Оқушы дарындылығын ашудағы мектептің ролі [ 68 бет ]


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АШУДАҒЫ МЕКТЕПТІҢ РОЛІ
ТУРАЛЫ ТЕОРИЯЛЫҚ АНЫҚТАУ 8

1.1 Дарындылық туралы жалпы түсінік 8
1.2 Дарынды балаларды педагогикалық- психологиялық диагностикалау 18
1.3 Оқушылардың дарындылық қабілетін ашудағы мектептің
ғылымы қоғамының рөлі 33
1.4 “Дарын" республикалық ғылыми-практикалық және Шығыс Қазақстан аймақтық “Дарын” орталықтары 40

2 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЖҰМЫСТАР 57
2.1 Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтауға арналған
әдістемелерге жалпы сипаттама 57
2.2 Сұрыпталып алынған әдістемелерге жалпы сипаттама 58
2.3 Зерттеу жұмысының эксперименттік базасына жалпы сипаттама 59
2.4 Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтау барысында жүргізілген диагностикалық жұмыстар 60

ҚОРЫТЫНДЫ 74

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 76

КІРІСПЕ

Қазіргі кездегі ел өміріндегі саяси-әлеуметтік, экономикалық және мәдени өзгерістер орта және жоғары мектепті демократияландыру мен гуманизациялау, білім беру жүйесінде жас ұрпақты оқыту мен тәрбиелеу сапасын көтеру, оларды еңбек пен қоғамдық өмірге даярлау мәселесінің көкейтестілігін көрсетіп отыр.
Осыған орай Қазақстан Республикасының “Білім беру” туралы Заңында, Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасының” жобасында, “Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005- 2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасында”, “Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың “Қазақстан халқына жолдауында” т.б. құжаттарда осы заманға сай білім беру жүйесін дамыту, кең ауқымды ойлай білетін тұлғаның рухани және салауатты өмір салты негізін қалыптастыру, тұлғаның дарындылық қасиеттерінің дамуы үшін жағдай жасау, интеллектісін байыту міндеттері көзделген. Қазір республикамызда білім саласында демократияландыру мен ізгілендіру жүріп жатқандықтан, соңғы кездерге дейінгі дағдарыстан шығудың баламалы жолдары көрсетілуде.
Сондай жаңа талпыныс, жаңа ашылған жолдың бірі – білім берудің жаңа жүйесінің жасалуы, соның ішінде ең өзекті мәселелердің бірі - дарынды балаларды оқыту, әрбір шәкірттің жеке дара ерекше қабілеттерін ілгері дамыту, дарындылығы анықталған оқушыны қабілетіне сай шығармашылықпен ойлай алатын азамат етіп қалыптастыруға жағдайлар жасау, дарынды балалармен жұмыс жасау аясында ғалымдар мен ізденімпаз ұстаздар ұжымын топтастыру. Осы мәселелер менің дипломдық жұмысымның тақырыбының өзектілігін айқындады.
Дарындылық мәселелері әлемдік және қазақстандық ғылымда көптеген ғалымдар мен психологтардың зерттеу тақырыбы болып келді. Бұл тақырыптың төңірегінде атақты философ пен ойшылдар: Cократ, Платон, Кант, Гегель, Дидро, Локк ойларын қозғаған болатын. Дарындылықтың психологиялық жақтарын Л.С. Выготский, С.Л. Рубинштейн, А.Н. Леонтьев, В.В. Давыдов, А.В. Петровский, А. Н. Савенков зерттеген. Қазіргі уақытта оқушылардың дарындылығын зерттеуде Н.С.Лейтес “Концепция возрастного подхода к феноменам интеллектуальной одаренности” атты тұжырымдамасын ұсынды.[18.2] Қазақстанда оқушылардың дарындылық мәселелері төңірегінде Н. А. Дарханов, Г.Ж. Ақылбаева, А.М. Бултычеева, Н.Н. Волошина, С.А. Филько, О. Копыленко, Л. Руденко, Л.М. Нарикбаева, Л, Г.К. Бажикенова, Д.Г. Ганелин, А.Г. Қазмагамбетов, О.Л. Медведковалар жұмыс жүргізіп жатыр. Батыс ғалымдарының ішінде дарындылық тақырыбына байланысты Ф.Гальтонның (Англия), Танненбаум Дж. Рензуллидің, Г.Мюллердің(АҚШ), В. Штерннің(Германия), Ф. Монкстың(Голландия), тб. еңбектері белгілі.
Қазіргі мектептің құрылымы мен білім беру мазмұнында болып жатқан бетбұрыстар оқу-тәрбие процесін жаңашаландыру талаптарын қояды. Мектеп оқушыларының дарындылығын анықтау мен дамытуға байланысты жарияланған отандық еңбектер мен зерттеулер жоқтың қасы. Аталмыш тақырыпқа байланысты қазақ тілінде жарық көрген әдебиет мүлдем жоқ деп айтуға болады. Осы мәселелер менің зерттеу жұмысымның тақырыбын айқындауға әкеп соқтырды.
Дипломдық жұмысымның басты мақсаты – оқушылардың дарындылық қабілеттерін ашуда мектептің ролін теориялық және практикалық тұрғыдан негіздеу.
Осы мақсатқа орай келесі міндеттер туындады:
- дарындылық ұғымына теориялық жағынан талдау жасау;
- жеке тұлға психологиясын жан-жақты саралау;
- оқушы дарындылығын анықтауда педагогикалық-психологиялық диагностикалаудың жолдарын айқындау;
- мектеп қабырғасында дарынды балалармен жүргізілетін жұмыс түрлерін қарастыру;
- мектептегі ғылыми қоғамдардың ролін көрсету;

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:


1 Айтбаева А. "Дарынды бала" мәселелері /А. Айтбаева // Ұлағат.- 2005. - N 3. - Б. 90-93
2 Аманжолова Ж. Дарынды балалармен жұмыс/ Ж. Аманжолова // Бастауыш мектеп.- 2005. - N 1. - Б. 27
3 Әбдірашитқызы А Дарынды оқушыларды даярлау жолдары/ А.Әбдірашитқызы // Ұлағат.- 2007. - N 6. - Б.17-22.
4 Әбілмәжін Н. Дарынды оқушымен жұмыс ерекшеліктері/ Н.Әбілмәжін //Педагогический мир.- 2005. - N 4. - Б. 8.
5 Әлмағанбетова Ұ. Е. Дарынды оқушының шығармашылық инициативасын дамыту / Ұ. Е. Әлмағанбетова// Педагогика.- 2007. - N 2. - Б. 2-6.
6 Байғабұлова А. Оқушылардың дарындылық қабілетін ашудағы мектептің ғылыми қоғамының ролі/ А .Байғабұлова // Дарын. – 2004. – N 4.- Б.83-85.
7 Байжұманова Б., Ашимбаева А. Қабілет ұғымына теориялық талдау/ Байжұманова Б., Ашимбаева А // Ізденіс. Гуманитарлық ғылымдар сериясы.- 2005. - N 2. - Б. 199-201
8 Боранбаева С.И., Молдакаримова А.Н. Педагогикалық шеберлікті жетілдіру арқылы оқушы дарындылығын зерттеу және дамыту/ Боранбаева С.И., Молдакаримова А.Н // Дарын.- 2001.-N1.- Б.59-73
9 Даумов Н.Ғ. Дарынды балалармен жеке жұмыстарды ұйымдастыру//
Дарын. – 2004. – N 3.- Б. 59-67.
10. Егімбаева А. Дарынды балалармен жұмыс түрлері /Егімбаева А // Қазақстан мектебі.- 2007. - N 3. - Б. 18-20.
11 Еремкин Е. Школа одаренности. Тайна рождения гениев.- Москва: АиФ Принт, 2003.- 333 с.
12 Жексенбаева Ү. Жеке тұлға дарындылығы/ Жексенбаева Ү // Қазақстан мектебі.- 2005. - N1. - Б. 41-44
13 Жұмашев Қ. Дарынды тану және оқыту мәселелері// Қазақстан мектебі.- 2002.-N1-2.-Б.23-2
14 Кленин В.М., Шушенькова Л.И. Первые итоги работы лицея по развитию одаренности детей/ Кленин В.М., Шушенькова Л.И // Педагогический вестник ВКО.- 2001. - N1. - С. 57-58
15 Көшкентаева М. Педагогикалық-психологиялық диагностикалау жолдары, әдістері// Мектеп директоры=Директор школы.- 2004. - N5.-Б. 9-18
16 Кречмер Э. Гениальные люди / Пер. с нем. Г.Б.Ноткина. - СПб.: Академический проект, 1999.- 303 с.: ил.
17 Кудияр Г. Теоретические и прикладные аспекты выявления интеллектуально одаренных детей // Ұлт тағылымы.- 2006. - N 2. - С. 101-105
18 Кузнецова С.В. Развитие одаренности учащихся начальных классов в педагогическом процессе школы.- Караганда: Б. и., 2004.- 24 с.
19 Кулетова А.М. Бастауыш сыныптағы дарындылық қабілеттерін анықтау/ Кулетова А.М //Вестник Павлодарского университета.- 2005. – N 4.
20 Қожамқұлқызы Ж. Дарындылыққа барар жол// Биология және салауаттылық негізі.- 2005.- N1.- Б. 15-16
21 Қоңырбаева К. Дарынды балаларды оқыту мәселелері: Дарынды, талантты балаларды оқыту мәселелері жайында/ Қоңырбаева К. // Қазақстан мектебі.- 2000.-N 3.-Б.17-1
22 Қуатбеков Е. Н. Мектепті ғылыми тұрғыдан басқару//Дарын.- 2005. - N 6. - Б. 6-12
23 Құрманбаева М. Дарынды оқушылармен жұмыс/ Құрманбаева М. // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде.- 2006. - N 2. - Б. 26-3
24 Ландау Э.Одаренность требует мужества: Психологическое сопровождение одаренного ребенка.- М.: Academіa, 2002.- 143 с.
25 Лейтес Н.С. Возрастная одаренность школьников: Учеб. пособ. для студ. пед. вузов.- М.: Академия, 2000.- 320 с.
26 Мүрсәлімова М. Дарынды балалармен жұмыс/ Мүрсәлімова М. // Қазақстан мектебі.- 2004. - N6. - Б. 34-36
27 Нұркенова Ж. Дарындылықты дамыту жолдары / . Нұркенова Ж // Еңбекке үйрету=Трудовое обучение.- 2006 .- N 2-3 . - Б. 28-29
28 Одаренность// Педагогический мир.- 2003. - N 8. - С.2; 8
29 Одаренные дети: выявление – обучение - развитие: Специальный выпуск// Начальная школа.- 2000.-N3.-С.3-79
30 Павлова С. Методика выявления одаренности и творческой направленности детей/ Павлова С. // Прикладная психология и психоанализ.- 2000.-N2.-С.29-33
31 Панов В. (доктор психологическ наук). Одаренность-что она есть и как с ней быть?// Семья и школа.- 2000.-N12.-С.10-12
32 Психология индивидуальных различий / Под ред.Ю.Б.Гиппенрейтер и Я.Романова.- М.: ЧеРо, 2000.- 776 с.: ил.-(Хрестоматия по психологии)
33 Сағатбеков М. Жас гимназияның жарқын істері// Қазақстан мектебі.- 2004. - N6 - Б. 17-20.
34 Сәрсенбаева Қ. Дарынды дамыту-ұстаз парызы/ Сәрсенбаева Қ. // Сыныптағы тәрбие.- 2004. - N 3. - Б. 8-9
35 Сәрсенбаева Қ. Дарынды және қабілетті оқушыларға білім беру жүйесін жетілдірудің әдістемелік негіздері//Сыныптағы тәрбие.- 2004. - N 4. - Б. 3-5
36. Тоқбергенова М. Дарынды оқушымен жұмыс [Мәтін] /Тоқбергенова М. //Қазақстан мұғалімі.- 2007. - 3 сәуір. - Б. 6.
37 Түсіпова К.Т. Дарынды балалармен жұмыс жүргізудегі басқаруды жетілдіру// Дарын.- 2001.-N5.-Б.81-88
38 Утебаев Б. Дарынды балалармен жұмыс жүйесі/ Утебаев Б. // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде.- 2006. - N 6. - Б. 36-42
39 Шаронова Н.Б. Формирование дивергентного мышления учащихся как основа развития одаренности/ Шаронова Н.Б // Педагогический вестник ВКО.- 2001. - N1. - С. 59-63
40 Шевченко В. Ростки таланта: [Одаренность в контексте непрерывного многоуровнего образования"] // Казахстанская правда.- 2002.-1 июня.-С.8

      
      МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АШУДАҒЫ МЕКТЕПТІҢ РОЛІ
ТУРАЛЫ ... ... ... ... ... ... ... балаларды педагогикалық- психологиялық ... ... ... ... ашудағы мектептің
ғылымы ... ... ... ... ғылыми-практикалық және Шығыс Қазақстан
аймақтық ... ... ... ... ... ... ... ЖҰМЫСТАР
57
2.1 Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтауға арналған
әдістемелерге ... ... ... ... ... жалпы ... ... ... эксперименттік базасына жалпы сипаттама
59
2.4 Оқушылардың дарындылық ... ... ... ... ... ... кездегі ел өміріндегі саяси-әлеуметтік, экономикалық және
мәдени өзгерістер орта және ... ... ... ... ... беру ... жас ... оқыту мен тәрбиелеу
сапасын ... ... ... пен ... ... ... ... көрсетіп отыр.
Осыған орай Қазақстан Республикасының “Білім беру” туралы ... ... 2015 ... ... ... ... дамыту
тұжырымдамасының” жобасында, “Қазақстан Республикасында білім ... 2005- 2010 ... ... ... ... Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың “Қазақстан халқына
жолдауында” т.б. құжаттарда осы заманға сай ... беру ... ... ... ... ... ... рухани және салауатты өмір салты
негізін қалыптастыру, ... ... ... ... үшін ... интеллектісін байыту міндеттері көзделген. Қазір ... ... ... мен ... ... ... кездерге дейінгі дағдарыстан шығудың баламалы жолдары көрсетілуде.
Сондай жаңа ... жаңа ... ... бірі – ... ... ... ... соның ішінде ең өзекті мәселелердің бірі - дарынды
балаларды оқыту, ... ... жеке дара ... ... ... дарындылығы анықталған оқушыны қабілетіне сай шығармашылықпен ойлай
алатын азамат етіп қалыптастыруға жағдайлар ... ... ... ... ... ... мен ізденімпаз ұстаздар ұжымын топтастыру. Осы
мәселелер менің дипломдық жұмысымның ... ... ... ... әлемдік және қазақстандық ғылымда көптеген
ғалымдар мен психологтардың зерттеу тақырыбы болып келді. Бұл ... ... ... пен ... ... ... Кант, Гегель,
Дидро, Локк ойларын қозғаған болатын. ... ... Л.С. ... С.Л. ... А.Н. ... В.В. ... Петровский, А. Н. Савенков зерттеген. Қазіргі уақытта оқушылардың
дарындылығын зерттеуде ... ... ... ... ... интеллектуальной одаренности” атты тұжырымдамасын ұсынды.[18.2]
Қазақстанда оқушылардың дарындылық мәселелері төңірегінде Н. А. Дарханов,
Г.Ж. ... А.М. ... Н.Н. ... С.А. ... О. ... Руденко, Л.М. Нарикбаева, Л, Г.К. ... Д.Г. ... ... О.Л. Медведковалар жұмыс жүргізіп жатыр. Батыс ғалымдарының
ішінде дарындылық тақырыбына байланысты Ф.Гальтонның ... ... ... ... В. Штерннің(Германия), ... тб. ... ... ... ... мен білім беру мазмұнында болып жатқан
бетбұрыстар оқу-тәрбие процесін жаңашаландыру талаптарын қояды. Мектеп
оқушыларының ... ... мен ... байланысты жарияланған
отандық еңбектер мен зерттеулер жоқтың қасы. Аталмыш тақырыпқа ... ... ... ... ... ... жоқ деп ... болады. Осы
мәселелер менің зерттеу жұмысымның тақырыбын айқындауға әкеп соқтырды.
Дипломдық жұмысымның басты ...... ... ... ... ... ... және практикалық тұрғыдан
негіздеу.
Осы мақсатқа орай келесі міндеттер туындады:
- дарындылық ұғымына теориялық жағынан ... ... жеке ... ... ... саралау;
- оқушы дарындылығын анықтауда педагогикалық-психологиялық
диагностикалаудың жолдарын айқындау;
- мектеп қабырғасында дарынды балалармен жүргізілетін жұмыс
түрлерін ... ... ... ... ролін көрсету;
- “Дарын” республикалық ғылыми-практикалық және Шығыс
Қазақстан аймақтық ғылыми-практикалық ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жүйесін
дамытудың жолдарын айқындап беру.
Зерттеу жұмысымның эксперименттік базасы ретінде Шығыс Қазақстан
облысының аймақтық ғылыми-практикалық «Дарын» орталығы ... ... жазу ... ... ... 2006-2007 жылдарда дарынды
оқушылармен жүргізген жұмыстарымен таныстым. ... ... ... ... ... ... ауылы, Халық Мұғалімі Құмаш ... орта ... ... жұмыcымның түсініктеме-терминологиялық аппараты келесі
ұғымдардан тұрады: “дарындылық”, “қабілеттілік”, ... ... ... ... ... ... ... күтілетін нәтижелер :
Дипломдық жұмыстың теориялық ... ... ... ... ... және “Педагогика” пәндерінде
қолдануға болады. Зерттеуде дарынды оқушылармен жүргізілетін жұмыс түрлері
практикалық ... ... Осы ... ... ... анықтау мен дамытуда қолдануға ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін педагогикалық
коллективтерде әдістемелік нұсқау ретінде көмекші құрал бола алады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жеке ... ... интеллектуалдық дамуы, жеке ... ... ... дамыту ” сияқты өзекті мәселелерді іске
асыру үшін бүгінгі таңда, дарынды балалардың қабілеттерін ... ... ... беру үшін ... әр ... ... мектеп тәжірибесіне енгізілуде.
Қазіргі уақытта адамның интеллектуалды және шығармашылық қуаты
қоғамның экономикалық және әлеуметтік дамуының ... ... ... ... ... ... заманғы тенденциялары білім ... жаңа ... ... отыр - ... оқушы бағдарын өзгерту, дарынды
және талантты балаларға, білім беру ... ... ... ... ... айрықша ынта білдіру.
Біздің елімізде білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың ... бірі - ... ... мен ... ... баға жетпес
ұлттық игілігі және негізгі интеллектуалды, шығармашылық әлеуеті ретінде
қарап, оларды жан-жақты қолдау және ... ... ... ... ... ... ... мен принциптері түрліше болғанымен, барлығына айқын бір ғана нәрсе:
қоғам мүддесі дарынды балалар мен ... ... және ... ... ... ... талап етеді. Дарыны жоғары балаларды
оқытуда олардың өз ... ... ... мен ... ... толық іске асыра алатындай жағдай жасалуы қажет. Интеллектуалдық
өндіріс экономикалық ... ... ... бірі. Халықтың
интеллектуалды әлеуетінің маңыздылығын аумақтық, демографиялық және басқа
да фактілермен салыстырғанда ... жеке ... ... ... ...... орны ... материалдық, саяси,
моральдық шығын әкеледі.
Осындай жағдайда маңызды басымдылық - ... ... ал ... маңызды қуаты ретінде оның интеллектуалды қабілеттері
есептеледі.
Демек, қазірдің өзінде кез ... ... ... ... ұлттық
игілік ретінде қарап, олардың ерекше әлеуметтік құқығы ескерілуі керек.
Мамандардың айтуынша, дарынды ... ... саны ... ... ... бірнеше есе аз. Дарынды балалар арнайы ... ... ... басты назарында болуы қажет, өйткені өмір сүру
жағдайын жақсарту және ұлттық гүлденуіне деген үлкен үміт ... ... ... ... ... ... ерте бастаса, дамыту
тиімділігі соншалықты көп болады.
1 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АШУДАҒЫ МЕКТЕПТІҢ РОЛІ
ТУРАЛЫ ТЕОРИЯЛЫҚ АНЫҚТАУ
1. ... ... ... ... деген сөз психологияда күнделікті ... ... тар ... ... Ал ... ... қабілеті - адамның
нышандарынан, білім, ептілік және дағдылары бойынша өлшенеді.
Жеке адамның ... ... ... адамның қабілеттер
сапасы, көлемі бойынша, олардың үйлесімділігінің өзіндік ерекшелігі, даму
дәрежесі бойынша бөлінеді. Дарын мәселесі арнайы ... ... ... - XIX ғасырда Ф.Гальтон ұсынған адамдағы өзгешеліктердің
эксперименттік және ... ... ... ... ... адамның негізінде жеке даралық сипат ... ... ... ... ... ми ... ... өзгешеліктері және т.б.
Дарын мәселесіне терең ... ... ... ... ... бойынша нышан - дарын дамуының қандайда бір алғы шартын құратын
адамның анатомиялық-физиологиялық және функционалдық ... ... ... ... әртүрлі дарынның болуы мүмкін, бірақ
олардың бірі басқаларға қарағанда ... ... ... жағынан бірнеше
әртүрлі адамдарда бір ғана дарындылық байқалуы ... ... ... ... өзара өзгешеленеді.
Дарынды анықтаудың біршама сенімді, дұрыс жолы - бұл ... оның ... ... ... ... іс-әрекеттің
орындалу нәтижесі өз алдына қандайда бір жеке қабілетті ... ... ... ... тән ... үйлесімділігімен анықталады.
Қабілеттің қалыптасуының психологиялық жағдайларына талдау ... ... ... қарастыру - кеңес психологиясының ... ... ... ... ... ... ... етеді. Оның
айтуы бойынша дарындылықтың жалпы теориясы "...нақты фактілер мен жеке
заңдылықтарды зерттеу бойынша ... ... ... жасалуы қажет".
“Дарындылық - бір немесе бірнеше іс-әрекеттерді нәтижелі орындауға
қатысы бар жеке даралық психологиялық ерекшелік және ... бар ... және ... ... бұл ... мен ... жеңіл
әрі тез меңгерумен түсіндіруге болады”,- деп жазады. Дарындылық бұл дамудың
нәтижесі, ал нышан - ... ... ... туа ... ... ... Дарынды реалды зерттеуші оны туа және
жүре пайда болған "қоспалық" ... ... ... ... және ол үшін ... ... бар адам үшін де, ... (жүре пайда болған)
жасырын болуы мүмкін.
Б.М.Тешювтың ғылыми ... ... В.Д. ... және ... ең ... жеке даралық айырмашылықтарға
көңіл бөлу керек деді.
Егер қабілетті жеке адамның және индивидтің құрылымдарының бірі
ретінде ... ... ... ең болмағанда зерттеудің үш ... ... ... ... және ... деңгейлер.
С.Л. Рубинштейннің ойы бойынша дарынның дамуы спираль бойынша
жүзеге асады: қандайда бір ... ... ... ... ... қабілеттің ары қарай едәуір жоғары деңгейде дамуы үшін жаңа
мүмкіншіліктерді ашады. ... ... ... ... ... анықталады, ол өзіндегі бар мүмкіншіліктің
таралуын қамтамасыз етеді".
С.Л.Рубинштейн дарындылықтың құрамының, ... ... ... да бір ... орындауға адамды жарамды ететін әрбір
қабілеттің құрамына, үнемі әрекеттің бірқатар операциялары немесе тәсілдері
енеді, кейін солар ... ... ... асады.
С.Л.Рубинштейн дарын құрылымының негізгі екі компонентін көрсетеді:
1)"операциялы" - іс-әрекетті жүзеге асыратын әрекет тәсілдері;
2)"ядро" - анализ және ... ... ... ... реттеуші психикалық процестер.
Б.Г.Ананьев еңбектерінде дарындылық - жеке ... ... ... ... және жеке ... ... ... жеке адамның жалпы құрылымының қандай да бір бөлігі
ретінде қарастырылады.
Н.С.Лейтес ... ... ... келе, олар еңбекке
тартымдылығымен өзгешеленетін және ... ... ... нағыз
кішкентай еңбекқорлар болып табылады, - деп көрсетеді. Бұл тұжырым маңызды
ереже жасауға итермелейді. Еңбекке бейімділік - ... ... ... ... ... көрсеткеніндей таным функцияларының
жеке даралық типтік ... өте ... ... ... -
вербалды және вербалды емес болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... мәні физиологиялық деңгейде
түсіндіріледі: олардың қалыптасуының "релевантты" табиғи негізі ... ... ... ... ... тән типі болып табылады. Ол XVIII
ғ. И.Канттың жазып кеткен ойына толық келісе отырып "... адам өзінің ... ... ... және ... ... - кез-келген мүмкіндіктегі
мақсаттар үшін құрал болып ... Бұл ... өз ... ... ... ... ретінде) өзінің табиғи нышандары мен қабілеттерін пайдаланбай
қалдырмауға, '"шірітіп" жібермеуге міндетті. Олар күндердің күнінде ... ... ... - деп ... ... адам мен жануарларға
ортақ қасиетін жартышарлы дифференциациясының көмегімен, ... ... ... Д.Векслер тестінің ... ... емес ... ... функциялардың жүзеге асуына "қызмет жасай"
алады.
М.А.Матова, З.Г.Гуровская зерттеулері ... 9-10 ... ... ... ... да ... емес функцияның
басым күштілігімен, ... ес және ... ... мен
эмоционалдылығымен, сөйлеудің локализациясының оң жарты шарлар типіне ... ... көру ... ... ... ... ... жене оның табиғи алғы шарттарын
комплексті зерттеу жөне оның оқу әрекетіндегі ... ... ... ... ... ... ... білімді меңгеру деңгейінде және үйренудің нәтижесінде көрінетін
жалпы ... ... ... естің негізгі мөні туралы айтады.
Мәліметті мағыналы көшірумен байланысты мнемикалық қабілеттер ... ... ... ... ... ... балалардың дамуындағы жас
ерекшеліктерге көп көңіл ... ... жеке ... жас
ерекшеліктеріне тән қабілеттердің дамуының алғы шарттары - жеке даралық
қабілеттердің дамып өсуінің негізі, - деп ... ... ... Бұл ... ... (1986) ... 6 және 14-16 ... жас және жеке даралық ... ... ... ... ... ... адамзат іс-әрекетінің негізгі үш түрі ... ... ... (Б.Г.Ананьев). Бұларға қосымша қабілет
классификациясын ... ... ... ... түрлерінің дамуын қамтамасыз ететін ең
негізгі фактор - іс әрекет, олай болса ... ... ... ... белсендіре отырып, творчестволық қабілетті дамытуға болатындығы
дәлелдене ... ... ... ... ... ... еңбек
қабілеттілігі жатады. Қабілеттер - іс-әрекетте көрінетін және ... ... ... ... ... жеке ... психологиялық
ерекшелігі. Қабілетке білімді, ептілікті және дағдыны меңгеру процесінің
жылдамдығы, тереңдігі, жеңілдігі және мықтылығы ... ... ... ... мен ... әкеп ... Зерттеулер бойынша қабілет - өмірлік
қалыптасу, олардың дамуы жеке даралық өмір барысында жүреді, ал ... - ... ... қалыптастырады.
Әрбір адам бала кезден өмірде үлкен жетістікке жетуді армандайды.
Көпшілігі ерте кезден бастап белгілі бір іс-әрекетке қабілеттілік байқатады
(сурет ... ... өлең ... ... бір ... ... ойнайды,
мүсін салады). Бірақ, бұл қабілеттілікті қалыптастырып, жүйелі дамытып
отырмаса, ол ... жас ... ... ... жойыла бастайды, жас
жеткіншектің болашақ кәсіби өміріне бағыт-бағдар бере алмайды.
Қазіргі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... арнайы қабілеттілік, білімділік, шығармашылық арқылы ғана жетуге
болады. Сондықтан ата-аналардың, ... ... жаңа ... жеке қабілеттілігін, бейімділігін анықтау және оны дамыту, соның
негізінде олардың ... ... беру тұр. Осы ... ... ... жеке тұлғаның дарындылығын дер кезінде анықтап, оны
қолдап отыру қажеттілігі дәлелдеуді қажет етпейді.
Бүгінгі таңда дарынды ... ... ... қатысты
философиялық, психологиялық, ... ... ... Бұл ... түп ... ... ... жатқаны да
белгілі.
Адамның психикалық ерекшеліктері жөніндегі идеялар, оның ішінде
қабілеттілік ... ... ... ... грек ... ... ... дәуірі ғалымдарының және алдыңғы қатарлы әр ... озық ... ... ... пен ... туралы құнды пікірлер ерте грек
философтарының еңбектеріңде көптеп кездеседі. ... адам ... ... ... ... білуге, ұғынуға өте қиын мәселелердің
бірі болғандықтан, жекелеген адамдардың табиғи ерекшелігі мен оларда ... ... ... құдіреті күшті құдайдың жарылқағаны деп
есептеген. Платонның пікірінше, ақын ... ... ... ... емес, құдайдың құдіретінен, оның белгілеуінен [12].
Ерте кезде, XIV ғасырда қабілеттілік, дарындылық тек ... ғана ... деп ... ... қызметкерлеріне, әскери
адамдарға, ғалымдарға қатысты дарындылық қабілетін жат ... ... ойды ... ... әрекет жасағандар да болды. Аристотель көркемөнер
туындысының интеллектуалдық іс-әрекетпен ... ... ... грек ... ... Құдайдың құдіретінен дей келе,
оны дамытуда білім мен ... ... ... ... ... ... ... дарындылық табиғатын танып білу мәселесімен
испандық дәрігер Хуан ... ... Ол ... ... қайта
өрлеуінің болашағы мемлекеттік қызметке аса дарынды ... ... ... Оның ... негізгі мақсаты адамдардың жеке басындағы
қабілеттілікті анықтай отырып, болашақта ... ... ... ... ... Бұл ... саралау (дифференциалды) психологияның негізін
қалады деуге болады.
X. Уартенің пікірінше, ... адам ... ... оның ... ... мен ... қажет. Ол таланттылық мәселесімен
айналысатын мемлекеттік жүйе құру ... ... ... және ... ... ... үшін арнайы жұмыс жүргізу
керектігі, сондай-ақ ... ... ... мен білімі өте жоғары ұлы адамдар
жүргізу керек деп есептейді.
Қабілеттілік – адамның өз бейімділігі арқылы, ... ... ... қалыптасатын қасиет. Қабілеттің дамуының табиғи негізін
құрайтын нышандардың жинағы – дарындылық [9.14].
Қабілеттілік пен дарындылық мәселесі - Орта Азия мен ... да ... ... Араб сөз бостандығының ... ... ... ... Ибн ... ... және т.б
философия, логика, химия, астрономия, география, медицина, психология
ғылымдарымен ... жас ... ... мәселелеріне көп еңбектер
арнаған. Мысалы, Әл-Фараби "Бақытқа жету трактаты" еңбегінде этикалық
мәселелермен ... адам ... ... ... ... озық әдіс-
тәсілдерді қолдану жолдарына көңіл бөледі.
Ғылымдағы педагогика мен ... ... ... ... мен қабілеттілігі жөніндегі ғылыми зерттеулер жүргізіле
бастады. Қабілеттілік ілімі жөніндегі алғашқы зерттеулер ағылшын психологы
Френсис Гальтон (XIX ғ.) ... ... Ол ... жеке ... ... зерттеген. Ол өзінің "Таланттың тұқымқуалаушылығы оның
заңдылығы мен шығу тегі" еңбегінде ... шығу ... ... ... ... ... белгіледі:
- өте жоғары қабілеттілігі болмаса, ешбір адам ... ... ... ... ие бола ... өте ... ... бар адамдардың тек аз бөлігі ғана
қоғамда
жоғары дәрежеге, атаққа, ... ие бола ... ... ... де қабілетті адамдардың өмірін бақылай
келе кез келген деңгейдегі қабілеттілікте «тұқымқуалаушылық - негізгі шарт»
деген қорытындыға келеді.
Ф.Гальтоннан ... ... ... және психологі Э.Мейман (XIX - XX
г.ғ.) дарыңдылық мәселесін зерттеуді теориялық тұрғыда жалғастырып, сонын
негізінде "дарындылық ... ... ... ... ... ... дарындылық пен кейіннен игерілген дарындылықты бірлікте қарауға
тырысты. Э.Мейман ... ... ... оқу ... дарындылықтың дамуына әсерін, дарындылық, қабілеттілік,
жетістікке жетушілік арасалмағын қарастырды.
XX ғасырдың бірінші ... ... ... В.Штерн адамның жеке
басы ерекшелігін зерттеп , жеке бас ... ... ... ... ... ... қарастырып, оқушылардың ақыл-ой қабілетін
анықтауға арналған "қабілеттілік коэффициентін" көрсетті. В.Штерн ... ... ... ... ... қабілеттілігі - өз
ойын саналы түрде жаңа талаптарға қарай бағыттайтын, жаңа ... ... ... ... жалпы ақыл-ой қабілеттілігі". ... ... деп жаңа ... әр ... ... әр ... тез ... алатын адамды айтуға болады.
XIX ғасырда қазақ халық ағартушылары да ... ... ... ... дамыту мәселелерін көтере бастады. Ағартушы Ы.Алтынсарин
"Табиғи ақыл өзін қоршағанды ғана ... ала ... оны ... ... де танып білуге мүмкіндік жасайтын тек қана ... озық ... ) ... ",- ... ... ... жеке тұлға тәрбиесіндегі білім мен
тәрбиенің шешуші рөлі көрсетілген. Оның жалпы қазақ ... ... ... ... ... "Қырғыз-қайсақтар табиғатынан ақыл-
ойы жүйріктігімен, таңқаларлық көрегеншектілігімен ерекшеленеді".
Ш.Уәлиханов тәрбиеге ... ... бере ... адам қабілетінің дамуына оның
табиғи бейімділігінің мәні зор екендігін алға тартады.
Құнанбаев Абай адамды қоршаған орта - ... бір ... ... ... адам ... ... ... сыйы - туылғаннан бастап
білуге, түсінуге деген ұмтылысы деп есептейді. Бірақ, бала өсе келе ... ... ... ... Ақын ... ойы мен санасы еңбек ... ... ... деп тұжырымдайды: "Кей қасиет туа бітеді, ал
кейбірі еңбек арқылы қалыптасады ".
Сонымен қазақ ағартушылары қабілеттіліктің туа ... ... ... ... адам ... ... білім мен тәрбиенің,
еңбектің, қоршаған ортаның зор ықпалының бар екенін айтады.
Дарындылық теориясының негізі кешегі ... ... ... тапқан. Л.Выготский, Б.Ананьев, В.Крутецкий, Н.Лейтес,
В.Тегловтардың психологиялық тұжырымдары дарындылыққа интегралдық ... ... ... ... ... ... ... адам қабілеттілігінің
құрылымдық бөліктерін анықтауға мүмкіндік берді.
Дарындылық мәселесін ... ... көп ... ... ... олар ... бір ... келе қойған жоқ.
Сондықтан біз баланың дарындылық деп, оны өз ... ... ... ... ... деңгейінің жоғарылығы мен аса ерекше
байқалатын шығармашылық ... ... деп ... ... "сый" ... ... сөзден шыққан, дамудың
қолайлы ішкі алғышарттарын ... Бұл ... ... ... ... берілген: "Дарындылық - белгілі бір іс-
әрекет саласында ерекше ... ... адам ... ... ... ... "қабілеттілік" ұғымына өте жақын.
Дарындылық пен қабілеттілік ... ... ... 40-50
жылдарында психолог Б.Тепловтың еңбектерінде ... ... ... ... бір ... ... ... асыруда
қабілеттіліктің бір ғана түрі жеткіліксіз, сондықтан бірнеше түрлерінің
жиынтығы қажет болады. Белгілі бір іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ерекше сапалық жиынтығын дарындылық дейді
ғалым.
В.Крутецкий өзінің ... ... ... ... "Егер қабілеттілік деген ұғымды жеке психикалық
қасиеттер деп түсінсек, онда ... ... ... ерекше
қабілеттерінің жиынтығының бірлігі деуге болады" деп тұжырымдайды. Сонымен
қатар "дарындылық" қабілеттіліктің жоғарғы деңгейін белгілейді.
Дарындылық ... ... ... ... ... да ... кетейік.
Шығармашылық - өзінің жаңашылдығымен, өзгешелігімен ерекшеленетін
өнім алуға мүмкіндік жасайтын жеке түлғаның ... ... мен ... ... болуы.
Талант - қабілеттіліктің жоғарғы деңгейі. Ол суретшінің,
өнертапқыштың, ғалымның және кез ... істі ... ... ... өзге де ... ... ... түпнұсқалылығымен
ерекшеленетін еңбектерінің болуымен сипатталады.
Данышпандық - қоғам өмірінде тарихи маңызы бар, шығармашылықпен
сипатталатын дарындылықтың жоғарғы ... ... адам өз ... жаңа ... ... бұл ... жеке адамдық қасиеттер өзара бір-бірімен тығыз
байланыста пайдаланылады.
1.2 Дарынды балаларды педагогикалық- психологиялық диагностикалау
Дарынды оқушылардың шығармашылық ... ... ... әр ... ... ... ... академик В. Монахов
технологиясы, М.М. Жанпейісованың оқытудың модельді технологиясы, В. Н.
Дьяченконың ... ... ... Ж.А. Қараевтың білім беру ... ... ... ... оқу ... үрдісін түгелдей
терең дараландырып жаңаша білім алуына, өздігінен іздену сезімін ояту
дарындылықпен ... жол ... ... ... атап ... Жаңа ... құндылығы: жоғары деңгейлі тапсырмаларды
орындау арқылы дарынды баланы таңдауға мүмкіндік береді.
Бүгінгі күн талабы – ... ... ... ... ... балаларды анықтау, қолдау, оқыту процесін
жүйелеу болса, осы күрделі міндетті шешу үшін Республика ... ... ... ... арналған мектептерді қолдау және дамыту”
туралы ... ... ... 24 ... 1998 жылғы 256-шы бұйрығымен
республикалық ғылыми-тәжірибелік “Дарын” орталығы құрылған еді, ... ... ... беру бөлімінде, мектептерде құрылып бағдарлы
жұмыс істей бастады.
Осыдан бірнеше ... ... ... ... ... ... анықтау, олармен жұмыс істеу тың тақырып еді. ... ... ... бұл ... шара өз нәтижесін бере бастады.
- Ең бастысы – бала мектеп қабырғасында жүріп өзіне деген ... ... ... сезініп, көруде;
- Дарынды балаларды шығармашылық жұмысқа ... ... ... Бала ... ... үшін ... ... жаңа мазмұн беріліп, озық
технологиялар енгізіле бастады;
- Дарынды балаларға ... ... ... ... шығармашылық қабілеттерін іске асыруда қамқорлық
көрсетіліп, жағдай туғызылды.
Ұстаз болу ... да әрі қиын ... , оның ... жас ... ... ... ерекше құбылысты, дарындылықты тани білу, дұрыс
бағыт-бағдар бере білу екі есе қиын. Ұстаз деген мәртебелі атқа ие ... ... адам ... ... ... ... келгенде қателіктер
жіберуі мүмкін.
Дарындылық – ең алдымен сана мен ... ... ... Ол
өзіне танымдылық, ерік-жігерлік, жеке дамулық ерекшеліктерді біріктіреді.
Сондықтан табиғаттың бұл дара құбылысын тани білу тек ... ... ... ортамен тығыз байланыста, ерекшеліктерін екшеуде жас
мөлшері, қабылдау деңгейі ... ... ... ... ... дарындылық деген дегеніміз – үш байланыстың
үйлесімділігі: ... ... ... және ... жетудегі
ынталылық.. Осы үш қасиеттің біреуі ... адам ... ... ... ... адам ... нәтижеге жете
алмайды. Нәтижеге жетем деген ынтасы болмаса нәтиже де болмайды. ... ... ... ... ... адам тек ... ... Адам сүйіспеншілік, жанымен қалап істеген ісін үнемі дамытып
отырады. Бала өз қалаумен бастаған ісін жетілдірсе, ... ...... яғни ... баламен жұмыс істеуде алдымен нәтижеге
жету ынтасын қалыптастыру, ... ... ... үйрету өте
маңызды.
Дарындылықты анықтау үшін әртүрлі деректерді, бақылау, ... ... ... әдістерін қолдануға болады. Дарынды
балаларды анықтау үшін пән мұғалімдері балаларды ... ... әр ... ... ... ... ата-анасымен әңгімелесу,
жолдастарымен әңгімелесу арқылы, тест, тренинг қорытындысына ... пән ... ... ... ... ... карта жүргізіп, осы картаны ... ... ... ... ... ... ... есте сақтау
қабілеті, логикалық ойлауы, интеллектуалдығы, ... ... ... Осы ... жұмыстары қабілетті және дарынды
оқушыларды іріктеп топтастыруға ықпалын тигізеді. Мысалы, шығармашылық
жұмыс бейімділігін ... үшін ... ... ... болады. Тест
көмегімен оқушының әлеуметтік жағдайынан бастап шығармашылық бейімділігін
де ... ... ... ... оқушылар дарындылығын, ізденімін тудыруда мектептің
ролі өте зор.
Дарынды балалармен жұмыс жүйесіндегі негізгі тұлға – ... ... ... ... оның ... алғаш байқаушы, дамытушы.
Балаға білімін тереңдетуде, өз ... ... ... ақыл ... көмектеседі, көп жағдайда оқушының болашақ кәсіптік тағдыры
мұғалімге байланысты деуге болады.
Қазіргі кезде ... ... ... , ... ... ... беріліп отырғанына қарамастан мұғалімдерді дарынды балалармен жұмыс
істеуге дайындау мәселелері қарастырылмаған. ... ... ... ... аз, ... жоқ деуге болады. Ғылыми ... өте аз. ... әр ... ... анықтау, дамыту,
зерттеуде өз көзқарастары қалыптасқан.
Зерттеу нәтижесі көрсеткендей ... ... ... тән кейбір педагогикалық-психологиялық жағдайлар:
- мұғалімдер дарынды балалардың ішкі дүниесіне ... ... ... кей ... дарынды баланы жақтырмайды, себебі ол мұғалім
беделіне қауіп төндіреді;
- олардың ерекшеліктерін, диагностикалау әдістерін ... ... ... ... ... дарынды балаларға көңіл аударғанымен, ... ... ... ... ... ... ... қолданады.
Дүние жүзілік тәжірибе көрсеткендей арнайы дайындықтан өткен
мұғалімдер дарынды ... ... ... құра біледі, өз бетімен
жұмыс істеуге баулитын, ... ... ... ... мен ... стандартты емес шешімдерін таба білуге баулитын
әдістер ... ... ... материалдарды іріктеу, оқытудың әдіс-
тәсілдерін таңдауда сабақ міндетін ашуда, даралап ... ... ... тиімді ұйымдастыра біледі. Еліміздің экономикалық
әлеуметтік дамуы үшін ... ... ... ... ... дарынды балалармен жұмыс істеуі үшін арнайы дайындықтан өтуі,
өз ... ... ... керектігі заман талабы. Дарынды балалармен
жұмыс істейтін мұғалімдерге қойылатын педагогикалық-психологиялық ... ... ... ... ... ... ... істеу заман талабы екенін түсінуі;
- балаға деген сүйіспеншілік, ерекше ... ... ... ... ... ... ... жоғары көрсеткішке жетуге ұмтылуы.
2) Дарындылық - педагогикалық-психологиялық процесс туралы ... өз ... ... ... ... ... ... тұтас педагогикалық процесс туралы білімінің болуы;
- дарынды бала ұғымының білінуі;
- жеке тұлға туралы, оның шығармашылығы, оны дамыту жолдары ... ... ... Жаңа ... ... меңгеруі.
- кластағы педагогикалық-психологиялық процесті диагностикалау әдістерін
білуі;
- дарынды балаларға арналған қосымша бағдарламалар ... ... , ... ... ... ... ... ізденіске және зерттеуге
есептер мен тапсырмалар таңдай білуі;
- жаңа оқу технологияларын қолдана білуі;
- оқушылармен ... ... ... ... құра ... ... ... оқытудың нәтижесін бағалай білуі, қорытынды жасау,
қорытындыға сәйкес шешім шығара білуі;
- дарынды балалармен қосымша сабақ өткізе ... ... ... жұмыс істеуге дайын мұғалімнің бойынан
табылуға тиіс қасиеттер осы ... оның іске ... ... ... ... ... ... мұғалімнің өз пәні бойынша білім
мемлекеттік стандарт деңгейінде ғана, оқу процесін репродуктивті
деңгейде ... ... ... диагностикалауда тек
үлгерімін ғана көрсете алады. ... ... ... ... Орташа деңгей – пәнін тек мемлекеттік стандарт көлемінде біледі.
Оқыту тәсілі – оқулықтан тереңдемеген деңгейде. ... ... ... ... ... ғана ... Дарынды балаларда диагностикалау жұмысын жүргізбейді.
Дарынды баламен арнайы жұмыс жүргізбейді.
3) Ортадан жоғары деңгей – ... және ... ... ... оқушыны мектеп олимпиадаларына шығара алады, кейбір
кеңестер бере алады.
4) Жоғары деңгейде – оқу-тәрбие процесін ... ... ... ... ... ... ... кейбір
психологиялық әдістерді қолданып дарындылықты ... ... ... ... біледі, ата-анасымен байланыс
жасайды. Бірақ арнайы дайындығы ... ... ... ... ... ... қиналады.
5) Өте жоғары деңгей. Мұғалім оқу-тәрбие процесін ... ... ... Оқу процесінде оқушылар арасында әр түрлі
формада танымдық қызметін ұйымдастырады. ... ... ... ... ... ... біледі.
Дарынды балалармен арнайы жұмыс жүргізіледі. Қосымша бағдарлама
жасақтап, шығармашылығын ... ... ... ... Онда дарынды баланың ... ... ... ... ... конкурсқа, олимпиадаға
қатысуына жетелейді. Баланың ата-анасымен жұмыс ... ... ... ... дарынды баламен жұмыс істейтің
мұғалімге дайындық көрсеткіштерін білу ... өз ... ... ... беру болады. Психологиялық-педагогикалық талаптар
мұғалім ... ... ... және ... ... ғылыми
тұрғыда құруына негіз болады деп ойлаймын.
Қазіргі заманда көптеген мемлекеттерде дарынды балаларға әлеуметтік
және психологиялық-педагогикалық көмек көрсету үшін ... ... ... ... ... 1996 жылы ... Н.Ә. Назарбаевтың
нұсқауы бойынша "Дарын" Мемлекеттік стратегиялық бағдарлама іске енді. Сол
бағдарламалардың барысында ... ... ... ... ... ... жатыр.
Белгілі психолог Н.С. Лейтес көптеген жылдар бойы дарынды балаларды
зерттей отырып, баланың басқалардан ... — ой ... ... оның ... жаңа хабар, жаңа білімді алуға үнемі ... ... ... Ол өз ... ақыл-ой қабілетінің
дамуына әсер етуші танымдық қажеттілік екендігін анықтады.
Бүгінгі уақыт талабы – ... ... мен ... ... ... ... ... ұстаз еңбегі оның қанша жыл өмір сүріп, қанша
шәкірт тәрбиелегенімен бағаланбайды, бәрінең ... жас ... ... ... салумен бағаланады. Шәкірттеріміздің ішкі сырын ... ... ... ... ... және білім құмарлық талап-
жігерлерін жетілдіруіміз қажет. Себебі адамгершілігі мол, ... ... - ... ... ... Бірақ бағдарламалар ... ... ... кеңдігі ұстазға жаңа парыз жүктеп отыр.
Ол - ... ... Оны жеке ... жан-жақты дамытудың ғасырлар
тереңінен жинақ-талған дөстүрді жалғастыру деп түсінген жөн. Ұстаз алдында
отырған оқушыларды дарынды, орташа деңгейдегі оқушы, ... ... ... үш ... ... ... Бұл - қабілеттің әр ... ... ... ... ... ... ол - ... белсенділігі, талдай білетіндігі, өз ойын
дәлелдермен қорғау шеберлігі жоғары дамыған оқушы. Ал, ең ... ... ... ... ... зерттеулерге қарағанда, дарынды, талантты
балалардың биохимиялық, электрлік белсенділігі жоғары келеді. Олардың миы
қабылдаған мәліметтерді ... ... ... ... – бала ... мен ... ... байланысты қалыптасқан қасиет. Ол отбасы,
жолдастары, айналасына байланысты әрқилы қалыптасады. Осы орайда балалардың
да ... ... ... ... негізінде игерілетінін естен
шығармаған жөн. Жеткіншек бойында ... ... ... ... ... ... жаңаша көзқарастың қалыптасуына ортаның әсері зор.
«Балапан ұядан не ... ... соны ... демекші, отбасында жақсы
түсінік қалыптаспаса ешқандай да ұстаздың тәрбиесі көмектесе алмайды. Бала
5-9 жас аралығында ... де ... Онын ... ... ... ... ... білуге талпынуы ескерусіз қалмаған жөн. Біздің
елемеуіміздің салдарынан баланың зардап шегуі ықтимал. ... ... жаза ... ... ... және бұл өкінішке орай, жоғарғы
сыныптарда кездеседі.
Дарынды балалардың жас және ... ... ... ... дарындылығын айқындау, олардың қарым-қатынастарын, ойлау және
логикалық қабілеттерін ... ... ... ... кезде қазіргі заманын талабына сай, ... ... ... айқындалады. Практикалық қажеттілікке сай ғылымның әлі де
болса жетіспегені байқалады. ... ... ... дарынды балаларды
айқындау мәселесінде қарама-қайшылық пайда болды. ... орай ... ерте ... ... ... ... ... туып отыр.
Дарындылық - адамның ой-өрісінің деңгейі мен өзіндік іс-әрекетінің
ерекше өрістеуіне себепкер болатын, адамның жан-жақты дамуының қайнар көзі,
арнаулы ... ... ... ... ... ... ... сүйенсек, «дарындылық» деген адамның (баланың) оның
өз қатарындағы адамға (балаға) ... ... ... ... ... ... ... жоғары нәтижеге жеткізсе, дарындылық
акыл-ой кызметінің ең жоғарғы дәрежесімен сипатталады. Әрбір ... ... бар да, ал ... дарынды бала талантты болмауы мүмкін.
Талантты, ... ... ... оқу ... оқытқанда ғана олар
қоғамға пайдасын тигізе алады.
Енді дарындылықты диагностикалау мен ерекшеліктері туралы сөз қозғап
көрелік. ... ... ... ... ... ақыл-ойлы, шығармашыл әлеуетін өсіру қажет,
дарынды балаларды ... ... ... бар. ... деңгейлік
тапсырмалар беру, модуль жасату, олимпиадалар, жарыстар, конкурстарға жиі
қатыстыру. Сонда баланың жасырын, тіпті тым ... ... ... ... туады. Ол үшін ұстаз оқушының ой - өрісін ... ... ... ... тырысқан жөн.
Оқушы қабілеттерін дамыту, талантты балалардың талабын ұшқырлау
максатында ашылып, ... ... ... жаңа ... ... гимназия сияқты
мектептерді заман талабы өмірге келтірді. Бұл мектептерде ... ... ... ... жасалған арнайы
бағдарламамен оқытылады. Жалпы білім беретін мектептерге карағанда жаңа
үлгідегі мектептерде пәндер көбірек, ... ... ... ... мүмкіндігі де мол.
Дамыта оқыту ерекше ахуал, мұғаліммен оқушы арасындағы ерекше қарым-
қатынас. Мұғалім - бұл ... ... ... ... қоюшы, бақылаушы,
бағалаушы емес, танымдық іс-әрекетті ұйымдастыратын ұжымдық ... Тек ... ... ғана бала ... ... ... ... ұғымының психологиялық анықтамысы - жаңару процесі, яғни жаңаның
өмірге келіп, ... ... ... ... ... Барлық табиғат
құбылыстары сияқты бала психикасы да ... ... ... дамып,
өзгеріп, бір денгейден екінші деңгейге өтіп ... ... ... даму ... 3 ... күш пен 3 түрлі фактордың
қатысатындығын дәлелдейді [19.45]. Олар:
1) ... ... - ... ... туа біткен және өмір сүру ... ... ... мүшелерінің, оның барлық ... ... ... бала организмінің орта мен ... ... ... - бала өмір сүретін орта, алдымен адамдардың ортасы. Бұл, сондай-
ақ, баламен қарым-қатынас жасайтын адамдардың ... ... ... бейнелері, олардың мүдделері мен пікірлері, істері мен сөздері,
талаптары мен дағдылары, ... ... бала өсіп ... ... ... ... өз ... даму процесіне әсер ететін үшінші күш болып саналады. Оқитын пән
қандай да ... ... ... ... ... қанша жоғары
болмасын, егер мұғалім баланың сөз ... ... ... ... іс пен еңбекте баланың әрекетке қатынасуы күткен нәтиже бермейді.
Баланың ағза ... ... мен жеке адам ... ... ... ... асады. Баланың даму процесі, оның ... де ... ... азамат ретінде қалыптасуы осы үш фактордың
қатысуымен қамтамасыз ... Ең ... осы ... ... да бір кемеліне келген болса да, басқа ... ... ... ете ... ... іс осы үш ... ... өзара әрекет етуінде.
Оқыта отырып дамыту мәселесіне арналған зерттеулер дәстүрлі оқытуға
өзгерістер енгізуге ықпалын тигізді. Ол ... ... ... ... т.б. ... үрдістерін дамытып қана қоймай баланың әр түрлі
әрекеттердің субъектісі ... ... ... ... ... ... ... - дәстүрлі оқытуға балама жүйе. Оның нәтижесінде әр
окушының өзін-өзі өзгертуші субьект ... ... ... соған
оқыту барысында лайықты жағдайлар жасалады. Дамыта оқытуда баланың
ізденушілік-зерттеушілік әрекетін ... ... ... ... Ол
үшін бала өзінің бұған дейінгі білетін ... ... ... шешуге жеткіліксіз екендігін сезетіндей ахуалға түсуі керек. Содан
барып оның білім алуға деген ынта-ықыласы артады, білім алуга әрекеттенеді.
Сабақ мұндай жағдайда ... үш ... ... тұратын болады:
1) оқу мақсаттарының қойылуы;
2) оны шешу жолдарын бірлесе қарастыру;
3) шешімнің дұрыстығын дәлелдеу.
Шығармашылық қабілет әр ... ... әуел ... ... ... - ... оның ... жасырынып жатқан мүмкіндікті ашып
көрсету. Шығармашылық - ... ... ... Адам ... сөйлей
бастаған кезінен бастап, бүгінгі күнге дейін ... ... ... Бұған бүкіл халық және жеке адамның ... ... Тек ... қана ... ... ... деңгейде болмасын
адамға өмірдің мәнін түсінуге, бағытын сезінуге ... ... ... жас және ... ерекшеліктерін есепке алып, уақытында
дарындылығын айқындау, олардың ... ... және ... ... ... ... ... қолға алынып,
зерттеліп жатыр. Бүгінгі таңда біршама жұмыстар жасалды [5.23].
Ақыл-ой жұмысына әрқашанда әзір ... ... ... ... ... санасып жатпай, қажымай-талмай
еңбектену - дарынды балалардың ... ... ... ... ... ... ... бола алады. Мәселен,
тест пен сызба жұмыстарын ... ... ... ... ... ... Сонда ол өз деңгейінде дамып жетіледі. Дарынды окушыларды
анықтаудың ендігі бір жолы – ... пен ... ... және
проблемалық сұрақтар қою. Сабақты бастамас бұрын мақсатын анықтау немесе
қорытындылау үшін күрделі сұрақтар қоя ... ... ... ... ... ... барысында немесе ашық сабақ кезінде «Ой қозғау»
кестесімен жұмыс істеген жөн. Оның екі түрі көп ... ... ... ... ... қате ... ... не ұнады?
Қойылған бағамен келісесің бе?
Сендердін тілектерің? ... ... ... 1.1 ... сабақ үстінде не түсінгенін сараптау кестесі.
|Маған |Мен үшін |Мен ... ... ... ... ... | ... | | | ... ... диалектикалық көзқарасын, дүниетанымын қалыптастырып,
дамыту үшін зор ... ... ... ... өте ... Ол әр мәселені шешуге талаптанып, табандылық көрсетеді. Тек қана
мәтіндегі негізгі ойды анықтай білумен шектеліп ... ... ... ... ... ... ... ашуға;
- мәтінді мазмұндауға;
- интеллектуалды ойындарға қатысуға;
- жұппен және топпен жұмыс ... ... ... мысалдары мен себептерін анықтауға;
- тапсырмалар әзірлетуге.
Шығармашылық ізденістер жасап, өмір талабына сай еңбектеніп жүрген
ұстаздар оқушының қабілет ерекшеліктерін тез ... ... ... ... ... ... анықтап көрелік:
- өте белсенді;
- танып білуге деген құштарлығы жоғары;
- есте сақтау қабілеті жоғары;
- сөз қоры ... ... қоя ... ... жеңе ... ... турашыл;
- өздігінен ізденіс жасай алады;
- олимпиадаларға қатысады;
- эссе, әңгіме, мақала жаза ... ... кең, ... ... ... ... сұрыптап ала алады;
- конференцияларға қатысады.
Дарындылығы анықталған соң, оларды бірнеше топқа бөліп, ... ... ... жөн.
Бірінші топқа танымдылық, эмоциялық қабілеттері дамыған.
Екінші топқа әлі де болса өз мүмкіндіктерін көрсете алмай жүргендер.
Үшінші ... ... ... ... ... ... топқа өте дарынды оқушылар.
Бесінші топқа өз шығармасын ұсына алатын оқушылар (суретші, ақын,
т,б.)
Алтыншы топқа рухани демі жоғары ... ... ... ... ... өз ... ... істей алатын оқушылар.
Осыдан барып бәрін ... ... ... ... санын
шығарамыз.
Оқушылардың шығармашылық жұмысын ұйымдастыру барысы төрт
кезеңнен тұрады:
1) ... ... ... ... бастамас бұрын, жұмыстың
негізгі ... ... ... білу керек. Шығармашылық ізденіс
мақсаты: сабақта алған білімін тереңдете отырып, берілген ... ... ... ... ол ... ... кеңейтеді, білімін
тереңдетеді, көзқарасын дамытады;
2) белгілі пән бойынша нақты тақырыпта ... ... ... ... ... ... байланысты әдебиеттерді
пайдалануды, ... ... ... ... ... ... бұл ... оқушылар өз қалауы бойынша белгілі тақырыпқа реферат,
баяндама дайындап, қосымша шолу жасауды үйренеді, өз
бетімен жұмыс істеуге дағдыланады;
4) ... ... ... ... ... ... ... оны теориялық жағынан қорғауға дайындалады.
Кесте 1.2 Дарынды балармен жұмыс істеудің мерзімдік жоспары
|Атқарылатын ... |әр ... ... ... ... ... |оку жылы |оқу жылы |оку жылы |
|Дарынды оқушыларды | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | |
| | | | | ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... "Дарын" | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... жоспарын жасау | | | | |
| | | | | |
| | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | |
| | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... | | | ... ... | | | | ... шығу | | | | ... ... | | | | ... кітапханасын | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... істейтін ұстаздардың есінде болатын дерек,
адамның жас кезеңін 12 сатыға ... ... ... жаңа ... бала 1 ... 10 ... ... емшек жасындағы бала 10 күннен 1 жасқа дейін;
3) ерте балалық шақ;
4) бірінші балалық ... ... ... ... жеткіншек шақ;
7) жасөспірімдік шақ;
8) кәмелеттік жастың бірінші кезеңі;
9) ... ... ... ... ... ... ... ұзақ жасау.
Қорыта келе, дарындылық қабілетті анықтауға ерекше мүмкіндіктер
туады. Сондықтан да ... ... жан ... ... ... қызмет істейік.
1.3 Оқушылардың дарындылық қабілетін ашудағы мектептің ғылыми
қоғамының ... мен ... ... оқушы шығармашылығын ... ... ... ... ... қашан да қабілетті адамдарға
мұқтаж болып ... ... ... сайын күрделене түсуде. Түр сипаты мүлдем
бөлек жаңа дәуір туып ... Сол ... сай ... ... ... адам ... ... Қазіргі кезде мамандық атаулының ... ... ... ... ой ... мол ... ... етеді және өзін қоршаған түрлі жағдайларға тез икемделіп
қана қоймай, ... ... ... ... бұра білу
қабілеттілігіне икемдейді. Осыған орай – ХХI ғасыр ... ... жаңа ... сай ... ... ... жұмыстарын жандандыру
– үлкен міндет. Ғылыми қоғамның атқаратын жұмыстары ... ... ... немесе өнердің бір саласының тереңдетіп оқыту ... ... мен ... ... дамытуына зор ықпал
етеді [6.15].
Жасөспірімдерге ғылым мен техниканың немесе өнердің бір ... ... ... танымдық белсенділіктері мен шығармашылық
қабілеттерін дамытуға ықпал ету үшін мектептерде ОҒҚ ... ... ... ... Оқушылардың ғылыми қоғамының мақсаты мен міндеттері
төмендегідей болады.
Бүгінгі таңдағы шәкірттер – ішкі сырын жасырын ұстап, оны ... ... ... ... Бұны ... ... ... байқап жүрміз. Сол
себепті дарынды оқушының білімге, оқуға қызығушылығын ... ол ... ... ... болуы қажет. Білім мен тәрбие бере отырып жеке
тұлғаны қалыптастыру қажеттілігі туындайды. Сондықтан ОҒҚ ... ... ... ... ... ғасырлар бойы
қалыптасқан ұлттық дәсітүрмен ұштастыра білетін ... ... ... ... ... және ... ... жұмыс
істей білу қабілетін дарыту;
- оқушының өздік ізденісіне бағыт беру;
- ғылыми негізде шығармашылық жұмысқа ... ... ... ... және дамыту, ғылыми ізденудің
әдістерін ... ... ... жеке ... ... ... ... негізгі міндеттер: оқушылардың әр түрлі ғылымға деген
құштарлығын арттыру;
- олардың бойына ғылыми және ... ... ... білу ... ... өз бетімен білімін көтеретін, өз ... ... ... ... ... ... ... қоғамға пайдалы жеке тұлға дайындау;
- оқушылардың шығармашылық қабілетін анықтау, соны ... ... ... ... ... бағыт беру.
Негізгі бағыттар:
- оқушының жеке дамуын бақылау, оның ... ... ... ... ... жасау;
- оқушының ынтасы, қабілетін зерттеу, бағдар беру;
- ұлттық санасын қалыптастыра отырып, өз ойын ... ... ... ... ... ... ... бағыт беру.
Негізгі қағидалар:
- үздіксіз тәрбие негізі - ұлттық тәлім-тәрбие;
- ... ... пен ... ... тәрбиелеу;
- білім беру, жан-жақты дамыту, тәрбиелеудің ... ... жеке ... ... ... ... тәрбие.
Оқушылардың ғылыми қоғамы дарынды жастардың ғылымға деген
қызығушылығын дамытып, ғылыми ... ... ... ... ... ғылыми қоғамы - бұл ғылыми ... ... ... жеке белгілі бір ғылым саласында өз ... ... өз ... ... ... ... жастардың
ерікті шығармашылық бірлестігі. Оған осы қоғамда ... ... ... және мұғалімдер мүше болады. Оның жоғары ұйымы жылына бір рет
шығарылатын ... ... ... болып есептеледі. Сессияда қоғамның
бір оқу жылындағы міндеттері айқындалып, нәтижелері шығарылады, ... ... және ... ... ... ... жұмыс жоспары,
секция жетекшілері бекітіледі. Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... бекітілген жоспар
бойынша аптасына кемінде бір рет ... ... ... ... өткізіледі. Ал
қорытынды сабақтарға ғалымдарды қатыстырады, қатыстыра отырып конференция
түрінде өткізеді. Қазылар алқасы ең үздік ... ... ... ... жоба ... ұсынады, ғылыми қоғамның мүшелері жыл бойы
ғылыми жетекші басшылығымен таңдап, алған тақырып бойынша ғылыми-іздену
жұмыстарын жүргізеді. Сонымен бірге ... ... ... ... түрде қатысып, білімі мен танымын кеңейтіп, басқа секция жұмыстарын
көріп тәжірибе алмасады.
Сондай-ақ қоғамның ... ... өз ... ... ... сессияда, конференцияда есеп беруге міндетті.
- Оқушылардың ғылыми-қоғамы білім беру мекемелерінде ... ... ... девизі, дәстүрі болады.
- Оқушылардың ғылыми-қоғамы өз құрамына жеке секциялар, ғылыми
үйірмелер, клубтарды енгізе алады.
- Оқушылардың ғылыми-қоғамы өз ... ... ... ... ... ... ... қоғамы қызметін ... ... ... іске ... ... ... ... мақсаты - оқушылардың ғылыми зерттеуге
қызығушылығын қалыптастыру, шығармашылық қабілеттерін дамыту, ... ... ... ... ... ... көрегендікке,
шығармашылыққа баулып әр жақты дамыған тұлға тәрбиелеу болып табылады.
Оқушылардың ғылыми қоғамының белсенді ... ... ... талантты балаларды табуға, олардың бар мүмкіндіктерін
шығармашылық сипаттағы пайдалы, ... ... ... және ... ... үрдісінің деңгейін көтеруге игі ықпал ... ... көз ... ... ... ... ... істеуі оларға
өмірлік жөне рухани мөдениетін дамытуға, мамандық тандауына көмектеседі.
Ғылым жолына түскен ... ... ... ... жол ... ... жетекші ұстаздардың жұмыстары ғылыми тұрғыда
төмендегідей көрсетілген бағытта ұйымдастырылады.
Оқушылардың ғылыми-шығармашылықтарына байланысты психологиялық әсерлер:
- “Сенің қолыңнан бәрі де ... Сен ... Тек ... ... ... деп баланың еркін сенімін ұялату;
- оқушының кішкентай жетістігін, шығармашылыққа ұмтылысының өзін ... ... ... ... ... мұғалімнің құптарлық
көзқарасы[6.27].
Ғылыми зерттеу жұмыстары жолындағы оқушы мен мұғалімнің бірлескен
қызметі мынадай принципте құрылу керек:
1) ... пен ... ... қатынас;
2) сыйластық, сенім, мейірбандық;
3) оқушының еңбегіндегі жетістіктер мен жекелеген ерекшеліктерін ... жеке дара ... ... ... ... құрудағы басты мақсат – оқушылардың ғылыми
реттеуге қызығушылығын қалыптастыру, шығармашылық қабілеттерін таныту және
дамыту, ... ... ... ... ... шығармашылық
сипаттағы жеке тұлғаларды тәрбиелеу.
Психолог дарынды баланың дамуында үлкен рөл атқарады.
Психолог мамандарға қойылатын талаптар:
- психолог әр уақытта ... ... ... ... ... ... көзі бола ... керек;
- психолог - топтықөзара жұмыстардың белсенді мүшесі болуы керек;
- психолог - топта, балалар алдында өз сезімін ашық ... ... ... ... - өз ... ... жақсы білуі керек.
Ресей білім беру академиясының академигі Е.В.Бондаревскаяның жеке
тұлғаға бағытталған технологиясы мына ... ... іс - ... ... сипат;
- баланың жеке дербес дамуына қолдау көрсету;
- баланың өз бетінше ... ... ... ... үшін ... ... ойы бойынша, бұл технологиямен жұмыс істеуде
психологтарға төмендегідей ... ... ... ... ... шығармашылыққа деген құнды қарым-қатынас;
- ізгі педагогикалық көзқарас;
- балалар экологиясына, олардың ішкі рухани және физиологиялық
саулықтарына ... ... ... ... ... және пәндік дамуындағы білім беру ортасын
құру;
- жеке мәндік бағыт бере ... оқу ... ... ... ... жеке ... дамуына бағытталған әр ... ... ... әр баланың жеке дербес дамуына көмек көрсету.
Осы талаптарға сүйеніп, неғұрлым баланың ... мен ... ... ... ... ... оны ... ашуға мүмкіндік туады.
Осы орайда америкалық ғалымдар: "Бала бостандығы ерекше касиеттерді ... ... ... ... оның "өзгелер сияқты" болып қалып
қоюы мүмкін", - деген.
Психолог - түрлі әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... ... балалар үйі, қосымша білім ... ... ... ... ... ... ... ересек адамдармен) тәрбие, оқыту, білім беру, даму, қалыптастыру
жұмыстарын ұйымдастырушы маман.
Білім, іскерлік дағдыларды ... ... ... бір объектісі
- дарынды балалармен жұмысындағы мақсаты - бала мүмкіндігінің барынша
көрініс беруі мен дамуына ... ету және ... ... көмек
пен қолдау көрсету. Дарындылық дара және қайталанбас, сондықтан әр баланың,
жеке тұлғаның ... мен ... ... ... ... ... жеке ... керек.
Жеке тұлға - жоғарғы дәрежеде кіріктірілген үнемі оқу, ... ... ... жүйе ... ... ... бірі - ... балаларға білім берудің вариативтік мазмұнын
және тұлғаға бағытталған технология негізінде жүзеге асыру.
Жеке ... ... ... әр ... ... сәйкес бағытгалған оқу мен ... ... ... бала іс-әрекетін ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... ... беру мазмұнын, әр
түрлі оқыту құралдарын қарастырады: бұл ... әр ... ... ... дер кезінде көмек көрсету мақсатына сүйенуге болады.
К.Роджерс ... ... ... баланың жеке тұлғалық дамуына
көмектесу керек" деп санайды.
Психолог дарынды балалардың жеке-дербес қабілеттерін ... ... ... ... алуы ... процесс барысында педагог-психолог балаға деген толық сенімін
көрсете білуі керек;
- педагог-психолог әр баланың білімге ... ішкі ... ... ... ... ... жалпы, жасырын, ашық түрлерін анықтау;
- психолог мәлімет жинақтап, күрделі мәселесі бар ... бала ... ... ... ... ... ... бар балалардың ата-аналарымен кездесу (баланың өмір сүру
және даму жағдайлары жөнінде мәлімет жинақтау); мәселелерді шешуге ... ... ... ата-аналардың жағымды ықпалын арттыру; мұғаліммен
кездесу.
Балалар ... ... және ... ... жағдайын жасау
мүмкіндігін бірігіп талқылау.
Сонымен бірге психолог консультациялық-әдістемелік жұмыс жүргізу
керек:
1) ... ... ... ... ... кіші педагогикалық кеңес ашуы ... ... ... ... ... ... ... біріккен
іс-әрекетін ойластыру, мұғалім мен оқушы қарым-қатынасының мәселелерін
шешудің жолдарын қарастыру).
Кәсіби бағдарлау жұмыс төмендегідей ... ... ... ... ... бойынша әр баламен жеке әңгіме
жүргізу (кәсіби бейімділікті анықтау);
2) сынып жетекшісімен жұмыс, әр ... ... ... туралы хабарлау, қорытынды ... ... ... және ... ... ... ... білу, келесі
жұмыстарды жоспарлау.
Түрлі типтегі дарынды балалардың нәтижелі ... ... ... бірі - ... ... типінің сапалы
ерекшелігіне неғұрлым ... ... және оның ... ... заңдылықтарын ескеретін арнайы әдістерге ... ... ... ... ... кіші ... ... топ арқылы
жүргізіледі. Бұл әдістер арқылы қарым-қатынастағы, әлеуметтік бейімделудегі
өзін-өзі түсінудегі (өзін-өзі ... ... ... идентификация,
әлеуметгік кеңістіктегі бағдарлама) қиындықтар шешіледі.
Сонымен қатар, педагог-психолог дарынды бала тұлғасының социуммен
қарым-қатынасын ... бала ... ... жағдайының
ерекшеліктерін анықтауды ең алдымен интериндивидті (басқаларға бағытталған)
тұлға қасиеттерін қолдау тобы, эмпатия, ... және ... ... ... дамыту мен түзетуді құрастырады.
Негізінен бала дарындылығы мәселелерін тәжірибелік зерттеулерінің
жалпы талдануы, басты бағыттағы белгілі ... ... ... ... ... ... ... бала дарындылығын
дамытудың мәселелерін ... ... ... кажетсінеді.
Психологиялық ерекшеліктерді анықтайтын тест әдістемелер мен арнайы
бағдарламалардың ... ... ... ... кешенінің құрылуының жеткіліксіздігі; ғылыми зерттеулер
нәтижелерінің кең өріс алмауы; ... ... ... жасайтын оқу
мекемелеріне қаржылық және ұйымдастырушылық қолдаудың жеткіліксіздігі үнемі
назарда болуы тиіс.
Мамаңдар, педагогтар, ... ... мен ... ... ... ... ... берілген саладағы зерттеулер мен
тәжірибелік жұмыста ортақ талпынысты қажет ететіні ... ... ... ... және Шығыс Қазақстан
аймақтық “Дарын” орталықтары
Мемлекет басқарудағы экономика, ғылым, мәдениет, өнер салаларында
орын ... ... ... ... ... ... - білім
берудің ұлттық моделін құрудағы басым бағыттардың бірі.
"Дарынды балаларға ... ... ... және ... ... ... (1996ж ) ... Қаулысы Қазақстандағы аса
қабілетті балалар және жасөспірімдермен қарқынды ... ... ... болып отыр. Осы Қаулыны жүзеге асыру мақсатында ... ... 1998 ... 24 ... № 256 ... ... ғылым министрлігі жанында жаңа ғылыми-құрылымдағы білім беру мекемесі
республикада дарынды балалармен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... "Дарын" - балалардың
дарындылығын анықтау мен дамытуды жетілдіруге бағытталған, жан-жақты ғылыми-
құрылымдық білім беру мекемесі. ... ... ... мақсаттары
мен міндеттері:
- Қазақстан Республикасының зерделі әлеуетін ... ... ... балаларды анықтау мен іріктеу, оқыту мен дамыту және де
оларға қолдау көрсету ... ... ... ... ... ... ... ауқымындағы
халықаралық жұмыс тәжірибесін, әрекеттестікті кеңейту;
- дарынды ... мен ... ... және ... ... ... ... Республикалық ғылыми-практикалық "Дарын"
орталығының бөлімшесі болып табылады. Ұйымдастыру-бақылау, кадрлар және
құжаттармен ... ету ... ... ... арқылы дарынды балалармен жұмыс істейтін әр
түрлі мамандықтар бойынша біліктілігі аса жоғары ... ... ... ... ... ... ... өсуін
қадағалайды және өзін-өзі жетілдіруге ғылыми жұмыстармен айналысуға жағдай
жасайды. Қызмет мекеменің ... ... ... ... ... ... - орталықтың барлық бөлімдерінің бірқалыпты
жұмысы, еңбек ... мен оның ... ... ... мен ... мен ... ... мерзіміне және
уақытына сәйкес сапалы орындалуын бақылау.
Қызметтің негізгі міндеттері:
- "Дарын" РҒПО-ын құжаттық және ... ... ... ... бағдарлама, жоспар, жобаларын жасауға қатысу;
- орталықтың басқа ұйымдармен және мекемелермен өзара әрекеттестігін
үйлестіру;
- қызметкерлерді тұрмыстық-әлеуметтік, ... ... ... ... қамтамасыз ету жұмыстарын шешу;
- әлеуметтік қамтамасыздандыру ұйымдарына ... ... және ... ақы ... ... әкімшілік қызметі мамандарды таңдау, оларды орналастыру, еңбек
тәртібі және оның ... ... ... ... ... қызметі де бар. Ақпарат-
басылымдық ... ... ... ... орталығының
бөлімшесі болып табылады. Қызметтің негізгі ... - ... ... ... ... ... және дамыту туралы мемлекеттік
бағдарламаны жүзеге асыру.
Қызметтің бағыттары:
- "Дарын" РҒПО-да дарынды балаларды іздеу, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
- "Дарын" республикалық сырттай мектебіне қабылдау тапсырмаларын,
дарынды балалармен жұмыс жасайтын мекемелерге ғылыми-әдістемелік ... ... ... олимпиадалармен жарыстарды өткізу үшін нормативтік-
құқықтық құжаттарды баспада жариялау;
- олимпиадаларға және ... ... ... ... ... ... республикалық, халықаралық олимпиадалар
мен жарыстар қорытындыларын, есептер мен шешімдерін басып шығару;
- "Дарын" РҒПО-ның нормативтік-құқықтық құжаттарының ... ... ... және ... жұмысын қадағалау;
- орталық мамандарына оргтехникамен жұмыс жайында консультативтік
кеңес беру.
Орталықта “Интеллектуалдық жарыстар ... ... ... ... "Дарын" Республикалық ғылыми-
практикалық орталығының бөлімшесі болып табылады. ... ... ... ... ... жиынтығын жасау;
- интеллектуалдық жарыстар, конкурстар және олимпиадалар ... ... ... мен ... ... және ... республикалық мектептермен, жоғары оқу орындарымен, ТМД және шетел
жоғары оқу орындарымен байланыс құру.
Аталмыш ... әр ... ... олимпиадалар, конкурстар
ұйымдастыру және өткізеді; интеллектуалдық жарыстар өткізудің нормативтік-
құқықтық құжаттарын дайындайды; Қазақстан ... ... ... цикл ... ... бейімдік мектептің
олимпиадалық ауысымында, ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру мақсатында олимпиадалық
резервтің сырттай оқу мектебінің жұмысын ұйымдастырады; ... ... ... ... ... ... арнайы курстар құрады және
енгізеді.
“Дарын” орталығында дарынды жастар мен балаларды жеке ... ... және ... ... лабораториясы құрылған.
Дарынды жастар мен балаларды жеке тұлға ретінде дамыту ... ... ... ... Республикалық ғылыми-
практикалық орталығының бөлімшесі болып табылады.
Дарынды балалар мен жастарды тұлға ретінде дамыту және психологиялық
диагностикалау лабораториясы өсіп келе ... ... жеке ... ... түрлі манызы бар және ... жеке ... ... қызмет салаларында позитивтік таратылуына дайындайтын әлеуметтік
жүйенің құрамалы бөлімі болып табылады.
Дарынды ... және ... ... ... ... ... ... ету, және де осы қызметті Қазақстан
Республикасында координациялау - лабораторияның негізгі міндеті.
"Инновациялық педагогикалық технологиялар" ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты - Қазақстан ... ... ... ... ... білім беру жағдайларын қалыптастыруға
үлес қосу. Бағыттары:
- педагогикалық-әлеуметтік жұмыстың нормативтік-құқықтық құжаттар
қорын жасау;
- педагогикалық-әлеуметтік жұмыстың ... ... ... ... ... ... (мемлекеттік стандарттар, оқу
жоспарлары, оқу құралдары, бағдарламалар);
- дарынды балалармен жұмыс жасайтын эксперименттік алаңдарының
жұмысын тексеру;
- педагогикалық-әлеуметтік конкурстарын ұйымдастыру және өткізу;
- ... ... ... ... ... алаңдарда ғылыми-
педагогикалық жұмыстарын үйлестіру;
- дидактикалық және әдістемелік материалдарды баспаға беру;
- арнайы семинарлар ұйымдастыру және өткізу.
Лаборатория ... және ... ... ... жүргізеді; Қазақстан Республикасы дарынды балалармен
жастарға білім беру жүйесіндегі педагогикалық технологияларды жобалайды,
енгізеді және зерттейді; ... беру ... ... ... ... тұлғаны дамыту ісіне қолдану нәтижелерін зерттеуді
үйлестіреді және ... ... ... ... ... істейді. Зертхананың негізгі мақсаты - Қазақстан Республикасының жас
ұрпағының интеллектуалдық деңгейін арттыру үшін қосымша оқу бағдарламаларын
құру ... ... ... ... әр ... ғылымға қызығушылығын жетілдіру;
- дарынды тұлғаны тәрбиелеу.
Лаборатория республикалық мектептермен, жоғары оқу орындарымен, ТМД
және шетел жоғары оқу ... ... ... сырттай, бейімдік,
қосымша мектептердің жұмысын реттейді және қадағалайды.
Шығыс Қазақстан облысының дарынды жастарын қолдау, дамыту қызметі
аймақтық ... ... ... арқылы жүзеге асады. Жұмыс
үздіксіздік, сабақтастық, жаңашылдықтың ... ... ... ... ... беру ... ... КТМ, колледждер,
университеттер, мектептен тыс мекемелер ( валеологиялық, білім ... ... ... ... ... ... ... спорт,
өнер мектептері, т.б.) осы бағыттағы жұмыстарға қатыстырылады.
2007 жыл бойынша дарынды ... ... ... ... ... беру ... ... етеді. Бұл мекемелер облыс
әкімінің 2005 жылғы 24 ... № 65, 8 ... № 80, 2004 ... ... № 554 ... ... беру мекемелерінің атауларын өзгерту
туралы» қаулыларына, Өскемен қаласы әкімінің 2001 ... 28 ... ... «№34 ... – лицейдің және физика, математика, компьютер лицейінің
статустарын өзгерту туралы» қаулысына, ШҚ білім департаментінің 2005 ... ... № 34 «2005 ... 24 ... №65, 2004 ... 10 ... 2005 ... 6 ақпандағы №80, 25 қаңтардағы №18, 2004 жылғы ... №554 ... ... қаулысын орындау туралы» бұйрықтарының
негізінде ұйымдастырылған.
Аталған білім ... ... ... балаларға арналған Шығыс Қазақстан облыстық
мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты;
- дарынды балаларға ... ... ... ... балаларға арналған Жамбыл атындағы облыстық
мамандандырылған мектеп-гимназия-интернаты;
- Өскемен қаласындағы ШҚ облыстық дарынды жасөспірімдерге
арналған қазақ-түрік мектеп-лицей-интернаты;
-  Семей қаласындағы ШҚ облыстық дарынды ... ... ... ... ... ... ... атындағы  «Жас Ұлан»
мамандандырылған ерлер мектеп-лицей-интернаты;
- дарынды балалардың № 34 мектеп-лицейі;
- Өскемен қаласының математика, физика, информатика саласындағы
дарынды балалардың мамандандырылған ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу дамыта
оқыту мамандандырылған мектеп-кешен-орталығы;
- музыкадағы дарынды балаларға арналған облыстық
мамандандырылған мектебі;
- дарынды балаларға арналған облыстық мамандандырылған балет
мектебі;
- спорттағы ... ... ... облыстық
мамандандырылған мектеп.
Облыста 4 республикалық эксперимент ... бар. 3 ... ... ... эксперимент алаңы статусы берілген (Күршім ауданы, 
Боран ауылы, Қ.Нұрғалиевтің көпсалалы орта ... Абай ... ... ... ... ... Жаңа оқу жылында олардың
санын 5-ке дейін көбейту жоспарлануда. «Дарын» эксперименттік алаңында жаңа
зерттеушілік, шығармашылық ... ... ... ... оқу ... курстар құрастырылады, педагогикалық тәжірибе
тарату мақсатымен облыстық, республикалық семинарлар, мастер кластар т.б.
өткізіледі). 
Оқушылардың дарындылығын анықтау, ... ... ... ... шаралар атқарылды. Республикалық, халықаралық олимпиадалар
мен жарыстардың жеңімпаздары, ... ... ... әкім ... ... ... ... Қабылдауда 39 дарынды оқушы және
облыстың дарынды жастарын қолдау, дамыту ... ... ... ... 10 білім қызметкерлері болды. ... ... ... ... республикалық, халықаралық
интеллектуалды, эстетикалық конкурстардың, олимпиадалардың, жарыстардың 300
жеңімпаз оқушылар қатысты. ... ... ... ... ... ... шекарасы қажет пе?» дебат клубының жұмысы ұйымдастырылды.
Форумға қатысушылар арасында «Дарын» ... ... ... ... 2006 жылы ... ... сырттай мектебі өз жұмысын
жалғастырды. Оқушыларға ғылыми кеңестерді Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ғалымдары жүргізді.
2006 жылдың шілде айында ... ... ... дәстүрлі «Жазғы
Академия» «Көгілдір бұғаз» демалыс базасында ... С. ... ... Д. ... ... ... ШҚ БАРИ оқытушыларының басшылығымен
облыстың 82 оқушысы әртүрлі деңгейдегі олимпиадаларға дайындалуға мүмкіндік
алды. Оқушыларды ... мен ... ... ... ... ... ... үшін психологиялық қызмет көрсетілді. 
«Алтай» ғылыми-технологиялық паркімен бірлесе негізгі ғылыми ... ... ... ... ... ... ... олимпиадасы
ұйымдастырылды. Олимпиадаға облыстық білім беру мекемелерінен, Өскемен,
Семей, Курчатов қалаларының, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... Тарбағатай, Жарма, Аягөз аудандарының командалары
қатысты.  6-7 сынып оқушыларынан барлығы әр ... 52 ... 237 ... Орталықта «Жас зерттеушілердің жетістіктері» атты облыстық көрме
өткізілді. Көрменің мақсаты – дарынды 5-11 ... ... ... ... ... ... ... ғылыми жұмыстарға
қызығушылығын арттыру, дамыту, ғылыми жобалар жарысына қатысуға даярлау.
Көрмеге ... ... 300 ... ... ... ... облыстық
олимпиадалар, жарыстар мен ... ... ... ... (ШҚО ... ... мен ... 74 мектебінен 194
оқушы), жалпы білім ... ... ... ... ... ... ... 360 оқушы) өтті.   
ҚР еңбегі сіңген ұстаз, «Құрмет» орденінің иегері, КСРО мемлекеттік
сыйлығының лауреаты, қазақ тілі мен ... ... ... Қ.О.Бітібаеваның жүлдесі үшін қазақ тілі ... ... ... ... айналды.  2007 жылы алғашқы рет
көп тіл ... ... ... ... ... ... тілінен
облыстық олимпиада өткізілді. Олимпиадаға жалпы білім беретін мектептің 9-
11 сынып ... ... ... ... ... келгендерден
басқа) қатысты. Жарыс 2 айналымда өтті: I айналым – оқу, аудару, II ... ... 2007 жылы ... рет оқу-танымдық іс-әрекетті ынталандыру,
дарынды оқушыларды анықтап, ... ... ... ... өткізілді. Олимпиада екі айналымда өтті: 1-айналым – теориялық, 2-
айналым – эксперименттік.
Дарынды балаларды ... ... ... ... ... тас» (5836 қатысушы), «Малахит» (8730 қатысушы); «Ақ
бота» республикалық интеллектуалды ... (4585 ... ... (1537 ... ... (1674 ... «Кенгуру-
лингвист» (644 қатысушы) халықаралық математикалық конкурстары өткізілді.
Бұл конкурстардың ... ... ... банкін толықтыруда.
Шығармашылық дарындылықты дамытуға облыстық «Жас ... Абай ... ... ... ... де әсер ... анықтау мен дамыту бойынша жүйелі жұмыс 2006-2007 оқу
жылында келесі ... ... ... ... олимпиаданың 
жүлдегерлері - 23 оқушы, республикалық ғылыми жарыстар мен олимпиадалардың 
жүлдегерлері – 39 ... ШҚО ... ... ... өткен
республикалық ғылыми жарыстарда 2-орынға, Петропавл қаласында ... ... ... ие ... ... «Дарын» Күндерінің
семинарлары, дарынды балалармен жұмыс істейтін мамандандырылған мектептерде
облыстық семинарлар, шеберлік ... жаңа ... ... ... ... олимпиадаларды,
жарыстарды өткізу туралы кеңестер дәстүрлі түрде өткізіліп тұрады.
Ал енді Қазақстан Республикасында дарынды оқушылармен жұмыс істеудің
стратегиялық жолдарын ... ... ... ... ... ... ... келесі бағыттардан(принциптерден) тұрады:
1) дарынды балаларды оқытудың мақсатын, мазмұнын, ... ... Бұл ... ... бала ... ... қазіргі әлемдік
қоғамға өту, білім беруге ... ... ... ... алу, ... білдіреді.
2) бірыңғай білім беру кеңістігін әр түрлі ... үшін ... ... тұтастығын қамтамасыз ететін, оқыту мен тәрбиелеу мақсатының,
мазмұны мен әдістерінің тұтастық, сабақтастық принципі.
3) демократиялық қоғамның ... беру ... ... ... ... бағдар принципі. Өз ісін жүзеге асыру, автономия болу, еркін даму
құқығы – дарынды балалардың ... оқуы мен ... ... ... ... ... білім беру идеяларын жүзеге асырудың әр ... ... ... ... мен ... принципі.
5) дарынды балаларды педагогикалық, психологиялық, әлеуметтік жағын
қолдаудың ұйымдастырылуы мен мазмұнының іс-әрекеттік, тиімділік, ... ... ... дарынды балаларды ұйымдастырушылық, психологиялық-
педагогикалық және әлеуметтік-экономикалық жағынан қолдау жүйесін ... бұл ... ... алғанда, біздің қоғамға қатысты екенін
мойындау ... ... бір ... ... ... ерекшелікті қабылдау
ұзақ уақыт күрделі болды. Күнделікті тұрмыстық деңгейде спорттық ... ... оң ... ... ... ... тек қана 1996
жылдан бастап республика Президенті Н.Назарбаевтың «Дарынды ... ... және ... ... ... ... туралы»
өкімінде осы проблемаға көңіл аударғаннан бері дарынды ... ... ... ... ... ... және ... «Талантты жастарды қолдаудың мемлекеттік бағдарламасын»
әзірлеуге кірісті. Оны іске асыру үшін ҚР ... ... (1998 ... ... № 256) «Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығы
ашылды. Дарынды және талантты балалар ... ... ... ... ... отырып, оларды әр ... ... және ... ... және ... ... ретінде бір қатар шаралар жүзеге асырылды. Бұл ең алдымен
білім беру мекемелерін түрлеріне ... ... ... ... ... ... оқытатын арнайы мамандандырылған мектептер,
онда ең қабілетті және талантты балалар өз бейіні мен ... ... ... ... нәтижесі ретінде, дарынды балалармен жұмыс істейтін
арнайы мамандандырылған мектептер саны ... ... ... ... барлығының жоғары оқу орындарымен байланысы бар.
Осылайшы дарынды балаларды ... ... және ... ... ... көрді. Тұжырымдаманың мақсаты - Қазақстан Республикасында
дарынды ... ... ... ... ... ... ... бала дарындылығын біртұтас зерделеу саласында ғылыми-теориялық
қызметті ... ... ... ... мен ... диагностикасының ғылыми
әдістемелік жағынан қамтылуын жетілдіру;
3) дарынды балаларды оқыту және ... үшін ... ... жақсарту;
4) дарынды балаларды әлеуметтік-экономикалық қолдау жүйесін дамыту;
5) дарынды ... ... ... ... ... ... беретін нормативтік-құқықтық базамен қамтамасыз
ету.
Дарынды балалармен ... ... ... ... ... негізгі бес бағытты қарастырады:
1) нормативті-құқықтық, дарынды балалардың құқығын, бостандығын
қамтамасыз етеді;
2) ғылыми, кейінірек ... ... іске ... ... іргелі, қолданбалы психологиялық-педагогикалық әзірлемелер
дайындалады;
3) әдістемелік, ... ... ... ғылыми
қолданбаларың, жаңа оқу материалдарын сыннан өткізу және ... ... ... ... жүзеге асырады;
4) ұйымдастырушылық психологиялық-педагогикалық, ... ... ... ... ... дарынды балалармен жұмыс
үшін арнаулы оқу орындарының бірыңғай желісін құру, ... ... және ... тыс оқу ... ... ... бағдарламасын енгізу;
5) дарындылықты қолдауды жүзеге асыру.
Барлық бағыттар бір ... және ... ... бойынша дарынды
балаларды психологиялық, педагогикалық және әлеуметтік қолдаудың теңбе-тең
әдістері арқылы дамытуды көздейді. Аталған ... ... ... тиімді
реттейтін құжаттар пакетін қабылдау, сондай-ақ, тұжырымдыманың орындалуын
бақылауды қарастырады.
Аталмыш бағытты іске асыруды қамтамасыз ету үшін:
-Қазақстанда дарынды ... ... ... мемлекеттік бағдарлама
жобасын әзірлеу;
-тұжырымдама аясында үйлестіру қызметін ... ... ... ... орталық жанындағы ғылыми-әдістемелік
үйлестіру ... ... ... ... және ... ... жұмыс істейтін ғылыми, оқу-әдістемелік, оқу-
тәрбие, дамыту, психологиялық түзету, медициналық және басқа да ... ... ... ... ғылыми-практикалық орталықтары мен арнайы
мамандандырылған мектептер ережелерінің ... ... ... ... ... республикалық, халықаралық
ұйымдарымен шығармашылдық ... ... ... ... ... тұтастай зерделеу саласы бойынша ғылыми теориялық
қызмет ету мақсатында, түрлі ... ... ... ... арттыру,
білім беру қызметкерлерін қайта даярлау институттарының, сондай-ақ, мектеп
психологтары мен зерттеуші педагогтармен бірлесіп, білікті ... ... ... ... ... ... аясында ғылыми
қолданбалар кешенін құру және дамыту қажет. Тұжырымдама аясы бойынша ғылыми
қызметті үйлестіру үшін “Дарын” республикалық ... ... ... ... Кеңес құрылуы керек.
Ғылыми-әдістемелік кеңес құзырылығына мыналар жатады: аталған бағыт
бойынша ғылыми қызметті жалғасытыру және кеңейту үшін ... ... ... ... аталған тұжырымдама аясында жаңа ғылыми және
білім жобаларын әзірлеу, ... ... ... ... ... ғылыми бағыты аясындағы барлық
жобаларына ... ... ... ... ... үйлестіру
қызметі ғылыми-әдістемелік үйлестіру туралы ережеге сәйкес ... ... ... іске ... қамтамасыз ету:
- бала дарындылығының табиғатын зерделеу;
- дарынды және талантты балаларды анықтау;
- дарындылық пен таланттылықтың әр ... ... және ... үшін ... ... ... ... дарынды бала тұлғасын ... ... ... әзірлеу;
- дарынды балаларды іздестіру, анықтау, қолдау ... ... ... ... дарынды балалар туралы мәліметтер банкін құру.
Аталған бағыт мектептегі эксперименталды және ... ... ... оқыту бойынша және тағы да ... ... ... ... ... білім беру топтарын ғылыми
басқару және үйлестіру ... ... ... ... жанындағы ғылыми-әдістемелік үйлестіру кеңесі жүзеге асырады.
Аталған бағытты іске ... ... ету ... ... және жас ... әр ... ... үшін
білім беру мазмұнын сынақтан өткізу, енгізу, әзірлеу;
- дарынды ... ... ... ... ... және енгізу;
- дарындылықты дамыту және қолдаудың психологиялық-педагогикалық
бағдарламасын сынақтан ... және ... ... мен ... әр ... балалар туралы, дарынды
балаларды оқыту бағдарламасын, дарынды балаларды оқыту мен
тәрбиелеу ... ... ... ету, ... ... ... туралы мәліметтер банкін құру;
- дарынды балалармен жұмыс істейтін психологиялық-педагогикалық
кадрлардың даярлық және ... ... ... ... құру;
- баспасөз құралдарының көмегімен бала дарындылығы мен оларды ата-
аналар және білім беру ... ... ... мен ... ... ... ... таныстыру;
- дарынды балалар, олардың талантын дамыту проблемалары бойынша
шетел және отандық тәжірибемен ... үшін әр ... ... ... ... ... керек.
Аталған бағыт барлық нысандағы білім беру мекемелерін одан ... ... ... ... құрылымдарды қолдау, дарындылығы әртүрлі
дарынды балаларды оқыту мен тәрбиелеу диагностикасының дамуының ... және ... ... ... ... қарастырады.
Аталған бағыт бойынша іске асыруды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық, құқықтық нысанына тәуелсіз білім беру
ұйымдарында дарынды ... ... және ... ... ... ... ... асыру;
- дарынды балаларды педагогикалық қолдау үшін әр түрлі деңгейде пән
олимпиадаларын, ... мен ... ... республиканың барлық облыстарында «Дарын» ... ... ... ... ... балаларды оқытудың қашықтық-кеңестік орталығын құру;
- дарынды балалармен жұмыс істейтін психологтар мен педагогтарға
көмек көрсету;
- дарынды балаларды ... және ... үшін ... студия желісін
құру;
- ғылымның түрлі саласы бойынша дарынды балалармен ... ... ... ... ... ... ... дарындылықты дамыту бойынша педагогикалық тәжірибе ... ... ... ... мектептерді қолдау;
Аталған бағыт дарынды балалармен жастарды әлеуметтік ... ... ... ... Осы ... ... іске асыруды
қамтамасыз ету үшін төмендегідей шаралар жүргізілуі керек:
- дарынды балалардың өркениетке сай ... ... және ... ақпаратты іздестіру, алу, беру;
- медициналық қызметке қол жеткізу қажет болған барлық ... ... ... ... ... ... бастауыш, орта және жоғары білім беруге тең дәрежеде
қол жеткізу;
- түрлі деңгейдегі спорт, көркемдік жарыстар ... ... ... ... авторлары болған дарынды балпаларды
дербес стипендия (грант) тағайындау ... ... ... ... балалар үшін білім беру мекемелері өткізетін шараларды
экономикалық және ақпараттық ... ... ... жөнінде мәдениет, ғылым, денсаулық сақтау
мекемелерінен ... ... ... ... ... ... үшін ... ұйымдастырушылық және нормативтік-құқықтық міндеттерді жүзеге
асыру керек.
2 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН ... ... ... ... Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтауға арналған әдістемелерге
жалпы ... және ... ... ... ... ... ... дарындылық мәселелерін зерттеп келеді. Cократ,
Платон, Кант, Гегель, Дидро, Локк сынды атақты философтар мен ойшылдар ... ... ой ... ... ... ... Выготский, С.Л. Рубинштейн, А.Н. Леонтьев, В.В. ... ... А. Н. ... ... ... уақытта оқушылардың
дарындылығын зерттеуде Н.С.Лейтес “Концепция ... ... ... ... ... атты тұжырымдамасын ұсынды.
Қазақстанда оқушылардың дарындылық мәселелері төңірегінде Н. А. ... ... А.М. ... Н.Н. ... С.А. ... О. ... Руденко, Л.М. Нарикбаева, Л. Руденко, Г.К. ... Д.Г. ... ... О.Л. Медведковалар жұмыс жүргізіп жатыр. Батыс
ғалымдарының ішінде дарындылық тақырыбына ... ... ... Дж. ... ... ... т.б.еңбектері белгілі. Психомоторлық дарындылықты
анықтауда ұсақ заттармен ... ету ... ... ... ... У.Синклердің негізгі қозғалыс дағдысын ... ... ... ... ... ... дарындылық құрылымындағы
танымдық, эмоционалдық, психомоторлық ... ... ... ... ... болады. Интеллектуалды
дарындылықты анықтайтын әдістемелер бар. Олар – Векслер, ... ... ... ... ... ... ... Р.Торндайк пен Хагеннің тестілерін ... ... ... А.М. ... ... ... институты «Дарынды балалардың танымдық қабілеттері Мюнхендік
тесті», Гуревичтің басшылығымен бір топ зерттеушілер «Оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... анықтауға арналған көпшілікке танымал
тестілердің ... ... ... ... анықтауға арналған тестісі;
- П.Торанстың бейнелі шығармашылық ойлау тестісі;
- П.Торанстың «Сұра және тап», «Қызық қолданыс», «Жай ғана ... ... ... ойды ... ... Т. Ханттың «Адамның бет-бейнесіне қарап ішкі жан дүниесін тану»,
«Адамның ... мен түр ... есте ... ... бұл ... ... ... П.Торанстың креативтілік тестісін,
Ү.Б.Жексенбаеваның логикалық ойлауын жеткізуді ... ... ... ... ... басты себебі – П.Торанстың
креативтілік тестісі бойынша зерттеу жүргізу кезінде ... топ, ... өте ... өз ... сенімді, ешқандай жағдайға қарайламай
орындайды да, тест жұмысының жауаптарын неғұрлым шынайы, бар ... ... ... ... ... ... ең маңыздысы
шынайылықта екенін біз білеміз. Сондықтан психологиялық зерттеудің ... ... ... ... ... Бұл ... ... жүргізу кезінде
адамға терең ойланып болмаса таңдау жасайтын сауалдар ... Тек ... ... ... өте ... ... болады. Сонымен қатар бұл
тапсырманы орындауда жас ерекшеліктеріне еш шек ... яғни ... (6-7) ... ... да, 16-17 ... ... ... да қатыса
алады.
Ал «Артық сөзді алып таста» әдістемесі ... ... ... бала ... ... ... ... бөліктерді бөліп алу,
жалпылай білу дағдысын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... әр ... ... ... жасайды да, әр
оқушының жұмыс жасау кезіндегі әрекетін, оның ... ... ... ойлау қабілетінің тездігін, оның ... ... ... ... білу деңгейін жеке-жеке көз алдынан өткізеді. Оның
айналаны танудағы көзқарасы, нақты қай ... ... ... ... ... ... қай саладағы сұрақ оған оңтайлы келді. Дербес жүргізілген
зерттеу барысында осының барлығы ... ... ... ... ... экспкерименттік базасына жалпы сипаттама
Зерттеу жұмысымның эксперименттік базасы ретінде Шығыс Қазақстан
облысының аймақтық ғылыми-практикалық «Дарын» орталығы ... ... жазу ... ... ... ... жылдарда дарынды
оқушылармен жүргізген жұмыстарымен таныстым. Зерттеу жұмысының обьектісі
ретінде Күршім ауданы, ... ... ... ... ... ... орта мектебі алынды. Облыс көлемінде дарынды ... ... орны бар бұл ... жеке ерекше қабілетті оқушылардан құралған
гимназия сынып бар. Мектеп оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан бірден бір оқу орны.
Мектепте оқушылардың дарындылық қабілетін ашу мақсатында құрылған ... ... ... 2002 ... ... қашықтықтан оқыту бағдарламасы
аясында «Дарын» ғылыми орталығының эксперименттік ... ... ... сол ... ... ... білім сайыстарына қатысып, ұдайы
жүлделі орындар ... ... ... ... (5Г) ... ... топ ... қосалқы (5А) сынып ... ... ... 30 бала бар. ... ... ... ... жоғарғы мектеп
қабырғасына өткен кезде 2 сыныпқа сұрыпталған. 5Г сынып ... ... ... білім нәтижесін көрсетуде. Ал 5А сынып оқушылары да
өз деңгейлерінде білім дәрежесіне жетуде. Мектеп ... ... ... ... өсіп келе ... жас жеткіншектер.
2.4 Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтау барысында ... ... ... ... ... түрінде берілген «Суретті
аяқта» тапсырмасы – ... ... және ... ... ... ... шығармашылық дарындылықтарын зерттеуге қолданылады.
Бұл тестердің тапсырмаларына ... ... ... ... беру
керек, егер балалар жазу жаза ... ... әлі ... ... болса,
эксперимент жүргізуші не оның көмекшілері сурет тұсына жазу ... ... ... ... алдында эксперимент жүргізуші жұмыстың
барлық деңгейлерін ... ... ... ... керек. Ешқандай
толықтырулар мен өзгертулер жасалмау керек, себебі олар тест нәтижелеріне
нұқсан келтіреді.
Тест ... ... ... ... ... ... ... қолданбау керек. Егер қажет болса, жаттығу, суреттер т.б. сөздерді
қолдану Тестілеу кезінде емтихан, тексеру, ... ... ... ... ... ... ... жылы, сенімді жағдай туғызу
керек. Саны көп адамдардан тұратын ... тест ... ... ... Жасы кіші
оқушылардың санын азайту қажет. Тестілеу кезінде үстел үстінде жалғыз
немесе бақылушының ... ... ... ... ... ... ... -
10 минут. Алдын ала ... ... ... ... тапсыру
кезінде не істеу керектігін толық баяндап ... беру ... ... ... өтуінің кепілі – тест көрсеткіштерін бағалауды
дұрыс жүргізу және берілген стандарттарды оларды талқылаудың ... ... ... П.Торанстың шығармашылық ойлау концепциясын нақты түсінуіңіз ... ... ... ... ... майысқақтық, ерекшелік
және мұқиятылық қарастырылады;
2) Алдымен жауап қабылдана ма, әлде ... ... бар ... ... ... жааптра есптелмейді. Егер берілшен фигура
орындалған тапсырмамен сәйкес келмесе, жауап қабылданбайды;
3) Әр қабылданған жауап 83 ... ... ... Осы ... ... ... оның ... қарай лайықты
ұпаймен бағалау. Оны сәйкес бағанға жазу.
Егер жауаптың ерекшелігі 1 не 0 ұпаймен бағаланса, жауап категориясы
бірінші ... ... ... Бұл ... ... әр ... сай
ерекше жауаптар енгізілген.Ал тіпті ерекше ... үшін № 2 ... ... соң әр ... ... ... қарай ұпайлар беріледі.
Және осы көрсеткіштерге арналған бағанға ... ... ... ... ... ... ... жолға жазылады. Сонымен қатар
орындалмаған жауаптар да жазылады.
Жылдамдық көрсеткіші егер қате ... ... ең ... ... ... Ал ... ... барлық есесптелеген жауаптарды
жинақтап, қажетті бағанға жазу керек
Өлшемдердің ... ... ... қабылданғандығын
тәжірибелі эксперимент жүргізушімен талқылаған соң ... ... ... ... туындатып келеді. Әр қабылданбаған жауап ... және ... ... Екі ... ... түзету
енгізулердің санын салыстыру да жөн. Ал басқа жағдайда сол эксперимент
жүргізуші сол ... ... ... ... уақыттан соң қайта алу керек
Тестің бағалану көрсеткіші:
Жылдамдық. Бұл көрсеткіш аяқталған фигуралардың санымен ... ... ... ... ... үшін ... оның атаулары да есептеледі.
Айрықшалығы. Ең жоғарғы баға 2 ұпайға тең.Торенстің пайымдауынша,
берілген жауаптарға қосымша олардың ерекшеліктері мен ... ... ұпай ... қосу ... ... орындалуы:
- жұмыстың мұқияттылығына қарай фигураның мәнін аша ... ... және одан тыс ... әр ... сызықтарға белгілі дәрежеде ұпай
саны жазылады;
- әр есептелетін сызық нүктемен белгіленіп отырады. Әр ... 1 ұпай ... егер ... келсе, есептелмейді;
- жауаптың негізгі идеясын ... ... ... түсі ... көлемі, көлеңке, түс;
- егер мағыналы болса, көркемделуі;
- суреттің ... 90% ... ... ... белгілі көлемнен
тым көп шығып кетуі;
- егер сызық суретті екі бөлікке бөліп тұрса, ол ... екі ... егер ... ... ... ... ... белбеу, орауыш), онда 1
ұпаймен бағаланады.
«Суретті аяқта». Мына берілген екі бетте аяқталмаған ... Егер сен ... ... ... ... сенде қызықты заттар мен
мағыналы сюжеттер пайда болады.
Бұл тапсырмаларды орындауға 10 минут уақыт кетеді. ... ... ... ... ... ... бейнелеп сал, оны қызықты әрі ... ... қос. Әр ... ... ... ... ... Категория нөмірі мен түрлілігінің бағалануы:
- 1 фигура
0 ұпай. (5 пайыз не одан көп жауап) Абстрактілі өрнек. ... ... ... құс, ... ... ... қасы, көзі. Толқын, су. ... ... ... ... зат. Жүрек (махаббат) Ит. Үкі. Гүл. Адам, ер адам. Алма;
- 2 ... ... ... ... ... және оның ... ... аша. Гүл;
1 ұпай. Ж,У және т.б әріптер. Үй, құрылыс. Таңда, бейне, ... ... аяқ. ... ... 3 фигура
0 ұпай. Абстрактілі өрнек.Дыбыс толқындары. Адамның келбеті. Желкенді ... ... Жел, ... Әуе ... ... және оның ... ... Жануар және оның танауы. Доңғалатар садақ пен кеме Ай. Балық. ... 4 ... ... ... ... ... теңіз. Сұрақ белгісі. Жылан. Адамның бет
бейнесі. Жануардың құйрығы. Пілдің мұрны.
1ұпай. Мысық. Орындық, ... ... ... Құрт-құмырсқа, жыланқұрт.
Көзілдірік. Қаз немесе аққу. Ұлу. Тылсым зат. Гүл.
- 6 фигура.
0 ұпай. Абстрактілі өрнек. Адамның бет-бейнесі.
1ұпай. Тау, ... ... ... ... ... ... Күннің
күркілі мен жарқылы. Адам: ер адам, әйел адам. Гүл.
- 7 фигура
0 ұпай. ... ... ... ... ... Саңырауқұлақ. Шөміш. Линза, лупа. Адамның бет әлпеті. ... ... ... орақ және ... қалақшасы.
- 8 Фигура.
0 ұпай. Абстрактілі өрнек. қыз бала, әйел. Адам. бас және дене бөлігі
1 ұпай. ... у және ... ... ... ... ... Ракета. Тылсым
дүние Гүл. ... 9 ... ұпай ... ... ... мен өрлер. Жануар және оның құлағы. М әрпі.
1ұпай ... ... ... ... Адамның бет әлпеті. Ит. Адам: фигура.
- 10фигура.
0 ұпай. Абстрактілі өрнек. Қаз, үйрек.Тоғай, шырша. ... бер ... ... ... Қыз ... Құс. ... зат. Сандар. Адам, фигура.
Қазіргі ғылыми әдебиеттер әлемінде дарынды балалардың
диагностикасы туралы ... ... бар. Бала ... ... ... өз ... былай көрсеткен:
- арнайы психометриялық тест;
- баланы бақылаудың түрлі тәсілдері (оқу және оқудан тыс
әрекеттерінде, зертханалық жағдайда);
- педагог тарапынан оқушының іс-әрекеті мен ... ... әр ... зияткерлік жарыстар, байқаулар, олимпиадалар т.б
өткізу;
- оқушы шығармасының туындыларын эксперттік бағалау (суреттері,
өлеңдері т.б)
- арнайы психодиагностикалық тренинг.
Дарындылық – жеке ... өте ... көп ... ... тән ... көрсеткіштерді белгілеу мүмкін емес. Әйтсе
де Ү.Б.Жексенбаева өз еңбектерінде дарындылықтың бірнеше көрсеткішін берген
Олар – ... ... ... ... және
әлеуметтік дарындылық [12.31.].
Бұл көрсеткіштердің әрқайсысын анықтауға ... ... ... жасалған. Әдістемелік әдебиеттердің басым көпшілігін
шетел ғалымдары жасағандықтан, олардың ... ғана ... ... ... ... ... ... түсінікті
әдістемелерді ұсынамыз. Ақыл-ой дарындылығы едәуір басым оқушыларды ойлауды
бағалау диагностикасы арқылы ... ... ... ... 1. 5А ... сынып оқушыларының дарындылық қабілеттерінің
диагностикалық ... | | | |
| ... ... ... |
|Бақыланушын| |а ... саны ... коды | | | |
| ... ... |Үшінші |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... | | ... | | | | | ... орта | | | | | ... |32 |32 |- |12 |18 ... | | | | | ... | | |0 |40 |60 ... 2.1. Бақыланушы сынып оқушыларының дарындылық қабілеттерінің
пайыздық көрсеткіші.
Кесте 3. 5Г сынып ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... |
| | |й | |
| ... ... ... |
| | | ... |5-тен ... |
| | | ... ... ... |
|Қ.Нұрғалиевтің | | | | | ... орта | | | | | ... |30 |30 |26 |4 |0 ... | | | | | ... | | | 87|13 |0 ... 2.2. ... 5Г сынып оқушыларының дарындылық қабілеттерінің
пайыздық көрсеткіші.
Оқушылардың ... ... ... ... қолданылған
П.Торенстің креативтілік тесті бойынша анықтаудың фигуралы түрі ... ... ... барлығы 30 оқушы қатысқан Тестілеудің бұл
түрінде оқушылар неғұрлым ... ... өзі ... болып отырды. Өткізу
кезінде қарастырылған барлық жағдай ... ... ... ... ... деп ... ... – кез келген оқушы
бойында кездесе бермейтін ерекше қасиет. ... ... ... ... толығымен орындай алмады, кей тапсырмалар орындалмай
қалды. Кей тапсырмалар еш ... ... Кей ... ... орындатқызылды, дегенмен әлі де болса, мағынасыз болғандықтан, есепке
алынбаған жауаптар да бар. Нәтижесінде төменгі ... ... ... көп ... Бұл ... зерттеу жұмысынан біз екі ... ... ... екі түрлі деңгейде екеніне ... ... ... ... ... әдістемесі
«Артық сөзді алып тастау» әдістемесі ұсынылады. Ол баланың маңызды
бөліктерді бөліп көрсетуін, ... білу ... ... ... ... тұратын 15 сериядан құралған. Мұғалімде секундомер мен тіркеу
хаттамасы болуы керек.
«Артық ... алып ... ... ... ... ... әмиян;
2. пеш, керосин, шырақ, электр плитасы;
3. сағат, көзілдірік, таразы, термометр;
4. қайық, қол арба, мотоцикл, велосипед;
5. ... ... ара, ... көбелек, штангенциркуль, таразы, қайшы;
7. ағаш, этажерка, сыпырғыш, ... ата, ... ана, ... ... шаң, ... ... су, жел, ... шөп;
11. алма, кітап, тон, раушан;
12. сүт, қаймақ, ірімшік, нан;
13. қайың, қарағай, жеміс,емен;
14. минут, сағат, секунд, кеш;
15. Ақерке, Айдын, ... ... ... 4 ... ... үш сөз ... ... бір ұғымға біріктіріледі, ал бір сөз бұларға қосылмайды сол ... алып ... ... ... байланысты сай келмейтін сөзді қатардан
тап та сызып таста. Тапсырманы тез әрі қатесіз орындау керек.
Кесте 5. 1 оқушының ... тест ... ... ... ... орындау уақыты |Нәтиже |
| ... | |
|1 |5 |2 |
|2 |4 |0 |
|3 |5 |2 |
|4 |3 |2 |
|5 |7 |0 |
|6 |5 |2 |
|7 |3 |0 |
|8 |4 |2 |
|9 |3 |2 ... |8 |0 ... |7 |0 ... |3 |2 ... |3 |2 ... |3 |2 ... |2 |2 ... саны |65 ... |20 ұпай ... 6. 5Г ... ... оқушылардың логикалық ойлауын жеткізу
қабілеттерінің диагностикалық қорытындысы.
|Оқушының аты-жөні |Тапсырманың ... ұпай саны |
| ... | |
| ... | ... |65 |18 ... М. |65 |20 ... Е. |64 |22 ... А. |68 |18 ... |67 |20 ... |69 |20 ... |70 |24 ... |71 |30 ... ... 6. 5Г ... сынып оқушылардың логикалық ойлауын
жеткізу қабілеттерінің ... ... |68 |30 ... |69 |28 ... Е. |66 |26 ... |63 |22 ... |68 |22 ... |67 |20 ... |70 |20 ... |71 |30 ... |74 |20 ... |72 |28 ... |68 |26 ... П. |64 |20 ... |68 |20 ... |63 |20 ... |62 |20 ... |68 |20 ... |70 |18 ... |63 |28 ... |69 |24 ... |70 |26 ... |69 |22 ... |63 |28 ... саны |2164 |684 ... 7. ... ... ... ... қабілеттерінің сынып
бойынша жалпы қорытындысының бағалануы.
|Жалпы сынып бойынша жиған ұпай саны ... ... ... |2164 ... ... 8. 5А ... ... оқушылардың логикалық ойлауын жеткізу
қабілеттерінің диагностикалық қорытындысы.
| ... | ... коды ... |Жалпы ұпай саны |
| ... | ... Ә. |75 |12 ... Е. |80 |14 ... Д. |69 |16 ... І. |70 |12 ... |80 |20 ... |81 |18 ... А. |77 |16 ... Е. |76 |14 ... |72 |16 ... |79 |20 ... |74 |18 ... |78 |16 ... |76 |14 ... |79 |16 ... |83 |18 ... |79 |20 ... |78 |16 ... |81 |18 ... |84 |20 ... Д. |79 |22 ... Б. |68 |16 ... |73 |20 ... |70 |18 ... |75 |22 ... |74 |18 ... Д. |79 |20 ... |84 |22 ... Кесте 8. 5А бақыланушы сынып оқушылардың логикалық ойлауын
жеткізу ... ... ... |79 |24 ... |76 |18 ... |83 |24 ... |85 |18 ... |79 |20 ... саны |2495 |570 ... 9. 5А бақыланушы сынып оқушыларының логикалық ойлауын ... ... ... ... ... ... сынып бойынша жиған ұпай саны ... ... ... |2495 ... ... 3. ... және ... сыныптардың жалпы ұпай санының
салыстырмалы бағалануы
Жалпы мектеп көлемінде іріктеліп, ... ... ... ... сынып мүшелерінің логикалық ойлауын жеткізу қабілеттерін
«Логикалық ойлауын жеткізуін анықтау» әдістемесі арқылы бақылауға тырыстық.
Олардың ... ... өнер мен ... сан қилы ... ... дарындылық қабілеті бар. Екі топқа жүргізілген
зерттеулерден екі сыныптағы дарынды балалардың ... ... екі ... ... ... ... көз ... Яғни 5Г экспериментті сыныптағы дарынды оқушылар саны 5А бақыланушы
сынып оқушыларынын әлдеқайда жақсы дәрежедегі жауап көрсетіп, жоғарғы
деңгейдегі нәтижеге жете ... Яғни ... ... ... де ... ... Осындай жолмен екі сыныптағы оқушылардың логикалық
ойлау деңгейлерін анықтауға әбден болады
ҚОРЫТЫНДЫ
Балалар - біздің болашағымыз, ата-ана өмірінің жалғасы. Аға ... алға ... да ... ... ... қасиетті парыз бен үлкен
борышты өтеп, үлкендерден алған эстафетаны өздерінен ... ... ... үшін ... да ... ... адам болып өсулері
тиіс. Міне, бәріміз ... ... ... ... ... ... оқуға береміз. Балам білім алсын, өмірді үйренсін, білсін ... сол ... ... ... ... алу оңай ... ... Бұл жолда бала
талай қиыншылыққа, ауыртпалыққа кездеседі. Ал қиындықтарды жеңіп шығу үшін
тек қара күш жеткіліксіз, оған қосымша денсаулық, ақыл мен ой , ... ... ... орын алып ... ... ... республика
мектептеріндегі оқу-тәрбие жұмыстарына да күрделі міндеттер ... ... ... ... ... ... ... танып оларға тиісті
білім ... ... ... ... ... ... Қазақстан
мектептерінде сапалы беру - бүгінгі күннің басты талаптарының ... ... ... ... ... байлығы мен
мәдениеттілігіне, саналы ұлтық ойлау қабілеті мен біліміне, ... ... ... ... ... ... ... мектеп үлкен роль атқарады. Ал
мектепте оқушыларға тәлім-тәрбие ...... ... қан арқылы
тамырларға тіршілік беріп, жан бітіріп тұратын болса, мұғалімсіз ешқандай
оқулық, кітап, әдістемелік құралдарға жан бітпейді, яғни олар ... ... ... болып қала береді. Сонымен қатар адами және ... де ... бала ... ... мен ... ... орны ... Әр оқушының бойында тумысынан ерекше қабілет бар. Сол
қабілетті айқындау, ашу, әр оқушы бойынан тану және оны дамыту, ел ... ... ... азамат етіп шығару да - ұстаз міндеті.
Мұғалімдер "адам жанының хирургі" деп ... ... ... ... ... ... жеке тұлғасы және оның кәсіптік мәдениетіне айрықша
көңіл аудару қажет. ... қай ... ... ... сол ... ... ... бір әлеуметтік топ болып саналады. Сондықтан
қоғамда болып жатқан әлеуметтік, ... ... ... ... тыс қала ... ... елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың биылғы жылғы халыққа арнаған
жолдауында атап өткен алдыңғы ... елу ... ... қосылу, негізінен
осы білікті де білімді ұрпақ өсіре отырып, аяғымызды нық басуымызға ... ... ... келе ... ... ... ... үшін оқушының жеке дамуын бақылау, оның ... ... ... ... ... ... ... және оқушының ынтасы, қабілетін зерттеу,
бағдар беру; ұлттық санасын қалыптастыра ... өз ойын ... ... ... ... өздік ғылыми ізденісіне бағыт беру керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1 ... А. ... ... мәселелері /А. Айтбаева // Ұлағат.- 2005. -
N 3. - Б. 90-93
2 Аманжолова Ж. ... ... ... Ж. ... // ... 2005. - N 1. - Б. 27
3 ... А ... оқушыларды даярлау жолдары/ А.Әбдірашитқызы //
Ұлағат.- 2007. - N 6. - ... ... Н. ... ... ... ... Н.Әбілмәжін
//Педагогический мир.- 2005. - N 4. - Б. 8.
5 Әлмағанбетова Ұ. Е. Дарынды оқушының шығармашылық инициативасын ... ... Е. ... ... 2007. - N 2. - Б. ... ... А. ... дарындылық қабілетін ашудағы мектептің
ғылыми ... ... А ... // ... – 2004. – N 4.- ... ... Б., ... А. Қабілет ұғымына ... ... Б., ... А // ... ... ... ... - N 2. - Б. 199-201
8 Боранбаева С.И., Молдакаримова А.Н. ... ... ... оқушы дарындылығын зерттеу және дамыту/ Боранбаева С.И.,
Молдакаримова А.Н // Дарын.- 2001.-N1.- Б.59-73
9 Даумов Н.Ғ. ... ... жеке ... ... – 2004. – N 3.- Б. ... ... А. Дарынды балалармен жұмыс түрлері ... А ... ... 2007. - N 3. - Б. ... ... Е. ... ... Тайна рождения гениев.- Москва: АиФ
Принт, 2003.- 333 с.
12 Жексенбаева Ү. Жеке тұлға ... ... Ү // ... 2005. - N1. - Б. ... ... Қ. Дарынды тану және ... ... ... ... ... В.М., ... Л.И. Первые итоги работы лицея по ... ... ... В.М., ... Л.И // ... вестник
ВКО.- 2001. - N1. - С. 57-58
15 ... М. ... ... ... ... ... ... 2004. - N5.-Б. 9-18
16 Кречмер Э. Гениальные люди / Пер. с нем. ... - ... ... 1999.- 303 с.: ... ... Г. ... и прикладные аспекты ... ... ... // Ұлт ... 2006. - N 2. - С. ... ... С.В. Развитие одаренности учащихся начальных классов ... ... ... ... Б. и., ... ... ... А.М. ... ... дарындылық қабілеттерін анықтау/
Кулетова А.М //Вестник Павлодарского университета.- 2005. – N ... ... Ж. ... барар жол// Биология және ... 2005.- N1.- Б. ... ... К. ... ... оқыту мәселелері: Дарынды, талантты
балаларды оқыту мәселелері жайында/ Қоңырбаева К. // Қазақстан мектебі.-
2000.-N ... ... Е. Н. ... ... ... басқару//Дарын.- 2005. - N 6.
- Б. 6-12
23 Құрманбаева М. Дарынды ... ... ... М. ... тілі мен ... орыс ... 2006. - N 2. - Б. ... Ландау Э.Одаренность требует мужества: Психологическое сопровождение
одаренного ребенка.- М.: Academіa, 2002.- 143 с.
25 Лейтес Н.С. ... ... ... ... ... для
студ. пед. вузов.- М.: Академия, 2000.- 320 с.
26 ... М. ... ... ... ... М. ... мектебі.- 2004. - N6. - Б. 34-36
27 Нұркенова Ж. Дарындылықты дамыту жолдары / . ... Ж // ... ... 2006 .- N 2-3 . - Б. 28-29
28 Одаренность// Педагогический мир.- 2003. - N 8. - С.2; 8
29 ... ... ...... - развитие: Специальный выпуск//
Начальная школа.- 2000.-N3.-С.3-79
30 ... С. ... ... ... и ... детей/ Павлова С. // Прикладная психология и ... ... В. ... ... ... ... она есть и как ... быть?// Семья и школа.- 2000.-N12.-С.10-12
32 Психология индивидуальных ... / Под ... ... М.: ... 2000.- 776 с.: ... по ... ... М. Жас гимназияның жарқын істері// Қазақстан мектебі.-
2004. - N6 - Б. ... ... Қ. ... ... парызы/ Сәрсенбаева Қ. //
Сыныптағы тәрбие.- 2004. - N 3. - Б. ... ... Қ. ... және ... ... ... беру ... әдістемелік негіздері//Сыныптағы тәрбие.- 2004. - N 4. - Б. ... ... М. ... ... ... ... ... М.
//Қазақстан мұғалімі.- 2007. - 3 сәуір. - Б. ... ... К.Т. ... балалармен жұмыс жүргізудегі басқаруды
жетілдіру// Дарын.- 2001.-N5.-Б.81-88
38 ... Б. ... ... ... жүйесі/ Утебаев Б. // ... мен ... орыс ... 2006. - N 6. - Б. ... ... Н.Б. ... ... мышления учащихся как
основа развития одаренности/ ... Н.Б // ... ... ... - N1. - С. ... Шевченко В. Ростки таланта: [Одаренность в контексте ... ... // ... ... 2002.-1 ...

Пән: Математика, Геометрия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге