ... ... motif ... ... ... іске итермелейтін күш
болып есептелінеді [ 41, 154б ]. Мотивация ... ... ... феномен. Жеке адамның даму жолы «мотивацияның іс-әрекетке және
іс-әрекеттің ... ... ... ... ... психологиялық, педагогикалық әдебиеттерде мотивацияны нақты
белсенділік деп, ал мотивті ішкі фактор, ... ... деп ... [ ... ... ... ішкі әлемнің пайда болуы тек таным нысаны емес,
әрекеттің қозғаушысы деген. Бұл ... ... мен ... ... арасындағы қайшылықты жеңіл қарастыруға болатынын О.К.Тихомиров
ұсынады [54]. Бейнелеу үшін, бейнеленетінге қатысың болуы ... ... ... ... қажет.
Субъектіні дамыту оның «әлем бейнесі» трансформациясымен қамтамасыз
етіледі [100, 318б]. Кординациялау ... ... ... ... [
46 ], эмоция функциясының жаңа ... ... адам ашық ... ... үзіп ... әлем ... ғана бейнелейді деп көрсеткен.
Іс-әрекеттік тәсілде мотив категориясы маңызды ... ... деп ... оны ... ... ... ретінде
қарастырады.
Отандық психологы педагогикалық ғылымды адамның мотивациялық сферасы
жайында біртұтас пікір қалыптаспаған, мотивацияның түрлі ... ... ... ... мотивация психологиясында адамның мотивациялық
жүйесінде базалық болып ал адам ... оның ... ... [ ... ... ... мотивациядан маңызды принципі
ретінде ...... ... яғни гомеостазиз концепциясы (Дж.
Гильфорд, З. Фрейд).
Бұл гомеостатикалық тұжырымдаманы отандық мотивация ... ... ол адам ... ... сипатына шек
келтіреді. Сондай-ақ бұл ... ... және ... ... принципі бұзылған. Ал шетелдік психологияда
мотивацияның мазмұнды факторын энергетикалық және ... ... ... ... А. ... мотивация мен эмоция тығыз байланыста деп көрсетеді: олардың
модальдылығын анықтаған ... ... ... ... ... ... ... шетелдік мамандар пікірлері мен
концепцияларына қарай қорытындылап, ... ... ... болады:
1) мотивация-адам белсенділігінің негізі емес өмір ... ... ... ... ... ... күш ... мотивация структурасы негізінде –динамикалық және мағыналық жағының
тұтастық принципі жатыр;
4) ... ... ... ... ... иерархиясын
анықтайды;
5) эмоция мотивациясы процесі реттеуші функциясын атқарады.
Мотив пен қажеттілік арасында тығыз байланыс ... ... ... ... ... ... таңдауды жасауға жағдайсыз.
Мотивтің жүйелі-мәнді трактовкасы оның ... ... ... мотивтенген әрекетті көрсетеді, сондай-ақ оның негізгі ішкі бір-
біріне тығыз байланысты функцияларын сипаттайды.
Егер мотив мағыналық жағын көрсетсе, онда ... осы ... ... ... ... ... тұрақтылық пен
әрекетті таңдау негізгілер деп қорыта ... ... ... : ... ... ... дегенді айта келе, адам
санасындағы тұлғалық мағына «өмір мен шындыққа оның мәні мен ... ... ... [37, 153]. Бұл ... мотивтің белгілі
түрлерін оқшаулауды анықтайды: мағыналық, ынталану мотиві [37]. Егер
мотивтің тудырғыш ... ... ... ... ... қозғалса
немесе керісінше обьектіден кері мотивтерге байланысты ... ... ... ... ... тек қабылданып қоймайды, субьектімен бағаланады
[19, 245б]. Жаңа әрекеттер ... ... ... ... ... ... ... жағдайда «тұлғалық мәні мақсаты» мотивтің міндеті ... ... ... ретінде сипаттайды [37, 206б ].
Сонымен, мағына қалыптастырушы мотивтер ... жеке ... оның ... шығармашылық әрекетін белсендіруге
бағытталады.
О.М.Краснорядцева [12] ... бір ғана ... ... олар ішкі және ... ... ... және ... мотивациялық негіздер мотивте көрінеді де өзі әрекеттің
психологиялық жаңалығы ... ... ... ішкі ... ... ... ... артықшылығы жайында сөз қозғаймыз.
1.Ситуациялы-танымдық мотивті оқытушы, өзінің ... ... ... ... ... ... алға қойған
мақсатқа жету әрекеті кезінде «қиындықтар» кезінде ... ... орын ... кемшіліктер себептерін анықтау мен кәсіби ойлау
шеберлігін шыңдауды талап ... ... ... ... етпейді. Бірақ оның субъективтілік мәні
оқытушы үшін жалпы құндылық ... оның ... ... ... тұлғалық мүмкіндіктеріне байланысты.
Сондықтан бұл әлем ... ... және ... қондырғысына
байланысты.
Осы факторлар белгілі бір бейнеде шығармашылық ... ... ... ден ... оны шешу әдістеріне мән береді. Яғни,
«дұрыс» мотив қалыптастыру сабақ барысында ең ... ... ... ... ... «кедергілер» әрекеттер
үшін қажет, «кедергі» шығармашылықты қалыпқа келтіреді. Осыдан педагогтың
шығармашылығы кедергілерді жоюға бағытталады деуге болады.
2. ... ... ... ... ... , ... ... педагог сыртқы жағдайлар күшіне қарай ... ... ... Бұл ... шығармашылық мотивациясы
ерекше түрі. Көптеген жағдайларда педагог ... ... ... ... және шешім қабылдауға мәжбүр болады.
3. «Педагогикалық бір саздылықтан арылу» мотиві. Кәсіби шығармашылықты
көрсетуге қабілетті.
Бұл ешқандай кедергілерді көрсетпейді.
Шығармашылық сәт ... ... ... ... ... ... ... белгіленбегендігімен маңызды.
Бұл педагогтың барлық қабілетін, шеберлігін ашып көрсетуіне ыңғайлы.
4. Педагогикалық ... ... ... ... ... мүмкін.
Бұл шығармашылықтың ең жоғары деңгейі, бұнда мүлдем норма болмайды, оны
педагогтың мүмкіндігі ... Бұл ... ... ... ... ... ... кәсіби шеберлігін іске асырады.
Сонымен, педагогикалық шығармашылық еңбек деңгейлері арасындағы
айырмашылық ... ... ... ... ... жағдайда
бұл қажеттілік, екінші жағдайда мүмкіншілік, яғни белгілі бір ... ... ... шығу.
О.К.Тихомировтің пікірімен келіспеуге болмайды, себебі бүгінде мотивация
ойлау әрекетінің репродуктивті және ... ... ... ... ... ... О.К.Тихомировтың : «Біз мотивацияның ойлау
әрекеті проблемасына кеңінген қарауымыз керек. ... ... шешу ... сөз болғанда» деген методологиялық мәнінің ... ... ... ... ... социологиялық түсінік «құндылық»
жақындау келеді. Құндылық-адам ... ... ... ... зерттеулерінде құндылықтар шығармашылықтың ең жоғары
деңгейі (кративтілік) деп көрсетілген.
Жаңа ... ... ... үшін ... ... ... ... педагогтың кәсіби әлеміне енуі; жаңа мүмкіндіктерді анықтауы және
мүмкіндік ретінде жаңа ... ... ... болады, яғни оның мотиві.
1.2 Бастауыш ... ... ... ... ... негіздері
Білім ұйымдарының қазіргі басты міндеті – ... ... ... ... ... ... өмір ... үйрету
болса, мемлекеттік білім берудің ... ...... ... ... ... құндылықты меңгеруде шығармашылық, іскерлік,
бәсекелестікке ... ... ... ... ... күрделі өмірлік
мәселелерді жылдам шеше алатын икемді жасты қалыптастыру.
Бастауыш мектеп – бұл оқушы ... мен ... ... ... ерекше құнды, қайталанбас кезең. Сондықтан бастауыш білім –
үздіксіз білім берудің ... ... ... ... ... ... бір
білім беріп қана қоймай, оны жалпы дамыту, яғни сөйлеу, оқу, қоршаған орта
жөнінде дұрыс көзқарас ... ... ... ... бақылап,
талдау жасауға үйрету, ойын дұрыс ... ... ... дәлелдеуге,
сөйлеу мәдениетіне үйретеді [41, 15б].
Педагогикалық ой-тұжырымдарда гуманизм идеялары еркін білім беру,
оқушының жеке ... ... ... оның шығармашылық мүмкіндігінің дамуы
басты рөл атқаруда. Олай болса, қазіргі ұстаздар ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекетіне
қабілетті, еркін және жан-жақты жетілген тұлға тәрбиелеу. Өмірдегі ... ... шеше білу тек ... ... қолынан келеді.
«Шығармашыл тұлға» деген түсінікті біз өнер туындысын жасаушы,
шығармасы ... ... ... ... ... әйгілейтін суреткер деп
қабылдаймыз. Жалпы «шығармашылық» тұлға категориясы шығармашылық қабілет,
шығармашылық даралық, дара дүниетаным, дара этикалық, ... ... ... секілді ұғымдар ауқымында талданады.
Шығармашылық тұлға қалыптастыру ... ... ... ... ... Шығармашыл тұлға бойында батылдық, еркіндік,
ұшқырлық, сезімталдық сияқты қасиеттермен ... ... ой ... түсіну, заңдылықтарды анықтау, шығармашылыққа деген құштарлық
болуы қажет [61, 43б].
Бастауыш сынып жасындағы балалар ... ... ... ... Өмір тәжірибесінің, дара-дүниетаным, дара эстетикалық
көзқарастың жетімсіздігінен олардың ... ... ... көрсете алмайды. «Бұлақ көрсең көзін аш» деген халқымыз [58, 45б ].
Бала қабілетін дамыту мәселесі өз ... ... ... ... ... грек ғалымы және философы Сократ оқушыларының дамуына үнемі
қамқорлық жасап отырған.
Ұлы Абай өзінің қара сөзінде ( ... ) бала ... ... әрі қарай дамытуды, шыңдауды қажет ететінін, сонда ғана олар
пайдаға асатынын ... Ы. ... ... ... ... ... айтқан ақылы, адамның тағдыры туысынан белгіленбейтіндігі,
адамдық ... ... ... жері - өмір ... ету ... ... шығармашылық қабілеттерін дамыту мәселесін талдау, ең
алдымен, «қабілет» ұғымының ... ... ... алуды талап етеді.
Философияда «қабілеттерді тұлғаның белгілі бір ... ... ... жеке ... дей келе, олар қоғамдық ... ... ... ... әрі қарай дамып отыратынын ...... ... ... ... психологиялық ерекшеліктері»,
- дейді А.В.Петровский.
«Қабілет – іс-әрекеттің ... бір ... ... ... ... ... жеке қасиеті», - деп жазды Т.Тәжібаев [ 58, 4б
].
«Қабілет – ... бір істі ... ... ... ... ... ... жеке қасиеттерінің қиысып келуін, яғни адам ... - деп ... ... [ 17, 324б ... қабілеттің екі түрлі деңгейде болатындығын дәлелдейді.
Репродуктивті (өнімсіз) – іс-әркетті не ... ... үлгі ... ... алу деңгейі.
Шығармашылық – жаңа нәрсе ойлап табуға бағытталған қабілет деңгейі.
Көрнекті ... ... ... ... ... ... ... қабілеттерді
дамытудың және қалыптастырудың жолдары қарастырылған.
Қабілеттердің даму ... ... келе ... В.А.Крутецкий, Б.М.Теплов, В.С.Шубинский, М.Мұқанов,
Т.Тәжібаев, Қ.Жарықбаев қабілеттер оқытусыз да ... ... ол ... ... ... ... еш ... қабілеті жоқ адам болмайды.
Қабілет дәрежесі әр адамда әр түрлі деңгейде болады. Қабілеттер туа ... ... ол өмір сүру ... ... ... ... ... шығармашылық қабілеттерін дамыту мәселесі жаңашыл педагогтар
(Ш.А.Амонашвили, ... ... ... сөз ... ... ... ... қабілеттерін ойын әрекеті арқылы дамытудың
педагогикалық ... ... ... барысында бастауыш ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық мүмкіндіктерін ашып, көрсетілген.
Қабілет деп әр адамның белгілі ... ... ... ... ... ... – мақсатқа бағытталған, тәлім-тәрбие жұмысына
байланысты адамның бір іс-әрекетке ұйымдасқан түрде ... және ... етіп ... қабілеті оған ықпал етіп отыратын тәлім-тәрбиеге орай ... ... ... ... ... қандайда болмасын белгілі бір ... ... ... ... мынандай екі түрлі ... ... ... тез ... ... ... ... сапасы.
Егер адам өзге адамдардан салыстыруда, біріншіден, ... ... ... да болмасын тез және табысты меңгеріп, сол әрекетке лайық дағдыны
оңай игеретін болса, екіншіден, белгілі бір ... ... ... ... адам ... Сонда қабілеттің сыры неде? Не себепті әр адамның
жетістіктерге ... ... ... түрліше көрсеткіштерге жетуі бірдей
жағдайда түрліше көрсеткіштерге ие болып, іс-әрекет нәтижелері әр ... адам ... ... ... сол ... ... ... даму ерекшелігіне жүйке жүйесі талшықтарының жұмысына, сезім
мүшелерінің сыртқы тітіркендіргіштерге әсерленіп, ... ... ... ... қасиетіне байланысты.
Қабілеттілік – адамдағы жеке-дара өзіндік ерекшелік, яғни, бір
адамның екінші ... ... ... ... ... ... ... былайша түсіндіруге болады. Мысалы, саусақтың
салалы болуы көбінесе музыканттарға, ал бойшаң болып келу ... тән ... Адам ... ... ... ... бір іс-әрекетке орай табысқа жетуге көмектесетін белгілері ғана.
Кез келген ... ... ... ... ... ... Бұл ... қабілетінің жалпы түрі, өмір сүру мен тіршілік ... ... ... ... ... Адам ... ... ешқандай іс тындыра алмайтын
болса, ол өмір сүре ... еді. ... ... ... жеке басының
әрекетімен байланысты түрде жүзеге асады. Адамның ... ... ... ... де ... ... ... түрі белгілі бір
істі үздік орындаудан, оған ... ... ... мен ... ... ... іс-әрекеттің бір түріне икемді болуы оның сол әрекетті
орындау үстінде, әсіресе, ... ... анық ... Бұл –
адамдардың даралық ерекшелігі. Мысалы, ... ... бір істі бір ... меңгеріп, өте шапшаң, нәтижелі әрі сапалы етіп атқарса, ал екінші адам
іске бірден төселіп кете ... сол ... ... ... істі ... ... ... атқаруы мүмкін. Бұл
жайттар бірінші адамның қабілеттілігі екінші адамға ... ... ... дамығандығын көрсетеді.
Арнайы жүргізілген зерттеулердің көпшілігі адамның қабілеті ата-
тегіне, яғни, ... ... ... ... ... ... қолдайды.
Бұл көзқарас бойынша, әр адамның қабілеті – оған туа берілетін өзіндік дара
табиғи қасиет.
Дегенмен, қабілетті ... тек туа ... ... ... ... ... ... қабілет - адамның даралық психологиялық ерекшелігі. Ал туа
пайда болатын нәрсе – ... ... ... ... ... ... ерекшелік – нышан. Нышан – мидың, жүйке ... ... ... ... ... ... айыруға
себеп болатын тума анатомиялық және физиологиялық ерекшеліктері. Адамның
белгілі бір ... ... ... болуы қабілеттің дамып қалыптасуына
мүмкіндік туғызады. Алайда бұл нышандар іс-әрекеттің нәтижелі болуының
толық жағдайы ... ... Ол үшін адам ... ... дер
кезінде анықтап алу керек. Содан соң, оны әр алуан әрекет үстінде дамытып
отыруға ... ... ... ... түсу ... ... жеке адамға тән айырмашылықтары да болады,
яғни, іс-әрекет ... әр ... әр ... ... ісі сапалы,
екіншісінікі сапасыз. Дәлірек айтқанда, адам қабілетіндегі айырмашылық
істің нәтижесінен, ... оның ... не ... ... [ 45, 18б ... ... мәселесі психология ғылымында біржақты ғана
қаралмайды. Бұл бұрыннан-ақ келе жатқан құпиялы қасиет ... ... ... ашу ... ... педагогика ғылым салаларындағы
ғалымдар түрліше түсіндіріп ашады.
Шығармашылық қабілеттілік – бала өз ... ... бір ... құрумен
сипатталады, яғни іс-әрекеттің қандай түрінде болмасын ... ашу ... ... ... ... ... жеке ... дамудың бір көрінісін
байқатқан жағдаймен түсіндіріледі. (Тіркеме А).
Соңғы жылдары шығармашылық психологиясы ... ... ... ... ... ал жалпы және
арнайы ... ... ... ... ... К.В.Тарасов, қабілеттілік және жеке даралық өзгешеліктердің
психологиясы мен ... ... ... В.Д.Небылицин,
Э.А.Голубева, В.М.Русаловтың еңбектері қабілеттілік мәселелері бойынша
жүргізілген зерттеу жұмыстарының негізін қалады.
Сондай-ақ, ... ... ... оқу ... әр түрлі пәндерде
шығармашылық қабілеттілік, ақыл-ой ... ... ... және шет ел
ғалымдары біршама зерттеу жұмыстарын жүргізген. Г.В.Бабиков, ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық), А.А.Любилинская,
Д.Б.Эльконин, Г.Айзенк, Ж.Пиаже, Э.Торндайк, Ж.аймауытов, М,Мұқанов т.б.
Қабілеттілік мәселесінің теориялық және ... ... ... ... зор роль ... Ең ... қабілеттіліктің
дамуы туралы, қабілеттің қалыптасуының негізін салса, кейінірек олардың
көрінуінің ... ... ашып ... [54, 322б]. ... ... бір ... ... деп түсіндіреді. Оның айтуы
бойынша қабілеттілік – жаңа бір іс ... ... ... ... ... бір ... ... бір әрекетке кошуі мен ... ... ... ... Оның ... ... ... негізі – туа
біткен нышан, тұқымқуалаушылықтың белгісі ... ... ... ... ми ... ... ... болып
табылады. Осыған орай, ғылым «қабілет ... ... дами ... өз ... ... ... тек ... негізгі кезеңі, алғы
шарты» деп жазды.
С.Л.Рубинштейн іс-әрекет барысында қабілет пен ... ... ... роль ... ... Бұл екеуінің бір-бірімен тығыз
байланыста екендігн еске сала отырып, бір жағынан ептілік, тығыз байланыста
екендігін еске сала ... бір ... ... ... т.б. ... бар ... білдірсе, қабілеттің қалыптасуы сол іс-әрекеттің
ептілігі мен білімдерді ... ... іске ... ... егер ... ... ... сәйкес дұрыс оқытса,
дұрыс меңгертуге үйретсе, кәдімгі баланың өзі де барлық нәрсеге қабілетті
бола алатындығын ... [47, ... ... ... ... жеке ... ... деп қарастырады [64, 215б]. Б.М.Теплов ... ... ... ... үш ... ... ... бір адамды екінші адамнан ажыратуға негіз болатын жеке ... ... ... ... ... жеке ... жатқыза беруге болмайды, тек қандай да бір немесе бірнеше іс-
әрекетті орындау барысында нәтиже табысқа ... ... ... деп ... ... үшіншіден, «қабілет» түсінігі адамда бар білім,
ептілік және ... ғана ... ... ... ... тек
ептілік, білім, дағды ғана бар деп айтуға болмайды, керісінше, сол ептілік,
білім, дағдыны меңгеруге қабілетті деп ... ... ... – бір ... ғана ... оның ... күші қарама-қарсы ойлардың
күресі деп көрсетеді.
Б.Г.Ананьев қабілет мәселесін жетілдіре ... ... ... ... ... ... ... меңгерудегі
психологиялық аспектісі ретінде ғана көрсетпей, сонымен қатар психологиялық
құрылым ретінде жеке ... ... ... ... Оның айтуы
бойынша, қабілеттілік – ақылдың шығармашылық дамуының көрінуі [1, 317б].
Тек білімдердің ... әрі бұл ... ... көрсетуінде
ғана емес, жаңа бейне, жасампаздық әрекет құра алуы деп көрсетеді.
В.И.Корюкин өзінің «Шығармашылық әрекеттің ... атты ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекетінің дамып
жетілуі – қоғамдық дамудың негігі факторы деп көрсетіледі.
Ю.Е.Виноградов ... ... ... мен ... адам ой ... эмоционалды күйдің пайда болу жағдайы
және оның ой-әрекетінің құрылымына әсері туралы ... ... ... ... ... ... [34, 257б] айтылатын барлық
еңбектеріндегі рның негізгі идеясы адамға берілген кез келген психикалық ... ... ... қабілет ұрпақтан-ұрпаққа берілетін тәжірибелерді
меңгеру барысынд дамиды және қалыптасады. Оның ... ... ... іс-
әрекетінің жетістігі, нәтижесі – ... мен ... даму ... яғни, мәдени жүйедегі қабілет тұқымнан берілмейді. Қабілет жаңа
құрылым жасауды қажетсінеді.
Бастауыш сынып оқушыларының қабілеттері екі түрлі ... ... кез ... бала ... ... осы ... дейінгі
жинақталған тәжірибесін меңгертуге бағытталған оқу әрекеті арқылы ... ... ... қабылдайды.
Екіншіден, кез келген оқушы шығармашылық әрекеттер ... ... ... ... Екі түрлі әрекеттер, екі түрлі мүдделер әр
түрлі мақсатты шешеді.Мысалы, оқу ... ... бір ... ... бір ... ... ... орындалса,
шығармашылық әрекеттер баланың іздену әрекеті басты нысанда болады.
Бастауыш ... оқу ... ... ... танымдық
қызығушылықтарын дамытудың негізгі факторы олардың ... мен ... ... сонымен бірге баланың маңызды психикалық қызметтерін, ақыл-
ой – жұмысының тәсілдерін қалыптастыруға мүмкіндік беретін оқу ... қою ... ... ... шығармашылық қабілеті оның ойлау ... ... ... ғана ... ... ... сабақтарындағы
ерекше ахуал – мұғалім мен оқушы ... ... ... ... жағдайда дайын білімді түсіндіріп қоюшы, бақылаушы, бағалаушы емес,
танымдық іс-әрекетті ұйымдастыратын ұжымдық істердің ұйтқысы. Тек ... ғана ... ... ... ... ... дамытады [58,
5б].
Мұғалімдер оқушылармен шығармашылық жұмыс жасау үшін олардың ақыл-ой
дамуын, интеллектісін, ... және ... ... сапаларын
қалыптастыру мен дамытудың ... ... ... білу ... 2.1 Тұлға шығармашылығының сапалары
Педагогикалық сапа
Психологиялық сапа
Кесте 2.1 жалғасы
Әлеуметтік сапа
Мектепте оқушының шығармашылық сапасын дамытумен қатар осы сапаны
дамытуда ... ... ... да бар ... ... керек.
Бұған:
1) әлеуметтік-эконимикалық
2) психологиялық-педагогикалық
3) физиологиялық-психологиялық факторлар жатады.
Кесте 2.2 Тежелу факторлар [42, 8б]
Психологиялық-педагогикалық фактор
Әлеуметтік-психологиялық факторлар:
Физиологиялық-психологиялық факторлар:
Кез келген оқушы мұғалімнің ... ... ... ... ... ішкі ... дамытады. Оқушының
қабілеті мен талантын дамытуды негұрлым ... ... ... ... толық ашылуы мүмкін. Егер бала ... ... ... ол бала ... ... бірдей болып қалады. ... ... ... бола білу ... Ең ... қабілетті оқушыны
зеріктіріп алмау. Сабақты тартымды өткізу үшін, нәтижеге жету үшін ... ... ... жөн [ 7, 11б ... ... ... ... үшін бірнеше шарт орындалуы
тиіс. Олар:
- шығармашылық қабілетін дамытуды ерте бастан қолға алу;
- жүйелі ... ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы деңгейіне жетуі;
- шығармашылық іс-әрекетке жағдай ... [ 8, 49б ... ... ... ... ... ... түседі. Осыған орай
А.Н.Лук өз еңбегінде «адамның шығармашылығын дамыту мен ... ... ... ... ... ... пікір айтады. Ол
шығармашылық қабілеттердің белгілері ретінде:
- жүйке жүйесін (ақпаратты) код арқылы жіберу ;
- тасымалдай ... ... ... ... ... ... ... айтады [ 24, 18б ].
Тұлғаның белгілі бір әрекетке қабілеттілігі қаншалықты жоғары ... оның ... сол іске ... көп ... ... іс-
әрекеттің бір түрінен хабардар жеке тұлғаның басқа адамнан ... ... ... ... ... іс-әрекет өнер мен мәдениеттің;
музыка; бейнелеу өнері; көркемөнер; әдебиет, яғни сөз ... ... ... ... ... ... алып ... бала бойында жоғарыда
көрсетілген шығармашылық іс-әрекеттің белгілі бір ... ... оның ... ... ... ... тигізеді.
