Тіршіліктің жер бетіне шығу тегі болжамдары мен теориялары туралы мәліметтер [ 51 бет ]

ЖОСПАР

КІРІСПЕ.

I. Тіршіліктану пәнінен білім беру және тәрбиелеудің педагогикалық-психологиялық аспектілері.
1.1 Тіршіліктану пәніне арналған оқу бағдарламасының құрылым ерекшеліктері.
1.2 Тіршіліктану курсын оқыту барысында оқушыларға ғылыми көзқарасты қалыптастыру және тәрбиелеу мәселелері, мұғалімнің іс-әрекеті.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

ІІ.Тіршіліктің жер бетіне шығу тегі болжамдары мен теориялары туралы мәліметтер.
2.1 Креоцианизм теориясы-тіршіліктің табиғаттан жоғары күштің әсерінен бір мезетте пайда болуы.
2.2 Тіршіліктің өздігінен пайда болу теориясы.
2.3 Тіршілік мәңгілік – «Тұрақты күй» теориясы.
2.4 Панспермия теориясы.
2.5 Биохимиялық эволюция теориясы.
III. Тіршіліктану пәнінен «Кіріспе» тақырыбын оқытуға арналған әдістемелер мен тәсілдер.
3.1 «Кіріспе» тақырыбындағы оқушыларға қалыптастыратын ұғымдар және тақырыпты оқыту әдістері мен тәсілдеріне жалпы сипаттама.
3.2 Күнтізбе жоспары.
3.3 Тақырыпқа арналған екі сабақтың әдістемелері.

IV. ҚОРЫТЫНДЫ.

V.ӘДЕБИЕТТЕР
Кіріспе

Тіршілік табиғаты, оның шығу тегі, тірі ағзалардың алуан түрлілігі, оларды байланыстарын құрылымдық және функционалдық жақындық әр уақытта биологияның өзекті проблемаларының тұғыры болған. Тіршіліктің пайда болуы, оның шығу тегі адамзатты ерте заманнан бастап-ақ толғандырған. Оған дәлел көне Грек ғалымдары мен философтарының еңбектеріндегі тіршіліктің пайда болуы туралы алуан түрлі ойлар мен тұжырымдамалар, болжамдар болып табылады. Мысалы, Аристотель, Қытай философтары, Үнді философтары осы мәселе бойынша бүткіл ғұмырында айналысқан.
Тіршіліктің даму тарихын оқып білуде әдетте доктринаға сүйенеді. Доктрина - саналы түрде, соқыр сеніммен бір ілімнің, қандайда бір болмасын сенімнің жолын ұстаушылық болып табылады. Мәселенің бабына бұл жолмен жету ғылымнан алшақ жатыр және ол ой - өріске қиянат жасау болып табылады.
Сондықтан жұмыстың барысында мектеп оқушыларына осы проблема бойынша білім қалыптастыруда тіршіліктің шығу теориясының көпшілікке танымал жорамалдары қарастырылып, сонымен бірге оқушылар тіршіліктің дамуы туралы алуан түрлі көзқарастар мен таныса алады.
Тіршіліктің пайда болу теориялары мен болжамдарының алуан түрлі нұсқалары қарастырылып семинар сабағында талқыға салынады. Түрлердің пайда болу жолдары туралы мәліметтер беріледі.
Теориялардың негізінде алған тұжырымдамалары тек ой жүзінде ғана қабылданады, себебі тіршіліктің пайда болу кезеңіндегі болған іс - әрекеттер мен оқиғаларды көрнекті түрде дәлелмен, суретін дәл күйінде беру мүмкін емес. Бұл жағдай ғылыми және теориялық болжамдардың құрылымына тән көрініс. Дегенменде эволюциялық теорияны - барлық ғылыми болжамдардың жиынтығы ретінде көп жұртшылық қабылдайды.
Тақырып бойынша оқушыларға білім беруде мұғалімнің көздеген негізгі мақсаты, оқушылардың ғылыми көзқарасын қалыптастыру. Сонымен бірге оқушылардың логикалық ойлауын дамыту, өз беттерінше тіршіліктің пайда болуы туралы көзқарасты таңдай білуге үйрету. Жұмыстың екінші бөлімінде, тірі ағзалардың пайда болуымен алуан түрлілігін, бір-бірімен тығыз байланыстағы құбылыстар арқылы ғылыми тұрғыда сипаттайтын тұрғыда берілген.
Осылай бола тұра тіршіліктің пайда болу көрінісін дәл мағынасындағы ақиқат деуге де болмайды, басқа да проблемаларды шешуде кездесетін күрделі жағдайлар сияқты бұл мәселені, жаратылыс ғылымдарына немесе метафизикаға жататыны дәл мағынасында анықталмаған.
Тіршіліктің дамуына, оның көріністеріне қабылдауға болатын болжамдар нәтижесінде мейлінше көптеген дәлелдемелер келтіріп нақты гипотезалық сипат берілді. Жалпы жұмыстың барысында қозғалған мәселелер бүгінгі күн талабына сай, адамзаттың көзқарасына сай берілген. Ал көзқарастардың алуан түрлілігі әрбір адамның білім деңгейіне рухани жан дүниесіне байланысты қарастырылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Богданова Т.Л: Задания и упражнения. Пособие для поступающих в вузы. М:Высшая школа,1991.
2. Беляев Д.К. и др. Общая биология.М: Прсвящение.1973.
3. Бернал Дж. Возникновение жизни.М: Мир 1969
4. Боген Г.Современная биология М:Мир 1970.
5. Воронцов Н.Н.Сухорукова Л.Н.Эволюция органического мира:
Факультатив.Курс: Учеб. Пособие для 9-10 кл. Сред.Шк. М: Прсвещение,0991. 223 с.
6. Верзилин Н.М.Корсунская В.М. Общая методика преподавания биологии.М: Просвещение,1976.
8. Дарвин Ч.Происхождение видов М: Сельхозгиз,1952
9. Грин Н.,Стаут У, Тейлор Д, Биология М: Мир1990
10. Заводский К.М. Вид и видообразования. Л. Наука 1968
11. Заводский К.М. Развитие эволюционной теории после Дарвина Л:Наука 1973
12. История эволюционных учений в биологии . Под. Ред. В.И. Полянского и Ю.И. Поланского М: Наука 1966
13. Касымбаева Л,Аманжолова. Тіршіліктану. Алматы. Рауан 1997
14. Ковалев Н.Е, Шевчук Л.Д,Щуренко О.И. Биология. М: Высшая школа.1986
15. Корсунская. В.М Жалпы биология сабақтары. Алматы. Мектеп 1980
16. Кулев А.В. Общая биология. Санкт Петербург. Паритет 2001
17. Кемп П. Армс К. Введение в биологию. Пер. с англ. М.1988.671 с.
18. Комиссаров Б.Д. Метологические проблемы школьного биологического образования. М: Просвещение. 1991. 159 с. 19. Мамонтов С.Г. Биология. М: Высшая школа.1991
20. Мамонтов С.Г., Захаров В.Б., В.Б.
21. Методика обучения разделу «Эволюция» в школьном курсе общей биологии. Ярославль; ЯГПИ им. К:Д: Ушинского,1992
22. Общая биология: Учебник для 10-11 кл. Средней школы под ред. Ю.И.Полянского. М: Просвещение,1991
23. Общая биология: Учебник для 10-11 кл. Школ с углубленным изучением биологии под ред. А.О. Рувинского М: Просвещение, 1993
24. Опарин А.И. Присхождение жизни на земле. М: Медицина, 1965
25. Под редакцией Беляева К., Керкиса Ю.Я. Общая биология. М: Просвещение 1973
26. Полянский Ю.И. Жалпы биология. Алматы. Мектеп. 1988
27. Северцов А.Н. Главные направления эволюционного процесса М: Издательство МГУ, 1967
28. Савременные проблемы эволюционной теории. Под ред. Поляеского В.И. и Полянского Ю.И. Л: Наука. 1967
29. Тимофеев-Ресовский Н.В. , Яблоков А.В. Микроэволюция. Серия «Биология». М: Знание, 1974
30. Яблоков А.В., Юсупов А.Г. Эволюционное учение. М: Высшая школа.1976


Дисциплина: Биология
Тип работы: Дипломдық жұмыс

Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 900 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можете вывести на банковскую карточку
Требование к загружаемым файлам.
  • Язык: казахский или русский
  • Если язык русский то тематика работы должна быть РК (Республика Казахстан)
  • Количество страниц минимум 4
  • Нужно указывать колличество страниц без учета страниц: титульный лист, план, список литературы

Урезанное содержание работы для ознакомления
ЖОСПАР
КІРІСПЕ.
I. Тіршіліктану пәнінен білім беру және тәрбиелеудің педагогикалық-
психологиялық аспектілері.
1.1 Тіршіліктану ... ... оқу ... ... ... курсын оқыту барысында оқушыларға ғылыми көзқарасты
қалыптастыру және тәрбиелеу мәселелері, мұғалімнің іс-әрекеті.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
ІІ.Тіршіліктің жер ... шығу тегі ... мен ... туралы
мәліметтер.
2.1 Креоцианизм теориясы-тіршіліктің табиғаттан жоғары күштің әсерінен
бір мезетте пайда болуы.
2.2 Тіршіліктің өздігінен ... болу ... ... ...... күй» ... ... теориясы.
2.5 Биохимиялық эволюция теориясы.
III. Тіршіліктану пәнінен «Кіріспе» ... ... ... мен ... ... ... оқушыларға қалыптастыратын ұғымдар және
тақырыпты оқыту әдістері мен тәсілдеріне жалпы сипаттама.
3.2 Күнтізбе жоспары.
3.3 Тақырыпқа арналған екі ... ... ... ... оның шығу ... тірі ... ... түрлілігі,
оларды байланыстарын құрылымдық және функционалдық жақындық әр уақытта
биологияның өзекті проблемаларының ... ... ... пайда болуы,
оның шығу тегі адамзатты ерте заманнан бастап-ақ толғандырған. Оған дәлел
көне Грек ғалымдары мен ... ... ... ... ... алуан түрлі ойлар мен тұжырымдамалар, болжамдар болып
табылады. ... ... ... ... Үнді ... ... ... бүткіл ғұмырында айналысқан.
Тіршіліктің даму тарихын оқып ... ... ... ... - ... түрде, соқыр сеніммен бір ілімнің, қандайда бір болмасын
сенімнің жолын ұстаушылық болып табылады. Мәселенің бабына бұл жолмен ... ... ... және ол ой - ... ... ... ... табылады.
Сондықтан жұмыстың барысында мектеп оқушыларына осы проблема ... ... ... шығу ... ... ... қарастырылып, сонымен бірге оқушылар тіршіліктің дамуы туралы
алуан түрлі көзқарастар мен ... ... ... болу ... мен ... алуан түрлі
нұсқалары қарастырылып семинар сабағында талқыға салынады. Түрлердің пайда
болу жолдары туралы мәліметтер беріледі.
Теориялардың ... ... ... тек ой ... ... ... ... пайда болу кезеңіндегі болған іс ... мен ... ... ... дәлелмен, суретін дәл күйінде беру
мүмкін емес. Бұл жағдай ғылыми және теориялық ... ... ... ... ... ... - ... ғылыми болжамдардың
жиынтығы ретінде көп жұртшылық қабылдайды.
Тақырып бойынша оқушыларға білім беруде мұғалімнің ... ... ... ... көзқарасын қалыптастыру. Сонымен бірге
оқушылардың логикалық ойлауын дамыту, өз беттерінше тіршіліктің пайда ... ... ... білуге үйрету. Жұмыстың екінші ... ... ... болуымен алуан түрлілігін, бір-бірімен тығыз байланыстағы
құбылыстар арқылы ғылыми ... ... ... ... бола тұра тіршіліктің пайда болу көрінісін дәл ... ... де ... ... да ... ... ... күрделі
жағдайлар сияқты бұл мәселені, жаратылыс ... ... ... дәл ... ... ... оның көріністеріне қабылдауға болатын болжамдар
нәтижесінде мейлінше көптеген дәлелдемелер келтіріп нақты ... ... ... ... барысында қозғалған мәселелер бүгінгі күн талабына
сай, адамзаттың көзқарасына сай ... Ал ... ... ... адамның білім деңгейіне рухани жан дүниесіне ... ... оқу ... жұмысының барысында ... ... ... ... ... ... білім беру, ғылыми
көзқарасты қалыптастыру, ... ... ... жолдарымен,
бағыттарымен таныстыру, сонымен бірге қазіргі биологиялық ... ... ... ... ... тіршіліктің тарихи дамуын
танып, білуге болатынына көз ... ... ... ... ... және оның ... бағыттарына жалпы
түсінік беру.
2. «Тіршіліктің ... мен ... ... ... бөлу , жоспарын түзу.
3. «Тіршілік дегеніміз не?», «Тіршіліктің көріністері», «Жер бетіндегі
тіршілік тарихы мен негізгі белгілері мен ... және ... даму ... тақырыптары бойынша ғылыми көзқарастарды қалыптастыру
мақсатында алуан түрлі әдістер мен ... ... ... қолданудың
және оның тәрбиелік, білімдік деңгейлерін ашу, өңдеулер мен ... ... ... іс-тәжірибе барысында оқушыларға аталған
тақырыптар бойынша биологиялық білім мен ... ... ... мен тәсілдерін іс жүзінде қолдану және оның тәрбиелік білімдік,
дамутышылық деңгейін анықтау.
Жұмыстың жаңашылдығы:
1. Бағдарламада осы ... ... ... 1 ... ... сағат
санынан бір сағат қосып, тақырып 2 сағатқа бөлінді.
2. Тақырыптар бойынша екі сабақтың ... ... ... нұсқасы жасалынды.
1.1. Тіршіліктану пәніне арналған оқу бағдарламасының құрылым
ерекшеліктері.
Қазіргі заманда орта ... ... ... ... және ... ... мүмкіндік беріледі. Мектеп биология
курсының әр бөлімінде бірнеше ... ... ... ... ... ... ... жеке оқушыларға арналған ... ... ... ... ... ... тез табылуын
қажет ететін сұрақтар туады.
1. Қазіргі заман биология пәніне арналған оқу бағдарламасы ... ... Оқу ... ... ... және педагогикалық тұрғыдан биология
пәнінің мұғалімі дайын ба?
Осы сұрақтарға жауап іздеп көрейік.
Оқу бағдарламасы – бұл ең бірінші қазіргі ... ... ... ... жету үшін ... ... мен мұғалімдер арасындағы бірігу
әрекеті. Оқушылар мен мұғалімдер үшін оқу ... ... ... материал, мектеп бағдарламасына сай оңай түрде айтылады және
күрделі жалпыбиологиялық заңдылықтар оңай есте ... және ... ... Оқу ... ... ... берілген. Осы құралда берілген
сөздік-логикалық схемаларды, салыстырмалы жалпылама таблицаларды ... ... ... ... ... табыстарға жетуі көзделген. Бұлай
материалды жүйелеу келесі нәтижелерге мүмкіндік ... ... ... ... үшін ... негізгі атаулармен
түсініктерді бөліп алуға;
- Негізгі оқу құралын қысқа түрде, дәптерге жазып алуға оңай және ... үшін ... Оқу ... ... логикалық байланысын анықтап нақты
қалыптастыратын білім блогының құрылымындағы ... ... ... ... ... ... өту ... тақтаға сызуына
болады. Құралдың мәтіні педагогқа бұл схемаларды ... және ... ... ал ... ... ... ... жақсы түсінуге
мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... бос сағатта өтуге болады. Қорытындылау сабағы
оқушылардың осы тақырыпта алған жалпы білімдерін ... ... ... ... ... ... ... оқу әрекетінің мотивтері, оның
мазмұнды аспектісі, процесті ... оқу ... ... ... ... қажет. Осы оймен келісе отырып ... ... ... және ... тізбегі бола алмайды. Бағдарламада
процесуалдық жағын көрсету керек, ... бір ... ... ... ... ... мүмкін, бірыңғайлы немесе әртүрлі оқу әрекетін,
практикалық немесе теориялық ... ... ... ... ... ... бұл жағдайда әр түрлі болуы түсінікті. Сонымен қатар
әр нақты тақырыпты оқу ... ... ... ... ... ... өз ... болады. Әйтпесе, берілген тақырыптың
құралдарын, әдістерін дұрыс анықтауға, педагогикалық технологияны таңдап
алуға, сабақтың логикалық ... ... ... ... ... ... ... қысқа түрде негізгі дидактикалық,
психологиялық және әдістемелік ойлары ... оқу ... ... керек.
Егерде олар методикалық догма түрінде жинақталмай, тек ... ... ... ... да бұл ... ... ... методикалық қателерінен сақталуына, эмоциясымен
күшінің құртылуының сақталуына көмектеседі. ... ... ... беру ... ... ... өзгертуге алып келеді.
Мысалы биология кабинетінің қосымша құралдармен жабдықталмай өтілуі мүмкін
емес. Бұл лабораториялық және ... ... ... ... ... ... ... оқу бағдарламасында биология курсына керекті
құрал - жабдықтар, құралдар туралы ... ... ... ... ... істеу мұғалімнің педагогика психология
биологияны оқыту әдістері туралы ... ... ... етеді.
Сондықтан, бағдарламаның авторларынан біз бағдарламамен жұмыс істеу үшін ... ... ... ... ... болуын сұрауымыз қажет.
Бағдарлама соңында биология пәнінің мұғаліміне арналған әдебиеттер болуы
қажет. ... ... ... ... ... ... оқу ... бағытталған. Көптеген мұғалімдерге арналған
бағдарламаларда оқу қорытындыларына арналған бөлім ... жоқ. Ол ... ... онда тек қана ... және оқушылардың іскерлігі туралы
жазылған. Кейбір кезде білімі мен іскерлігі туралы айтылмайды. Бағдарламада
ол болуы ... ... ... ... ... ... бағалауға
мүмкіндік жоқ. Өкінішке орай, орта ... ... ... оқу
бағдарламалары қазіргі заманнның талаптарына сай емес. Ол ... ... ... оқу ... ... таңдауы қажет. Осы
мақсатпен оқу ... ... ... ... ... ... Ол ... биологиялық бағдарламалармен жұмыс істеу процесінде мұғалімнің жауап
беруіне арналған сұрақтар ретінде берілген.
1. Берілген бағдарлама оқушылардың қандай контингентіне ... ... мен ... гимназиялық сыныптарға, биология ... ... ... мектептерге арналған.
2. Бағдарламаның негізгі тақырыптары мен ... ... ... ... ... пе? Сіз неге олай ... ... бағдарлама мен оның бөлек бөлімдерін ... ... ... саны ... Осы ... саны ... Осы ... саы жеткілікті ме?
4. Бағдарламада оқытудың мақсаты мен міндеті ... ба? ... ... ... ... ма? Неге?
5. Бағдарламадағы ойдың таратылуы, пән аралық байланысының құрылуын
болжамдайды ма? Осы процесс мұғалімге тән бе? Сіз неге олай ... ... ... ... бұл ... ... және
психологиялық концепциялар, принциптер, ойлар ... бе? ... Бұл ... ... ... ... ... келісуге
болады ма? Неге?
7. Бағдарламаның іріктелген оқу мазмұны ғылыми принциптерге сай ма? Бұл
неден көрінеді?
8. Бағдарламаның мазмұнды оқу ойы ... ма? ... ... ... ... курс ... ... қысқа
әдістемелік ұсыныстар жинақталған ба? Нақты қандайлары? Олар бұл курсты
оқытуға ... ме? ... ... ... бағдарламада берілген
методикалық ұсыныстар мақсатталынған ба? Неге?
10. Биология пәніне арналған оқу ... ... ... ... ба? Ол қаншалықты нақты және дұрыс
жасалынған? Барлық керекті аспектілер есептелген бе? Сіздің ... бұл ... ... ... ма? Неге?
11. Бағдарламада оқушылардың интеллектуалды және практикалық жұмыстары
айтылған ба? Қазіргі заман мектебінің шартына сай бұл ... ... ... ... ... бе?
Орта мектепке арналған биология пәнінен әртүрлі оқу бағдарламаларды
анализдей отырып бірнеше маңызды қорытындыларға келеді. Оның ... ... ... егер биология пәнінің мұғалімнің қолында жоғарыда аталған
сұраныстарға сай ... ... ... онда оны педагогикалық
практикада қолданудың қажеті жоқ. Бұл жағдайда ... ... ... педагогикалық нәтижеге алып келетін әдісті қолданғаннан гөрі,
дұрыс құрылған дәстүрлі ... ... ... ... Басқа да қорытынды
маңызды. Егер мұғалім логикалық жағынан жақсы және әрекетті құрастырылған,
педагогикалық тұрғыдан сенімді көрінетін, ... ... ... ... ... мен ... материалдық-техникалық жағдайларына
сай келетін жаңа бағдарламамен танысса, онымен жұмыс істеуді ... бар. ... ... мынаған аударамыз, мектепке әр түрлі
бағдарламамен жұмыс жасағанда барлық ... ... ... ... ... сауатты жүргізілген оқу бағдарламасының анализі мұғалімді
қажеттіліктерінен сақтайды.
1.2 Тіршіліктану курсын оқыту барысында оқушыларға ғылыми көзқарасты
қалыптастыру және тәрбиелеу мәселелері, мұғалімнің ... ... ... ... ... ... заңдарының
барлық құрылыс дәрежесін білуге мүмкіндік береді; биологиялық ... ... ... ... ... мен таныстырады; адамның
биосферадағы орнын көрсетіп, оның жағдайына жауапкершілікпен қарайды.
Бұл курс интегралдаушы роль ... ... ... ... оқылған
фактілерді тарихи көзқарас тұрғысынан қарастырып бір күйге келтіреді; ол
материалдар органикалық дүниенің негізгі ... ... оны ... ... ... саналы пайдалану, оны қорғау және ... іске ... ... ... ... ... ... теориясы -
дүниеге ғылыми көзқарас негіздерінің бірі баяндалады. Оқушылар ... ... ... ... ... мен ... қайшылығын, прогресс пен регресті, ассимиляция ... ... ... оқып ... ... пайымды фактілер
негізінде тіршілік құбылыстарының материалдық сипаты жөнінде және ... ... ... ... ... табиғаттың алуан түрлілігіне және
қарамай, оны оқып білуге болатыны ... ... ... ... ... мазмұны оқушылардың философиялық мәселелерге
жетелейді және ... ... ... ... ... сабақта философиялық анықтамаларды хабарлауға, философиялық
категорияларды атауға әрекет жасайды, ... ... ... ... материалдар келтіреді.
Алайда дүниеге ғылыми көзқарасты қалыптастыру күрделі де нәзік іс. Бұл
үшін биологиялық құбылыстардың мағынасын ашу ... және ... ... негізінде материяның нақтылығын, тірі ... ... және ... ... ... және т.б. көре ... оқушыларды
үйрету қажет.
Тіршіліктану курсында тірі табиғат құбылыстарының себепті қағидалары
әңгіме болады, оларды түсініп ... ... жолы ... Табиғаттағы
әрбір құбылыс өзінің алдындағы құбылыстың нәтижесі және ... алғы ... ... ... ... ... буыны ретінде
қарастырылады. Сөйтіп, теологиялық көзқарастың барлық мүмкіндігі жойылады,
дінге қарсы белсенді ғылыми көзқарастарың жақсы ... ... ... ... ... ұйымдастырудың негізгі
түрі әлде де сабақ болып табылады.
Сабаққа оқу ұйымшылдығы, оқушылардың біркелкі ... ... ... ... болуы қажет. Дидактикада бірнеше сабақтардың
жүйелері бар. Егер оқушылармен педагогтардың ... ... ... ... ... ... болады.
1) Аралас сабақ.
2) Оқушылардың жаңа білімдері және іскерлікті дамытуға арналған сабақ.
3) қайталауға, жүйелеуге және өтілген материалды жалпылауға ... ... ... мен ... сапасын бағалауға және тексеруге
арналған сабақ.
Егер сабақтың нақты оқу тақырыбындағы ... ... мына ... ... ... кіріспе сабақ, оқушылармен жаңа тақырыпты
оқу сабағы және қорытындылап жинақтау ... Осы ... ... ... ... ... ... жалпы биология бөлімінде
кездеседі. Тіршіліктану пәнінен әдістемелік ... ... ... сабақ
мұғаліммен оқушылардың бірлескен жұмысында келесі оқу тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... Оқушылардың қоршаған орта және өзін-өзі білуі мен іскерлігін өмірлік
практикасында қолдануына мүмкіндік береді.
3) Оқушылардың биология оқу процесіне ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырады.
4) Оқушыларда жекелік қасиеттің қалыптасады.
Осы айтылған міндеттер бір-бірімен тығыз байланысты және оқу тәрбиелік
процессте олар ... ... ... ... ... шешілуіне әртүрлі методикалық практикалар әсер етеді. Олардың
бірнешеуін атап өтейік:
- ойлау сабағы;
- саяхат сабағы;
- тірі ағзалардың тобының үстінен сот ... ойын ... ... стол ... ... ... конференция сабағы;
- зерттеу сабағы;
- серуен сабағы.
Әрбір мұғалім үлкен кластарға сабақ өту барысында ... ... ... ... бар. Биология сабағында мұғалімдер мен
оқушылардың ... ... ... ... шарттар керек деген сұрақ
мұғалімді мазалайды. Осы сұраққа жауап бере отырып сабақтың тиімділігіне
әсер ететін бірнеше ... ... ... болады: мұғалімнің
педагогикасының жалпы ... ... ... интелектуалды
потенциалдылығы, биологияның оқытылуына оқушылардың ... ... ... мен ... ... ... ... сай құралдармен жабдықталуы, оқушылар мен мұғалімнің арасындағы
жекелік қарым-қатынастар, оқушылардың ... ... ... ... және ... келесі жағдайды елестетіп көрейік. Биология пәнін жақсы меңгерген,
әдістемелік негізі бар мұғалім, қарым-қатынасы өте жақсы, мықты, ... ... ... ... ... ... ... жабдықталған.
Сабақ оқушылар онша шаршай қоймаған оқу күнінің ортасында болып жатыр. ... ... ... ... ... ... деп есептеуге болады ма?
Бұндай кепілдік беру мүмкін емес. Бұл сабақтың педагогикалық эффективтілігі
жағынан төмен ... ... ... ... ... ... ... жоспарына мысал келтірейік.
1) Сабақтың тақырыбын және оның оқу бөліміндегі орнын ... ... ... ... жүйелеңіз.
2) Осы тақырыпқа арналған мектеп оқулығының бағдарламасының мазмұнымен,
ғылыми белгілі әдебиеттермен, биология ... ... ... ... ... Осы ... әдебиеттерден сабақтың
мазмұнына сай материалдарды алыңыз.
3) Сабақтың мақсатынан және оның мазмұнынан ... ... ... ... анықтаңыз.
4) Керекті оқу құралдарын таңдап алыңыз.
5) Сабақтың ... оның ... ... ... ... Сабақтың әр түрлі кезеңдеріне уақыт бөліңіз.
7) Сабақтың жалпы жоспарын құрып, жазып алыңыз. Сабақты дәстүрлі түрде
құрғыңыз ... ... ... ... ... ... тақырыбы;
- сабақтың мақсаты;
- сабақтың әдістері – керекті құрал-жабдықтар.
Сабақтың барысы:
- ұйымдастыру кезеңі (сабақтың мақсаты, жоспары және ... ... ... ... ... ... сабақтың тақырыбын
жазуы).
- өткен сабақты қайталау (сұрақ-жауап арқылы).
- жаңа сабақты өту барысы.
- өтілген ... ... ... арқылы).
- үйге тапсырма.
Егер сабақты берілген уақытта бітіре алмаймын деп ойлаған жағдайда үйге
тапсырманы тақырыпты атап болғаннан кейін, сабақтың басында беруге ... ... ... жазу ... ... ... жазудың кейбір мысалдары берілген. Конспектте
сабақтың барлық құрылымы айқындалуы қажет. ... ... ... ... ... сол ... керекті әдістері, оқу құралдары
жазылуы тиіс. ... ... әр бір ... көрсетіліп қойылуы керек.
Сабақтың жаңа кезеңін басқа сиямен белгілеп қойса да ... Ол ... өту ... ... ... ... алмау үшін қажет.Оқу мазмұнында
берілген жаңа терминдер мен ... ... ... қоюға
болады.Конспекттің мәтінін оқушылар мен қиын ... ... ... ... болмайды. Сонымен қатар сабақта тек оқулықтағы
мазмұнмен ғана шектеп қоюға болмайды, ... ... ... ... ... өзіндік практикалық және интелектуалды әрекеттеріне
арналған орнын жазуы керек. Қазіргі заман ... ... ... тек ... мен ... ғана атаумен шектеліп қоюына болмайды.
Сабақтың әр ... ... ... ... ... ... ... маңызды.
Конспектте дайындалған қосымша материалдар болғаны дұрыс. Оларды ... ... ... ... ... берілетін сұрақтар мен
тапсырмалар бірінен соң бірі, тез ажырытылатындай етіліп ... ... ... ... ... ... конспектте берілетін болса, онда ол
шын мәнінде жұмысшы болып табылады. Осындай конспкект сабаққа ... ... ... ... істеген жағдайда уақыттың бос кетуінен қорықпау керек.
Тіршіліктің жер бетінде шығу тегі болжамдары мен теориялары туралы
мәліметтер.
Жердің пайда болуы мен ... ... ... болу ... ... ... да толық дәлелденбеген. Стационарлық күй теориясына сүйінсек, бүкіл
элем «үлкен қопарылыстың» нәтижесінде ... ... ... ... Құдіретті күш жаратқан немесе қара тесіктің бірінен ... ... да бар. ... алла ... ... ... көзқарасты ғылым
жоққа шығара алмайды. Сол сияқты теологиялық көзқарастар да ... ... ... ... ... деген болжамды теріске
шығара алмайды.
Жер бетінде тіршіліктің дамуы теорияларының негізгі бес жолын ... ... ... ... ... ... бір мезетте жаралды
(креационизм).
2. Тіршілік өлі табиғаттан (заттан) бірнеше рет пайда болды (өздігінен
тіршіліктің пайда болуы).
3. Тіршілік ... ... күй ... ... біздің планетамызға басқа планетадан келді (панспермия).
5 Тіршілік ... және ... ... ... ... ... болды (биохимиялық эволюция).
2.1 Креационизм теориясы-тіршіліктің табиғаттан жоғары күштің әсерінен
бір мезетте пайда болуы.
Бұл теория ... ... ... ... тыс ... ... ... деп түсіндіреді. Бұл ... кең ... діни ... 1650 жылы Арма ... ... ... Ашер әлемді 4004
жылы біздің дәуірімізге дейінгі алла тағала жасады, 23 қазан күні ... 9-да ... ... шығарумен өз жұмысын аяқтады деп есептеп шығарған.
Ашер бұл ... Адам мен ... ... кім ... ... генеологиясындағы көрсетілген адамдардың жастарын қосып есептеп
шығарған. Арифметикаға сүйенсек бұл дұрыс сияқты, ... ... ... ... ... Адам Таяу ... ... қала
цивилизациясы кезінде өмір сүріпті.
Тіршіліктің пайда болуы туралы иуда-христиандық көзқарастар Бытия
кітабында жазылған 1.1-26. ... ... ... ... жаратушы тәңірдің адамзатқа қалдырған өсиеті екенін мойындағанымен
де әлі күнге дейін алшақтық пен ... ... ... әлем алты ... ... 24 сағаттан пайда болды дейді. Олар
басқа көзқарастың барлығын жоққа ... алла ... ... ... сыры ... ... христиандар Библияны ғылыми кітап деп есептемеді;
Бытия кітабында барлық адамға түсінікті формада ... ... ... тірі жан ... ... алла ... деген көқарасты құптайды.
Тіршіліктің пайда болуын ғылыми бақылаулар мен ... ... ... дін ... сенім мен сырласу арқылы шындыққа жетуді
көздейді.
«Сенім көрінбейтін құпияға сену, күткен нәрсенің ... ... ... дүние құдайдың сөзімен жаратылғанын білеміз» (Еврейлерге
жолдау, 11,1-3).
Сенім ғылыми жолмен дәлелденбеген сөздерді заттарды мойындау. ... ... пен діни ... ... ... ... ... Ғылым
үшін ғылыми көрініс әр уақытта болжам элементтерінен құралады, алдыңғы
шарт, ал діни сенім ... ... ... ... ... құдай
жаратқан, ол тек бір ақ рет болған деген тұжырымның өзі, ... ... ... ... Ал ғылым тек бақылауға болатын
құбылыстарды зерттейді, ... ол діни ... ... ... алмайды,
ешқашан дәлелдей де алмайды.
Тіршіліктің өздігінен пайда болу теориясы.
Бұл теория креационизммен қатар Қытайда, Вавилонда және ... ... ... ... деп есептелетін Аристотель (б.э.д. 384-
322) тіршіліктің спонтанды ... болу ... ... ... ... бұл теорияны ары қарай дамытты, ... ... ... ... байланыстырады – «табиғат
баспалдағына»: «табиғат белгілі бір кезектілікпен өлі ... ... ... сол жануардың тіршілік ету ... ... ... ... ... көрші топтар арасындағы тығыз
жақындықты көреміз, олардың айырмашылығы шамалы» ... бұл ... ... ... ... ... ... спонтанды тіршілік пайда болу болжамы
заттардың бөліктері «белгілі бір бастамадан» ... «бұл ... ... ... организмге айналады. Аристотельдің көз қарасының дұрыстығы
ұрықталған жұмыртқада бастаманың бар екендігі, бірақ ол бұл ... ... ... ... ... бар деуі ... ... дінінің таралуына орай бұл көзқарас біртіндеп көлеңкеде қалды.
Ван ... ... үш ... ... ... ... ... етті. Ол үшін кір жерде, қараңғы шкаф, бір уыс бидай
керек. Тышқаннның пайда болуы үшін «қарқынды ... ... ... ... ... ... ... дәрігер Франческо Реди ... ... ... ... ... Реди шіріген еттегі ақ құрттар
шыбынның личинкалары ... ... Бір ... ... ... тіріден пайда болатындығын дәлелдеді. (Биогенез концепциясы)
Редидің эксперименттері тіршіліктің ... ... ... деген
концепциясын жоққа шығара алмады. Клерикальды емес ... бұл ... ... теория күйінде қалды.
Антони Ван Левенгуктың микроскоптық зерттеулері биогенез және спонтанды
теорияларды жақтаушылар арасында пікір ... ... ... ... тіршіліктің спонтанды жолмен пайда болу теориясын дәлелдеу ... ... жылы ... ... ... ... Ет және ... бірнеше сағат бойы қайнатып, бірден жақын оттан алып ... ... күн ... соң зерттеп, онда ешқандай тіршіліктің
жоқ екендігін дәлелдеді. 1860 жылы Луи ... ... ... ... айналысты. Бұл уақытқа дейін микробиология саласында көп
жаңалықтар ашып жібек және ... ... ... ... шешті.
Бактериалардың барлық жерде таралатынын, сонымен ... өлі ... ... тез ... ... ... ... әдістерін
тапты (пастерилизация).
Спалланцанидің әдістерінің негізінде жасалған эксперименттердің
нәтижесінде ... ... ... ... ... екендігін
тіршіліктің өздігінен пайда бола алмайтынын дәлелдеді.
Биогенез теориясының нақтылануы ... ... ... тірі ... пайда болуы тірімен байланыста болса, ең бірінші
тіршілік қайдан пайда болды? Тек стационарлық жағдай ғана мұндай ... ... ... ... тіршіліктің даму сатысының бір
кезеңінде өліден ... ... болу ... ... Бұл ... тіршіліктің пайда болуы болды ма?
2.3. Тіршілік мәңгілік – «тұрақты күй» теориясы.
Бұл теорияның тұжырымы бойынша жер еш ... ... ... ... Оның ... ... ... тіршілік үзілмеген, тіршілік өзгерсе
болымсыз ғана өзгерді, түрлер де бар кезеңде болған.
Жердің жасын анықтауда үлкен алшақтық ... Орта ... ... ... 6000 ... ... ... кездегі есептеулер бойынша
радиоактивтік ыдыраудың жылдамдығын есепке алу ... ... Ең ... ... жердің жасының ұзақтығын көрсетуде, бұл
жағдай стационар теориясын жақтаушылардың жер ... ... көз ... Бұл ... ... мәңгілік, олар еш уақытта пайда болмаған,
түрлердің екі-ақ мүмкіншілігі бар сандарының өзгеруін ... ... Бұл ... ... ... ... ... белгілі бір
түрдің пайда болу кезеңі мен түр ретінде жойылу кезеңін жоққа шығарды және
оның ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер Латимерияның 70 млн. жыл бұрын бор дәуірінде
жойылғанын дәлелдейді. ... ... ... ... ... ... бұл тұжырымның қайта қаралуына әкеліп тіреді. Стационар
теориясын жақтаушылар қазіргі кездегі ... ... ... ... ... ... тұжырым жасау керек, бұл жағдайдың өзінде де
тұжырымдар шындыққа сәйкес келмеуі мүмкін дейді. ... ... ... бұл теорияны жақтаушылар, полеонталогиялық ... ... ... ... ... түсіндіреді. Мысалы: белгілі
қыртыстардан ... ... ... олар сол ... ... ... немесе сол түрдің қалдықтарының қолайлы жерге ауысуы деп
түсіндіреді. Бұл ағымда эволюцияның түсініксіз аспектілері полеонтологиялық
шежіренің ... ... ... ... ... ... ... кеңейтілген түсіндірмелері бар.
2.4. Панспермия теориясы.
Бұл теория тіршіліктің пайда ... ... ... ... ... жер ... кенеттен пайда болу теориясын ұсынады.
Сондықтан бұл көзқарасты жер бетіндегі тіршіліктің пайда болу ... ... ол ... ... басқа бір бөлігіне әкеліп
тірейді.
Панспермия теориясы – ... ... мен ... әр ... әр ... бір немесе бірнеше рет пайда болуыны мүмкін дейді. Бұл
теорияға негіз болатын жер бетінде ... рет ... НЛО ... ... ... және космонавттарға ұқсас. Сонымен бірге
бөгде ... мен ... ... ... ... және
Американдық ғарышта жүргізілген зерттеулер күн жүйесіндегі ... ... бар ... ... ... ... олар күн
сәулесінің жүйесінен тыс тіршіліктің бір немесе жоқтығы туралы ешқандай
мәліметтер берілмейді. Метеориттер мен ... ... ... ... ... алғы шарттарын олардың бойынан цианогез
заттары, ... ... ... ... ... Мүмкін осы заттар
жалаңаш жер бетіне «тұқым» ретінде келіп ... ... ... ... ... ... ... табылғандығы
туралы мәліметтер бар, бірақ оның биологиялық табиғаты туралы мәліметтер
ғалымдарды ... ... ... ... ... жылы орыс ғалымы А.И. Опарин жер бетінде тіршіліктің пайда болуы
жайлы өз пікірін ... ... Іле шала 1929 жылы ... ... ... өз бетінше дәл сондай тұжырымға келіп, Опариннің одан әрі ... Осы ... ... ... ... екі ғалымның ұсынған
пікірлерін дұрыстап, ... ... ... ең ... деп ... ... бойынша жер бетінде тіршіліктің пайда болуы былай сипатталады.
Жер өз ... ... ... ... салқын болған.
Кейін келе өз ішіндегі радиоактивті заттардың ыдырауы нәтижесінде біртіндеп
қыза бастады. Жер ... ... 1000 ... ... ... ... қатты жыныстар балқып бір бірімен реакцияға түсе бастады. Реакция
нәтижесінде көп мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... оның айналасында атмосфера түзілді.
Атмосфера құрамында су, көмірқышқыл газ, көміртегі, метан, амоний ... ... ... ... оттегі жоқтың қасы еді. Радиоактивті
заттардың ыдырау ... ... ... ... біртіндеп
салқындай бастады. Температура 100 градус С -дан төмендеген кезде су буы
қоюлана келіп, ыстық нөсер жаңбыр ... ... ... ... ... ... Міне осылай алғашқы мұхиттар түзілді. Атмосферадағы газ күйіндегі
органикалық заттар жаңбыр ... ... ... ... көшті. Алғашқы
атмосферада өттегі мен озон болмағандықтан, ... бай ... ... мол ... ... Жиі ... ... күн күркірейтін болды, ... ... жай ... ... Ыстық жаңбыр суында еріген заттар өзара
химиялық реакцияға түсіп, ... ... ... ... ... ... ... молая бастады. Олардың біртіндеп
абиогендік жолмен қарапайым ақуыздар, ... ... ... т.б.
түзіле бастады. Бұл тіршіліктің пайда жолындағы бірінші қадам еді.
Америка ғалымы С.П.Миллер 1953 жылы ... ... ... және ... ... ... ... өткізу жолымен бірнеше амин қышқылдарын
алды. Орыс ғалымдары ... мен ... ... пен
амони тұздарының судағы ерітіндісіне қысқа ... ... әсер ету ... әр ... амин ... ... Жапондық ғалым
К.Харида және Американ химигі С.Фокс зертханалық жағдайда метан, амиак,
сутегі, су буы, т.б. ... ... ... ... мен әсер ... амин ... ... Бұл тәжірибелер Опарин жасаған болжамның
дұрыстығын дәлелдей түсті. Түзілген органикалық қосылыстар көптеп жинақтала
келе ... ... ... ... Бұл сияқты
коацерваттарды әр түрлі ақуыздың судағы ерітіндісін, мысалы ... пен ... ... араластыру арқылы зертханалық
жолмен алуға ... ... ... ... ортадан өзіне
әрқилы заттарды сіңіре отырып көлемін ұлғайтып, ... ... әлі де ... тірі ағза ... де ... еді, өйткені
оларда тек өсу, сыртқы ортамен зат ... ... ... ғана ... құрамына кіретін әртүрлі ақуыздың ішінде ферменттердің ролі
зор болды. Бір коацерваттар құрамындағы ферменттер химиялық ... ... оның ... ... әсер етсе, екінші ... әсер ете ... ... өзі ... ... сақтауға мүмкіндік беретін тіршілік үшін күрес пен табиғи
сұрыпталуға ... ... ... болу ... ... ... өзін - өзі ұдайы өсіп -
өндіруге қабілетті молекулалардың ... ... ... молекулалар
ақуыздар мен нуклеин қышқылдары еді. Нуклеин ... ... ... түзе
отырып, ақуыз синтезін қатаң реттей алды. Ал ақуыз -ферменттер нуклеин
қышқылдарының жаңа көшірмесін ... ... іске ... Міне осылай
тіршілікке тән негізгі қасиет өзін-өзі ұдайы өсіп өндіруге ... ... ... айтып өткендей тірі ағзалар ашық жүйе болып ... ... ... ... келген энергияны пайдаланады және онсыз
тіршілік ету мүмкін емес. Энергияны пайдалану тәсіліне ... осы ... екі ... ... күн энергиясын пайдалана алатын (жасыл
өсімдіктер) автотрофтылар және органикалық заттар ыдырағанда босап ... ... ... және жасыл емес ... ... ... алғашқы ағзалар гетеротрофтылар болуы тиіс.
Олар өте ертедегі су қоймаларында орасан көп ... ... ... ... ... ... санының көбеюіне байланысты, дайын
қорек ... ... ... үшін ... ... түскен. Мұндай жағдайда өте
икемділері тірі қалып, өсімтал ұрпақ берген. ... ... ... ... ... құрылысы күрделене түскен. Ядро және сыртқы
қорғаныс қабаты пайда болғаннан бастап, оларды бір ... ... ... ... ... ... болу жолындағы аса бір ірі қадам ... ... ... ... түзуге көшуі. Сөйтіп ... ... келе ... ... ... ... Олардың
тіршілік әрекетінің нәтижесінде атмосфераға оттегі бөлініп ... ... ... ... табиғатты органикалық қалдықтарды
тотықтыра бастады. Міне осылай, энергия босатудың жаңа, өте ... ... ... ... ... Жасыл өсімдіктердің қарқынды дамуына байланысты
атмосфера оттегіне байы түсті. Ол ... ... ағза ... ... ... және ... ... сіңіріп, ұстап қалатын озонға
айналды. Озон экранының ... ... ... құрлыққа шығып, бүкіл жер
бетіне таралуына жол ашты.
Қазіргі жағдайда тіршіліктің өздігінен пайда болуы мүмкін бе ... жиі ... Ол ... ... ... ... ... ұққанымыз қарапайым органикалық қосылыстардан тірі ағзалардың пайда
болуы – ... ... ... өте ... созылған әрекеті болып
табылады. Пайда болған ағзалар арасында табиғи сұрыпталу, ... ... ... ... ... ... ... жылдарды қамтитын
әрекеттер жүруі тиіс. Сондай-ақ қай жерде болса да ... ... ... ... ... қорек ретінде пайдаланар еді. ... ең ... ... ... пайда болған тірі ағзалар енді одан әрі
өздеріне ұқсас ағзалардың тек биогендік ... ... ... ... ... ... табиғаты.
Қазіргі кездегі белгілі болған мәлімдемелерге жүгінсек ең ... ... ... деген тұжырымға келеміз, себебі ... ... ... ... ортадан осы күйдегі энергиясы
тек гетеротрофтардың ғана пайдалануға мүмкіншіліктері болды. ... ... ... ... өте ... ... ең алғашқы формаларда мұндай іс-әрекет жүруі мүмкін емес.
Биохимиялық эволюцияның барысында пайда болған ... ... ... ... жаңа ... ... үшін энергия
көзі ретінде күн сәулесінің радиациясын ... ... ... болған клетканың бойындағы жаңа құрылым клетканың жаңа
материалдарын құруға мүмкіндік туғызды, енді ол ... ... ... сіңіру қажет болмады - клеткалар автотрофтарға айналды.
Гетеротрофтардың санының біртіндеп ... ... ... ... ... мөлшерін күрт төмен түсіруі мүмкін еді, пайда болған
бәсекенің қорытындысы ретінде автотрофтардың шығуы жылдамдады.
Ең ... ... ... ... көзі ... ... ... бос оттегіні пайда болатын метаболизм жолынан
алшақ еді. Дамудың соңғы кезеңінде оттегін ... ... ... ... Ол ағзалар қазіргі кездегі көк - жасыл балдырларға ... ... ... ... ... оттегінің мөлшерінің көбеюі
және оның иондануы озон қабатының түзілуін ... етіп ... ... ... ... ... ... азайтты. Бұл жағдайда
жаңа күрделі синтезделетін заттардың ... ... ... ... ... ... ... кездегі ағзаларға
жүргізілген физиологиялық зерттеулер энергияның пайда болуы мен ыдырауының
биохимиялық жолдарының алуан түрлі ... ... бұл ... ең ... ағзалардың бойында өткен процестердің көрінісі болуы
мүмкін.
Жоғарыда тоқталып ... ... мен ... ... пайда болу проблемасы әлі шешілмеген, биохимияның ... тек ой ... ... мен ... ... ... ... тек қарапайым түрдегі болжамдардың құймасы ғана берілді. Басты
мазмұн бола ... ... әлі жоқ, ... өлі ... ... ... ... болуы құпия күйінде қалды.
3.1 Кіріспе тақырыбында оқушыларға қалыптастыратын ұғымдар және
тақырыпты оқыту ... мен ... ... ... ... - ... биосферасын мекендейтін барлық тірі
(микроорганизмдер, өсімдіктер, жануарлар және ... ... ... өз ... ... ... және органикалық ... ... ... ... ... дүние миллиондаған жылдарға
созылған эволюция процестері нәтижесінде ... ... ... тарихын материалистік тұрғыдан Ч. Дарвин түсіндірген.
Ғалымдар жердің жасы 4,5-7 млрд. жыл деп ... Жер ... ... заманға бөлінеді: архей, протерозой, палеозой, мезозой және кайнозой. Өте
ертедегі түзілген жер қыртыстардан ... ... ... ... ... дүниенің даму тарихын анықтауға болады.
Архей заманы - жер қыртысын тарихындағы көне ... ... ... ... ... өте ... ... тірі ағзалардың,
бактериялардың және көк жасыл балдырлардың ... ... ... ғана ... етіп ... құрлыққа шыққандығы көрінеді. Өйткені
құрлықтағы бейорганикалық заттар органикалық заттарға айналып, ... ... ... ... ... ... судың
мөлшері азайып, көміртегіоксиді мен оттегінің мөлшері арқан.
Протерозой заманы ең ұзаққа созылған, бұл заманда тау түзілу ... ... ... аса күшті қарқынмен дамыды, біржасушалардан көп
жасушалар пайда болды. Протерезойдың соңына ... ... ... көпшілігінің өкілдері пайда болды.
Полеозой заманы - бұл ертедегі ... ... Бұл ... 6 ... кембрий, ордовик, силур, девон, тас көмір, пермь ( қосарбетті
қара).
Мезозой заманы - ... ... бұл орта ... тау ... ... көптеген аймақтарды қамти жүрді. Осыған
байланысты климат әлдеқайда құрғақ болып, құрлықтың көлемі арта түсті.
Триас. ... ... ... ... ... деп ... ... құрғақ климатқа бейімделе алмай, өз орындарын
жорғалаушыларға берді. Триаста өмір сүрген жорғалаушылардан ... ... ... тасбақалар, крокодилдер.
Юра кезеңінде жылы теңіздердің көлемі артып онда бірқатар басаяқты
былқылдақдененілер тіршілік етті. Жорғалаушылар біртіндеп ауа ... ... ... Бор кезеңінде жалаңаштұқымды өсімдіктер көптеп жойылып жабық
тұқымдылар кең өріс алып тарала бастады. ... суы ... ... ... азая ... ... ... заманының соңында ауаны, жер
бетін, суды мекен еткен алып жорғалаушылар ортаның қолайсыздығынан жойылып,
олардың орнына құрылым ... ... ... ... - ... ... ... шықты.
Қайнозой заманы. Бұл жаң тіршілік заманында осы қазіргі кездегі флора
мен фаунаның қалыптасу әрекеті жүрді. ... екі ... - ... ... ... ... ... ғылымының қамтымайтын саласы жоқ десе де болады. Ол
тірі организмдердің құрылысы мен қызметін, дамуы мен өзара байланысып, ... мен ... өлі ... ара ... зерттейді. Органикалық
дүниенің жануарлар мен өсімдіктердің, ... ... ... пайда болуы мен даму заңдылықтардың қарастырады. Өмірді
алға бастыратын жаңалық ... ... ... болмайтыны, ескінің
қойнауында туындамайтыны белгілі. Ендеше бәрі өзгеріп жатыр екен ... бен ... ... ... ... ... болашағымызды
белгілейтін сол жаңалықтан айырылым жол таппасымыз ақиқат. ... ... ... ... «мен ... ол жаңалық өзі келіп қолыңа
түспейтіні де шындық. Бұл тарихи тағлымымызды дұрыс болжауға ... ең ... ... ... білім берудің бүгінгі қалыптасқан
жайы, одан алған оқушы білімінің сапасы қандай деген мәселеге талдау жасап,
анықтап ... ... ... ... ... ... ... адам)
морфологиясымен, және әредік сүтқоректілердің жүйеленуімен (жекелеген
жануарлардың аттарына) ... ... ... ... ... Ал, ... жеке мүшелері құрылысы мен қызметінің бірлігін тұтас
организм мен оны ... орта ... ... ... тіршіліктің
жалпы заңдылықтарын (бейімділік оның салыстырмалы ... ... ... ... т.б.), ... ... физикалық - химиялық
негіздерін (зат, энергия алмасу, ... т.б.) өз ... ... ... ... тіршілігін жөнді жолға қойып, түсіндіру
барысында барлық әдістерді қолданып, сабақты ... ... ... ... ... ол мұғалімнің мектеп оқушыларына танымдық
қабілетін дамытып, көзқарастарын ... және ... өмір ... білім, іскерлік және ... беру ... ... ... ... білім беріп, бүрын алғандарын бекітуді қамтамасыз етеді,
соның нәтижесінде олар мұғалімнің басшылығымен ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Әдіс білім игеру
барысындағы мұғалімнің жетекшілігіне және ... ... ... ... ... ... де қамтитінін көрсетеді.
Мұғалім тақырыпты ашу барысында картиналар мен диафильмдерді ... ... ... ... ... ... ... кеңес беретін
оқулықтарды т.б. пайдаланады.
Биология сабағында әрбір әдістерді тақырыптық мазмұнына, оқушылардың
жалпы дамуына және мұғалімнің ... ... ... ... қажет. Оқыту әдісіне жұмыстың әр алуан тәсілдері енеді, ... ... ... ... ... ... Тәсілдер әдетте, қосалқы
мэнде болады. Олар бір ... ғана ... ... әдістердің бір қатар
бөлігі болуы да мүмкін. Мектептерде ... ... ... ... ... ойлау дамыған экологиялық жағынан ... ең ... ... деп ... ... білімді дүниенің
біртұтас ғылымы бейнесін терең түсінудің маңызды ... ... ... ... ... ғылыми әдістерді меңгеріп іс жүзінде,
қажетті жағдайларға қолдануға ... ... ... адам ... ... биологиялық жалпы бөлімінің үш бөлікті біртұтастық сипаты
бар мынадай құрылымдық ... ... ... Тірі ... ... ... Бұл тірі ... біртұтас ғылыми
бейнесін беретін тіршілік, оның деңгейлері, тіршілік процестері, қасиеттері
сияқты иргели биологиялық ұғымдары және органикалық ... ... ... ... ... адам туралы білім негіздерін қамтиды.
2) Тірі табиғатты танып білудің танымдық әдіс-тәсілдері туралы ... ... ... ... ... ... ашып,
түсінуге көмектесетін, оның әдіснамалық негізі болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... сияқты әдіс
тәсілдер туралы білім жатады.
3) Осы білімді ... ... ... ... ... ... ... Бұған ғылыми зерттеу (бақылау, тәжірибе, эксперимент
т.б.) және нақты сипаты бар іс-әрекеттер ... ... ... ... қатар бұл айналадағы басқа тіршілік ... ... өз ... ... ... және өз халқының салт
дәстүрлерінің баға жетпес құндылығын түсіну), қоршаған табиғи ортадағы өз
орнын, ролін ... ... ... ... ... ... де (таза экологиялық орта үшін күресу, тірі табиғатты қорғау,
мейірімділік қорларын жасау т.б. ... ізгі ... ... ... ... ... ... тұрғыдан түсіндіретін эволюция
туралы ілім биологияның теориялық өзегі болып ... Бұл ... ... ... ... даярлықты, методикалық шеберлікті қажет етеді.
Мысалға мына сабақты алып қарайық: «Табиғи сұрыпталу және эволюцияның
басқа факторлары». Сабақтың мақсаты: Табиғи ... ... ... ... ... ... жаңа түр жаратушы тек сұрыпталу процессі
екендігін, сұрыпталудың әсерін танып білу тірі табиғаттағы тарихи өзгерісті
материалистік ... ... ... ... оқушылардың анық
түсініп еске сақтауын қалыптастыру қажет.
Сабақтың міндеті
1. Табиғи сұрыпталу ... ... ... ... фактор орта жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... факторлармен салыстарғанда табиғи сұрыпталу эволюцияның ең
негізгі күші екендігін көрсету.
Сабақтың білімдік, ... және ... ... ... және ... ... ... табиғи сұрыпталудың мәнін
ашу және осы негізде тірі материяның өздігінен ... ... ... ... оқушылардың бейімдерінің тереңдеуіне, оларға
диалектикалық- материалистік көзқарастың қалыптасуына мүмкіндік ... ... ... ... нәтижесінде жүріп жататын биологиялық
заңдылықтарды танытып білдіру. Қолдан және табиғи сұрыпталулардың ұқсастығы
мен өзгешелілігін салыстырып, ауыл ... ... мен ... ... ... медицинадағы генетикалық мәселелерді
оқушылардың ... ... ... ... мынадай әдістерді қолданып, ... ... ... мен ... ... ... Сабақ көрнекіліктерінің
тақырыпқа әсері мол, оған мынадай ... ... ... карточка тапсырмалар, схема таблицалар, тірек - ... ... ... коллекциялар, қолдан жасалған және баспалық
таблицаларды да қолданған дұрыс.
Табиғи сұрыпталудың анықтамасын ... оның ... ... ... тек тірі ... ғана емес, сонымен бірге олардың
көбеюінің зор ... ... ... тірі ... ... жасына жетуі,
көбеюдің қарқындалығы бейімділгіштіктің негізгі ... ... ... мутациялардың сипатын және олардың бақытсыздығын
анықтап, ... тек ... ... ... ... ... ең тиімді қызмет атқаруының бағытында, яғни жаңа формалардың
жасалу ... зор әсер ... ... ... ... ... ... рөлі, бұл прцесстің материалистік
түсінігі туралы ... ... ... ... жаңа ... оқыту кезінде бастапқыда шағын ... ... ... ... және қосымша құралдарды пайдалана
отырып, оқушылардың назарын берілген объектіге ... ... ... ... ... сұрақтар қойса жақсы болады: ... ... ... ... ... болады? Табиғи
сұрыпталудың жасампаздық рөлі неде?
Балалардың ... ... ... үшін ... ... ... ... ойластырып, оны көрсету уақытын белгілеу керек.
Мұғалімдер соңғы кезде телевизиялық ... осы ... ... ... жүр. ... ... сабақ өткізген кезде тақырыпқа жалпы
кіріспе ... ... ... ... даярлай отырып
материалды пысықтайды.
Биологиядан білім ... ... ... деңгейін көтерудің
басты кепілдерінің бірі-оны оқытудың материалдық базасын ... ... ... ету. ... оқу ... және
дидактикалық көрнекі құралдарын жасау.
Сабақтың жетістігі, мұғалімнің ... ... ... мен
жоспарын қандай дәрежеде қолданыла білуінде. Осыған ... ... өту ... ... ... құтылудың кейбір
анықтамаларын айтып өтейік. Жаңа материалды түсіндіру барысында ... ... ... үшін, негізгі оқу мазмұнын тақтаға жазу жүйесін
қолдану керек. Бұл жерде сөздік-логикалық ... ... ... ... түсіндіру барысында да оқушылармен әңгімелесуді
ұмытпау керек. Оқушылардың ... ... ... ... тек сіздің рұқсатыңыз бойынша жүруін ... ... ... ... тәрбиелеңіз. Жаңа материалды жаман тәртіпте
түсіндіруге болмайды. Бұл так ... ... ... ... және ... бір ... ... түсінем деген оқушыларды да
шаршатады. ... тең ... бұл ... жаңа ... түсінбей қалады.
Барлығы сізді тыңдаулары ... ... ғана ... ... бос отырмайтындай етіп ұйымдастыру қажет. Бұл
көптеген ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Сабақта пәнге қызығушылықты арттырып қосымша ғылыми
белгілі әдебиеттерден бай ... бар ... ... олар түсінетіндей етіп сөйлеңіз, яғни солардың
дәрежелеріндей. Биология ... қиын ... ... ... ... ... болады. Оқушыларды қазіргі заман биологияның ғылымдағы
шешілмеген прблемаларымен таныстырыңыз. Оқушылардың өтілетін материалдардың
практикалық ... ... ... ... ойрарды нақты
мысалдармен көрсетіңіз. Оқушылардың жаңа оқу әрекеті ... ... ... етіңіз.
Оқушыларға оқу әрекетінің әр түрлі жоспарларын ұсыныңыз; -объектілерді
салыстару жоспары -объектті түсіндіру жоспары –тәжірибе жүргізу жоспары ... ... ... ... ... жұмыс істеу жоспары
-әдебиеттермен жұмыс істеу жоспары.
Оқушылардың биология сабағында ... ... ... ... ... келесі әркекет түрлері болуы мүмкін; -параграфтың соңындағы
сұрақтарға ... ... ... ... ... ... ... жаңа негізгі терминдер мен түсініктерді көшіріп жазу.
- Негізгі анықтамаларды көшіру
- Конспектілеу
- Параграфтың жоспарын дайындау
- Параграфтарғаарналған ... ... ... ... таблицаларды толтыру
- Оқулықтағы безендірілген суреттермен жұмыс жасау
- Оқулықта келтірілген өсімдіктер мен жануарлар түрлерін анықтау.
Оқушыларды сұрау барысында әр түрлі әдістерді ... ... ... ... Н.М. ... және В.М. ... биология
сабағында келесі оқушылардың білімін тексеруге ... ... ... оқушылардың тақтада ауызша жауап беруі;
- биологиялық есептердің шешілуі
- тақтадағы таблицалармен схемаларды ұжымдасып толтыру;
- таблицадағы жануарлар мен өсімдіктердің бөлімдерін ... ... ... ... ... атап ... жауап беру;
- объектінің белгілерін салыстыру;
- оқушылардың жеке тапсырмалары (доклад, реферат, тәжірибилерінің
қорытындылары және ... ... ... ... ... ... сұрау;
- дәптерге таблицаларды өз бетінше толтыру.
Биология пәнінің ... ... ... ... ... ... үшін әр түрлі сабақтын ұйымдасу түрлерін қолданады:
- оқушылардың индивидуальды білімін тексеру ... ... ... бойынша әр түрлі деңгейдегі тапсырмалар беріледі.
- биология пәнінен ... ... ... ... жызылған түсініктерінің арасындағы байланыстарын
оқушылардың іздеп тауып түсіндіреді;
- мұғалімнің берген немесе өз бетінше дайындаған жоспарына ... ... ... ... беру үшін, оқушылардың биология сабағына дайындаған
сұрақтары;
- мұғалімнің тақтаға әдейілеп қате жазған терминдерін оқушылардың
дұрыстауы;
- ... ... мен ... ... және т.б. Оқушылардың
танымдақ әрекеті репродуктивті ұқсастық, уақытша-ізденіс және ... ... еске ... ... ... ... ... болса, осы 3
танымдық ... ... ... қолдану керек. Оқушының
шығармашылық дамуына көңіл аудара отырып оған ... ... үшін ... ... керек.
Оқушыларды дәптерге жүйелі түрде жазуға үйрету керек. Оның ... ... ... ... ... ... мен ... сабақта ойланатын сұрақтарды,
- материалды түсіну үшін керек таблицаларды, схемаларды,
- практикалық жұмыстар мен тәжірбиелердің қорытындыларын
- көріністі ... ... ... ... ... жұмыстардың жоспарын
- танымдық әрекеттің пайда болуының жоспары
- керекті әдебиеттердің тізімі,
- ендігі сабаққа берілген үй тапсырмасы.
Сабақтағы оқушы мен мұғалімнің әр бір ... ... ... ... бір ... ... ... екендігін есте сақтау қажет. Ал
сабақтың уақыты шектеулі.
«Кіріспе» тақырыбын ... бөлу және ... ... ... сипаттама.
«Кіріспе» тақырыбында қарастыратын мәселелердің көлемін кеңейтіп
алғаннан соң, қазіргі биологияның ... ... ... тоқталатын
жағдайда, мұғалім жоспар бойынша бөлінген 1 сағатқа, ... ... да бір ... ... ... 2 сабаққа бөліп оқытады.
Бірінші сабақта тіршіліктің қасиеттері және критерийлері ... ... ... ... ... және ... ... жетістіктеріне тоқталады.
«Кіріспе» тақырыбын осылайша бөлу, оқушылардың биологиялық түсініктерін
алдағы өтетін тақырыптарда жалғастыруға мүмкіншіліктері бар, сонымен қатар
алдын ала алған білімдерін жаңа ... ... ... ... ... ... жалпы биологиялық
өзекті мәселелер жайында нақты түсініктер қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің шешуі болып табылады және ... ... ... қазіргі таңдағы биология, күрделі ғылымдар комплексі, екендігін
әңгімелеуден бастап, тірі табиғат ... оның ... және ... ... ... ... материяның ерекше қозғалыстағы
формасы екені туралы түсініктер қалыптастыру керек.
Қазіргі кездегі биология, жекеленген, ... ... ... олардың арсындағы қарым-қатынас, тығыз байланыс өте ... ... ... ... ... ... мәні ашылып, фактілер жүйесімен дәлелденеді. Тірі ... ... ... құрылысы, қызметтері жайлы концепциялар, ... ... ... ... табиғатын түсіну қиын
проблемаларды шешуге ... ... ... ... ... ... жаңа ... идеялардың жиынтығы, фактілермен
толықтырылды.
Биология циклінің классикалық ғылымдарымен бірге (анатомия, физиология,
морфология, ботаника, зоология т.б.) биологияның жаңа ... ... ... ... ... физико-химиялық негіздерін зерттеумен шұғылданады
(мысалы, биохимия, биотехнология т.б.)
Биология ғылымдарының ... ... ... да ... ... тығыз байланысты. Физика ғылымының заңдылықтарын білу
ағзаның жүйке жүйесінің қызмет жасау принципін түсінуге ... ... ... ... жасушаның ішкі процесстерін түсінуге, ал
математиканы меңгеру-биологиялық зерттеулердің қорытындыларын шығаруға,
есептеуге көмектеседі.
Қазіргі ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттері
алуан түрлі. Олар, ағзаның құрылысы онда болып жатқан өзгерістер, ... ... ... ... ... ... даму мен ... процесстері, мекен ету ортасымен ағза арасындағы байланыстардың
ерекшеліктері, тұқым қуалаушылықпен өзгергіштік және ... ... ... ... ... генетика, экология ғылым салаларын
меңгеру адамзаттың жалпы мәдениет деңгейінің көрсеткіші.
Жалпы ... ... ... ... мәселелері, генетика
негіздері сұрыптау, ағзалардың жекеше дамуының заңдылықтары, цитология,
экология ... және ... ... ілім органикалық тіршіліктің дамуы
және адамның шығу тегі, эволюциялық ілім болып табылады.
Жалпы биологияның ... ... ... ... ... тірі ... тән қасиеттерді, ерекшеліктерді қарастыру.
Тіршіліктің 1-ші критерийі-тірі ағзалардың ұйымдасу деңгейінің күрделі
және өте жоғары дәрежеде екендігі. Бұл жайды тірі ағзалардың ... ... ... жасушаны мысалға келтіріп көрсетуге болады.
Осы жағдайды күрделі көп ... ... ... ... ... мүмкіншілік бар.(сүткоректілердің ағзасы)
Тіршіліктің 2-ші критерийі - зат алмасу. Тірі ағзалар айналадағы
ортадан үнемі ... ... де. ... заттарды сыртқы ортада қайта
шығарып отырады. ... Адам ... ... ... ... ... ... аминқышқылдары, минералды тұздар, витаминдер, мочевина, несен
қышқылдары, т.б. ... ... ... ашық ... ... сондықтан да
сыртқы ортамен зат алмасу ... ... ... ... ... ... ұшырайды және энергия бөлінеді.
Тіршіліктің 3-ші критерийі - тірі ... ... өлі ... ... ... ... Бірақ элементтердің мөлшері тірі
ағза мен өлі табиғатта ... ... Тірі ... ... ... 98%-і төрт ... ... тиеді; көміртегі, оттегі, азот
және сутегі. Тірі ... өлі ... ... ... заттармен бірге,
тек тірі ағзаға тэн көптеген заттар бар.
Тіршіліктің 4-ші ... - ... ... ... ... ... материяның жалпы қасиеттерінің
бірі- дискреттік (үзік, ... Кез ... ... ... ... ... биогеоценоз, жекеше, автономды бөліктерден тұрады, солай бола тұра
бөліктер ... ... ... функциональды бірлік
түзеді.
Биоценоздың мысалында қарастырып көрейік. Биоценоздың ... ... ... ... күн ... ... өз бойында
көмірсулар синтездейді), консументтер ... ... ... заттарын тұтынушы), редуценттер (консументтер ... өлі ... ... ... ыдыратушы).
Продуценттерге жасыл өсімдіктер жатады, консументтер-жануарлар,
редуценттерге ... ... ... ... ... топтары
қаншалықты дербес, автономды, маманданғанына қарамастан бір-бірімен ... ... ... ете ... ... олар ... ... ағымымен біртұтас байланыста. Биоценоз деңгейінде продуценттер,
консументтер, редуценттер ... ... ... ... ... ... 5-ші ... - тітіргенгіштік.
Барлық тірі ағзаға тән қасиет. Әрбір биологиялық жүйеге қоршаған орта
әсер етеді. (организм, мүше, жасуша ... тірі ... ... отраның әсеріне жауап қайтаруы.
Тітіргенгіштік қасиетке байланысты ағза қоршаған ортаның ... ... ... Тітіргенгіштік барлық тірі ағзаларға тән қасиет
болғандықтан ол тек ... мен ... ғана ... ... ... ... да бойында көрініс береді.
Бунақ денемен қоректенетін жыртқыш өсімдіктерде ... ... ... ... ... ... ... түсуінің ұзақтығы
мен мөлшеріне жауап қайтарады, ... ... түсу ... ( ... ... ... да көрінеді. Мысалы, кіршікшелі-
кебісше тұзды аз судың тамшысынан, тұзы аз су тамшысына ... ... ... ... ... ... ... жағдайда. Бұл мысалда қарапайым
жасуша сыртқы ортаның ... ... ... ... қабылдайды, себебі
бұл жәндіктерде жүйке-жүйесі жоқ.
Жоғары сатыдағы көпклеткалы жануарларда тітіргенгіштік ... ... бұл ... жүйесімен тығыз байланысты.
Тіршіліктің 6-ші критерийі - ағзаның өсуі.
Өсу-ағзаның салмағының, мөлшерінің ... ... ... ... ... ... мен әсімдіктердің ағзаларының өсуі, ағзадан
бөлінетін биологиялық ... ... ... ... және олар ... ... ... жануарлардың белсенді өсуі тіршілігінің белгілі бір кезеңдерінде
байқалатын болса, екіншілерінде тіршілік ... ... ... ... байқалады. Барлық жағдайда ағза жас кезінде қарқынды өседі.
Өсімдіктер-тіршілігін жойғанша ... 7 – ші ...... ... ... жекеше алынған жүйе белгілібір мерзімде ғана тіршілік ете алады.
Сондықтан тіршілікті жүздеген, мыңдаған, ... ... ... тек ... ... ... ... нәтижесінде жүзеге асады. Әрбір
дара уақыт өткен соң тіршілігін жояды, бірақ сол ... ... әрі ... қалдырудың негізінде жаңа құрылымдар мен жаңа ... жаңа ағза ... Жаңа ... қасиеттерімен ерекшіліктері, ата-
енелерінің ағзасындағы жасушада орналасқан нуклеин ... ... 8-ші ... даму.
Ағзаның өсуі оның дамуымен жалғасады, бірақ бұл ... бар. Даму ... ... сипатталады. Материяның тірі
формасының дамуы жекеше және тарихи дамумен сипатталады.
Жекеше дамудың барысында ағзаның барлық қасиеттері мен ... ... ... Тарихи даму жаңа түрлердің пайда болуымен және
тіршіліктің пргрессивті ... ... ... ... ... тірі ... алуан түрлілігі пайда болды.
Тіршіліктің 9-ші критерийі-өзін-өзі реттеу қабілеті.
Барлық тірі ағзалар өзінің ішіндегі химиялық заттардың концентрациясын
реттеуге қабілеті, ішкі ортасының тұрақтылығын ... ... ... ... ... мен ... процесстерін үйлестіре алады.
Жоғары деңгейдегі күрделі құрылымды тірі ... де ... ... ... ... ағымының жылдамдығын реттеп отырады.
Өзін-өзі реттеу қабилеттілігін жасуша деңгейінде және ағза ... ... ... ... деңгейіндегі өзін-өзі реттеу.
Тіршіліктіц Х-шы критерий- бірі ағзалардың мекен ету ортасына
бейімделуі.
Бейімделушілік деп ... ... орта ... тіршілік етіп
ұрпақ қалдыруын қамтамасыз ететін арнайы қасиеттердің пайда болуын айтады
қазіргі биологиялық көзқарастардың тұрғысынан үйлесімділік ағзада ... ... ұзақ ... дамудың нәтижесінде пайда болды ... ... ... ... ... ... берілді ме? -Эволюция процессінде пайда болды ма?
Бейімделушілік-ағзаның жалпы қасиеті. Бұл ... ... ... ... ... ... әр ... жергілікті тіршілік
жағдайларына сәйкес ... ... ... ... ... идиоадаптация
деп атайды. Осылыйша бейімделушілікті ... ... ... ... және ... жануарлардан көруге болады. Суда қозғалудың
нақты бейімделушілігін балықтардың сүйірленген ... ... ... ... ... ... лабиринтті аппараттарының
болуы тек судағы еріген оттегімен ғана тыныс алумен шектклмей, атмосфералық
ауамен де тыныс алады. Кейбір балықтардың ... шашу ... ... ... де ... де жатады. Жануарлар мен
өсімдіктердің, басқа да түрлерінде ... ... ... ... ... ... тірі ағзалардың негізгі қасиеттерін баяндайды.
Тіршіліктердің биологиялық көріністері мен бейнесі,басқа да ... ... Бұл ... ... биологияның ғылым
салаларында алатын орны ... ... ... бұл ... ... ... ... тіршілікті зерттеу барысында әртүрлі деңгейдегі
жүйелермен таныс боламыз. Бұл жүйелер тіршіліктің ... ... ... тек өздеріне тән ерекшеліктерімен айқындалады. Осы ... тірі ... ... ... бөлінеді молекулалық,
молекуладан жоғары ... ... ... ... ... ... әрбір деңгейінің ұйымдасуының өзіндік ерекшеліктері,
заңдылықтары, өзіндік зерттеу әдістері бар әрбір ... ... ... ... атап көрсетуге болады. Мысалы, тіршіліктің
молекулалық биология, биоорганикалық химия, молекулалық ... ... ... ... ... ... да болмасын деңгейін бөліп
қарау шартты түрде ғана, барлық деңгейлер ... ... ... табиғаттың біртұтастығын көрсетеді ғылымның проблемаларын шешу үшін,
берілген, алда ... ... ... ... ... ... ... және тіршліктің әртүрлі деңгейлерін зерттеу
барысында жүргізу қажет. ... ... ... ... ... ... қауіп-қатерлерден (биосферелық деңгей), ағзаның
жасушаларына ... ... ... тыс ... ... ... ... мүмкін емес (тіршіліктің жасушалық және
молекулалық деңгейі).
Адам ағзасын тиімді емдеу, ауру ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес (тіршіліктің жасушалық
деңгейі, ағзалық және популяциялық-тіршілік ... ... ... ... шешу ... ... ... бір-бірімен
тығыз байланысын көрсетеді, ізденуші, зерттеушінің тірі табиғат жайлы
түсінігінің ... ... ... ... ... алуан түрлі әдістерін қолдану нәтижесіндегі
нақты ... ... мен ... ... ... қарастырылды қандай
да болмасын ғылымның дамуы, ғылыми зерттеулердің ... ... ... білуге, тұжырым жасауға да байланысты.
Қазіргі кезеңдегі тіршіліктің ұйымдасу деңгейлері.
|№ |Тірі материяның |Деңгейдің қысқаша сипаттамасы |Берілген ... |
| ... ... | ... үшін ... |
| | | ... мен |
| | | ... |
| | | ... ... |Кез ... жүйе ... |Биополимерлердің |
| | ... ... ... және |
| | ... ... ... |
| | ... және ақуыздар. |зерттеу(мысалы,ақу |
| | |Осы ... ... ... ... |
| | ... ... ... зат | |
| | ... мен ... ... | |
| | ... ... беру | |
| | |т.б. | ... ... ... ... заттардың |Жасушадағы әртүрлі |
| ... ... ... ... |
| | ... жасушаның органоидтарын |қызметін және |
| | ... ... ... оқып |
| | ... т.б. ... органоид |үйрену. |
| | ... өз ... ... | |
| | ... ... тән ... | |
| | ... бар. | ... ... тірі ... ... ... |
| | ... ... және ... ... | ... бірлік ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... | | ... және |
| | | ... оқып|
| | | ... ... ... ... қызметі, |Әртүрлі ұлпалардың |
| |деңгей ... тегі бір ... тобы ... ... |
| | ... ... Ұлпалар |ерекшеліктерін |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... құрастырылады. |мүшенің қызметін оқып|
| | | ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... дара (особь) ... ... оқып |
| | ... Оның алғашқы пайда|білу, мысалы, әртүрлі|
| | ... ... ... ... |
| | ... ... кезеңіне |жағдайда суық |
| | ... ... ... ... мен жылы |
| | ... ретінде. Жоғары сатыдағы |қанды жануарлардың |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... тығыз байланысында | |
| | ... ... ... | |
| | ... | ... ... ... |Бір биологиялық |
| |қ ... бір ... ... ... дараларының |
| | ... ұзақ ... бір ... ... |
| | |ету ... ... Бұл ... сипатын |
| | ... ... ... ... ... Популяция|
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... арту |
| | | ... зерттеу. |
|7.|Биоценотикалық |Биоценоз-дегеніміз алуан түрлі ... және |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... тығыз |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... редуценттер болып | |
| | ... Олар ... ... |
| | ... | ... |Биогеоценоз-мекен ету ортасымен |Биогеоценоздардың |
| | ... ... ... ... өтетін |
| | ... ... ... ... өлі |
| | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... болып|
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
|9.|Биосфералық ... ... ... ... |
| | ... ... Жер |планетамыздағы |
| | ... ... ... үшін аса |
| | ... ... ... жүйе. |маңызды, көлемді |
| | |Бұл ... ... тірі ... «озон |
| | ... ... ... ... және |
| | ... зат ... мен |«булану эффектісін» |
| | ... ... ... ... |
Биология ғылымдарының ... ... ... ... ... тән. Бұл әдіс бүгінгі күнге дейін маңызын жойған жоқ, жинақтау
және фактілерге сипаттама беру ... ... ... қолданылады.
Зоология, ботаника, экология этология т.б. ... ... - ші ... ... ... және оның ... бір - ... әдісі кеңінен қолданылды. Жүйелеу, Жасуша Теориясының негізі
салыстырмалы әдісті қолдануының ... ... ... ойлардың нақтылануы анатомия, памантология, эмбриология т.б.
ғылымдар саласындағы салыстыру әдісін қолданумен ... ... ... қолдану сүтқоректілер мен бауырымен жорғалаушылардың ... ... ... ... белгілерін көрсетуге
мүмкіншілік береді. ... ... ... шешу ... ... ... ... әдіске ауысады, тарихи әдістің
мақсаты ... шығу ... және ... құрылымын, қызметтерін зерттеу.
Биологияның жаңа зерттеу ... ... ... ... жатқызуға болады. Модельдеудің негізінде белгілі бір ... іс - ... ... ... зерттеуге, білуге болады. Образды
модель белгіге немесе математикалық ... ... ... ... ... ... ... арқылы орындау мен
аяқталады. Математикалық жолмен модельдеу әртүрлі жағдайларды болжамдауға
мүмкіндік береді.
Мысалы: атомдық ... ... ... ... ... заттардың
қорына байланысты әртүрлі жағдайларда, белгілі жердегі тұяқты жануарлардың
популяциясының өсу қарқынын анықтауға мүмкіндік береді.
Дегенмен, биологиялық зерттеулердің негізгісі бұрынғыдан ... ... Бұл ... бір - ... ... ұқсастықтарымен бірге,
айырмашылықтары да бар. Бақылау белгілі бір объектіні табиғи немесе ... алға ... ... сай ... танып білу, белгілі бір
факторлардың ғана ... ... ... Сондықтан бақылау кезінде
зерттеушінің өтіп ... ... ... әсер ету ... - ... ... жасанды жағдайда өткізілетін
объектіні зерттеудің ... ... ... зерттеуші белсенді
түрде объектіге өзгертілген факторлардың әсерін зерттеу және ... ... беру ... ... ... ... шектеу арқылы зерттеуді көздейді, және оны
бірнеше рет қайталауға да болады. Эксперимент құбылыстың мәнін терең түсіну
мен қатар, ол құбылысты ... ... ... ... ... сауатты өткізу, ғалымның ғылыми
экспериментін маңызын терең түсінуін және арнайы білімінің ... ... ... ... не ... ... ... объектісін және
болжамын нақты білуі керек; Қайталау тәжірибесі; бақылаудағы өсімдіктер ... ... ... ... тәжірибенің немесе бақылаудың
әдісін, сапалық және ... ... ... ... ... ... эксперименттің кемшіліктері сияқты ... ... ... іс - ... ... ... жүйелілікпен
жүргізіледі. Жақсы көрсеткіштерге жету ғалымның зерттеу жұмысын жұмысын
жүргізу барысындағы іс -әрекетінің жиынтығына, дұрыстығына ... ... ... ... сипаты:
1. Зерттеу жұмысының тақырыбын, мақсатын, міндеттерін дұрыс таңдап алу.
2.Болжамдарды тұжырымдау.
3.Зерттеу жұмысының барысын ... және оның ... ... ... үшін жабдықтарды дайындау мен жағдайлар жасау.
5.3ерттеу жұмысының практикалық ... ... және оның ... ... ... нәтижелерді өңдеп, таблицаларды, ... ... ... ... ... ... ... оның ғылыми
нақтылығын бағалау.
8.Қорытындысын ... ... ... өміршеңдігі мен шешуін таппаған
мәселелерді анықтау.
10.Зерттеу жұмысының қорытындысын ... ... ... ... ... ... ... жүмыс, ғылыми мақала түрінде)
Нағыз ғалымның көрсеткіші, қоғам өмірі мен табиғат құбылыстарына
аналитикалық жағынан қарап, ... ... Бұл ... ғалым, мәселелерді
шешу үшін өзіндік ойлауымен, практикалық және ... ... ... шеше ... ... ... тақырыбына арналған 2 сабақтың жоспарлануы.
1 Сабақ. Тіршіліктің негізгі крийтерийлері.
Сабақтың мақсаты.
Білімділік: ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерімен таныстыру.
Дамытушылық: Өсімдіктер, жануарлар, тәнтану пәндерінен алған білімдерін
дамыту.
Тәрбиелік: Тіршілік туралы ғылыми ... ... ... барысында мына мәселелер қамтылады:
1. Тіршілік дегеніміз не?
2. Органикалық дүниенің сан ... ... ... мәселелері.
4. Биология ғылымдарының салалары, басқа ғылымдармен байланысы.
5. ... ... ... ... ... ... Қазіргі
таңдағы биология ғылымдарының шешуге тиісті міндеттері.
6. Тірі ағзалардың негізгі қасиеттері (критерийлері).
- тірі ағзалардың жоғары деңгейден ... және оның ... зат ... тірі ... ... құрамының бірлігі;
- дискреттілік;
- тітіргенгіштік;
- ағзаның өсуі;
- көбею. Өзіне ұқсас ұрпақ қалдыру;
- даму;
- өзін-өзу реттеу
- тірі ағзалардың мекен ету ортасына бейімделуі.
7. ... ... ... Тірі ... ... ... және ... әдістері.
Сабақтың мақсаты.
Білімділік: Тірі материяның ұйымдасу деңгейлері және биологиялық
зерттеулердің әдістері туралы түсініктер қалыптастыру.
Дамытушылық: ... ... ... нақты мысалдар арқылы
анықтай білуге ... және ... ... ... ойлауын
қалыптастыру.
Тәрбиелік: Қазіргі биология ... ... ... құндылықпен қарауын ғалымдардың ашқан жаңалықтары мен
еңбектерінің негізінде оқушылардың бойында ... ... ... барысында мына мәселелер қамтылады:
1.Тіршіліктің молекулалық деңгейі;
2.Молекуладан жоғары деңгейі;
3.Жасушалық
4.Ұлпалық және мүшелік;
5.Ағзалық ... ... ... ... ... ... әдіс;
В) тарихи әдіс;
С) модельдеу әдісі;
Д) бақылау және эксперимент әдістері;
Е) шығармашылық, зерттеу жұмыстары туралы ... ... ... ... тақырыбын 2 сағатқа бөліп оқыту әдісі, оқушылардың ... ... ... ... пайдалануына және осы материалдарға
негіздеуіне мүмкіншілік береді.
Сондықтан «Кіріспе» тақырыбының ... ... ... ... ... қабылдауы үшін стратегиялық мәні зор.
Екі сабақты да мұғалім дәріс тәсілімен өтеді.
Сабақтың негізгі қорытындылары:
1.Қазіргі кездегі биология - тірі ... ... ... ... ... оның ... мен тіршілігін, дамуын
зерттейтін комплексті ғылым.
2.Тіршіліктің биологиялық көрінісінің ... ... ... ... сол арқылы тірі ағзалардың қасиеттері және
ерекшеліктері сипатталады.
3.Тіршіліктің негізгі ... ... ... ... ... және жоғары деңгейде ұйымдасуы, тірі ағзалардың
химиялық құрамының ... ... ... даму мен ... өзіне ұқсас ұрпақ қалдыруы, өзін-өзі реттеуге қаблеттілігі,
тіршілік ету ортасына бейімделуі.
4. Биологиялық зертеулердің мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... Тіршіліктің биологиялық көрінісінің негізгі қағидалары, ... ... ... ... ... ... кезде тіршіліктің келесі ... ... ... ... жасушалық, ұлпамүшелік, ағзалық, түрлік-
популяциялық, биоценотикалық, биогеоценотикалық, ... ... ... деңгейлерінің бір-бірімен тығыз байланыстылығы,
тірі ағзалардың бір-бірінен шығу тегін мезгейді, тірі ... ... ... табиғат туралы білімі, ғылыми дәлелдемелерді, биологиялық
зерттеу әдістерін ... ... ... ... ... ... ... эксперимент әдістері.
9. Жалпы биологиялық білім қазіргі қоғамда, өмірде үлкен практикалық
және теориялық маңызы бар.
Оқушыларға ... ... мен ... Тірі ... пен өлі табиғаттың химиялық құрамы бірдей немесе ұқсас
деген тұжырым бар. Бұл тұжырымды дәлелдеңіз немесе теріске шығарыңыз.
2. Биологиялық ... ... ... ... және ... ... айырмашылығы неде? Ағзаның өсуіне
қандай сыртқы жағдайлар жылдамдатып, баяулатады? Мысалдар келтіріңіздер.
4. Ағзадағы нақты бейімделу ... ... ... ма? ... Неге ... ... бірнеше критерийлерін қарастырады, біреумен
неге шектелмейді. (мысалы, тек зат алмасу ... ... ... ... ... ... ... Т.Л: Задания и упражнения. Пособие для поступающих в ... ... ... Д.К. и др. ... биология.М: Прсвящение.1973.
3. Бернал Дж. Возникновение жизни.М: Мир 1969
4. Боген Г.Современная биология М:Мир 1970.
5. Воронцов Н.Н.Сухорукова Л.Н.Эволюция органического мира:
Факультатив.Курс: ... ... для 9-10 кл. ... М: ... с.
6. Верзилин Н.М.Корсунская В.М. Общая методика преподавания биологии.М:
Просвещение,1976.
8. Дарвин Ч.Происхождение видов М: Сельхозгиз,1952
9. Грин Н.,Стаут У, ... Д, ... М: ... Заводский К.М. Вид и видообразования. Л. Наука 1968
11. Заводский К.М. Развитие эволюционной теории после Дарвина Л:Наука ... ... ... ... в ... . Под. Ред. В.И. ... ... Поланского М: Наука 1966
13. Касымбаева Л,Аманжолова. Тіршіліктану. Алматы. Рауан 1997
14. ... Н.Е, ... ... О.И. ... М: ... ... Корсунская. В.М Жалпы биология сабақтары. Алматы. Мектеп 1980
16. Кулев А.В. Общая биология. Санкт Петербург. Паритет 2001
17. Кемп П. Армс К. ... в ... Пер. с ... ... ... Комиссаров Б.Д. Метологические проблемы школьного биологического
образования. М: Просвещение. 1991. 159 с. 19. ... С.Г. ... ... ... ... С.Г., Захаров В.Б., В.Б.
21. Методика обучения разделу «Эволюция» в школьном курсе общей биологии.
Ярославль; ЯГПИ им. К:Д: ... ... ... ... для 10-11 кл. ... ... под ... М: Просвещение,1991
23. Общая биология: Учебник для 10-11 кл. Школ с ... ... под ред. А.О. ... М: ... ... ... А.И. Присхождение жизни на земле. М: Медицина, 1965
25. Под редакцией Беляева К., Керкиса Ю.Я. ... ... М: ... ... Ю.И. ... биология. Алматы. Мектеп. 1988
27. Северцов А.Н. ... ... ... ... М:
Издательство МГУ, 1967
28. Савременные проблемы эволюционной теории. Под ред. ... В.И. ... Ю.И. Л: ... 1967
29. Тимофеев-Ресовский Н.В. , Яблоков А.В. Микроэволюция. Серия «Биология».
М: Знание, 1974
30. Яблоков А.В., Юсупов А.Г. Эволюционное учение. М: ... ...
Похожие работы

Егіншілікке азаю тыңайтқыштарын қолдану жолдары 12 бет
Тіршіліктің пайда болуы 17 бет
Әлеуметтік экологияның қалыптасуы 21 бет
Маркетингтік ортаны Forever Living Products компания мысалы ретінде талдау 12 бет
Әлеуметтану білімінің тарихи қажеттілігі 11 бет
9 сынып химия пәні бойынша аймақтық компоненттердің мазмұнын анықтау 16 бет
Қазақстан Республикасының қазіргі уақытта білім берудің ұлттық үлгісі 65 бет
Экология ғылымының пайда болуы мен қалыптасу кезеңдері және қазіргі экологиялық білім беру маңыздылығы 43 бет
Әлемдік және отандық тәжірибеге сүйене отырып, 12 жылдық жалпы орта білім беруге көшудің негіздемесі 60 бет
Қазіргі мектеп тәжірибесіндегі топтық, ұжымдық оқыту түрлері 17 бет

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2721

^