Ыбырай Алтынсарин [ 7 бет ]

1. Өмірбаяны
2. Өлеңдері
3. "Еңбекпен табылған дәм тәтті"
4. "Бағу-қағуда көп мағына бар"


Дисциплина: Әдебиет
Тип работы: Материал

Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 200 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можете вывести на банковскую карточку
Требование к загружаемым файлам.
  • Язык: казахский или русский
  • Если язык русский то тематика работы должна быть РК (Республика Казахстан)
  • Количество страниц минимум 4
  • Нужно указывать колличество страниц без учета страниц: титульный лист, план, список литературы

Урезанное содержание работы для ознакомления
Ыбырай Алтынсарин
(1841-1889)
Ыбырай Алтынсарин – бар саналы ғұмырын туған халқын өнер-білімді, ... ... ... ... қатарына қосу жолына арнаған
көрнекті тұлға. Ол ... ... ... ... ... мен зор талантын, жан-жақты терең білімі мен қайрат-жігерін ... ... көк ... жас ... ... ... ... жерінде
жаңа үлгідегі мектептер ашып, ... өз ... озық ... ... түрлеріне үйретуге арнаған.
Ыбырай бұл жолда сан алуан кедергілер мен ... жеңе ... ... қол ... ... ... халқының мақтан тұтатын
ардақтысына айналды.
Өмірбаяны
Ыбырай 1841 жылы ... ... ... ... ... ... ауданында дүниеге келеді. Үш-төрт жасында әкесі ... ... ... ... ... ... тәрбиеленеді.
Атасы Балғожа би өз аймағының ... ... бірі ... ... көп ... қолында ұстаған би, Орынбор әкімшілігінің алдында да
беделді, белгілі кісі болған.
Замана бет алысын өзінше ... ... ... ... ... жолы –
оқу деп біледі. Сөйтіп, немересі кішкентай Ыбырайды Орынборда ... ... ... ... күні ... жаздырып қояды. Бидің ... ... ... бала оқытып, педагог болуы емес, әкімшілік
орындарда жұмыс істеп, шенеунік, ... ... ... ... шығуы, ата-
анасын асырауы. Балғожа бұл ойын Орынборда оқып жүрген жасөспірім Ыбырайға
жолдаған өлең-хатында былайша білдірген:
Үміт еткен көзімнің нұры – ... ... ... Хақ ... ... ... ... сәлем жазады бүгін саған.
Атаңды сағындым деп асығарсың,
Надан боп білмей қалсаң, аһ ұрарсың.
Шырағым, мұнда жүрсең не етер ... ... алып ... едің.
Тентіреп екі ауылдың арасында
Жүргенмен, не мұратқа жетер едің?!
Әлгі мектеп ақыры 1850 жылы ашылады да, оған ... отыз ... бірі – ... ... Ыбырай болады. Ыбырай мектепте сабақты ынта
қойып оқиды, 1857 жылы оқуын "өте жақсы" деген ... ... ... ... тамызына дейін өзінің туған елінде тілмаштық қызмет атқарады. Қалада
оқып, қазақ даласына беймәлім жаңалықтардан хабардар ... ... ... ... екі ... елде ... — қазақ қоғамының
жағдайын ... ... ... сезінуіне, өзіндік ойға келуіне
мүмкіндік береді.
1859 жылы Ыбырай Алтынсарин атасының ... ... ... ... ... ... ... төрағасы, шығыстанушы белгілі ғалым,
профессор В.В.Григорьевпен жақын танысады. Ол Ыбырайға қамқорлықпен қарап,
оған өзінің бай ... ... ... ... ... ... кітапханасынан орыс жазушыларының шығармаларын, орыс ... жүзі ... ... ұлы ... ... кітаптарды алып, бас алмай оқыған. Мерзімдік басылымдарды оқып
тұрған.
Өз бетімен көп ізденіп, білім қорын молайта келе, Ыбырай ... ... ... ... ... ... пайдалырақ басқа бір қызмет істеуді
мақсат етіп ... Оның ... ... ... 1860 жылы Жайықтың
шығысындағы қазақтар үшін төрт бастауыш ... ... ... ... ... Торғай мектебіне мұғалім болуға рұқсат алып, сонда келеді. Бірақ
мектеп бірден ашыла қоймайды. Бұл аралықта, ... ел ... ... ... ... баланы өз үйінде оқытады.
Торғай мектебі 1864 жылы ғана ... "Осы жылы ... 8-і ... ... ісім орнына келіп, мектеп ашылды. Оған 14 қазақ баласы кірді.
Бәрі де жақсы, есті балалар. Мен ... ... ... ... ... қызу кірістім", – деп жазады, ол белгілі ... ... ... хатында. Ыбырай мектептегі сабақ пен тәрбие
жұмысын сол кездегі орыс ... ... ... ... ... тілінде
жүргізе отырып, ол балаларға орыс тілін үйретуге, пән негіздерінен ... ... ... ... ... мол, жаңа ... ... бейімдейді.
Ыбырай мәдениет пен білім жолына халқының өте ынталы екенін жақсы
ұғады. Бұл оны жігерлендіре ... ... мені ... жая ... алды.
Мектепке балаларын беруге ынталы адамдар толып жатыр", – деп жазады ол бір
хатында. Ыбырай Н.И.Ильминскийге жазған әлгі хатында тағы да ... ... ... үш ... аралаған Сіздің қазақ халқы ұғымтал, ақылды,
дарынды, бірақ ... ... ... мен ... ... ... өнері жоқ халық, бірақ біз ... ... де ... ... ... халқы туралы мұндай ой ... ... ... ... және оны ... жұмыс істеуге шабыттандырды.
Сонымен бірге Ыбырай ел ... ... ... ... ... ... ... зорлықшыл сорақы қылықтарын сынға ... ... ... корғады.
"Қызмет бабында мен қазақтармен жиі-жиі ұстасып қаламын, — деп жазды ол
1864 жылы Ильминскийге, олардың ішінде менің өз ... да ... ... ... ... көбін тіпті жек ... ... ... ... да ... ... ... Олар кедей қазақтарды —
қарсылық көрсете алмай, қаскырдың аузында жем болатын қорғансыз ... ... ... ... ... ... ... Соларды
көргенде... өте қатты күйінемін... Осы ... ... ... ... ... жүрген істерін менің жақтырмайтынымды біліп ... ол мені бұл ... қуып ... ... ... жүр".
Ыбырайдың ағартушылық, демократтық көзқарастары осылайша қалыптасып,
дамыды. Қоғамдық әділетсіздік пен адам бойындағы ... ... ... ... ол ел ... ... өнер тарату ісін кеңейте беру керек деп
ұғады. Сол ниетпен бар ... ... ... бала ... ... ... жылы Ыбырай Петербург, ... ... ... ... ... орыс ... еңбектерін зерттейді. Қазақ
тілінде оқу ... ... ... жылы ... Торғай облысы мектептерінің ... ... Бұл оның ... ... кең өріс ... жол ашады.
Ол еуропалық үлгідегі мектептер ашу ісімен шұғылданады. 1879-1883 жылдар
аралығында Торғай облысының төрт ... ... ... ... ... ... ... 1883 жылы Торғай қаласында қолөнер мектебі ашылды. Ол
қазақ даласындағы техникалық білім беретін тұңғыш оқу орны болды.
Ыбырай қазақ ... ... ... ... ... бөледі. Бұған ескішіл
әдет-салттарға қарсы күрестің бір жолы есебінде қарайды. 1887 жылы ... ... ... – оның ... аса зор ... ... мектептер санының артуына байланысты Ыбырай мұғалімдер
даярлайтын мектеп ... ... ... 1881 жылы Омбы ... ... ... ... мектептер ашу ісімен ғана шектеліп қалмады. Ол сол мектептердегі
тәлім-тәрбие, оқу ... ... мән ... ... ісін жаңа ... Бұл ретте ол мұғалімнің атқаратын рөлін жоғары бағалады.
"Халық мектептері үшін ең ...... – деп ... ол. ... жақсы
педагогика құралдары да, ең жақсы үкімет бұйрықтары да, ... ... ... инспектор бақылауы да мұғалімге тең келе алмайды".
Ыбырай туған халқын ерекше сүйді, оның болашағына зор ... ... ... ... ісін айрықша шабытпен жүргізді. 1883 жылы ... ... ... жолдаған баяндамасында ол: "Қазақтарға – осы
дарынды, ақыл-есі мол халыққа – ... ... және ... даму ... ... ... беру — қалай дегенмен де аса қажет болып ...... ... ... көп ... да ... Ел ішіндегі
ескішілдік, парақорлық пен өсек-аяң оның жанын күйзелтті. "Заман осылай
болған соң, ... ... ... бар ... қазақ халқының елдігін
бұзып, болашағын бүлдіріп жатқан жауыздыққа қарсы күресе беру керек" ... де ... ... әрі ... бай, адамгершілік,
жолдастық қасиеті мол Ыбырай орыс зиялыларының арасында мейлінше ... ... ... ... ... ... мектепте қазақ балаларына білім
мен тәрбие берудің басты құралы деп ... Ол ... ана ... ... ... үйретеді, шағын көркем шығармалар арқылы оларды жақсы
мінез-құлыққа баулуды көздейді. Ыбырай балаларды мазмұны ... ... ... оларды қызықтыратын кітаптарды... ... ... ... ... ... деп ... Өзі 1876 ... бастап "Қазақ
хрестоматиясын" жазуға кірісіп, оны 1879 жылы Орынборда бастырып ... ... ... мен, – деп ... ... хрестоматиясының алғы
сөзінде, – біріншіден, осы біздің ана ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеленіп жүрген қазақ
балаларына оқу кітабы бола алу жағын көздедім". ... ... ... ... мен ... ... құрастырылды.
Олардың бірқатарын өзі жазды, біразын сол кездегі орыс оқулықтарынан еркін
аударып алды. Хрестоматияға қазақтың халық ... ... де ... ... ... ... Ыбырайдың бүкіл әдеби мұрасы оның
көркем шығарма жазуды ағартушылық идеясына бағындырғанын ... ... ... бала ... әсер ететін, оны жақсы, үлгілі істерге үйрететін
күшті ... деп ... ... сіз барсыз"
Өлеңдері
Ыбырай "Қазақ хрестоматиясына" кірген өлеңдерінде де ... ... ... Оның "Кел, ... ... "Өнер-білім бар жұрттар"
өлеңдері осындай мақсатта туған.
"Кел, балалар, ... ... ... оқуға, білім алуға шақырады:
Оқысаңдар, балалар,
Шамнан шырақ жағылар.
Тілегенің алдыңнан
Іздемей-ақ табылар.
Кел, балалар, ... ... ... әр ... оқудың әр жақты пайдасын айта отырып, ақын соңғы
жолдарды ылғи қайталап отырады.
Мал, дәулеттің байлығы –
Бір жұтасаң, жоқ ... ... ... көп болар,
Еш жұтамақ жоқ болар.
Сөйтіп, ақын, бір жағынан, жастарды оқуға, білім ... ... ... оқу, ... ғылым-білімге, оның жалпы халық үшін керектігіне еш мән
бермейтін ескі көзқарасқа соққы ... ... ... мол ... ... ... айта келіп, білімге адамның қолы жету үшін, ерінбей ... ... ету ... түсіндіреді.
Ыбырай "Өнер-білім бар жұрттар" атты өлеңінде оқу, білім алудың
мақсатын кеңінен сөз етеді. ... ... ...... қауымына озық
мәдениетті елдерді үлгі етіп көрсету.
Өнер-білім бар жұрттар
Тастан сарай салғызды.
Айшылық алыс жерлерден
Көзіңді ашып, жұмғанша,
Жылдам хабар ... ... ... ... ... ... балықтай,
Дүниені кезді жалықпай.
Ыбырай жастардың оқыған адам болғандағы мақсаты өз ... ... ... оны ... сарай салдырып, айшылық алыс жерлерден көзіңді
ашып-жұмғанша, ... ... ... елдердің қатарына жеткізу деп білді.
Келешекке сенімі мол Ыбырай өмір көркі, болашақтың иесі – ... деп ... ... боп ... ... – жігіт көркі" деп,
Ескермедік мақалды.
Біз болмасақ, сіз барсыз,
Үміт ... ... ... ... ... ... ... сенім артады.
Бұл өлеңдердегі: жақсы мен жаманды, білімділік пен ... ... ... де жас ... ... айқынырақ таныту мақсатын көздейді.
Сондықтан Ыбырай өз дәуірі оқырмандарының ұғымына жеңіл етіп, салыстырулар
жасайды. Бұл өлеңдердің көп тіркестері ... ... ... ... ... ... "Жаз" деген өлеңдері табиғат көріністерін суреттеуге
арналған. Мұндай тұтас лирикалық, пейзаждық өлеңдер Ыбырайға дейінгі қазақ
поэзиясында ... ... ... ... сұлу
көріністеріне аудару арқылы ел сүю, жер сүю, Отан ... ... ... орыстың демократтық, гуманистік әдебиетінің үлгісі
болатын. Ыбырай өлеңдері – туған ел ... ... сол ... өзінің жас
шәкірттерінің бойында табиғатты, Отанды сүю сезімдерін тәрбиелеуге жасаған
елеулі қадамы. Екі ... де ... ... көрінісін жалаң алмай,
адамдардың тіршілігімен байланыстыра көрсетеді. Сол ... ... ... байланысын, табиғаттың адам ісіне, еңбекке, ой-сезіміне тигізер
жанды әсерін бейнелейді.
Таулардан өзен ағып сарқыраған,
Айнадай сәуле ... ... ... ... ... бір ... тау мен тасты арқыраған.
Көңілің суын ішсең, ашылады,
Денеңде бар дертіңді ... ... ... ... ... ... тауып, басылады.
 
Ақын тау өзенін нақты әрі әсерлі суреттеген. Бүкіл тіршіліктің "өзеннен
рақат тауып" ... ... ... оқырман көңіліне жағымды ... ... ... ... ... суреттері бар. "Ұшпақтың күн
сәулесі жерге түсіп", "Аспаннан рақымменен күн төнгенде", "Ұйқыдан ... жас ... ... шыға ... ... ... "Кеш ... күн қонады
таудан асып, шапаққа қызыл алтын нұрын шашып", т.б. суреттер мен ... ... ... ... ... ... суреткерлігін
көрсетеді. Ақын бар тіршілікті көктем күнінің мейірімді ... ... ... жаз көріністеріне сүйсіну, мал бакқан елдің қыстан
қысылып шығып, жазда тынысының ... ... ... ... малы ... екеу болып,
Қыстаудан ауыл көшер алуан-алуан.
Күлісіп, құшақтасар, әзіл етер,
Әйелдер көш жөнелтіп кейін қалған.
Жүгіріп киік, құлан тау мен ... ... ... жылға...
Алыстан мұнарланған сағымдары
 
Шақырып, тұрар күліп: "Кел, – деп, – ... Бұл ... ... ... ... әдебиетінде табиғат лирикасын бастады. Оны кейін ... ... биік ... ... табылған дәм тәтті"
Еңбекті сүю және қадірлеу – Ыбырай әңгімелерінің негізгі тақырыбы. Оны
жазушы шағын әңгімелерде ... ... ... берсе, кей шығармаларында
халықтың қоғамдық ... ... ... ... ... құмырсқа, қарлығаш" әңгімесінде Ыбырай ең кішкентай
жәндіктердің өзі де тіршілік үшін ... ... ... етіп ... ... оларды балаларға үлгі етеді. "Қарлығаш, өрмекші ғұрлы
жоқпысың, сен де еңбек ет, босқа жатпа", – ... ... ... жазушы халық арасындағы Атымтай жомарт
туралы аңыздарға жаңаша мазмұн беріп, өзінше қорытады. Атымтайды ол ... ... етіп ... Еш ... мұқтаждығы жоқ болса да, Атымтай
ылғи жұмыс істейді. "Күн сайын өз бейнетіммен, тапқан пұлға нан ... ... ... сол нәр ... ... Еңбекпен табылған дәмнің тәттілігі
өзгеше болады", – дейді ол.
"Әке мен бала" әңгімесінде мынадай бір жай сөз ... адам он ... ... ... егістен жаяу келе жатса, жолда қалған
бір ескі тағаны көріп, баласына айтты: "Анау тағаны, балам, ала жүр", ... Бала ... ... ... ескі тағаны не қылайын", – деді. Әкесі
үндемеді. ... өзі алды да, жүре ... ... ... темірші ұсталар
бар екен, соған жеткен соң әкесі кайырылып, тағаны соларға үш тиынға сатты.
Одан біраз өткен соң, шие ... ... 3 ... бірталай шие сатып
алды. Сонымен, шиені ... ... ... өзі ... алып ... қарамай аяңдап жүре берді. Біраз жер өткен соң, әкесінің қолынан
бір шие жерге түседі. ... келе ... бала да ... ... ... ... ... шиені жалма-жан жерден алып, аузына салды. Біраздан соң
және бір шие, одан біраз өткен соң және бір шие, ... бала ... ... ... бір еңкейіп, шие теріп жеді. Ең соңында ... ... ... ... беріп тұрып: "Көрдің бе, ... ... ... бір ... ... ... еріндің. Енді сол тағаға алған
шиенің ... ... ... деп, бір ... ... он ... Бұдан
былай есіңде болсын: аз жұмысты қиынсынсаң, көп жұмысқа тап боларсың; ... ... ... құр ...... сәл нәрсені қомсынып, оған көңіл бөлмеушілік, аз жұмысты
қиынсынып, бойкүйездікке ... ... аз ... Бұл – жақсы
әдет емес. Сондықтан балалардың бойкүйез, жалқау ... ... ... ... мән ... ... мен жарлы баласы" атты әңгімесінде Ыбырай еңбекке деген
коғамдық, таптық көзкарасты бейнелейді. Көшкен елдің жұртында ... ... бір ... ... ... ... суреттеу аркылы сол
балалардың өмір тануы, тіршілікке ... ... ... ... ... ... жасы құрбы екі баланы алып, оларды бай мен ... етіп ... сыры да оның ... ... ... Жарлы баласы
Үсен – тұрмыстың ауыртпалығын көре жүріп, ысылған ... ... ... ... жұртта қалған екі баланың далада тамақ тауып жеуіне, ... ... ... ... ... далада түнегенде ит-құстан сақтануына
Үсеннің тапқырлығы мен еңбекқұмарлығы себеп болады. Ал бай баласы Асан ... үшін ... ... білмейтін, шыдамсыз, еңбекке икемі жоқ жан. Кісі
еңбегімен күн көріп, бейқам болып өскен бай ... ... күн ... ... ... ... келешек Үсендер жағында екенін
аңғартады. Сөйтіп, жастарға өмірден еш ... ... ... ... ... ... ... қиыншылыққа төзімді, өнерге ... ... ... ... ... ... ... уағыздады.
 
"Бағу-қағуда көп мағына бар"
"Жаздың бір әдемі күнінде бір кісі өзінің баласымен бақшаға барып,
екеуі де егілген ... ... ... ... ағаш ... тіп-тік, ана
біреуі неліктен кисық біткен"? – деп сұрады баласы. ... ... ана ... сен түзу кісі болып өсерсің. Бағусыз кетсең, сен де ... ... ... бағусыз өсерсің. Мынау ағаш – бағусыз өз ... – деді ... ... ... ... көп ... бар екен ғой", –
деді баласы. "Бағу-қағуда көп мағына барында шек жоқ, шырағым, ... ... де ... ... ... сен жас ағашсың, саған да күтім керек. Мен
сенің қате жеріңді ... ... іске ... ... ... ұғып,
орнына келтірсең, жақсы, түзу кісі болып өсерсің", – деді.
Ыбырай ... ... атты ... ... деп ... ... ... рөл атқаратынын көрсеткен.
Соның бірі – талап. Талап етіп талпынбаса, адам баласы алға баспаған
болар еді. "Талапты ерге нұр ... ... ... ... да ... туған. Жастық шақ – жігер-қайраттың мол кезі, бойдағы жақсы
қасиеттерді ... ... ... кез, ол үшін ... ... ... ... керегіңді ал.
"Талаптың пайдасы" деген әңгімесінде Ыбырай сол идеяны көтереді.
I Петр патша шіркеуге барып ғибадат етіп ... арт ... ... ... ... ... ... қасына келіп, не салып жатқанын
сұрағанда бала: "Сіздің суретіңізді салып жатырмын!" – дейді. Петр ... мәз еш ... жоқ ... ... ақылды Петр патша ол баланың суретке
талабы бар ... ... ... ... ... ... Кейін сол бала
үлкен суретші болады.
Жазушының бұл арадағы көздегені - жас ... ... сол ... неге қолы ... ... кім ... етсе, сол мақсатына
жететіндігін дәлелдеу.
Мейірімділік баланың отбасына деген махаббатынан басталады. ... өз ... ... ... ... ... Ыбырай ата-ана
мен бала арасындағы осындай жылы қарым-қатынасқа ерекше мән ... ... ... 13 ... ... ... ... өз қолын
кесуді сұрағанын жазады. Қыз: "Тақсыр, жұмыс ... ... ... ... ... мына ... қолымды кесіңіз", – дейді.
Жазушы "Аурудан аяған күштірек” деген ... аяғы ... ... ... ... ... ... да, анасын қиналтпау үшін қабақ шытпағандығы
айтылады. "Ауырмақ түгіл, жаным көзіме көрініп тұр, бірақ менің ... ... әжем де ... ... деп ...... ол.
Алғашқы әңгімедегі қыз да, соңғы әңгімедегі Сейіт те шын ... ... ... ... ... ... адамды сүйетін
жақсы сезімдер жатыр. Олар біртіндеп жетіліп, Отан сүю, ел сүю сезімдеріне
ұласатыны даусыз. ... ... ... ... ... ... сенесің.
Похожие работы

Мәшһүр Жүсіп 15 бет
Антонимдер 4 бет
Қазақстан мен Орта Азияның Ресейге қосылуына байланысты археологиялық жұмыстардың қысқаша жалпы шолу очеркі 9 бет
Алкидті лак-бояу материалдарының сипаттамалары және қасиеттері 17 бет
Ашытылған, тұздалған және маринадталған жеміс-жидектерді сараптау. 7 бет
Программалық құралдар 4 бет
Мағжан Жұмабаев 9 бет
Абайдың поэмалары «Ескендір» 3 бет
Өкпенің қатерлі ісігі 11 бет
Мәтінді оқыту үрдісінде компьютерді қолданудың кибернетикамен байланысы 9 бет

 группа сайтов Stud.kz
2008-2014 Создание сайта - cтудия Riskk | 0.2684

^