Ал қызығушылық – дүниедегі заттар мен ... ... ... ... жеке ерекшеліктерінің бір көрінісі.
Қызығушылық кезінде адам бір ... ... ... ... ... ол
көлемі жағынан әр түрлі болады. Бұл адамның қызығушылығы жан-жақты, ауқымды
болып ... ... ... ... өте таяз, тар болады. Адамның іс-
әрекетке, ... мен ... ... ... да әр ... ... Адам ... қызығушылығы сан алуан
болып, соның біреуі басыңқы болады. Қызығушылық тұрақты қасиетке айналғанда
ғана адам өз іс-әрекетінен ... ... ... ... [ 26, 133б ... сынып оқушыларының шығармашылыққа талпынысы, оның ... ... ... ... ... ... болып саналады. Балалардың шығармашылықты ... ... ... ... бір ... ... ашу ... көрінеді. Ол іс-әрекеттің шығармашылық стилін
айқындап, баланы жасаушы, жалғастырушы позициясына қояды.
Шығармашылықпен айналысатын адам ... ... ... ішкі ... ... ... – ішкі дүниесіндегі
бейнелер, ойлармен ерекшелінеді.
Әуестіктің, қанағаттанудың, жеңіске жету ... ... ... ... барысында жаңалық ашудағы
таңдану, таң қалу, күту эмоциялары, психологтардың пікірінше, өз ... ... ... іске ... кері байланыс рөлін атқарады.
Олар мақсатқа жету жолындағы қиыншылықтарды жеңуге байланысты, шығармашылық
іс-әрекетті ... ... мен ... ... ... күші ретінде көрініп, ол іс-әрекетке деген ықыласты
арттырып, оның өту жылдамдығы мен ... ... ... ... ... ... ... мен эмоциональдық
процестер арасында ... ... ... ... пайда болуы, болжаудың
қалыптасуы, оның дұрыстығын ... ... ... ... ... мәліметтер шешім қабылдаудағы эмоцияның жай қана
рөліне тоқталмай, ... ... ... ... ... ... мен ... жаңа идеялардың генераторы болып саналады, жаңа
білімге қаланған жолдағы ... ... ... ... ... тән ... ... ақиқатты іздестіру болған емес ... да» ... ... ... барысында эмоциялық қозғаушы күштің
мәнін И.П.Павлов: «Ақыл-ойдың ... ... – оның ұзақ ... - деп ... ...... эмоция болмаса онда мидың қабы
өзінің негізгі күш көзінен айырылады» [ 68, 258б ]. ... ... мен ... ... ... ... ... өздігінше
көрінуі ретінде қарастырылады. А. Г. Ковалевтің берген анықтамасы бойынша
«қызығушылық – бұл ... ... мәні мен ... ... тұлғаның нысанаға деген таңдап алған қарым – қатынасы» [ 6, 102б
].
Шығармашылыққа деген ... ... ... ... ... айырмашылықтарын білу қажет. Қызығушылықтың дамуы үш ... ... ... ... және таза ... ... - әдеттен
тыс, таңқаларлық, күлкілі нәрселерге бала ... ... ... ... Құмарлық – қызығушылықтың күрделі сатысы. Құмарлық
жеке ... ... ... бір ... болып, орныққаннан кейін, әр түрлі
салаларда көрініп, ... ... ... ... Таза ... бұл ... бір немесе бірнеше бағытындағы тұлғаның танымға деген
тұрақты ұмтылысы.
Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... ... жаңалықты сан қилылық мазмұндағы іс-
әрекеттің, мазмұны жас ... ... ... ... негіз болып табылады. Шығармашылыққа қызығушылықты туындататын
негіздердің бірі – ол балалардың проблемалық сипаттағы ... ... ... ... тапсырманы жеке даралайтын шығармашылық
міндеттерді шешудің тиімді әдістерін, жаңа ... ... ... жету мен ... шығу жағдайын қалыптастыруды, қол
жеткен жетістіктердің барабарлық (адекваттық) бағасын беру, іс-әрекеттің әр
түрлі формаларын қолдануды ... ... ... ... ... ... өзара және тәрбиешілермен арадағы қарым-қатынасты
ұйымдастыру деңгейі, іс-әрекеттегі (интеллектуалдық-шығармашылық, көңіл-
күй, қарым-қатыныстағы байсалды, тілектестік ... ... пен ... ... көтермелеу, педагогтың бала шығармашылығына деген сенімі
және оны ынталандыру) жоғары эмоциональды тонусы мен ерекшеленетін қатынас,
педагогтың өзінің шығармашылыққа көңіл-күйіне, ... ... ... ... бара-барлығымен ерекшеленеді.
Шығармашылыққа қызығушылық шығармашылықпен ойлау қабілеті сияқты
өзінің дамуында жекелеген ерекшеліктеріне ие ... ... ... ... көрінуіне жататын танымдық,
қызығушылық нәтижелері, сондай-ақ бастауыш сынып ... ... ... ... оның ... эксперименттік
жұмыстардағы даму динамикасы барысын ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерін айқындауы
мүмкін және оның даму деңгейін бағалайды. Олар: белсенділік, ... ... ... ... көріну, ерекшелікке ұмтылыс,
қызығушылықтың көріну сипаты; ... ... ... ... немесе шығармашылықтық) типі, ынта-ықыластың бір жерге
шоғырлануы ... ... ... ... ... ... қызығушылық деңгейлерін: төменгі, ... ... ... ... ... ... ... [ 43, 121б ].
Шығармашылық іс-әрекетке қызығушылық көріністеріне тән сипат ойлау,
интуиция, шабыт, ал шығармашылық процесте ... ... ... ... данышпандық, т.б болып табылады.
1.3 Қазақ тілі сабағында шығармашылық іс - әрекет мүмкіндіктері
Қазақ тілі пәні – ... ел ... ... ... ... беретін
мектептің білім беру жүйесінде өзіндік орны бөлек жетекші пән. Өйткені ... тілі жас ... ... ... көзі болып саналады.
Сондықтан бұл пән тек білімі туралы білім беріп, соған сай ... ... яғни жеке ... ... ... шектелмейді. Ол басқа
пәндік білімді ... ... ... ... де
қалыптастыратындықтан жалпы пәндік қызмет атқарады.
Қазақ тілінің мазмұндық-құрылымдық жүйесін жаңартуда осы ... ... ... ана тілінің қарым-қатынастық және экспрессивтік
қызметтері өзара тығыз бірлікте алынады. Соған орай ... ... ... ... рөлі ... тіл ... лингвистикалық және
психологиялық тұжырымдарға сүйене отырып, ... ... ... біліктілігі дамыған дара тұлға даярлауға мүмкіндік туғызу
деп бекітіледі.
Бұл мақсат қазіргі білім беру ... ... ... болған
жалпы білім беретін мектептің түпкі мақсатымен ұштасып жатыр.
Мемлекеттік тілдің іргетасын қалау бастауыш мектептен басталуы әбден
заңды. ... ... ... ... ... беру ... осы ... дәрежесі мен талабына сай болуы керек.
Соңғы жылдары бастауыш сыныптарда оқушылардың өз бетімен жұмыс ... ... ... ... қалыптастыру, жеке тұлғаны
дамыту жолында жұмыс жүргізілуде. Оның мақсаты – оқушыларды белсенділікке,
өз ... ... ... ... ... ... ... білуге үйрету.
Оқушы шығармашылығының ғылыми-педагогикалық проблема ретінде өзекті
мәселелерінің бірі – оның ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін қалыптастыру мәселесі шығармашылық
процестің неше кезеңдерден тұратындығын білуді талап ... ... ... бес ... ... айқын және дұрыс қойылған мақсат;
2) қосымша мәліметтер іздеу, күш салу;
3) инкубация, ... ... ... ... ... ... Нәтижені жан-жақты тексеру;
Ал көрнекті француз математигі Ш.Адамар ... ... ... ... ... ... ... жасырын идеялар , тұйыққа тірелу кезеңі;
3) интуицияның жарқ етуі, эврика;
4) тексеру ... ... ... ... ... өз ... ... кезеңдерін шартты түрде төмендегіше топтастырады:
1) жаңалықпен бетпе-бет келу;
2) шығармашылық белгісіздік, екіұштылық;
3) шешімнің жарқ етуі;
4) ... ... ... ... ... ... әр кезеңінде бала бойында әр түрлі сапалық
қасиеттер қалыптасады. Мысалы, алғашқы кезеңдерде жаңалықты сезіну, ... ... ... келесі сәттерде шығармашылыққа деген күдік,
шығармашылық елес орын алады. Егер де ... ... ... ... ... еңбектің нәтижесі баланы жоғары көңіл-
күйге бөлеп, жаңа ... ... ... ... ... ... ... ғалым-психологтардың еңбектеріне сүйене отырып, өзінің
кандидаттық диссертациясында ... ... ... кері әсер ... ... төмендегідей топтастырады.
Әлеуметтік:
- әлеуметтік жағдайдың болмауы;
- отбасында шығармашылық жағдайдың болмауы;
Педагогикалық:
- мұғалімнің баланың белсенділігін қолдамауы;
- баға ... ... ... көмекші құралдардың болмауы;
Психологиялық:
- ойлау, қиялдың төмендігі;
- өз күшіне сенбеуі;
- жалқаулығы;
Физиологиялық:
- денсаулығының нашарлығы;
Зерттеу барысында ... ... ... ... ... ... құрылымдық моделін төмендегідей
жасайды ... ... ... – ойлау процесін қамтамасыз ететін
талдау, ... ... ... тұрады.
2.Мотивациялық компонент - өз бетінше жұмыс жасауға ... ... ... ... ... баға алуға талпыну. Ішкі
түрткілердің ... ... ...... ... ... ... тұрады.
Шығармашылық іс-әрекетінің қалыптасу өлшемдеріне:
- білімді жаңа жағдайға тасымалдау;
- жаңа қызметті көре білу;
- жаңа шешімдер табу (тапқырлық) жатады [62, ... оқу ... ... мен оқушының тығыз байланыста
болуы, мұғалімнің бар күш-жігерін, педагогикалық шеберлігін оқушы бойындағы
табиғи мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... ... оқушының өз тарапынан белсенділік, дербестік көрсетуі, өзіне
деген сенімділігі арқылы ғана шығармашылық әрекетті қалыптастыруға болады [
24, 18б].
Көптеген ... ... ... ... ... негізінде дамыту мәселесінде басты ... ... ... өз ... әрекеті, белсенділігі атқарады.
Егер сабақ қаншалықты сапалы болсын ... ... ... ... мол ... ... бала ... өзіндік белсенділік,
әрекет болмаса жұмыстың нәтижелігі, сапалы орындалуы екі талай.
А.Байтұрсыновтың «Қазақша оқу жайынан» атты ... бала ... ... өз ... алуы ... Ал мұндағы мұғалімнің қызметі –
балаға орындалатын жұмыс түрлерін тағайындап беру және ... ... үшін ... ... ... [ 60, 8б ... сынып оқушыларын шығармашылыққа баулып, үйрету үшін қажетті
жағдайлардың мазмұнына тоқталсақ:
- мұғалім ең алдымен, сыныпта шығармашылық ... ... ... ... бір нәрсеге бағыттау керек. Яғни ... ... ... бұру үшін ... ... ... да) ... жаттығу, ойын түрлерін ұсынған жөн;
- әрбір шығармашылық тапсырманы оқушыға ұсынудың жолын, әдіс-тәсілін
білу керек;
- ... ... ... ... ... жас
ерекшелігіне, қызуғушылығына үйлесуі керек;
- шығармашылықпен жеке-дара оқушы емес, сыныптың, мектептің бүкіл
балалары ... үшін ... ... ... Сыныпта, ұжымда өзара
шығармашылық қарым-қатынас, шығармашылық ахуал орнату;
- бала белгілі бір ... ... ... өз ... ұтымды аяқтап
шыққанға дейін оны назардан тыс ... ... ... ... ... үшін психологиялық қауіпсіздік, еркіндік, ашықтық,
бостандықты қамтамасыз ету;
- ... ... үш ... бар: біреуі: ... ... ... ... ... тыс қорқыныш сезімі, екінші -
өзіне-өзі тым риза болмаушылық ... (не ... да өзі ... ... жек көріп кетеді), үшіншісі – жалқаулық. Осындай ... ... ... ... ... ... айналысуына мектепте, сабақ үстінде, үйде
қолайлы жағдай туғызу;
- шығармашылық бағытқа баланы жүйелі, ... ... ... [ 55, 33 б ]
- ... ... ... тапсырмалар беріп, жаттығу, іскерлік
ойын түрлерін ұсынып ... ... ... ... ойындармен жеке дара оқушы емес, бүкіл
сынып ... ... ... туғызу қерек;
- әрбір жазылған шығармашылық жұмысқа, іскерлік ойындарға ... ... ... отыру қажет [ 13, 72 б ] .
Қазақ тілі бойынша өзіндік оқу ... ... ... жеке-дара түрлері сабақта қолданыс табуда. Жаңа буын оқулықтарының
басты жаңалығы да осында. Оқулық арқылы ... жеке ... ... ... ... кең жол ашылуда. Оқушының өз бетімен жұмыс істеу
дағдысы ... ... ... ... Өз бетінше жұмыс істеу
– шығармашылық ... ашу ... Сол ... ... ... олардың өз бнтіндік жұмысынсыз дамыту мүмкін емес.
Өзіндік жұмыс оқушыдан белсенді ой қызметін, ... ... ... ... ... ... оқу ... жету құралы деп
есептеуге болады. Жұмыстың бұл түрі ... ... ... ... оның қабілеттілігін, белсенділігін, дербестігін дамытады. Өзіндік
жұмысты оқу үрдісінің барлық буындарында ... ... ... оқу тапсырмаларын шешуге, игерілген білімді тәжірибе жүзінде
қолдана білу біліктері мен дағдыларын қалыптастыруға болады [25, ... ... өз ... ... ... ... жол ашатын
қолайлы жағдай - бұл оқушылардың жас ... ... ... Өйткені бұл жастағы балалардың ойлау қабілеті жоғары және
қиялдау, елестету, шығармашылық жұмысқа талпынысы басым болады.
Оқушылардың ... ... ... ... бойынша, өздері
жоспар жасап, істің тәсілін анықтап, оның нәтижесін бағалап ... ... ... ... ... өзіндік жұмысының жоғары
түріне олардың өз ... жаңа ... ... жасайтын шығармашылық
жұмыстары жатады. Өзіндік жұмыстың негізгі мақсаты – оқушылардың танымдық
міндеттерін ... ... ... мен ... жетілдіру,
білімге құштарлығын ояту.
Оқушылардың өзіндік жұмыстарының мән-мағынасын ұйымдастырудың әдіс-
амалдарын бір ғана ... ... ... ... жұмысты
ұйымдастырудың негізгі шарттары мыналар:
- мұғалімнің нақты тапсырмалар беруі;
- жұмысты орындаудың уақытын белгілеу;
- мұғалімнің басқаруымен ... ... өз ... және
қолдарымен істеуі, оған әсер ететін мотивтер және т.б [ 14, 22 б ]
.
Оқушының өзіндік ... іске ... ... – тапсырмалар дейтін
болсақ, осы тапсырмалардың шығармашылық сипатын басты назарда ұстау ... ... ... ... ... ... өз бетімен білім
алуға қызығушылығын туғызады, ал бұның ... ... ... ... ... да, сол арқылы оқу процесінде ... ... ... өз ... ... ... дағдысы жүйелі жұмыс ... ... Атап ... ... ... ауырға,
қарапайымнан қүрделіге принципімен ... ... ... ... жасау, түрлі жағдайда өздігінен ойлау процесінен
өтеді. Өздігінен білім ... ... ... ... ... үйрету.
Ол үшін бүкіл сыныптағы оқушыларға өздігінен жұмыс істеуге ... ... [ 63, 33 б] ... ... оқушының шығармашылық әрекеті өзіндік жұмыс арқылы
іске асырылады. Оқу процесінде шығармашылық ... ... ... ... ... алғашқы кезең;
2. даму кезеңі.
Алғашқы кезеңде өзіндік жұмыс арқылы пәндік білім, ... ... Бұл оқу ... ... меңгеру өте маңызды, өйткені олар
тапсырманы орындаудағы дұрыс және тез іс-амалдар жүйесі болып табылады.
Дамыту ... ... ... ... ... ... ... дағдылар ойлау операцияларын орындау нәтижесінде оқушы біліктілігі
қалыптасады. Оқушы біліктілігі – оның өмірге дайындық ... ... ... ... нақты нәрсеге не ... ... ... ... ... ...... мәселелерді шешуде жол таба
алатын, қоғам талаптарына жауап ... жеке ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін анықтауға болады;
- оқушының логикалық ойлау қабілеттерін дамытады;
- жеке ... ... ... ... ерік, жауапкершілік,
мақсаттылық сияқты қасиеттерді тәрбиелейді;
- пәндік білім, білік, ... ... ... ... білімдерін оқу және өмірлік жағдаяттарда қолдануға
болатындай шығармашылық дағдыларын қалыптастырады;
- оқушыларды өз бетімен нәтиже шығаруға жетелейді;
- ... ... ... ... оқу ... ... ... тығыз
байланысты. Оқыту сапасы, нәтижелілігі мұғалімнің сабақтың мақсатын дұрыс
айқындауына, керекті материалдарды іріктей алуына, ... ... ... ... ... ... Оқушылардың шығармашылық әректін
дамытуға бағытталған оқу процесінің мақсаты ... ... ... және ... ... ... [25, ... шығармашылыққа баулып, олардың ... ... ... өз ... жұмыс түріне төмендегі жұмыс
түрлері жатады:
1) логикалық дамытушы ойындармен ... ... ( ... ... ... ... );
2) берілген тапсырманы түрлендіру бағытындағы жұмыс түрлері ( мәтін
мазмұнын өңдеу, мәтінді аяқтау т.б );
3) өз ойын еркін ... ... ... ... ... ... ( өлең ... әңгіме, шығарма жазу ); [60; 9б].
Оқушыларды шығармашылыққа баулып, икемділігін дамытып отыруда әр ... ойын ... ... өте ...... ... ... бір түрі. Ойын арқылы бала
өмірден көптеген ... ... ... ... ерекшеліктерін
қалыптастырады, яғни ойын арқылы бала ... ... Бала ... ... әдейілеп ұйымдастырылған ойындар оның ақылын, ... ... ... ... Ойын - бір ... ... не әрекет іспетті. Ол міндетті түрде ұжымдық әрекет.
Ойынның ережелері ... ... ой ... дамуы, бір-біріне
деген сыйластық қажеттіліктерімен санасуы әр ойыншының жеке ... [32, ... да ... тән ... ... Мысалы, мазмұндық, рөлдік
ойындар баланың ... ... ... ... қалыптастыруда зор маңыз
атқарады. Ойын әсері арқылы бала өз қасиетін қалай қанағаттандыра алатынын,
қандай қабілеті бар ... ... ... Ал, ... ... ... ... зейінділігін арттырумен қатар, ерік ... де ... ... ... ойын ... - мұғалімнің түсіндіріп
отырған материалын оқушылардың аса зор ілтипатпен тыңдап, жемісті, сапалы
меңгеруіне сенімді көмекші бола ... ... кіші ... ... ... ... ... өте ынталы келеді. Балалар тез сергіп,
тапсырмаларды мез әрі қызығып ... ... ... ... ... ... белсенділігін, қызығушылығын
арттырудағы басты құрал. Ойын ... ... ... ... ... өте көп. ... ішінде бастауыш сыныптарда пайдаланатын:
ойын-сабақ, ойын-жаттығу, сергіту ойындары, ... ... ... ... ... ... ұлттық ойындар, т. б. ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
Оқу процесінде – кеңінен қолданылатын ойынның тағы бір түрі ол ... ... ... ... ... оқушылардың ынта-
ықыласын есепке ала отырып, оқуды ... ... ... ... ... ... ... қойылатын бірінші талап – оқушының
танымдық әрекетін, қызығушылығын ... ... ... ... жауап береді:
а) балаға өзінің қабілетін көрсете білуге мүмкіндік беру;
ә) баланы басқалармен жарыса білуге қалыптастыру;
б) білік пен дағдыны қалыптастыру үшін ... өзі ... ... ойын барысында балаға жаңа білім, білік, дағдылардың қайнар көзіне
жету;
г) ... ойын ... ... ... оның жаңа ... ... білік,
дағдылармен сәйкес келетіндігі.
Дамытушы ойын барысында оқушылар жаңа білім алып, ... ... ... ... ... ... ... түрлі қабілеттері:
конструкцийлық, музыкалық, ұйымдастырушылық т.б қасиеттері дамиды.
Бастауыш сыныптарда ... ... ... ... ... жаттығу түрінде беріледі. Оқушылардың білімдік икемділіктері ... ... ... ... рөль ... ... дамытушы ойындарға берілетін тапсырмалар мынандай
талаптар бойынша жіктеледі:
- оңайдан қиынға, жеңілден ауырға принципіне негізделуі;
- тапсырмаларда берілген сөздердің ... мен ... ... ... ... жас ... сай болуы;
- тапсырмалардың өтілген материалдармен байланысты болуы;
- тапсырмалардың оқушының ... ... ... ... оқушылардың ойлау қабілетін жетілдіруге негізделген
болуы;
- тапсырмаларды оқушылардың ... ... ... ... [ 46, 245 б ] .
Бастауыш сынып оқушыларына ... ... ... ... ... олардың психикалық қабілеттерін ескере отырып,
тапсырмаларды жеңілдете беру керек. Сонда ғана ... ... ... ... ... ... түрткі қалыптасады (тапсырманы
орындаған бала мұғалімнен ... ... жылы сөз ... ... ... ... да ... достарының алдында өзін көрсету, мақтануына
негіз болатын сыртқы түрткілер). Осындай сыртқы ... ... ... ... ... тапсырмаларды құлшына орындауын
туғызады.
Дамытушы ойындар балаларды ... сол ... ... ... Мұны ... ... ... начинается с
пробльемы или вопроса, с удивления или недоумения, с противоречия. ... ... ... вовлечение личности в мыслительный
процесс», - дегені растай түседі [ 54, 47 б ] ... ... ... ... ... ... ... жүреді де, балаларды білімді игеріп,
оны басқа да практикалық жағдайларда дұрыс ... ... ... ... ... ... ... процесі
қалыптасады. И.Я.Лернер: «Творческий процесс сплошь и ... в ... ... ... ... ... ... и умений в
новую ситуацию», - дейді [ 40, 11 б ] ... ... ... ... ... ... отырып,
олардың бойында шығармашылық қабілетін қалыптастыруға болады.
Дидактикалық ойындар-көп салалы, күрделі педагогикалық құбылыс. Оны –
балаларды ... бір ... ... ... ... ... деп айтуға болады.
Ойын элементтерін пайдалана отырып, мұғалім оқушылардың сабаққа деген
қызығушылығын, зейінін ... ... әр ... ... Атап ... мұғалім ойын ситуацияларын туғыза ... ... ... қолдану арқылы сұрақтар қойып, затты ... ... ... ... ойын оқу ... екі түрлі мақсатпен қолданылады: оқу
(танымдық) және ойын ойнау мақсатында. ... өзі де ... ... ... Бала ойын ... ... ... сыныптардың тіл сабақтарында дидактикалық ойындар жаңа
тақырыпты түсіндіру ... ... ... ... сабақтарында да
пайдалануға болады. Бастауыш сынып ... әлі де ойын ... ... ... жалықтырмай әр түрлі ойын түрлерімен сабақты қызықты
өткізуге тырысуы қажет.
Дидактикалық ойындар ... ... ... ойлау қабілетін
арттырумен үйретілген , өтілген тақырыптарды саналы да ... ... әсер ... ... ... шығармашылық ойлау қабілеттерін
жетілдірумен қатар, сөздік қорларын молайтып, сауатты ... да ... ... ... ... сөздерін айтып қана қоймай, оның қандай
мағынада қолданылатынын да біледі. Ойын оқу ... ... ... жүргізілгенде ғана дұрыс нәтижелер береді. Дидактикалық ойындар
барлық сыныптарда қолданылады. Демек, ойын деген аты ... ал ... да ... ... ... ... [ 45, 54 б ]. (Тіркеме Ә).
Оқушылардың ойлау ... ... ... ребус, анаграмманың
әсері мол.
Анаграмма оқушының білімділік, жазу сауатын байқауға, оқушыға әртүрлі
заттың атын білуге, не үшін ... не ... ... ... ... баланың ой ұшқырлығын дамытуға әсері мол. Баланы
ұшқыр ойла, тапқырлыққа жетелейтін ... әр ... ... ... ... ... ... шапшаң ойлай білуге, шапшаң сөйлеуге
үйретеді [ 32, 12 б ... ... ... ... ...... ... отырып білімді
берік меңгерту болса, мұғалімнің міндеті – сол ойын түрлерін пайдалана
отырып, ... ... ... ... ... ой белсенділігі мен тіл
байлығын арттыра ... ... ... мен ... ... қол ... түрлерінің материалдары сабақтың тақырыбы мен мазмұнына негұрлым
сәйкес алынса, оның танымдық, тәрбиелік маңызы да арта түседі. Оны ... ... ... тартымдылығын күшейтеді, оқушылардың сабаққа
ынтасы мен қызығушылығы, шығармашылық қабілетін ... тілі ... ... ... ... ... диктанттың алатын орны ерекше.
Үйрету диктантының ішінде мазмұн, құрылым, әдіс-тәсіл жағынан ең
күрделісі, ... ... ... ... қорын білім денгейі мен
өздігінен жұмыс істеу ... ... ... Бұл ... ... ... ... әріптерді қою, сөздерді дұрыс орналастыру арқылы
сөйлем құрау, басы жазылған мәтінді аяқтау ... ... ... ... ... ... ... біз, дем, аламыз.
2) Ауа, денсаулыққа, таза, пайдалы, өте.
3) Үйдің, таза, ауасын, әр уақытта, сақтаңдар.
4) Жиі, ... ... ... ... ... ... ... сөзді дұрыс орналастыру арқылы сөйлем құрап жазу керек.
Қазақ ... ... ... ... ... ... өз бетімен жұмыс істей ... ... ... ... ... ... ... дамытатын, әрі
жеке тұлғаны жан-жақты дамытуға негізделген жұмыс жүйесі деп ... ... ... ... ... ... тілі оқушыларды дамытуға;
танымдық процестерді дамытуға; оқуға жағымды қызығушылық қалыптастыруға;
белсенді сөздік ... ... ... ... даяр болу және ... ... қарым-қатынас, ойын, танымдық, өзектілендіру, өзін-өзі бекіту
қажеттіліктерін қанағаттандыруға ықпал етеді ( ... Б ).
2 ... ... ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ
ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТИІМДІ
ЖОЛДАРЫ
2.1 Қазақстанда шығармашылық іс-әрекетті қолданудағы озат тәжірибелер
Біз білім беру адамзаттың ... ... ... ... ... ... беру ... басты міндеті ұлттық және адамзаттық
құндылықтар және әдеби жетістіктер ... жеке ... ... ... ... ... ... орын алып отыр. «Қазақстан
Республикасы ... жаңа ... ... ... », ... ... ... заңының
жобасында», ұлттық менталитеті жетілген, ... ... ... ... ... жауапкершілігін сезіне алатын, өздігінен әрекет етуге
және әрекеттің шешімін таба ... ... ... істе ... ... ... ... мәселелері қарастырылады. Бастауыш білім үздіксіз
білім берудің алғашқы басқышы. Осыған сәйкес оқушыға білім мен ... ... ... ... тұлға қалыптастыру бүгінгі күннің басты
талабы.
Бұл талап мұғалімдер қауымына үлкен талап жүктейтіні сөзсіз. ... ... ... ... арттырудың, жоғары нәтижелерге
жетудің әдіс-тәсілдерін ... ... ... ... зор жауапкершілік жүгін арқалап келеміз» деген
Елбасы ... сөзі жай ... ... ... ... ... ... қатарына қосылуы бүгінгі ұрпақ ... ... ... жас ... бойындағы іскерлік пен қабілетін ашу
және оларды ... ... ... [ 3, 42б ] . Бұл ... асуы ... ... іс-әрекеттерін оңтайлы ұйымдастыруға
тікелей байланысты. Ұстаздар ... ... өз ... ... ... алып, шәкірттеріне түрлі тапсырмалар беру ... ... ... ... ... сай ... ... болып шықсын деген,
бала үшін бауыр еті ауыратын, баланың білімпаздылыққа құштарлығын, ... ... жеке бас ... ... ... зор үлес ... ... айта берсек, өте көп. ... ... ... ... ... ... ... Каменка ауылындағы Б.Соқпақбаев атындағы орта
мектептің мұғалімі Г.Жакшиева. Ол қарапайымнан күрделіге жету ... ... ... ... ... ... шығармашылық
қызметін дамытып, әр оқушының өздігімен білімді игеруге дағдыландырады, ой
еңбегімен айналысуға жетелейді. ... ... ... шығармашылық
жұмысында тәжірибеден өткізіп іс-жүзінде дәлелдеген Г.Жакшиева ... ... ... ... технологиясын қолданып,
шығармашылық жұмыс жүргізудің тиімді екеніне көз ... ... Баян ... ... ... ... Сырым ауданы, Жаңаөңір орта
мектебінің мұғалімі өз ... ... ... ... ... жұмыс түрлерін ұйымдастырды.
Ұстаздар әдіс-тәсілдерді жете зерттеп жұмыс түрлерін түрлендіре
отырып, өз бетінше танысып үлгі ... ... ... ... ... ... таныстыратын, зерттеушілік жағдай ... ... ... ... ... ... әңгіме, ертегі құрастыруды
үйретіп оқушылардың ой-шапшаңдығын, қиялын дамытады. Өз бетімен істелген
жұмысына талдау ... ... ... ... сын көзбен қарап
байқампаздығын қалыптастырады. Осы ... ... ...... бастауыш сынып мұғалімі Г.Қаңтарбаева өз тәжірибесінде үлкен
жетістікке жететініне көз ... [ 23, 25б ] . ... ... ... ... ... шеберлікпен
қолданғанда ғана жетістіктерге жетуге болады.
Мұғалім - өз халқының өкілетті өкілі, болашақтың жауапты өкілі, ... ... ... ... азаматтық асыл қасиет негізінде
өрбитін болса, баланы сүюдің мәні – ... ... ... ... ... ... көркейтуге қамқорлық жасауда болса, тек сонда ғана
біз: ... ... ... тұр деп айта ... Бұл бос сөз ... бұл
мұғалімдердің істерінің кілті талантының қайнары. Біз: өмір дегеніміз-күрес
дейміз. Педагог баланы өмірге, яғни күреске ... ... ... ... ... ... ... үлгілі іс-
тәжірибесімен ел алғысына бөленіп жүрген ... ... ... ... ... ... Р.Сәкенова № 12 көп салалы гимназияның
қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің ... Ол ... ... ... орталығының ұйымдастырылуымен өткен «Дарынды
оқушылармен ... ... атты ... семинарда өз
сабағын жоғары дәрежеде өткізіп, шығармашылық жұмыстың маңызын көрсетті.
Оқушылардың ... ... жеке ... көре біліп, оны
дамытуда шығармашылық жұмыстарды тиімді етіп тапты. Оны мына ... ... ... «Көп ... ... ... және ... тілі
сабақтарының қолайлы сәтінде ұтымды уақыт тауып, шығармашылық жұмысқа
арнаймын. Мен өзім ... ... ... ... әдеби
шығармашылық қабілетті оятуға түрткі ретінде өткізуге тырысамын».Ол көбіне
жоғарғы ... ... ... ... өте ... ... [61, 44б].
Сол сияқты мұғалімдердің бірі – Алматы облысы, Панфилов ауданындағы
Нағарашы орта мектебінің мұғалімі Ділдә ... ... ... ... ұстаз-шәкіртіне талап сыйлайды» халқымыздың қанатты сөзі
ұстаз арқылы ... ... ... ... ұшатынын меңзеген сияқты.
Талапсыз ұланның ертеңгі күні еліне ... ... ... емес пе? ... ... бол, ... ... бол» дегенді дана халқымыз
тереңінен үңіле отырып айтқан ... ... ... ... ... ... қашанда көңілі ояу,
айналасындағы өзгерістерге сын көзбен ... ... ... ... ... ... алуы ... Міне, бұл биік - оқушының
шығармашылық қабілеттерін дамыту ақылы келетін іс»,- деп өз ... ... ... ... ... үш кезең арқылы жүзеге
асырады. Сызбанұсқа ... ... ... іште ... ... ... ... ой – кереметтің кескіні
3 Шығарма шынайы – шұрайлы сөз
№ 14 орта мектеп-гимназияның ... тілі мен ... пәні ... ... өз тәжірибесінде бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Бірақ Л.Есботанованың пікірінше, шығармашылықпен айналысуға тиімді деп мен
орта буынды айтар едім. Оқушылардың бұл кезеңі ... ... ... ... ... ... ... құруға, философиялық
шарықтауға, ... ... бой ... шығармашылық күшін сынауға, өзін
танытуға құштар болып ... жас ... ... Олар бір зат ... зат ... ... тез ... үйлесімді байланыстыра біледі.
Бұл кезеңде олар өлең, ертегі, әңгіме жазуға құштар болады. [ 13, 72б ] ... ... ... ... орта ... ... тілі пәнінің
мұғалімі Жанар Тойымбаева оқушы санасына ... ... ... ... оқушының шығармашылық қабілет деңгейлерін ... ... ... ... ... оқу ... жүзеге асыруда.
Атап айтқанда білікті маман оқушылардың оқу-таным әрекетін ұйымдастырудың
барлық әдістері мен ... ... ... ... оқу ... ... топтық және жеке-дара түрлері сабақта қолданыс
табуда.
Шығармашылықпен жұмыс жүргізіп жатқан мұғалімдер күннен күнге көбейіп
келеді. Әсіресе ... ... ... ... бір ... ... көрсетіп, өз іс-тәжірибелерін негізіп жүр. Атап айтқанда Алматы
қаласы ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының білім беру үздіктері Рахима Сәкенова , ... ... ... «Ана ... және ... ... сабақтарында ұтымды
уақыт тауып, шығармашылық жұмыс түрлерін жүргізуде. Өз тәжірибелерінен бұл
мұғалімдер «Бастауыш сыныптарда ... ... ... ... ... сыныптарда шығармашылық жұмыстың қай түріне болсын ... Олар жаңа ... ... ... ... ... деген
қорытындыға келді.
Жеке тұлғаның шығармашылығын диагностика бойынша дамытуда Талдықорған
қаласы Бақтыбай Жолбарысұлы атындағы № 18 мектеп лицейінің ... ... ... ... ... Қала ... бастауыш сынып мұғалімдері
арасында оқушылардың жеке бастарын тәрбиелеуге ... ... ... ... және ... ... ... тарапынан жақсы бағаланды. Оның тәрбие туралы бейне таспалары
республикалық семинарларда көрсетіліп жүр.
Аз ғана уақыттың ішінде ... ... ... ... ... ... қазақ тілі пәні бойынша «Сан ... ... ... ... тілінен «Етістіктердің мақсаттары»
тақырыбына ашық сабақтар өткізді. 2003 жылы өткізілген ... ... 100-ге ... бастауыш сынып мұғалімдері қатысқан. Семинарда:
Л.Мүлкібекова қазақ тілі пәнінен 4-сыныпта «Етістік», ... ... ... ... «Сын ... ... ана тілі пінінен
«Өнерлі өрге жүзеді» атты тақырыптарда ашық сабақтар ... ал ... ... ... ... ... ... атты тақырыпта сыныптан тыс іс-шаралар өткізген.
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекетті - өзекті тақырып
етіп алған ... бірі ... ... ... ... ... орта ... қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімі Бақтығали
Бұлғиев оқу үрдісінде жан-жақты қолданып, ... ... ... ... ... ... рухани байлығы мол, шығармашылық қабілеті дамыған дарынды
тұлға тәрбиелеуге жағдай ... Бала ... ... ... ... ашу – одан әрі ... шығармашылық
іс-әрекет негізінде зерттеушілік білігін және оңтайлы шешім қабылдауға
ынталандыру арқылы ... ... ... өз ... саналы, шебер
ортаға сала білу сияқты оқыта отырып, жалпы ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін ... ... ете ... Алға ... ... жету үшін ... ... әдіс-тәсілдерін әлі де болса жетілдіру үстінде.
Оқушылардың жеке тұлғасының анықталуына, өз қабілеттерін ... және оның ... ... ... ... тудырып, іс-
әрекетіне көңіл-күйін арттыруда «Ауыл жылы – ауыл қаламгері» ... ... ... Ол ... жарияланды.
Білім негізі бастауышта екеніне ... мән бере ... ... ... ... ... бірлестігі
мұғалімдерінен басталады.
Алматы қаласы № 146 орта ... ... ... ... 4 ... ана ... ... тілі пәндерінде Д.Б.Эльконин,
В.В.Давыдовжасаған жүйені қолданудың ... мен ... ... ... қоя ... ... нәтижеге жету жолында
шығармашылық іс-әрекеттің түрлерін балалардың деңгейлеріне сай түрлендіре
білген.
Оқушының абайын, есін, ... ... ... ... ... ... ұстаздардың бірі Орал қаласы, № 42 «Ақ ниет» гимназиясының
бастауыш сынып ... ... оқу ... ... ... ... есте сақтауын, ойлауын, өзінің іс-әрекетін бақылауын,
жүйелеуін зерттеуге ... ... ... ... ... ... төмендегі жоспар бойынша:
Педагог сынау жұмыстарының тиімділігін өз тәжірибесінен байқаған.
Төмендегідей қорытындыға келді:
1) оқушының ... ... ... оның деңгейін
анықтауға мүмкіндік береді;
2) оқушының осы қабілеттерін ... және ... ... ... ... осы ... пәндерге бейімдеп қолданып, оқушының пәнге
қызығушылығы артты;
4) оқушылардың білім сапасы көтерілді;
5) ... ... ... ... ... ... Бақылау нәтижесі мен ата-аналарды таныстырып, оларға ақыл-кеңес
берілді;
Соған орай мұғалімдер бұл сынау жұмыстарын ... өз ... ... ... ... ... ... ұстаз шеберлігін жетілдіруге ықпал
етсе, екіншіден шәкірттің ойлау қабілетінің ұштаса түсуіне әсері мол.
Олай болса, өздігінше даму бағдарын ... ... ... дұрыс
шешім қабылдай алатын өзін-өзі тәрбиелеуші тұлға қалыптастыруға болады.
Қорытындылай келе, өзгеріске, жаңалыққа толы бүгінгі заман: мұғалімге
сегіз қырлы бір ... ерен иесі ... ... ... ... отырған
бірі шапшаң, бірі баяу, енді біреулері төмен қабылдайтын зейіні, қабілеті,
қабылдауы, есте сақтауы әрқилы шәкірттердің ... жол ... ... ... ... ... құрылым екені даусыз. Бүгінгі таңда
Қазақстанның ... ... ... өз ... ... ... қолдануда. Сонымен қатар, қазіргі заман
талабына сай шәкіртіміз білімді болып шықсын деген, бала үшін ... ... ... ... ... ... ойын, баланың жеке
қасиеттерін жан-жақты дамытуға зор үлес қосып, жаңалықтар ашып ... ... ... ... ... ... ... мен қорытындысы
Шығармашылық іс-әрекетке ... ... ... ... ... жұмысының практика ... ... ... анықтау мақсатында арнайы эксперимент
жұмысы ұйымдастырылды.
Ұйымдастырылған эксперимент Өскемен қаласы А.Байтұрсынов атындағы № 20
гуманитарлы-эстетикалық ... орта ... ... ... ... ... 4 «б» ... жүргізілді.
Эксперимент жүргізбес бұрын 4 «б» сыныпты эксперимент сынып деп алдық,
ал 4 «ә» сыныпты ... ... ... ... деп ... ... ... асыруда әр оқушыны тұлға ретінде
қабылдап, оның барлық танымдық ... ... ... ... дамыта отырып, білім берген жөн. Соған орай шығармашылық іс-әрекетті
оқу ... ... өз ... бар. Олар:
- оқытудың тиімділігін арттыру;
- берілген материалды терең меңгерту;
- оқушыны ойлату, ойланту, ой салу;
- өз бетімен жұмыс істеуге дағдыландыру;
- оқушыны жеке ... ... ... білім, білік, дағдыларын дамыту;
- шығармашылық қабілетін дамытуға жағдай жасау;
- шығармашылыққа баулу, ынта, қызығушылығын қалыптастыру;
Зерттеу жұмысымыздың алғашқы кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... және
бақылау сынып оқушыларының білім деңгейін анықтадық.
Кесте 2.1 Білім деңгейінің диагностикалық картасы.
|р/с|Білім |Критерий |
| ... | ... ... |Оқу ... толық меңгеру, шығармашылық қабілетті, өз |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... қатысу, |
| | ... ... ... ... ... ... |Оқу материалы көлемінде жеткілікті білім қорының болмауы, өз |
| | ... ... ... ... қиналу, |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... алмау. ... ... |Оқу ... ... ... ... ... қалыптасқан, өз |
| | |бетінше шығармашылық тапсырмаларды орындай ... |
| | ... ... ... ... шығармашылық |
| | ... ... ... ... ... |
Білім денгйін анықтау ... ... ... ... бақылау сыныбының білім денгейінің ... ... % ... болады.
Кесте 2.2 Эксперимент басындағы оқушылардың білім денгейі.
|Сынып ... саны ... ... ... |
|4 «б» |25 |40% |36% |24% ... | | | | |
|4 «ә» ... |25 |44% |36% |20% ... бұл ... ... ... суретке түсірсек, өте айқын
көруге болады.
Сурет 2.2. Білім денгейінің гистограммасы
Эксперименттің екінші ... ... ... ... ... мен ... барысында жұмыс жүргіздік. Оқу процесінде
шығармашылық іс-әрекетті жүзеге асыруда жоғары нәтижеге жету ... ... ... ... қолдандық.
Мәселен, оқу мақсатын анықтап алғаннан кейін шығармашылық жұмыстарды
әр сабақта тиімді пайдалана бастадық. Сабақ кезінде ... ... ... отырып, өз бетінше жұмыс ... Ал біз ... ... көмектесіп, күштілерді мадақтап, әр оқушымен жеке
байланыс жасадық. Әрбір оқу элементі аяқталған соң ... ... ... ... ... ... барысындағы бір
артықшылығы – ең алдымен оқушының шығармашылық, ойлау қабілеттерін дамыта
отырып, ... өз ... ... ... ... ал мұғалім
шығармашылық іс-әрекетті ұйымдастырушы, көмек беруші міндетін атқарады.
Мәселен, эксперимент ... ... ... ... және ... сан
есім» тақырыбына өткізілген сабақ жоспарын үлгі ретінде ұсынамыз.
Сабақ ... Дара және ... сан ... ... ... дара және күрделі сан есім туралы түсінік беру, ... ... ... ... ... арқылы ой-өрісін, шығармашылығын арттыру.
3) Оқушыларды көркем таза жазуға, тәртіптілікке баулу.
Сабақ әдісі: Үш денгейлі тапсырма, ойын, вен диаграммасы.
Сабақ ... ... ... ... ... 2.3 ... барысы
|р/с|Сабақ кезеңдері |Сабақ мазмұны |Тапсырмалар ... ... | | |
| ... | | ... |Үй ... |А) сан ... қайталау |- сан есім дегеніміз не? |
| |тексеру | |- ... ... |
| | | |- сан есім ... сұрақтарға |
| | | ... ... |
| | |Б) ... ... ... алмаларды |
| | ... мына ... екі ... ... |
| | ... сан ... ... дейін екі-үш |
| | ... ... жазу ... жер жүру керек. |
| | | ... он алты ... бар. |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... көрді. |
|3. |Сабақ барысын, | | |
| ... ... | | ... ... ... сабақты түсіндіру. | |
| ... | | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | | | ... |Грамматикалық |Тақтамен жұмыс. Берілген|Мысалы: |
| ... |сан ... екі |1) дара сан ... |
| ... ... бөліп жазу. |2)күрделі сан есім: |
| ... | |жүз отыз бес, екі жүз бір, |
| | | ... екі, үш, он, ... бес,|
| | | |жүз он бір, ... ... ... |
| | | |он ... екі жүз елу бес, ... | | |он екі, жүз елу ... үш жүз |
| | | |он бес, ... ... жетпіс |
| | | |үш. |
| | |Үш ... ... | |
| | |3 ... ... берілген сан есімдерді |
| | | ... жаз. |
| | | |11, 47, 113, 205, 55, 124, |
| | | |157. |
| | |2 ... ... ... | | ... тап. Дара сан ... | | ... сан ... ... |
| | | |жаз. |
| | | ... ... |
| | | |Ана ... |
| | | ... бір ... |
| | | ... мың ... |
| | |1 ... ... сан есімдерді |
| | | ... ... ... |
| | | |Он бес, ... үш, ... бір, |
| | | ... екі, ... жеті. ... ... ... ... ... сегіз, он екі, он тоғыз,|
| |тренинг |он сан есім ... ... бес, отыз бір, ... |
| | ... ... ... ... ... он сегіз, жетпіс |
| | ... ... есте ... |
| | ... ... | |
| | |«Үш сөз» ... Оқушылар|Кітап, дүкен, он бір. |
| | ... ... үш сөз ... ... бес, ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... ... ... |
| | ... керек. Үш | |
| | ... ... | ... ... |Вен диаграммасы. | ... |Үй ... |А) ... ... |Кез ... әңгімелердің ішінен|
| | | ... ... сан ... |
| | | ... ... |
| | |Ә) ... ... |Жаттығу орындау. ... ... | | ... ... ... үзіліске| |
| | ... ... | ... ... бір ... оқушы өз бетіндік жұмыс жасайды. Ал
мұғалім балаларға тек ... ... ... ... баулиды.
Алайда оқушылармен үнемі шығармашылық, өз бетіндік ... ... ойға ... бәрі іске ... ... де ... тілінен әрбір сабақта шығармашылық жұмыстар, деңгейлік
тапсырмаларды үнемі қолдана отырып, ... ... ... ... ... шығармашылық жұмыстарға ... ... ... тілі сабағын өткізу барысында
оқушылардың қызығушылығын, шығармашылық ... ... ... ... атқару екенін белгілеу үшін екі ... да ... ... ... ... Сан ... осы ... өту барысында қисық динамикасын құрадық.
Және осы сабақтың өту барысында қисық динамикасын құрадық
Уақыт, мин 5 10 15 20 25 ... 40 ... ... G ... Ғ
төмен ... ... ... ... ... (ВС) кезеңінде 5-25 (20 мин).
Оқушылар сабаққа қызыға ... ал (Д) ... ... ... ... қызығушылығы жоғарылай түседі, өйткені оқушыларға ... ... ... ... ... G нүктесінде
білімдерін бекіту мақсатында қысқаша тест жұмысын енгіздік, және оқушылар
сабақ аяқталғанын да білмей қалды.
Ал ... ... ... ... ... Сан есім.
Ол сабақтың нәтижесін мына қисық динамиаксы арқылы көруге болады.
Уақыт, мин 5 10 15 20 25 ... 40 ... ... ... сыныптың қисығын салыстыра отырып, бақылау сыныптың сабағы ... ... бұл ... көруге болады. Сабақтың (АВ) ... үй ... ... ... жатқа айту, т.б. оқушылар
жағынан ... ... ... ... ... ... қоюынан байқалды.
Бірақ оқушылардың шығармашылық тапсырмаларды орындауға қызығы болған жоқ,
олардың сезімі ... ... ... . Ал ... шығармашылық
тапсырмаларды орындатқан кезде олардың зейіні басқа ... ... ... келмеді.
Ал эксперимент сыныптың оқушылары сабаққа белсене қатысып, жан-жақты
болып, «енді бізді не күтіп тұр» ... ... ... екі қисықты салыстыра отырып мынандай қорытындаға келуге болады:
оқушылардың сабаққа белсене қатысуы, сабаққа ... ... ... ... бұл шығармашылық іс-әрекетті тиімді жүзеге асырумен
байланысты.
Төменде тәжірибе ... ... ... тілі ... өту ... ойлау, шығармашылық қабілеттерін дамытатын мынадай ойындарды
қолдандық ( ... ... « ... ... ... отыр»
Ойын шарты: Бастаушы тақтаға бір зат есім сөзін жазып ... ... сол ... ғана ... ... ... жаңа зат есімдер
тауып жазулары керек. Мысалы, « Қазақстан» ; қазақ; қаз; ақ; қас, ... Көп сөз ... ... ... ... ие болады.
2) Ол сөздерді дәптеріне жаз.
3) Орындаған жұмысқа баға қой, тексеруге парталас жолдасына ... ... ... ... ... ... ... бағасы – барлық он сөз дұрыс табылған және жазылған болса;
«4» - сөз ... кем ... және ... қатесі болса;
«3» азғана сөз; (4-5) табылса, жазғанда қате көбірек ... ...... сөз ... аспаса, жазғанда да қателер жіберілсе
қойылады.
Қорытынды шығаруға ... бәрі ...... ... ... ...... дұрыс бағалаған оқушылар.
3-топ – жұмысын төмен бағалаған оқушылар.
Бұнда балалардың өзін-өзі бағалаудың ... ... ... – 10 оқушы.
2-топ – 9 оқушы.
3-топ – 6 оқушы.
Екі сыныпта да тест жүргізу арқылы оқушылардың қазақ тілі ... ... қай ... ұнататындығын анықтадық.
Тест: «Неліктен сен қазақ тілі сабағын ұнатасың»
1) әдіс – тәсілдермен
2) қалай мұғалім сабақ береді.
3) әртүрлі жаттығуларды орындауды ұнатамын.
4) Практикалық ... өте оңай пән, ... ... ... ... салыстыра отырып, мынадай пистограмма құрдық.
Сурет 2.3 Салыстырмалы гистограмма
Осы пистограммадан мынадай қорытынды шығаруға болады: екі сыныпта да
сабақта ... ... ... ... ... және ... әртүрлі жаттығуларды орындауды жақсы көреді (60-70пайыз). Ал
сабақтың әртүрлі әдіс-тәсілдерімен ... онша ... ... (20 пайыз).
Одан гөрі эксперимент сыныбының оқушылары ... ... ... ... қажет екенін есептейді. (70-30 пайыз). Ал ... ... ... ... ... ... ... сыныбына жеңіл
тиеді.
Іс-тәжірибенің қорытынды кезеңінде екі сынып та тест ... ... ... ... ... жұмыстарын, әртүрлі
оқушылардың шығармашылық, ойлау қабілетін дамытатын ойын ... ... ... ... материалды қаншалықты меңгергені және
оқушыларды жалпы білім ... ... ... ... (шығармашылық пен жұмыс істеуге ынтасын, өз бетіндік
жұмыстарды ... ... ... икемділігі, ойлау шапшаңдығы) сүйене отырып,
келесі критерийлер арқылы анықтап қорытынды шығардық.
Кесте 2.4 Білім деңгейінің диагностикалық картасы.
|Р/с|Денгейі ... ... ... ... ... ... |өз ... тапсырмаларды орындай алады; |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... орындауға ынталы; |
| | ... ... ... жүзеге асыра алады; |
| | ... ... ... ... ... ... ... |оқу материалы көлемінде жеткілікті білім қорының болмауы; |
| | |өз ... ... ... ... ... ... | ... |
| | ... ... ... ынталылық танытпау; |
| | ... ... ... ... ... |
| | |танытпайды; |
| | ... ... ... ... танытады; ... ... |өз ... тапсырмаларды орындай алмайды; |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... қызықпағандықтан белсенділік танытпайды; |
| | |өз ... ... ... ... ... мұғалім |
| | |көмегін қажетсінеді; ... бұл ... ... көрсеткіші эксперименттік және
бақылау сыныбында төмендегідей шықты.
Кесте 2.5 Білім деңгейінің көрсеткіші.
|р/с |Білім деңгейі ... ... ... ... |44% |40% ... ... |40% |36% ... ... |16% |24% ... ... ... 4 «б» ... оқушыларының білім, білік,
икем дағдыларының денгейі 4 «ә» сыныбымен салыстырғанда қаншалықты жоғары
жетістіктерге жеткенімізді салыстырмалы түрде ... ... ... 2.5 Эксперимент нәтижесі бойынша гистограмма.
Бұл суреттен 4 «б» сыныбында жүргізілген эксперимент жұмысымыздың
нәтижелігін көре аламыз. Қорытындылай келгенде бастауыш ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей
нәтижелерге жетуге болады.. Ол нәтиже:
- оқушының оқуға деген қызығушылығының ... ... ... ... дағыдсының дамуы;
- өз бетінше жұмыс істей алуы;
- ойлау белсенділігінің дамуы;
- шығармашылықпен айналысуына талпынысы;
- шығармашылыққа ... ... ... ... ... ... оқыту барысында туған тілінің қыр-сырын, табиғатын таныта
отырып, ертең өмірден орнын таба алатын өзіне сенімді, ... ... ... ... ... үшін шығармашылық іс-әрекеттің
түрлі үлгілерін жаңашылдықпен пйдаланып, тәжірибені байыта түсу – бүгінгі
таңның басты мәселесі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бүгінгі әлемдік өркениетке ... ... ... ел ... ... тұғырын берік орнатып отырған Қазақстан
Республикасының болашағын – білімді-білікті, саналы ... етіп ... ... Гете: «Біліп қана қою аз, сол білгеніңізді істе қолдана білуіңіз
керек», - десе, бұрынғы бабаларымыз ... ... ... ... ... ... ... «Ғасырлар мақсаты – қоғамның нарықтық
қарым-қатынасқа көшу кезінде саяси-экономикалық және ... ... шыға ... ... 21 ... ... ... өмірге икемделген,
жан-жақты мәдениетті щығармашыл тұлғаны тәрбиелеп қалыптастыру», - ... ... ... ... ... түрде игеру емес, оны дамыту
негізгі мәселелердің бірі. Яғни, оқушылардың ... ... ... ... ... ... талап етіледі. Өйткені, біріншіден
шығармашылық ... ... ... жетілдіруге ықпал жасаса,
екіншіден, шәкірттің ойлау, шығармашылық қабілетінің ұштала ... ... ... ... ... танымын, ой-өрісін, сөз шешендігін, өз ойын
толық жеткізе алуын, бағдарлама бойынша алынған білім, ... ... ... ... ... ... сауаттылығын қалыптастырып, шығармашылыққа
баулиды.
Шығармашылық іс-әрекеттің басты ерекшелігі білімді меңгеру ... ... ... жорғалай түсуіне, яғни, оқушының бірінші
сатыдан шығармашылық сатыға жетуіне ыңғайлы жағдай туғызу.
Біздің диплом ... ... ... ... ... мәсесіне арналған.
Ғылыми-теориялық, әдістемелік зерттеу жұмысымызда, педагогикалық,
психологиялық әдебиеттерді зерттедік. Зерттеу барысында шығармашылық ... ... ... ... осы ... жөнінде ғалым, педагог,
психологтардың көзқарастары талданды.
Қазақ тілінде ... ... ... ... ... барысында оның төмендегідей тиімді жолдарын анықтадық. Олар:
- берілген материалдарды терең меңгерту;
- оқушыны ойлату, ойланту, ой ... ... жеке ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызу;
- ойлау, шығармашылық қабілеттерінің ұштала түсуі;
- танымын, ой-өрісін, сөз ... ... өз ойын ... жеткізе
алуы;
- білім, білік, дағдыны, өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын;
- сауаттылығын қалыптастыруға;
- шығармашылыққа баулуға негізделеді.
Бұл ... ... ... ... ... оқу ... ... жоғары нәтижеге жеттік.
Біздің ойымызша, қазақ тілі сабақтарында шығармашылық іс-әрекетті
қолдану өте ... ... ... ... ... өз ойын ... шығармашылыққа баулып, логикалық ... ... ... ... ал ... жағдайда, баланың сабаққа қызыға қатысып,
шаршамай, ... ... ... өзін ... ... қорытындылай келе шығармашылық іс-әрекеттің ерекшеліктерін
ашып, көрсете отырып, оқушының білім ... ... ... ... жеке ... дамуына, яғни баланың жалпы дамуын қамтамасыз етеді;
оқушы ... ... ... ... танымдық процестерді (ес,
ойлау, қиял, елестету, шығармашылық қабілеті) дамытады, ... ... ... ... қалыптастырудың негізі болады,
тұлғаның қиындықтарға даяр болуы және оны жеңе білу, ойын, ... ... ... өзін-өзі бекіту қажеттіліктерін
қанағаттандыруға ықпал етеді.
Бүгінгі күнгі білім жүйесінің алдына ... ... ... ... ... дұрыс таңдап қолдану, сабақ тиімділігіне,
оқу нәтижесіне жетудің 80 % ... ете ... ... ... ... ... ... өз қабілетіне, болатындығына сезінуіне ;
- оқушыны ынталандыруға;
- шығармашылыққа, т.б бағыттауға мүмкіндік береді.
Жалпы ... ... ... ... сүйене
отырып, шығармашылық іс-әтекетті бүгінгі оқу процесінде ... ... деп ... болашағы - ұстаздар қолымен» демекші ертеңгі ... ... ... ... сөздік қоры терең, тәрбиесі бай,
салауатты, шығармашыл азаматтар болу үшін еңбек ... ... ... ... Б.Г. ... ... ... / Б.Г. Ананьев. – М:
Педагогика, 1980. – 317 с.
2. Әбдібекқызы Қ. Оқушылардың ... ... ... ... ... А: Рауан, 1994.- 75 б.
3. Әбішева Б. Білім мазмұнын ... - өмір ... / Б. ... ... ... - № 6. – 2002. – 42 - 43 ... ... С. Б. ... ... / С. Б. ... Ж. К. ...
Алматы, 2005. – 42 – 43 б.
5. Богоявленская Д. Б. ... ... ее ... ... // Психологическая служба вуза: принципы, опыт работы // Д. ... – М. – 1993. ... ... В. В. ... ... / В. В. ... А. ... А. А. Степанов, С. Н. Шабалин. – А. – 1980. – 102 – 105 б.
7. Бұлғалиев Б. ... ... ... әдістер мен
жетістіктер / Б. Бұлғалиев // Әдіскер мұғалім. - № 5. – 2004. – 11 ... ... М. ... ... ... / М. ... // ... - № 2. – 2005. – 43 ... ... С.И. ... ... ... как ... ... творческих способностей у детей старшего
дошкольного возраста: ... пед. наук / ... М, 1998.- ... ... Т. Қ. Жеке ... шығармашылығын дамытудағы ұжымдық
шығармашылық іс / Т. Қ. Джамболатова // Наука и образования. достижения ... ... ... ... – 2002. - № 10. – 98 – 102 б.
11. Доданов Б. И. Эмоция как ценность / Б. И. ... – М. – 1978. ... ... ... Б.И. ... и динамика мотивов ... ... // ... психологии. – 1984.- №4. – 18- 29 с.
13. Есботанова Л. Шығармашылық қабілетті дамытудың бір жолы / ... // ... ... - № 4. – 2005. – 72 – 73 б.
14. Есеева Р. ... ... ... ... ойлау қабілеттерін
дамытудағы рөлі / Р. Есеева. // Бастауыш мектеп. - № 5. – 2005. – 22 ... ... Н. ... қабілет мектептен басталады / Н.Жақыпова
// Қазақстан мұғалімі.- 2002.- №7.- 3б.
16. Жігітбекова Б. Жеке ... ... ... ... өзектілігі / Б. Жігітбекова // Ізденіс. – 2000. - № 6. – 122 –
125 б.
17. Жарықбаев Қ. ... ... / Қ. ... – А. – 2002. – ... ... З. А. Формирование профессионального – исследовательской
культуры ... в ... ... образования: автореф. дисс...
докт пед.наук / З. А. Исаева . – А. – 1997. – 47 ... ... Е.П. ... и ... / ... - Санкт-Петербург,
2000.- 245 с.
20. Калошина И. П. ... и ... ... ... / ... ... – М. – 1983. – 138 с.
21. Кәрібаева Г. ... ... ... ... / Г.
Кәрібаева // Ұлағат. – 2003. - № 3. – 21 б.
22. Кәрібаева Г. ... ... ... және ішкі мотивацияны
зерттеу ерекшеліктері / Г. Кәрібаева // Ұлағат. – 2003. - № 1. – 27 б.
23. ... Г. ... ... ... дамыту / Г.
Қаңтарбаева // Бастауыш мектеп. – 2005. - № 7. – 25 б.
24. Қадірова Б. Н. ... ... ... ... - ... ... проблема / Б. Н. Қадірова // Білім. – 2004. - № 2. – 16 б.
25. Қадірова Б.Н. ... ... ... ... ... ... / Б.Қадірова // Хабаршы.- 2005.- №3 ... ... ... тілі ... ... ... түсіндірме сөздігі.
Педагогика және психология. – А. - 2002. – 133 – 242 ... ... Қ. Бала саны аз ... мен ... бастауыш
сынып оқушыларының танымдық іс-әрекетін белсенді етудің педагогика және
психологиялық ерекшелігі / Қ. Қожабаев, О. ... // Ауыл ... ... - № 3. – 15 – 18 ... ... Б. Т. Бастауыш сынып оқушыларын ... ... ... / Б. Т. Қабатай // Білім берудегі менеджмент в
образовании. – 2004. № 4. – 153 – 157 ... ... ... ... – 8 том. – 173 б.
30. . Қазақ совет энциклопедиясы.- 12 том.- 362-363 б.
31. Қадірова Б. Оқушы тұлғасын ... ... ... / Б. Қадірова
// Қазақстан мектебі
32. Қазенова Г. Ойын арқылы оқыту / Г. Қазенова // ... ... № 4. – 2001. – 12 ... ... Ж. Б. ... / Ж. Б. Қоянбаев, Р. М. Қоянбаев. – ... 2004. – 110 ... ... А.Н. ... ... ... / А.Н.Леонтьев.-
М: Политиздат, 1979.- 257 с.
35. Леонтьев А. Н. Проблема деятельности в ... // ... // А. Н. ... – 1972. № 9. – 95 -108 ... ... В. С. Как ... ... развитие школы: метод.
пособие для руководителей образовательных учреждении / В. С. лазарев, М. М.
Поташник // М. Нов шк, - 1993. – 46 ... ... А. Н. ... ... ... / А. Н. ...
М. 1971. – 14 с.
38. Лингвистикалық түсіндірме сөздік.
39. Леонтьев А. Н. Проблемы ... ... / А. Н. ... – М. ... – 293 с.
40. Лернер И. Я. Проблемное обучения / И. Я. ... – М. – 1982. ... 12 ... ... М. М. Жас және педагогикалық психология / М. М. Мұқанов.
– А. – 1982. – 154 – 157 ... ... А. Т. ... шығармашылық қабілетін дамытудағы
мұғалімнің кәсіптік шеберлігі / А. Т. Миразова // Ұлағат. - № 2. – 2004. ... – 8 ... ... М. ... ... деген қызығушылықтарын
қалыптастыру негіздері / М. Мұхамадин // Ізденіс. - № 6. – 2001. – 121 б.
44. ... А. Б. ... ... дамытуда белсенді
оқытудың дидактикалық мүмкіндіктері: педагогика ғылым. Доктор – ... алу үшін ... Дис. ... / А. Б. Мырзабаев. – Қарағанды:
Б.П. – 2004. - 26 бет.
45. Нағымжанова Қ. М. ...... ... / Қ. М
Нағымжанова . - Өскемен. – 2005. – 16 -18 ... ... Б. ... ... ... ... ... негіздері / Б. Наркулова // Ізденіс. - № 1. – 2003. – 245 –
247 б.
47. ... Р.С. ... ... для студентов высшего
педагогического учебного заведения / Р.С.Немов.- М: ... 1995.- ... ... Ю. М. ...... ... ... деятельности студентов вуза. Дисс.. док. Психол. Наук. М. 1984.
49. Олпорт С.В.Личность ... / ... ... ... 1998.- 345 ... ... Учеб. пособие ( Под ред. П. И. Пидкасистого. – М.
Российское педагогическое ... 1995. – 637 ... ... Г. А. Оқушылардың шығармашылық қызығушылығын
қалыптастырудың ... ... ... / Г. А. Пазылова // Менеджмент в
образовании. - № 2. – 2004. – 87 ... ... З. А. Типы ... в ... и ... ... // ... АПИРСФСР. - 1959. - 5 с.
53. Решетова З. А. ... ... ... ... ... обекта как система // ...... ... ... / З. А. ... С. Т. Тарлева. – М. – 1979. –
45 – 54с.
54. Рубинштейн С. Л. ... ... ... / С. Л. Рубинштейн. – М.
– 1989. – 322 с.
55. Рүстемова Ж. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту / ... // ... ... - № 1. – 2003. – 31 – 34 ... ... Ә. ... ... қабілетін дамыту ... // ... ... №5.- 2005.- 51-53 ... ... Б. А ... и смысл / Б. А. Сосновский. – М. – 1993.-
43 с.
58. Сүйіндікова Г. Оқушылардың шығармашылық, ізденгіштік ... / Г. ... // ... ... оқыту. - № 6. – 2004. – 4 – ... ... Р. ... ... / Р. ... // ... - № 2. – 2005. – 43 б.
60. Сардарова Ж. Оқушының шығармашылық бағытта дамуы / Ж. Сардарова
// ... ... - № 7. – 2001. – 8 ... ... Р. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту / ... П. ... // ... ... - № 1. – 2003. – 45 -46 ... ... Ә. Ә. ... сынып оқушыларының бейнелеу өнері арқылы
шығармашылық іс-әрекетін қалыптастырудың ... ... ... ... ғылыми дәрежесін алу үшін дайын. дис. ... / Ә. ...... Б. И. – 2003. ... ... Ж. ... дамыту / Ж. Тойымбаева // Тәрбие
құралы. – 2004. - № 3. – 33 ... ... Б.М. ... ... труды / Б.М.Теплов.- П.П.М:
Просвещение, 1985.-215 с.
65. ... ... ... сущность, условия,
эффективность // сб. Науч.тр.- Свердловс.- 1990.- 160 ... ... Х. ... и деятельность / Х.Хекхаузен.- М:
Педагогика, 1986.- 406 с.
67. Шувалова В. В: ... ... в ... ... ... // Нар. ... – 1998. - № 4. – 112 – 114 ... Щукина Г. Н. Проблема познавательного интереса в педагогике / Г.
И. Щукина. – М. – 1971. – 351 ... ... ... шығармашылық қабілеттерін дамыта түсу жүйесі.
Тіркеме Ә
Буын қалта
Педагогтың мақсаты: Балалардың ойлау қабілетін ... ... ... ... ... ... Ең ... үш
дауыссыз дыбысты алады. Мысалы: К, Н, Т.
Енді әрбір ойыншы қалтаға дауысты дыбыстарды ... ... ... үш ... дыбысқа дауысты дыбыстар қосып, сөздер ойлап табады.
Ең көп сөз ойлап тапқан бала жеңімпаз болады.
Кім тапқыр
Педагогтың мақсаты: Бала ойын ... ... ... ... Мынадай дауысты дыбыс әріптері: иуә, үу, уә, әуі қандай
сөздерде ... келе ... ... сөздер көп пе?
Жауабы: Миуа, түу, куә, тәуір
Тіркеме Б
1.2 ... ... ... ... қанағаттандыруы
Тіркеме В
Ойнай отырып, ойлай отырып
Педагогтың мақсаты: Баланың шығармашылық қабілетін ... ... ... ... бір зат есім ... жазып қояды. Ойынға
қатысушылар сол сөздің ғана әріптерін тиісінше пайдаланып, жаңа зат ... ... ... ... ... ... ер, піл, ... т.б
Көп сөз тауып жазған балалар жеңіске ие болады.
Үш сөз
Педагогтың мақсаты: Баланың ... ... ... ... ... ... ... ұқсамайтын үш сөз жазады.
Оқушылар сол үш сөз арқылы оларды біріктіріп, алдымен ... ... ... құрастыруы керек. Мысалы:
1) көше, кітап, алжапқыш;
2) доп, сөмке, машина;
3) көзілдірік, аспан, гүл;
Шығармашылық көмбе ойыны
Ойынның мақсаты:
1. Оқушылардың пәнге қызығуын ... ... жеке ... мен ... белсенділігінің дамуына жол
ашу.
Қатысушылар: 1-топ, 2-топ ... ... 3-топ ... ... қажетті заттар: көмбе, қазына, қазына кілті.
Ойынның жүргізілу барысы:
1. Қатысушыларды таныстыру.
2. Ойын шартымен таныстыру.
Ойын шарты:
Шығармашылық көмбе түрлі тақырыптағы қазына жасырылады. ... ... ... ... табу керек. Ол үшін көмбені айналдырып,
Тіркеме В жалғасы
қазына ... ... ... ... ... ... ... түрлері
жасырылады.
Оқушы тапсырманы орындай алмаса, онда кілт дұрыс табылмады деп
есептеліп, ойын кезегі ... ... ... ... жауап бағаланады.
Сарапшылар тобы ойынның қорытындысын шығарып, жеңімпаз топты ... ... ... ... «Ана ... ... ... қылын шертер үн».
Қазына кілттері:
1. Шағын шығарма жазу.
2. Шағын өлең шығару.
3. Мақал-мәтел шығару.
4. Ерікті қимыл-әрекет ... ... ... ... Көп ... орнына тиісті әріпті қойып жаз.
Көл..ңке, көйл..к, құд..қ, ұз..н, түл..к, бүрк..т.
Жуан дауысты дыбыстардың астын- бір рет, жіңішке дауысты ... екі рет ... ... ... ... ... дұрыс қойып жаз.
Кітап - ... - ... - ... - ... - ... Көп ... ... керекті сөздерді қой.
1. Оқушылар мектепке ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Оқушылар ... отыр ... Көп ... ... сан есімдерді қой.
1. Азат ... қатарда отыр ... ... гүл ... ... Сыныпта ... оқушы бар 3) ... Бір ... ... ... ... 4) ... Сыныпта ... тақта ілулі тұр 5) ... Көп ... ... көптік жалғауларын қой.
1. ... ...... ... ...... Бала ...... Есік ...... ... ...... ... ...... Г ... Мақалды сөйлем мүшесіне талда, сөйлем мүшелерімен байланысын тап.
Ағын су арнасын табады.
7. «Тазы» сөзін жекеше, көпше ... үш ... ... ... ... үш ... жаз.
9. «Кітап» сөзін септеп жаз.
10. Кітап сөзіне дыбыстық талдау жаса.
Тіркеме Д
1-сурет. Бастауыш сынып оқушысының шығармашылық іс-әрекетін қалыптастырудың
құрылымдық моделі.
-----------------------
Өз бетінше өмір сүре ... өмір сүре ... ... өнер ... ... ... шығармаларымен танысу, өсімдіктану(флористика) өнер
тарихы, өлкетану, мұражайларға бару, көрмелерге бару т.б.
Экскурсиялар, концерттерге бару, ойндар, викториналар, музыкалық ... ... ... ... ... жаңа жағдайда тасымалдау
Жаңа шешімдер табу/тапқырлық/
Жаңа қызметті көре білу
Компоненттер
Эмоциональдық
Интуиция
Шабыт
Сезім
Қиял
Мотивациялық
Жақсы оқуға талпыну
Ынталық
Интеллектуалдық
Қызығушылық
Өзбетінше жұмыс
Дәлелдеу
Абстракциялау
Оқушының жалқаулығы, салақтығы
Оқушының тұрмыстық қиындығы
Оқушыны тек ... ... ... төмендігі
Оқушының құлықсыздығы
Оқулық тілі мен мұғалім тілінің түсініксіздігі
Оқушы ... ... ... жетіспеушілігі
Мұғалімнің сабақ беруінің нашарлығы
Мұғалімнің оқушы құқығын шектеуі
Оқушы жұмы-
сын мұғалімнің бақыламауы
Оқушы ... ... ... ... төмендігі
Ата-ананың самарқау көзқарасы
Оқушының еріксіздігі
Отбасындағы қостілділік (интерференция)
Материалдық жағдайдың молшылығы
Тұқымқуалау арқылы қанмен берілетін ұяндық
Жарым отбасылық (жасқаншылық)
Ата-ананың көңіл-бөлмеуінің кері әсері
Достарының кері ... ... ... ... ... аз ... ... мүкістік
Дене мүшесіндегі кемтарлық
Отбасындағы бақытсыздық
Жұқпалы аурумен ауырғандық ( сары ... ... ... денсаулығының төмендігі
Салыстыру
Ш
Ы
Ғ
А
Р
М
А
Ш
Ы
Л
Ы
Қ
І
С
Ә
Р
Е
К
Е
Т
Ы
Қ
П
А
Л
Ы
Қиындыққа дайын болу және оны жеңу, қарым-қатынаста ойын таным, сыйластық,
қауіпсіздік, шығармашылығы өзін-өзі өзектендіру
өзін-өзі бекіту
Елестету. Ойлау, жады, қабылдау
Қажеттілікті қанағаттандыру
Танымдық ... ... ... ... қалыптастыру
Белсенді сөздік қорын дамыту
Білу, түсіну, қолдану
Танымдық қабілетін жетілдіру
Икемділік
Қызығушы лық
Ақыл-ой қабілеттері
Ынтамен байланысты ... ... ... ҚАБІЛЕТТЕР
Күрделі сан есім
Заттың санын білдіреді. Қанша? Неше?
Дара сан есім
Күрделі сан есім
Дара сан есім
Сан ... ... ... ... ... жұмыс
Сыныппен жұмыс
Қорытын-дылау, мониторинг
Дамыту. жаттығу, тапсырма
Қорытындылау, мониторинг
Диагнос-тикалау
ғылыми жұмыстар
рецензия
өлең жұмыстары
әңгіме
Талант пен шеберлік
образ жасау
оқиға ... ... тіл ... ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге